The Compendium of Suśruta 42.12.2
Bhānumatī 42.12.2
- Language
- Sanskrit
42.12.2
yena dravyaguṇānuguṇo hi madhuraḥ pākaḥ sṛṣṭamūtrādiguṇaṃ kaphajananaṃ ca doṣaṃ karoti, tathā dravyaguṇavisadṛśaśca pippalyāḥ kaṭukāyā madhuraḥ pāko yathoktaṃ guṇaṃ doṣaṃ vā karoti | asmin vyākhyāne'bhimatadravyādhīnapākaprādhānye heturukto bhavatīti nāsaṃgatārthatā hetvarthasya; yasmādrasaṃ vīryaṃ ca tiraskṛtyānyo vipāko guṇaṃ doṣaṃ vā janayati; tena vipākaḥ pradhānamiti | saṃprati svābhimatavipākarūpaṃ darśayituṃ parābhimatavipākānupanyasyati—tatrāhuranya ityādi | pratirasapākameva vivṛṇoti—madhuro madhurasyetyādi | atra dṛṣṭāntamāha—yathetyādi | prakīrṇā ityuptāḥ, tena yathā śāliyavādaya uptaprarūḍhāḥ phalitāśca śālyādikharūpa eva bhavanti, evaṃ madhurādayo'pi niṣṭhāpāke'pi madhurādikharūpa eva bhavanti | atraiva pakṣe matāntaramāha—kecit punarityādi | abalavanto rasā alpatayā balavatāmityulvaṇānāṃ rasānāṃ vaśatāṃ parādhīnatāmalpatāmiti yāvat | tena niṣṭhāpākena balavatā durbalarasābhibhavānna pratiniyamena madhurasya madhuraḥ pāko'mlasya vā'mlaḥ pāka ityādipratiniyamābhāvādanavasthitaḥ pāka ityarthaḥ | matāntaraṃ carakasyāha—kecintridhamityādi | etacca madhurādipākatrayaṃ naiṣṭhikaṃ carakamataṃ kvacidrasadvārā'bhihitaṃ; yathā—“kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ vipākaḥ prāyaśaḥ kaṭuḥ | amlo'mlaṃ pacyate svādurmadhuraṃ lavaṇastathā” ( ca. sū. a. 26 ) iti; kvaciddravyadvārābhihitaṃ yathā—“pippalpaḥ kaṭukā madhuravipākāḥ” ( ca. vi. a. 1 ) iti, tathā “madhuraścāmlalavaṇaśca vrīhiḥ” ( ca. sū. a. 27 ), tathā “lāvaḥ svāduḥ kaṭukavipākaḥ” ityādinā; tajjñeyam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit