Pramāṇa · Search · About · API

Vinavasavadatta 2

Vīṇāvāsavadatta 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

rājā—yadi tasya parīkṣyamāṇasya lokavikhyātā guṇavibhūtiravisaṃvādinī syāt
kimasmābhiḥ kāryam ?
bharata—sa no maheśvarānumato varaḥ
rājā—sañjayāya dāsyāmīti śulkaṃ pratigṛhya tasmai na dattavāniti nanvasmākamayaśaḥ ?
bharata—yathā vācyaṃ doṣaṃ [vācyadoṣo] na bhavati tathopāyaṃ kariṣyāmaḥ
rājā—kathamiva ?
bharata—svayameva neṣyati
rājā—tato'pi nanu pāpakaram
bharata—tathāpi daivādupapannamiva dṛśyate
rājā—kathamiva ?
bharata—yathāpratijñādāne trayo doṣāḥ
rājā—ke te ?
bharata—śambhorabhiprāyavyatikramaḥ, kośakṣayaḥ, rājaputryā duḥkhabhāgitā ca
rājā—kathaṃ kośakṣayaḥ ?
bharata—śulkāt dviguṇaṃ triguṇaṃ vā nanu tasmai deyam
rājā—dhigatikārpaṇyamabhihitam
bharata—deva ! kāryeṣu gurulāghavaṃ nanvatra cintyate
rājā—tatastataḥ
bharata—vatsarājaḥ [jasya] svayaṃ pradāne sañjaye prītiviśleṣo[ṣe]'pi saṃvāditā
jātikīrteśca [jātiḥ kīrtiśca]

2.2

rājā—nanvatrāpi vidyate kośakṣayaḥ
bharata—āruṇirasmātkaṭākṣasādhyaḥ tasmātsvarājyapradānādeva satkṛto bhaviṣyati
śāla—yuktamabhihitaṃ bhavatā
bharata—prasahya haraṇe kevalaṃ pramāditākhyātiḥ | kimetatsvayaṃbharam [svayaṃpradānādvaram ]
sadoṣeṣu kāryeṣu yadalpadoṣaṃ tatprārabdhavyam

2.15

vasu—svāmin ! tatrāpyahaṃ vācyadoṣaṃ na paśyāmi | kutaḥ—
nītā balātprakṛtibhadratarā subhadrā
yadvā subhadrabhaginī kapiketanena
devasya tena samabhūdvacanīyatā kiṃ
tejaḥprakāśayaśasāṃ yadudantināṃ vā

2.16

śāla—sādhu niruktamabhihitaṃ vasuvarmaṇā
bharata—devasyāpi sa eva vidhiriṣṭa iva dṛśyate
rājā—kathamiva ?
bharata—tadvidhipradhāno hi ślokārthaḥ |¹
rājā—syādetat
śāla-—bho ! asti punarupāyo vatsarājaṃ grahītum ?²
bhara—ārya vidyate
śāla—kaḥ khalu ?
bhara—sa kila—
bālye gajo'smīti narendramārge krīḍansahāyaiḥ saha harṣamattaiḥ
aṅgārakaṃ nāma muniṃ prayāntaṃ muhurmuhuḥ pāṃsubhirabhyaṣiñcat³

2.16.p1

śāla—tatastataḥ
bharata—tatastena maharṣiṇā samupajātāmarṣeṇa hastihetoreva bandhanaṃ śatruvaśatāṃ ca
yāsyatīti sa tu śaptaḥ
rājā—aho ! nṛśaṃsatā maharṣeḥ
śāla—kathaṃ tvaitadupalabdham ?
bharata—adūrasthenā'smadīyena cāreṇaiva tacchrutam
rājā—yadyevaṃ gṛhīta eva vatsarājaḥ
śāla—bhoḥ! kathamidānīṃ prārabdhavyam ?
bharata—sa khalvidānīṃ hastibandhanapriyaḥ | ataḥ—
ākṛṣya dviradena śikṣitavatā vanyādvipānāṃ parāṃ
līlāṃ kṛtrimavarṇalakṣaṇavatā mandena bhadraśriyā
śūraiḥ kakṣagatairatīva bahubhiḥ snigdhāyudhīyairbalaiśśakyaśśakra ivarṣiśāpavivaśo yuddhe grahītuṃ balāt
vasu—aho ! sunipuṇo grahaṇopāyaḥ
śāla—mandahastiniyamaḥ kim ?
bharata—kadācitkāryavisaṃvāde parasya vṛddhirmā bhūditi
rājā—kimasti punastadyogānurūpo hastī ?
bharata—deva! asyaiva kāryasya hetogūḍhaṃ suparikalpitāścatvāro hastinaḥ
rājā—ko nu khalu tatra yāsyati ?
bharata—āryaśālaṅkāyanaḥ
rājā—kiṃ tacchakyamiva ?
śāla—avandhyaphalā hi devasyābhiprāyāḥ
rāja—kadā nu khalvāryeṇa tatra gantavyam ?
bharata—yadā sa rājā hastivanaṃ praviṣṭavān
rājā—kathaṃ punastajjñāsyāmaḥ ?
bharata—nyastā mayā sarvatra hastivaneṣu vanacarapulindatāpasāṅgārikādivyañjanāścārāḥ | kauśāmbyāṃ ca tattā[dṛ]nurūpata[pā]stebhyo yathāvṛtta[ttaṃ]
kālahīnaṃ mayā upalabhyate
rājā—sakhe ! kiṃ tvayā pūrvameva vyavasitaṃ vatsarājagrahaṇam ?
bharata—na hi
rājā—kathaṃ punaretatsarvaṃ suvinihitam ?
bharata—sarveṣāṃ ājñā[rājñāṃ]chidramupalabhya chidrānurūpo vidhiḥ prāgeva mayā kriyate,
svāminaḥ paścādājñāsamakālamevābhiprāyasiddhaye
rājā—sadṛśameva[ vai ]tadābāla[lya]vṛddhasnehapurassarasya prajñātiśayasya

2.16.p2

praviśya

2.16.p3

yatīhārī—'jedu bhaṭṭā | kālo dāṇiṃ atthāṇīe | (?)
bharata—deva ! parisamāpto nanu mantraḥ ?1
rājā—tathāstu

2.16.p4

sarve utthāya parikrāmanti

2.16.p5

rājā—bhoḥ
mama tāvadidaṃ duḥkhaṃ nityaṃ duhitṛhetutaḥ
bahvyo duhitaro yeṣāṃ kurvate kinnu nāma te

2.16.p6

niṣkrāntāḥ sarve

2.16.p7

iti prathamo'ṅkaḥ
dvitīyo'ṅkaḥ

2.16.p8

tataḥ praviśati tāpasavyañjanaścāraḥ

2.16.p9

cāraḥ—1jadā veṇuvaṇaṃ paviṭṭho vaccharāo tadeva mae pesido kavodako | kiṃ
saṃpatto bu[khu]so ujjayiṇīm | (parikramya) kiṃ ṇu hu sukkapaṇṇamammarasaddo
via | (vilokya) ae! āuhīo

2.16.p10

praviśya

2.16.p11

bhaṭaḥ—2bhaavaṃ! pāṇīaṃ va, bhaavaṃ! pāṇīaṃ va
cāraḥ—3bhadda ! karaatthaṃ viṇā ṇatthi aṇṇam
bhaṭaḥ —4taṃ evva paramapavittam
cāraḥ—5taha hodu
bhaṭaḥ—(añjalinā pānīyaṃ pītvā) 6aja jīvāvidahmi bhaavadā
cāraḥ—7bhadda ! adisīalā iaṃ velā | kiṃ ṇu hu tue adimattaṃ pāṇīaṃ pīdam ?
bhaṭaḥ—8bhaavaṃ ! bhaṭṭā vaccharāo siliddhaasaṇḍe ṇāavaṇe raṇṇavārippaviṭṭhaṃ
mahaṃtaṃ hatthijūhaṃ uvalaṃbhia adīva turidaṃ āādo
cāraḥ—(ātmagatam) 1evvaṃ edam | pucchissaṃ dāva ṇam | (prakāśam) bho !
kiṇṇimittaṃ sa rājā appeṇa baleṇa paribbhamadi ?
bhaṭaḥ—2kiṃ appabalam ? duve sahassā vadābhi (padāyao) 1 ; dī sada mattā
turaā ; visaṃdi[viṃsadi] mattavāraṇā
cāraḥ—3kiṃ joaṃdharāaṇo moṇḍo[rumaṇ‍ṇo] a aggado gado, ādu piṭṭhado
āacchadi ?
bhaṭaḥ—4ayyajoaṃdharāaṇo puṇa rakkhāe ṇiutto ; ayyo uṇa rumaṇ‍ṇo
khulindakhobhaṃ uvasamīduṃ paḍḍhavaṇaṃ (?) paviṭṭho
cāraḥ—(ātmagatam) 5bho! jassa laheṇa [jaha lehaṇa] uttaṃ taha evva savvaṃ
bhaṭaḥ—6bhaavaṃ! vaṃdāmi | gacchāmi[gacchammi] aham
cāraḥ—7sotthi

2.16.p12

niṣkrānto bhaṭaḥ

2.16.p13

cāraḥ—8kiṃ ṇu hu dāṇīṃ kattavvaṃ | paviṭṭho vaccharāo siliddhaakhaṇḍaṃ ṇāavaṇam
koci[vvi] ujjaiṇīo āacchadi | (ekato vilokya) diṭṭhiā eso
kavodao ido evva āacchadi

2.16.p14

praviśya

2.16.p15

pulindaveṣaścāraḥ- bho! suṭṭhu khu edaṃ pucchadi | ṇikammasīlāṇaṃ tapo tti ettha
tuvaṃ ciṭṭhasi | ahaṃ puṇa taṃduvāaṇālī via dotapo [ādave]
paribbhamāmi
prathamaḥ- bho! maccaṃthaa! kiṃ tuvaṃ ṇaaraṃ āaccha (?) evva ṇivutto, ṇa khu vā
dvitīyaḥ- 3bho ! mae gacchaṃteṇa magga evva ayyo sāḷaṃkāaṇo diṭṭho
prathamaḥ- 4kahaṃ teṇa viṇṇādaṃ vaccharāo siliddhaasaṇḍaṃ paviṭṭho tti ?
dvitīyaḥ- 5ṇaaratthehiṃ cārohim
prathamaḥ- 6jujjai | tado tado | so dāṇīṃ kahiṃ ?
dvitīyaḥ- 7ayyo sāḷaṃkāaṇo tahiṃ tahiṃ cauraggacchaṃ1 jahāṇurūvaṃ ṭhāvia
caussadehi padādīhi sabrarāaṃ [a]ṇidisiamāṇamaggo ṇīḷahatthi[tthim]
gahnia jamuṇākaoccha sāḷavaṇaṃ pavisia ṇiūḍhaṃ upaviṭ
dvitīyaḥ—^1tado ahaṃ ayyeṇa sāḷaṃkāaṇeṇa seṇassa samīvaṃ gacchia
vaccharāappavuttiṃ jāṇīhi tti pesido hmi
prathamaḥ—^2ajuttaṃ kidaṃ teṇa seṇassa samīvaṃ kavodaaṃ visajjaṃteṇa
dvitīyaḥ—^3 alaṃ parihāseṇa | ko dāṇiṃ vuttanto ?
prathamaḥ—^4vididam mae evva savvam | āaccha dāṇim | tahiṃ gae evva
gacchāmo
dvitīyaḥ—^5taha

2.16.p16

niṣkrāntau

2.16.p17

praveśakaḥ

2.16.p18

tataḥ praviśati rājā, viṣṇutrātaḥ, vidūṣakaśca

2.16.p19

rājā—sakhe ! viṣṇutrāta !
tarubhirabhakarāgrabhagnaśākhaiḥ karidarśanollikhitairmahādrikuñjaiḥ
dvipapadaviṣamaiśca bhūmibhāgairgajamayamavapratidṛśyate vanaṃ me
vidū—^6mama uṇa bubhukkhāe odanamaaṃ via paḍibhādi
viṣṇu—naitadāścaryam
rājā—vayasya ! kimidānīmeva prārabdhā bubhukṣā ?
vidū—^7kukkuḍehiṃ saha pabuddhā

2.16.p20

sarve parikrāmanti

2.3

viṣṇu—deva! ito vilokyatām | uccatvādasya pradeśasya vispaṣṭaṃ dṛśyate vārī
eṣā hi—
baṃbhramyamāṇakalabhebhakareṇupotadhenūrmibhaṅgakalilā radabhe[phe]namālā
vārī vibhāti vilasatkarabhogisaṅghā
vyālolaphenabhujagormimatīva vāpī

2.4

rājā—samyagāha bhavān !
upalanicayanīlaṃ dhīragambhīraghoṣaṃ
daśanaśabalametadrājate hastiyūtham
viraḷatarabalākaṃ toyabhārāvanamaṃ
navamiva ghanavṛndaṃ mandamandrapraṇādam

2.4.p1

vidū— bho mūḷakandā via dantā, modaā via kumbhā, ma̍ṇaā via kaṇā,
guḷitthā(?) via ṇaaṇā, odaṇarāsī via ṇaā
rājā—atisādṛśyamabhihitam

2.4.p2

praviśya

2.4.p3

pāśikādhyakṣaḥ—2jedu bhaṭṭā! kidaṃ savvāsu disāsu jahāṇattaṃ balivihāṇaṃ
hudo aggī | vāidā sotthī ḷatthadakkhiṇehiṃ bahmaṇehim | parivudā
vārī | utthāvidā padāā | tuṅgassa ghasamālale(?) duvārasamīve ṭhidā
purisā utthida(?)veṇudaṃḍapāsāṇaṃkusapāsāuha(?)samatthehiṃ saha gaehi
odiṇṇo | paḍi pādassā(?)cammakañcuāsāhāvacchādidasararidakareṇuvādaṃtaridā(?) pādabaṃdhīā| pekkhadu pekkhadu bhaṭṭhā edāṇaṃ kammavihāṇam !
rājā—gacchatu bhagavān | yāvadahamapyāgacchāmi
pāśi—1 bhaṭṭha ! taha | (iti niṣkrāntaḥ)

2.4.p4

praviśya

2.3-2

vanacaraveṣaścāraḥ— aja khu jūhapadiṃ via susikkhidā kareṇū vañcia1vaccharāabandhaṇaṃ pavesia bhaṭṭiṇo pajjo jadassa2 aṇiriṇo bhavissam | (parikramya)
paviṭṭho hmi siliddhaasaṇḍam | kahiṃ ṇu hu vaccharāo ? (vilokya) eso
so | (upasṛtya) jedu bhaṭṭā ! ṇa hanta vañcido ! ṇīlo gajo mae diṭṭho

2.5

rājā—(sānandam)bhadra ! nīlo gajaḥ kva tvayā dṛṣṭaḥ ?
cāraḥ—'ido joaṇamatte jamuṇākacche sālavaṇam |¹ tahiṃ māṇalabhariā ṇāma
adimuttaalaā² ti se samīve so ahiramadi
rājā—sakhe ! viṣṇutrāta ! nīlakuvalayatanurnāma³ cakravartino hastī | na śakyaḥ
so'nyairgrahītum | ahaṃ tu punaḥ—
śakto grahītuṃ dviradapravīraṃ
taṃ vīṇayā kevalayāśrameṇa
viśeṣataḥ kṛtyakarī mamaiṣā
vidyā gajendreśu tathāvidheṣu

2.6

viṣṇu—airāvatādīnapi diggajān devo grahītuṃ samarthaḥ| kiṃ punastaṃ vanagajam !⁴
rājā—sakhe ! ⁵tvamidānīṃ sarvaiḥ sādhanairhastibandhane prayatasva | ahaṃ punastaṃ
dviradavaraṃ svīkṛtya śīghramānayiṣye
viṣṇu—
sāpāyāḥ pratyantā na ca sādhu parīkṣitā nadīkakṣyā
tasmādbalaiḥ samastairgantavyaṃ nānyathā tatra⁶

2.7

vidū -- 1suṭṭhu tattahodā uttam | aparicchido ṇāma deso aparicchidaodaṇaṃ
via duḥkkhamuppādedi
rājā - vayasya! taddarśanamaniyatam | niyataprāptasya mahado hastiyūthasya tyāgādarthahānirbhavet | kimatra vicāreṇa | paśyadṛṣṭo¹ [ṣṭa] bhavedyadi sa ghoṣavatī mamaiṣā
saṃvidyate gajavaragrahaṇekahetuḥ
syādatyayastamapi sādhayituṃ samarthā
vyālodarāsitatalāsti mamāsiyaṣṭiḥ

2.8

viṣṇu-hastibandhanaṃ kṛtvaiva nanu gantavyam
rāja- na yuktaḥ sātiśaye vastuni kālātikramaḥ | sāmasādhyatvādvajapateḥ
kopakāraṇaṃ ca mahābaladarśanam
vidū-2bho kiṃ puṇa kādavvam ?
rājā - sakhe, viṣṇutrāta ! ahamenaṃ gṛhītvā sāyaṃ saptaparṇavedikādvāre vāsārthamāgamiṣyāmi | tvaṃ tu punaḥkṣīṇavyādhitavṛddhaninditagajān dantādhikān dhenukān
bālān garbhavatīrvilakṣaṇatamāñśvetādivarṇādhikān
prāptaiśvaryasukhāṃśca vāraṇavarāṃstyaktvā praśastān gajān
baddhvaiva vraja sādhanaiḥ parivṛtastatraiva vastuṃ sakhe

2.8.p1

viṣṇu-yadājñāpayati devaḥ
cāraḥ-^1bhaṭṭa ! kāḷāikkameṇa aḷiavādī via bhaṭṭhiṇo samīve bhavissam
rājā-bhadra ! bahuśo dṛṣṭapratyayaṃ nanu te vacaḥ !
cāraḥ-^2ado evva mae bhaṇīyadi
rājā-sundarapāṭalastāvat
aśvabandhakaḥ-(praviśya) ^3bhaṭṭa ! eso sundarapāṭalo
rājā-ānaya(ityaśvamāruhya) viṣṇutrāta ! gaccha tvam | kātyāyanamiśrānagrataḥ kuru
viṣṇu-yadājñāpayati devaḥ | kaṣṭaṃ bhoḥ !
nṛpāḥ prabhutvātpratiṣedhavāmā
jihyo vidhistadvaśavarti kāryam
sācivyato nāparamasti puṃsāṃ
viṣādaduḥkhāyaśasāṃ nidānam

