Pramāṇa · Search · About · API

Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 26

Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 26

Language
Sanskrit

Contents

26.18

dām̐ṭaśāṃvāṃ
pācchār̤aḥ (taḥ) | puṃ | brahmadāruvṛkṣe | palāśapippala | śa.ca.
pikaḥ | puṃ | kokile | strī | kokilāyām
kokila pākhī | ama.
pikapriyā | strī | mahājambūvṛce | rā.ni.va.
11 | kokilāyām
pikabandhuḥ | puṃ | āmravṛce | vikā.
pikabhaktakā (ttyā) | strī | bhūmijambūvṛce
vana jāṃma | rā.ni.va.11
pikamahotsavaḥ | puṃ | āmravṛkṣe | vai.nigha.
pikarāgaḥ | puṃ | āmravṛkṣe | rā.ni.va.11
pikavallabhaḥ | puṃ | āmravṛkṣe | bhā.
pikāṅgaḥ | puṃ | cātakapakṣiṇi | śa.ca.
pikānandaḥ | puṃ | vasantakāle
pikākṣaḥ | puṃ | kokilākṣe | kūniyāthām̐r̤ā
rā.ni.va.21 | rocanīvanaspatau | śa.ca.
pikkī | strī | kokilāyām
piṅkurasaḥ | puṃ | madhau | vai, nigha
piṅkekṣaṇā | strī | kokilāchatre | kulenathāṃr̤ā | rā,ni.va.4
piṅgaḥ | puṃ | kapipīte | śa.mā.
piṅgam | klī | śīghapippale | vai, nigha. | bālake
bāṃlā | haritāle | puṃ | vanamūrṣike | rā.ni.va.
10|12

26.23.1

vi | piṅgalavarṇe
piṅkakapiśā | strī | tailapāyikāyāṃ | tenāṃpokā | he.ca.
piṅgacakṣuḥ | puṃ | kumbhīre | he,ca.
piṅgabhāsaḥ | puṃ | godhirakajātibhede | su. kalpa.
8bha. | See kauṭaḥ | [ rā. ni. va. 7
piṅga(la) mūlam | klī | gañjare | gām̐jara
piṅgalam | klī | rītau | pitala | rā. ni. va.
13 | haritāle | puṃ | nakule | sthāvaraviṣabhede
he,ca. | pecake | kuṭuṃrera peṃcā | rā.ni.va.18
uśīre | rāṅgāyām | vai, nigha. | maṇḍalasarpaviśeṣe | su. kalpa.4 bha. | vānare | trikā.
kathau | piṅgalavarṇe
piṅgalanāmakaḥ | puṃ | śilārase | vai. nigha.
piṅgalaloham | klī | rītau | pitala | rā.
ni. va. 13
piṅgalasāre | klī | haritāle
piṅgalā | strī | śiṃśapāvṛkṣe | śiśu gāṃcha
ra. mā. | gorocanāyām | rā. ni. va. 12 | nakula.
14bha. | rājarītau | pittalaviśeṣe | rā.ni.va.
13 | jyotiṣatīlatāyām | vai. nigha. | nirviṣanalokāyām | su.sa. 12a. | pakṣibhede | piṅgala
pāṃkhī | rā. ni. va. 19 | karṇikāyām | nāṃr̤īviśeṣe | he. ca | sā ca dakṣiṇavāhyanāsā dhamurvakrā
dakṣiṇanāsāntaṃ gatā | (sāradātilake) | "piṅgalā
sitaraktābhā dakṣiṇaṃ pārśvamāśritā |" yogārṇavaḥ
piṅgalākṣaḥ | puṃ | piṅgalāpākhiyi | vai, nigha.
piṅgalikā | strī | bakapakṣiṇi | jaṭā.
makṣikāviśeṣe | su. kalpa. 8a. | haritāle
piṅgavarṇakam | klī | garjaramūle | gām̐jaramūla
vai. nigha.
piṅgasāraḥ | puṃ | haritāle | rā.ni.va.12
piṅgasphaṭikaḥ | puṃ | gomedaṇaṇau | tatparyāyāḥ
—gomedaḥ, rāhutnaṃ, tamomarṇiḥ, svarbhānavaḥ, piṅgasphaṭikaḥ | guṇāḥ,—amlaṃlaṃ uṣṇalaṃ dīpana-pācanalaṃ
vātavikāranāśilaṃ dhāraṇe pāpanāśitvañca
rā.ni.va.13

