Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 42.12.2

Bhānumatī 42.12.2

Language
Sanskrit

42.12.2

yena dravyaguṇānuguṇo hi madhuraḥ pākaḥ sṛṣṭamūtrādiguṇaṃ kaphajananaṃ ca doṣaṃ karoti, tathā dravyaguṇavisadṛśaśca pippalyāḥ kaṭukāyā madhuraḥ pāko yathoktaṃ guṇaṃ doṣaṃ vā karoti | asmin vyākhyāne'bhimatadravyādhīnapākaprādhānye heturukto bhavatīti nāsaṃgatārthatā hetvarthasya; yasmādrasaṃ vīryaṃ ca tiraskṛtyānyo vipāko guṇaṃ doṣaṃ vā janayati; tena vipākaḥ pradhānamiti | saṃprati svābhimatavipākarūpaṃ darśayituṃ parābhimatavipākānupanyasyati—tatrāhuranya ityādi | pratirasapākameva vivṛṇoti—madhuro madhurasyetyādi | atra dṛṣṭāntamāha—yathetyādi | prakīrṇā ityuptāḥ, tena yathā śāliyavādaya uptaprarūḍhāḥ phalitāśca śālyādikharūpa eva bhavanti, evaṃ madhurādayo'pi niṣṭhāpāke'pi madhurādikharūpa eva bhavanti | atraiva pakṣe matāntaramāha—kecit punarityādi | abalavanto rasā alpatayā balavatāmityulvaṇānāṃ rasānāṃ vaśatāṃ parādhīnatāmalpatāmiti yāvat | tena niṣṭhāpākena balavatā durbalarasābhibhavānna pratiniyamena madhurasya madhuraḥ pāko'mlasya vā'mlaḥ pāka ityādipratiniyamābhāvādanavasthitaḥ pāka ityarthaḥ | matāntaraṃ carakasyāha—kecintridhamityādi | etacca madhurādipākatrayaṃ naiṣṭhikaṃ carakamataṃ kvacidrasadvārā'bhihitaṃ; yathā—“kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ vipākaḥ prāyaśaḥ kaṭuḥ | amlo'mlaṃ pacyate svādurmadhuraṃ lavaṇastathā” ( ca. sū. a. 26 ) iti; kvaciddravyadvārābhihitaṃ yathā—“pippalpaḥ kaṭukā madhuravipākāḥ” ( ca. vi. a. 1 ) iti, tathā “madhuraścāmlalavaṇaśca vrīhiḥ” ( ca. sū. a. 27 ), tathā “lāvaḥ svāduḥ kaṭukavipākaḥ” ityādinā; tajjñeyam |

Linked texts (1)