Pramāṇa · Search · About · API

Mitabhashini 6.1

Mitabhāṣiṇī 6.1

Language
Sanskrit

6.1

satyamimāṃ vivāhitā na smarāmi, kintu gurvī hṛdayavedanā mānthā katthai pallī eva krūreṇa
mayā pratyādiṣṭeti | [ “mām” ( ta, nyā- ma ) - “me” ( rā-, vi ) ]
ṣaṣṭho'ṅkaḥ
praveśakaḥ
(tataḥ praviśati nāgarikaḥ, śyālaḥ paścādbaddhaṃ puruṣamādāya
rakṣiṇau ca)| rakṣiṇau ( puruṣa tāḍayitvā ) - ale kumbhīraā
kahehi kahi tue eśe mahāmaṇibhāśure utkiṇṇaṇāmākkhale
lāakīe aṅgulīae śamāśādie [ are kumbhīraka, kathaya kutra
tvayā etat mahāmaṇibhāsuram utkīrṇanāmākṣaraṃ rājakīyamaṅgulīyakaṃ samāsāditam ]
puruṣaḥ (bhītināṭitakena)—paśodante bhāvamiśreā ṇa hage
īdiśakammakālo [prasīdantu bhāvamiśrāḥ| nāhamīdṛśakammakārī]
prathamaḥ-kiṃ kkhu śohaṇe bahmaṇetti kalia rakṣā pahiggahe
diṇṇe [kiṃ khalu śobhano brāhmaṇa iti kṛtvā rājñā pratigraho
datta ]
puruṣaḥ-śuṇadha dāṇiṃ | hage śakrāvadālavāśī dhīvale [śṛṇuta
idānīm | ahaṃ śakrāvatāravāsī dhīvaraḥ ]
dvitīyaḥ-pāuñcalā, kiṃ amhehiṃ jādī pucchidā [pāṭaccara,
kimasmābhirjātiḥ pṛṣṭā ]
śyālaḥ-sūaa, kahidu savvaṃ aṇukkameṇa | mā ṇaṃ antalā
paḍivandhaha [ sūcaka, kathayatu sarvvamanukrameṇa | mā enamantarā
pratibadhāna ]
ubhau-jaṃ āvutte āṇavedi | kahehi | [yadāvṛtta ājñāpayati | kathaya ]
puruṣa – ahake jāluggāladohiṃ macchabandhaṇovāehiṃ kuṭumbabhalaṇaṃ kalemi [ aha jālodgālādibhirmatsyabandhanāepāyaikuṭumbabharaṇaṃ karomi ]
śyāla. ( vihasya )—visuḍo dāṇiṃ ājovo [ viśuddha
idānīmājīvaḥ ]
puruṣa —bhaṭṭā, mā evvaṃ bhaṇa [ bhartaḥ, mā evaṃ bhaṇa ]
sahaje kila viṇindie ṇahu de kamma vivajjaṇīae
paśumālaṇakammadāruṇe aṇukampāmidue vi śottie

6.1.p1

[sahajaṃ kila yadvininditaṃ na hi tatkarma vivarjanīyam
paśumāraṇakarmadāruṇo'nukampāmṛdurapi śrotriyaḥ || ]
śyālaḥ—tadotado [tatastataḥ]
puruṣaḥ—ekkasmiṃ diase khaṇḍaśo rohiamaccho mae kappide

6.1.p2

[ ekasmin divase khaṇḍaśo rohitamatsyo mayā kalpitaḥ ]

6.1.p3

jāva tassa udalabbhantaraṃ pekkhāmi dāva eśaṃ mahāraaṇabhāśuraṃ
aṅgulīaaṃ pekkhide [ yāvat tasya udarābhyantaraṃ prekṣe tāvat
etat mahāratnabhāsuramaṅgulīyakaṃ prekṣitam ] | pacchā hage śe
vikrayārthaṃ daśayante gahide bhavimiśrehi [ paścādahama asya
vikrayārthaṃ darśayan gṛhīto bhāvamiśraiḥ ] | māredha vā kuṭṭedha
vā ayya śe āgamavṛttante [ mārayata vā kuṭṭayata vā ayamasya
āgamavṛttāntaḥ ]
śyālaḥ—jāṇuā, vissagandhī gohādī macchabandho evva
ṇissaṃsaaṃ | aṅguloaadaṃsaṇe se vimariṃsidavvaṃ | rājaulaṃ
evva gacchāmo [jānuka, visragandho godhādī matsyabandha eva
niḥsaṃśayam| aṅgulīyakadarśanamasya vimṛṣṭavyam| rājakulameva gacchāmaḥ]
rakṣiṇau—taha| gaccha ale gaṇṭhibhedaa [tathā| gaccha
are granthibhedaka]| (sarve parikrāmanti)
śyālaḥ—sūaa, idha puraduāre appamattā paḍivālejha ṇaṃ
jāva imaṃ aṅgulīaaṃ jahāgamaṇaṃ bhaṭṛiṇo ṇivediya tado
sāsaṇaṃ paḍicchiya ṇikkamāmi [sūcaka, iha puradvāre apramattau
pratipālayataṃ yāvadidam aṅgulayaka yathāgamanaṃ bhartre nivedya tataḥ
śāsana pratīkṣya niṣkrāmāmi]
ubho-pavisadu āvutte śāmipasādā [ praviśatu āvuttaḥ
svāmiprasādāya ] | (niṣkrāntaḥ)
sūcakaḥ-jāṇuā, cirāyadi kkhu āvutte [ jānuka, cirāyate
khalu āvuttaḥ ]
jānukaḥ—ṇa avasarovasappaṇīyā lāāṇo [ nanu avasaropasarpaṇīyā rājānaḥ ]
sūcakaḥ—phulanti me hatthā imassa vahaśaśa śumaṇo piṇaddhu
[ sphurato me hastau asya vadhyasya sumanasaḥ pinaddhum ] | ( puruṣaṃ
nirdiśati )
puruṣaḥ—ṇāhidi bhāve aālaṇamālaṇe bhavidu [ nārhati
bhāva akāraṇamāraṇo bhavituma ]
jānukaḥ (vilokya)—eśe amhahāṇa' śāmī pattahatthe
lāaśāśaṇa' paḍicchiśra idomuho dekkhīadi| śiddhavatto
dṛvistaśi śuṇo muhaṃ vā dekkhisyasi [ eṣaḥ asmākaṃ svāmī
patrahastaḥ rājaśāsanaṃ pratīṣya itomukho dṛśyate | gṛdhrabalirbhaviṣyasi śunomukhaṃ vā drakṣyasi ]
( praviśya ) śyālaḥ - sūaa muñcedu eso jālovajīvo
uvavaṇṇo dakkhu aṅgulīyaassa āgamo [ sūcaka, mucyatāmeṣa
jāTextInputlopajīvī | upapanna khalu aṅgulīyakasya āgamaḥ ]
sūcakaḥ-jaha āvutto bhaṇādi [ yathā āvṛtto bhaṇati ]
eso jamasadaṇa pavisiya paḍiṇiutto [ eṣa yamamadana praviśya
pratinivṛtta ] | ( puruṣa muktabandhanaṃ karoti )
puruṣa ( śyāla praṇamya ) - bhahṭā, aha kīdiśro me ājovo

6.1.p4

[ bhataṃ, atha kīdṛśo me ājīva ]

6.1.p5

śyāla - esa bhaṭṭhiṇā aṅgulīaamullamammido pasādo vi
dāvido [ eṣa bhartrā aṅgulīyakamūlyasa mmita prasādo'pi dāpitaḥ ]

6.1.p6

puruṣāya arthaṃ prayacchati

6.1.p7

puruṣa. (sapraṇāmaṃ pratigṛhya)—bhaṭṭā, aṇugahidohmi [bhartaḥ
anugṛhīto'smi ]
sūcakaḥ—eśe ṇāma aṇuggahe je śūlādo avadālia hatthikandhe paḍiṭhṭhavide [ eṣa nāma anugrahaḥ yat śūnādavatāryya hastiskandhe pratiṣṭhāpitaḥ ]
jāṇuka - āvutte pāridośie kadhedi mahalliraharaeṇa
teṇa aṅgulīaeṇa śāmiṇo bahumadeṇa hodavvaṃ tti [ āvutta,
pāritoṣikaṃ kathayati mahārharatnena tena aṅgulīyekana svāmino
bahumatena bhavitavyamiti ]
3 pāritoṣika—paritoṣa prayojanamasya iti paritoṣa + ṭhañ reward
śyālaḥ—ṇa tassiṃ mahārihaṃ radaṇaṃ bhaṭṭiṇo bahumadaṃ tti
takkemi| tassa daṃsaṇeṇa bhaṭṭiṇo abhimado jaṇo sumarāvido
muhuttayaṃ pakidigambhīro vi pajjamasuṇaaṇo āsi [ na tasmin
mahārhaṃ ratnaṃ bhartu bahumatamiti tarkayāmi| tasya darśanena
bharturabhimato jana smārita | muhūrttaṃ prakṛtigambhīro'pi paryyaśrunayanaḥ āsīt ]
sūcakaḥ—śevidaṃ ṇāma āvutteṇa [sevitaṃ nāma āvṛttena]
jānuka—ṇa bhaṇāhi imaśśa kae macchaśatuṇo tti [ nanu
bhaṇa asya kṛte matsyaśatroriti ]| (puruṣamasūyayā tathā paśyati)
puruṣaḥ—bhaṭṭālakaṃ, ido addha tumhāṇaṃ sumaṇomulla ṃ hodu

6.1.p8

[ bhaṭāraka, itaḥ arddhaṃ yuṣmākaṃ sumanomūlyaṃ bhavatu ]

6.1.p9

jānukaḥ—ettake jujjai (etāvadyujyate)
śyālaḥ—dhīvara, mahattaro tumaṃ piyavayassao dāṇiṃ me
saṃvṛtto kādambarīsakkhiaṃ amhāṇaṃ paḍhamasohidaṃ icchīyadi
tā soṇḍiāvarṇa evva gacchāmo [ dhīvara mahattarastvaṃ priyavayasyaka idānīṃ me saṃvṛttaḥ| kādambarīsākṣikamasmākaṃ prathamasauhṛdamiṣyate| tat śauṇḍikāpaṇameva gacchāmaḥ]| (niṣkrāntāḥ
sarve )
praveśakaḥ.—PRELUDE
( tataḥ praviśatyākāśayānena sānumatī nāmāpsarā ) | sānumatī—ṇivvattidaṃ mae pajjāaṇivvattiṇijjaṃ accharānitthasaṇṇijjhaṃ jāva sāhūjaṇamama abhiseakālotti saṃpadaṃ imassa
rāesiṇo udantaṃ pañcakkhīkarissaṃ [ nirvvartitaṃ mayā paryyāyanirvvarttanīyam apsarastīrthasānnidhyaṃ yāvat sādhujanasyābhiṣekakāla, iti sāmpratasya rājarṣeḥ udantaṃ pratyakṣīkariṣyāmi ]
meṇaāsambandheṇa sarīrabhūdā me saundalā | tāea duhidunimittaṃ ādiṭṭhapuvvamhi [ menakāsambandhena śarīrabhūtā me śakuntalā | tayā ca duhitṛnimittam ādiṣṭapūrvāsmi ] | ( samantādavalokya ) kiṃ ṇu kkhu uducchave vi ṇirucchavārambhaṃ vitrarāaula dīsai | atthima vo pariṇadhāṇeṇa savvaṃ pariṇāduṃ
kintu sahīe ādaro mae māṇaidavvo [ kiṃ nu khalu ṛtūtsave'pi
nirutsavārambhamiva rājakulaṃ dṛśyate | asti me vibhavaḥ praṇidhānena sarvaṃ parijñātum | kintu sakhyā ādaro mayā mānayitavya ] | hodu imāṇaṃ edvaṃ ujjāṇapāliāṇaṃ tirakkhariṇīparikkhittā passaparivattiṇī bhavia uvalahissaṃ [bhavatu anayoreva udyānapālikayoḥ tiraskariṇīpraticchannā pārśvaparivarttinī
bhūtvā upalapsye ] | ( nāṭyenāvatīrya sthitā )
(tataḥ praviśati cūtāṅkuramavalokayantī ceṭī| aparā ca
pṛṣṭhatastasyāḥ) | prathamādvitīyā-parahudie kiṃ, eāiṇī mantesi [ parabhṛtike
kimekākinī mantrayase ]
prathamā-mahuarie. cūakaliaṃ dekkhia ummattiyā parahudibhā hodi [ madhukarike, cūtakalikām dṛṣṭvā unmattā parabhṛtikā
bhavati ]
dvitīyā (saharṣaṃ tvarayā upagamya )—kahaṃ uvaiṭṭhido mahumāso [ kathamabhyupasthito madhumāsaḥ ]
prathamā—mahuarie, tava dāṇiṃ kālo eso madavivbhamagodāṇaṃ [ madhukarike, tava idānīṃ kāla eṣa madavibhramagītānām ]
dvitīyā—sahi, avalamba maṃ jāva aggapādahidā bhavia
cūakaliaṃ geṇhia kāmadevaccaṇaṃ karemi [ sakhi, avalambasva
māṃ yāvadagrapādasthitā bhūtvā cūtakalikām gṛhītvā kāmadevārcanaṃ karomi ]
prathamā—jai mama vi kallu addhaṃ accanaphalassa [yadi
mamāpi khalu aṅkam arcanaphalasya ]
dvitīyā—akahide vi evaṃ saṃvajjai | jado ekkaṃ evva
ṇo jīvidaṃ dudhāṭṭhidaṃ sarīraṃ [ akathite'pi etat saṃpadyate | yat
ekameva nau jīvitaṃ dvidhāsthitaṃ śarīram]| (sakhomalambya
cūtaprasavaṃ gṛhītvā ) ae appavuḍḍho'pi cūapasavo vandhaṇabhaṅgasurabhī hodi [ aye aprabuddho'pi cūtaprasavo vandhanabhaṅgasurabhirbhavati ]| (kapotahastakaṃ kṛtvā )
arisi me cūaṅkura diṇṇo kāmassa gahīadhaṇuassa
pahiśrajaṇajuailabkho pañcabbhahio saro hoduṃ
(arhasi me cūtāṅkura dattaḥ kāmasya gṛhītadhanuṣaḥ
pathikajanayuvatilakṣyaḥ pañcābhyadhikaḥ śaro bhavitum ||)

6.1.p10

cūtāṅkuraṃ kṣipati

6.1.p11

( praviśyāpaṭīkṣepeṇa kupitaṃ ) kañcukī-mā tāvadanātmajñe
devena pratiṣiddhe'pi madhūtsave cūtakalikābhaṅgamārabhase
ubhe (bhīte)-ppasīdadu ajjo | aggahīdatthāo mham

6.1.p12

[ prasīdatu āryyaḥ | agṛhītārthe āvām ]

Linked texts (1)