2.8.p2

niṣkrāntaḥ

2.8.p3

cāraḥ-^4"jai vaccharāo sasāhaṇo āgacchadi tadā tuvaṃ paḷāia āgaccha"
iti ayyasāḷaṃkāyaṇeṇa | uttam eso dāṇiṃ balam ujjria ṇiggado ;
savvadā siddhaṃ kajjam
rājā-ghoṣavatī tāvat
aupagāyakaḥ- (praviśya ghoṣavatīhastaḥ) 1jedu bhaṭṭā ! eso hmi
rājā—tvaṃ madanupadamāgaccha
aupagā--2 bhaṭṭa ! taha
vidū- 3bho ! eso kaccāyaṇo viṃsadisatteṇa baḷeṇa parivudo aggado gado
ahaṃ dāṇiṃ tue evva saha gamissam
rājā-vayasya ! śīghramasmābhirgantavyam | atastvaṃ viṣṇutrātena saha gaccha
vidū-4bho ! tue evva ahaṃ āacchāmi
rājā-vayasya ! tiṣṭha tvam | mama khalu prāṇaiḥ śāpitaḥ
vidū-5eso hmi | gaccha tuvaṃ viaāa

2.8.p4

niṣkrāntaḥ

2.8.p5

cāraḥ- 6 bhaṭṭa ! ṇa dāṇiṃ cirāidvvam
rājā-bhadra ! tvamagrato bhūtvā mārgamādeśaya
cāraḥ- 7taha | ido ido

2.8.p6

sarve parikrāmanti

2.10

rājā--aho sundarapāṭalasya javaviśeṣaḥ | iha hitarugahanamidaṃ nadīpravāhe
patitamivobhayapārśvayorvirūḍham
abhimukhamabhidhāvatīva vegātpramukhagataṃ samavekṣya dūrato mām

2.11

cāraḥ—1pavisahma jamuṇākacchaṃ | ajja ! didviyā cau(ttha)mbhāavaśiṭṭe diase
saṃpattahma (parikramya) bhaṭṭa ! eso khu so vāraṇo adimuttaasāḷacchāāe ṭhido
rājā—sakhe ! ayamatra | eṣa hi—
samasitanakharāntaḥ kārmukākāravaṃśaḥ
suhanukaṭalāṭo dīrghapuccho dṛḍhāṃsaḥ
pṛthutaramukhakarṇo vyāyatāvṛttahasto
jalabharagurumeghaśyāmapūrvocchritāṅgaḥ

2.11.p1

cāraḥ—2(ātmagatam) dāṇiṃ phuḷāmi via | (prakāśam) muhuttaaṃ tinduacchāāe vissamissam

2.11.p2

niṣkrāntaḥ

2.11.p3

rājā—(aśvādavaruhya) bhṛṅgārakastāvat
ceṭaḥ— (praviśya bhṛṅgārakahastaḥ) 3jedu bhaṭṭā ! eso āṇīdo
rājā—(ācamya) aupagāyaka ! ghoṣavatīmānaya
aupagā—4bhaṭṭa ! esā ghosavadī
rājā—(pragṛhya vīṇāṃ mūrcchayati)
ceṭaḥ—'ahaṃ dāṇiṃ tahiṃ evva uvavisissam

2.11.p4

niṣkrāntaḥ

2.11.p5

rājā—(ātmagatam) kiṃ nu khalu kṣīṇo me bāhuḥ ? vepate me savyaṃ cakṣuḥ
aupagā—2haddhi ! paḍipuvvaṃ (paḍimuhaṃ ?) kaṇṇaarutte (runtuaṃ?) vāaso kūjai
bahucorāṇaṃ āvāsaṃ khu idaṃ vaṇagahaṇam ; kiṃ ṇu hu bhave !

2.11.p6

tataḥ praviśati corasenāpatiḥ khaḍgahastaśceṭaśca

2.11.p7

coraḥ—aho nu khalu rājñāṃ prabhāvo nāma ! vatsarājo vanamidaṃ praviṣṭavāniti
śrutamātreṇaiva bhinno naḥ saṅghātaḥ

2.11.p8

ubhau parikrāmataḥ

2.12

rājā—(vīṇāṃ vādayan gāyati)
nirupamabalavīryaśauryatejaḥ
kuvalayanīlatano manojñavaṃśa
śṛṇu vacanamanekapaprabarha
vraja vaśatāṃ mama bhadra bhadramastu

2.12.p1

nepathye bherīpaṭahaśaṅkhākṛṣṭaḥ śabdaḥ kriyate

2.12.p2

rājā—hanta ! vañcitāḥ smaḥ nīlakuvalayatanurapratinidhirayaṃ hastīti | kenāpyasaumadākarṣaṇārthaṃ niyuktaḥ praṇidhiḥ
aupagā—'savvado parivudahma | sāuhehiṃ maṇussehiṃ
rājā—(aupagāyakāya vīṇāṃ datvā, aśvamāruhya) asau khalu pradeśasturagasañcaraṇāyogya iva dṛśyate | tadāgamyatām

2.12.p3

sarve parikrāmanti

2.13

rājā—bhoḥ !
tiṣṭha prāgjayadhanva nāgaraka he kātyāyanopehi māṃ
pṛṣṭhaṃ cunda bhajasva savyamariminnṛkṣāpasavyaṃ mama
mā gā haṃsaka dūramugra bhava matpārśve'tra tiṣṭhāmrijihvehi vyāghra hayaḥ (yaṃ?) śivena sahitāḥ śeṣā bhavantvagrataḥ

2.13.p1

aśva—'sāhu jahāṇattaṃ savve ṭhidā

2.13.p2

praviśya

2.14

śālaṅkāyanaḥ—deva ! mā sāhasaṃ kārṣīḥ | parīto'si mahatā hayagajakalilena
pradyotabalena
rājā—āḥ! tasyaiva durātmanaḥ prayogaḥ khalvasau
bhavatu punaritaḥ prabhṛtyahaṃ tatkulamiha hanmi samastamākumāram
vanamiva susamṛddhamātṛṇebhyastaruparighaṭṭanajo hiraṇyaretāḥ

2.15-2

śāla—kuśālinamakṣataṃ tvāṃ draṣṭumicchati mahāsenaḥ
rājā—(ātmagatam) yathākramamārabdhāḥ kriyā vidvadbhiranapahāsyāḥ saphalāśca
bhavanti | ataḥ sāmādinayairimāmāpadamuttareyam | (prakāśam ) kastvam ?
kiṃ te gotram ?
śāla—deva ! sūryadatto nāmnā śālaṅkāyano gotreṇa
rājā—suprabhātamadya yaccirābhilaṣito bhavato darśanotsavaḥ samāsāditaḥ | eṣa
khalvarthānubandho'rtho nāma | sādhu, ihāgamyatām
śāla—agnaya iva nātyāsannena nātidūrasthitavatā nanu sukhasevyā rājānaḥ
aupagā—'padīāḷīva (padiāīva ?) dhutto bahmaṇo
rājā—āgacchedānīṃ gacchāmaḥ | kuruṣva tāvattvadbhrūkṣepānuvartinīṃ vatseśvaralakṣmīm
kutaḥ—
vinyasya samyaṅnijarājyabhāraṃ
prajñāśrutiśrīmati sūryadatte
svapsyāmyahaṃ svasthamanāḥ kadeti
yā prārthanā sādya mama prasiddhā

2.16-2

śāla—pratigṛhīto devasya prasādaḥ | kintu svāmino yathoddiṣṭakāritā nanu
paratreha ca hitasukhayornidānam
rājā—bho sūryadatta ! tatrabhavān bharatarohakastvadguṇavibhūtimasahamānaścaṇḍāla
iva varāhakalahe dvayorekataravadhenātmano vṛttimapekṣamāṇastvāṃ nityaṃ
jighāṃsurīdṛśeṣvāsannāpāyeṣu niyunākti, lakuṭasthānīyastvaṃ tasya saṃvṛttaḥ
śāla—mahāsenasyāhaṃ bhṛtyo na bharatarohakasya
rājā—ārya ! pradyotasyātikrūrasya samīpacāriṇo vyāghrasamīpacāriṇo mṛgasyeva
niyatastava pratyavāyaḥ | tatastatra sthānaṃ na śreyaskaraṃ bhavataḥ | api ca,
parīkṣyatāṃ tāvadbhavatā
jālena vahnivadavāryatarastvayāhaṃ
pradyotano (to) dhruvamatastava mṛtyureva
pauroprahastipakanāpitasūdamukhyān
yo'han kṛtāgasamasau na hinasti kiṃ tvām

2.17

śāla—(karṇau pidhāya) śāntaṃ śāntaṃ pāpam | nāhaṃ bharturapavādaṃ śrotuṃ samarthaḥ
asthāne punardevena vāgvyayaḥ kriyate | kutaḥ—
abhaidyayā svāmyanurāgarakṣayā
sadā kṛtasvastyayanaṃ mano mama
ataḥ pareṣāṃ paruṣākṣarāyudhairna bhidyate bhedavacomahāgrahaiḥ

2.18

api ca
pradyotaṃ bhaja muktvāstraṃ śreyaḥ syātte mahattataḥ
deśakālau hi vidhyete kṣamāyāstejaso'pi caṃ

2.19

rājā- hā dhik !
kaḥ kṣatriyaḥ sahajamānamayāmṛtasya
śrīmadyaśaḥsamupadaṃśavato rasajñaḥ
śastraṃ vihāya vaśatāṃ dviṣatāmupeyādyāyāmakarkaśadṛḍhāyatapīnabāhuḥ

2.20

aśva- 1bhaṭṭa ! ārūḍho eso hatthiṇaṃ | sajjo hohi
aupa- hatthivako sakhaggabhīsaṇaṃ uttiviāmāṇasajirīraṇiaraṃpapucchasīhaṇādaṃ (?)
vaṇagacchadoṇiggadaṃ sattūbalaṃ parikkhidaṃ ca ahmāṇaṃ johehi
rājā-bhavatu bhavatu
ahamāripṛtanānāmadya sāśvadvipānāṃ
dharaṇitalamasṛgbhistarpayiṣyāmi koṣṇaiḥ
vṛkaśanakaśṛgālān kākakaṅkāṃśca māṃsairdayitatarayugāntaṃ prāṇadānaiḥ kṛtāntam

2.20.p1

niṣkrāntaḥ sārdhamaupagāyakāśvabandhakābhyām

2.20.p2

śāla-aho, kṣātraṃ tejaḥ ! ahamapyātmano balasyo(pānte)bhaviṣyāmi

2.20.p3

niṣkrāntaḥ

2.20.p4

ceṭaḥ— ayya ! bhīdadāe suṭṭhu ahaṃ vāuḷo ko eso deso ?
coraḥ—are ! nanvayaṃ yamunākakṣaḥ
ceṭaḥ—2ayya ! idāṇiṃ khu mae abhiṇṇādam

2.20.p5

ubhau parikrāmataḥ

2.21

coraḥ—(ākarṇya) aye ! araṇye mahadākṛṣṭam | śrutaṃ mayā hyadya śālaṃkāyanaḥ
praviṣṭavāniti | na khalu kiṃcidvatsarājastena chalitaḥ syāt
ceṭaḥ— (parikramya avalokya sabhayam) 3 ayya ! ido ido vilohehi | kesākesī
saṃpahāro saṃvutto
coraḥ—hanta ! tadevātra saṃvṛttam | vātsikā āvantikāśca khalvamī yodhāḥ
ete hi—
samunnadanto dhṛtacāpaśūlaprāsāsibhiktiśurikāgadāyaiḥ
parasparaṃ ghnanti ruṣā pravīrā
dvidhā vibhaktā iva mṛtyudaṃṣṭrāḥ

2.22

ceṭaḥ— 4ayya ! edassa sallurukkhassa samīve ciṭṭhia suhaṃ ṇaṃ pekkhissāmo
coraḥ—are ! samyagupalakṣitaṃ bhavatā | (ubhau parikramya tiṣṭhataḥ)
ceṭaḥ— 'ayya ! ko ṇu khu eso padumavaṇaṃ via johāṇaṃ muhavaṇaṃ chiṃdaṃto
turaacakkaṃ via juddhamajjhe paribbhamadi ?
coraḥ—aye ! nanveṣa vatsarājaḥ | ayaṃ hi—
hutahutavahatejāḥ kuñcitabhrūpatākaḥ
pracurarudhiraliptaḥ prodyataprāṃśukhaḍgaḥ
vicarati gataśaṅkaḥ śatrusaṃghān vinighnan
turagagativiśeṣāt sarvato dṛśyamānaḥ

2.23

ceṭaḥ—2ayya ! eso khu sabararāo “are kaccāaṇā ! puttaṃ me sāṇugaṃ esia
kahiṃ gacchasi” tti bhaṇia bhaṭṭiṇo samīvaṃ evva dhāvai
coraḥ—are ! paśya paśya—
parighūrṇa bhujena roṣadīpto
nṛpatiḥ kāñcanatālasannibhena
avadhīdurasi pradīptaśaktyā
dviṣameṣo nyapatatkṣitau gatāsuḥ

2.24

ceṭaḥ— 1ayya ! majjidā via bhūmī bhaṭṭiṇā ṇihadehiṃ sabarabalehiṃ duddiṇaṃ via
vaṇagahaṇam
coraḥ—samyagāha bhavān
yathā yathā haririva māhiṣaṃ gaṇaṃ
narādhipaḥ samabhinihanti nirdayam
tathā tathā śabarabalaṃ samantato
niśāmukhe timiramivābhivardhate

2.25

ceṭaḥ — 2ha ddhi ! hṛdā savve bhaṭṭiṇo johā
coraḥ—are ! gatā svāmipiṇḍānṛṇyamiti brūhi
ceṭaḥ — 3kosubbharaṇakañcuo hiuḍibhaggabhīsaṇo tabbaṇaaṇo āaṇṇapuṇṇacāo ko eso ?
coraḥ—ayaṃ nanu śālaṅkāyanaḥ | eṣa khalu rājānaṃ sasmitaṃ bāṇairalaṃkurvāṇaḥ—
śareṇa tīkṣṇāyasatejanena
pādorudeśe nyavadhīnarendram
ceṭaḥ— ha ddhi !
coraḥ—prāsena rājñā nihato'samūle
vyapetasaṃjño nyapataddharāyām

2.26

ceṭaḥ— 1avihā ! edeṇa ajaṃ ṇaḷagirippaḍimeṇa hatthiṇā saramaaṃ via
bhaṭṭāraṃ karaanto ahivadadi hatthijoho
coraḥ—aho, balaudāryaṃ rājñaḥ !
uddiśyainaṃ raudramabhyāpatantaṃ
rājā prāsaṃ kṣiptavānugratejāḥ
bhinnātmāsau viprahe tena nāgaḥ
trāsādvaiti prāvṛṣīvābhrarāśiḥ

2.27

ceṭaḥ — 2 ha ddhi ! gaārohaeṇa hiaappadese tomareṇa hado bhaṭṭiṇo turao
coraḥ—are ! paśya paśya | eṣa khalu rājā tvaritataraṃ mañcādavaruhya hariṇaplutikenotplutyaiśikāmārgeṇa prahāreṇa—
nikṛttavān dviradapatermahābhujaṃ
mahāsina sadarśanamaśmakarkaśam
patannasau vyapagatajīvito'vadhīt
svaśastriṇaḥ svayamacalābhavigrahaḥ

2.28

ceṭaḥ— 3 ayya ! atthaggado bhaava suyyo | dhūmāadi khu savvaṃ vaṇagahaṇam
coraḥ—samyaguktaṃ śekharakeṇa
kṛtvā sukhena gaṇanīyamarātisainyaṃ
bhūmiṃ kaḷebaraśatairatidurgamāṃ ca
nyasyaiva gaṅgāmavatīrya sandhyāṃ
raṇāmire'smin kṣatajābhitāmre
paraṃ svatejaśca narendrasiṃhe
nimagnavānambunidhau vivasvān

2.29

ceṭaḥ—1 ayya ! bhaṭṭiṇo bhīdadāe tahiṃ tahiṃ rukkhāvudasarīrā ṭhidā
saṃbhu (sabara ?) vārā
coraḥ—eṣa khalu rājā—
kṛtvā sukhena gaṇanīyamarātisainyaṃ
bhūmiṃ kaḷebaraśatairatidurgamāṃ ca
yuddhāṅgaṇe carati bhūmipātaḥ śramārtaḥ
gāḍhaprahāraparivihvalayaiva gatyā

2.30

ceṭaḥ— haddhi ! paḍido bhaṭṭhā
coraḥ—idānīmastamitaḥ sūryaḥ
ceṭaḥ—3 ayya ! eso khu bhaṭṭā ujjhidasajopasuṭṭho via sīho bhīdabhīdaṃ
uvaadehi amittehi baddho
coraḥ—kaṣṭaṃ kaṣṭam !
bhūmiḥ karāgreṇa vivartitādya
śvāsena bhagnro himavān mahādriḥ
āsāravṛṣṭyā śamito'gniraurvī
vinirhṛtaḥ kīṭaśatairanantaḥ

2.31

ceṭaḥ—¹athya! ehi, iha ṇa ṭhādavvaṃ ahyehi
coraḥ—tathāstu | (parikramya) aho khalu nu vidherduratikramatā ! eṣa hi-atulabalaparākramaprabhāvaḥ
prathitayaśāḥ samaravraṇārdragātraḥ
narapatiraribhirnibadhya nīto
baliriva bhogipabhogapāśabaddhaḥ

2.31.p1

niṣkrāntā

2.31.p2

iti dvitīyo'ṅkaḥ
tṛtīyo'ṅkaḥ

2.31.p3

tataḥ praviśati sacinto yaugandharāyaṇaḥ