26.23.2

piṅgā | strī | vaṃśī | vaṃśalocane | rā.ni.va. 6
śamīvṛkṣe | ra. mā. | hiṅguni | me. | gorīcanāyām | rā.ni.va. 12 | haridrāyām | rā.ni.va.23
raktavāhināḍyām | vai. nigha.
piṅgāraḥ | puṃ | kāce | vai, nigha.
piṅgāruḥ | puṃ | matsyaviśeṣe | pāṃṅgāśa māṃcha
strī | svarṇe | pāṃkā sonāṃ | me.
piṅgārī | strī | nīlīvṛkṣe | me.
piṅgāsyaḥ | puṃ | piṅgākṣamatsye | śa.ra.
piṅgāhvaḥ | puṃ | pakṣiviśeṣe | vama kālavaṃṭapakṣī | vai. nigha.
piṅgākṣaḥ | puṃ | vir̤āle | vai, nigha.
piṅgī | strī | śamīvṛkṣe | pa.su.
pica(ci)ṇḍaḥ | puṃ | udare | rā.ni.va.18
padmapṛṣṭhabhāge | he.ca.
picavyaḥ (vyā) | puṃ, strī | kārpāse | he. ca.
piciṇḍikā | strī | indravallī | pām̐ṭyera
ḍima | he.ca.
piciṇḍilaḥ | tri | lambodare | he.ca.
picuḥ | puṃ | kārpāsāsa | rā.ni.va.4
kārpāsatūlake | ama. | tolakacaye | pa.pra.1kha.
kuṣṭharogabhede | me. | mūrdvatailavidhibhede tailāktapicudhāraṇarūpe | tailāktaṃ tūlaphāhā iti | bhā. ma. 4 bha.
yoniro.ci. | klī | tūle | tūla | sa.sū.5a.
picukaḥ | puṃ | madanavṛkṣe | kauṃṭe| mayanā
pa.su. | pakkakaśīraphalakārpāse | kakṣīpuṣyākhyamahāpuṣpe | nīlotpale | su.ci.7a. | sāṅkarakhaṇḍale
vai. nigha. | akṣaviśeṣe | madanavṛkṣe | kārpāsyām
picutu(tū)lam | klī | kārpāse | trikā.
picumandaḥ (maīḥ) | puṃ | nimbavṛkṣe | nim
gām̐cha | rā.ni.va.9 | si.yo.sannipātaja.ci.
piculaḥ | puṃ | jhāvukavṛkṣe | jhām̐u gāṃcha
ama. | kārpāsavṛkṣe | jalakāke | tilakavṛkṣe
hijjalavṛkṣe | me. | tūle | śa. ṭī. sā.
piculī | strī | mūrvvāthām
picuvarttiḥ | strī | tūlavartyām | tūlāra

26.23.3

bāṃti | ca.da.āśrotādhikāre
piñcaka(ṭa)m | klī | vaṅge | rāṃṅ | pa.su.
rā.ni.va.13 | śrīphale | me. | [ me.
piñcaṭakāḥ | puṃ | netraroge | śicuṭau roga
picciṭaḥ | puṃ | abhiprakṛtikīṭaviśeṣe | su.
kalpa.8a. | See kīṭaḥ
piccitam | klī | asthibhaṅgaviśeṣe | śaṅ
cepaṭe yāṃoyā | tacca pṛthutāṃ gatamalpaśopham | su.
ni.15a. | sadyovraṇabhede | "prahārapīr̤anābhyāntu
yadaṅga pṛthutāṃ gatam | sāsthi sacvitaṃ vidyāt
majjaraktaparipnutam ||” su.ci.2a.
picchaḥ(kaḥ) | puṃ | mocarase | ama. | lāṅgūle
me. | strī | mayūrapucche | ama.
picchanam | klī | atyantapīr̤ane | ca.sū.18a.
picchapādī | tri | tannāmakapādarogākrānte
(aśve) | romāttaḥ śṛyate yasya samantādvaiva pacyate
sa jñeya picchilī yasya picchapādīti taṃ viduḥ ||”
a.ha.29a.
picchabhāraḥ | puṃ | mayūrapucche | vai. nigha.
picchalaḥ | puṃ | mocarase | ākāśavalagyām
bahuvāravṛkṣe | vai, nigha.
picchalacchadā (dalā) | strī | upodikāyāṃ | pūm̐ī gāṃcha | vadarīvṛkṣe | vikā.
picchalatvak | puṃ | nāgaraṅgavṛkṣe | strī
nāgaraṅgavalkale | vai, nigha. | [ vai. nigha.
picchalavojaḥ | puṃ | vanaparṇase | ānāṃrasa
picchalā | strī | śūlīvṛkṣe | rā.ni.va.8
śālmalīvṛkṣe | ākāśavallāyām | vai. nigha. | upodikāyāṃ | trikā.
picchavāṇaḥ | puṃ | raśaśabde | śvena pāṃkhī
rā.ni.va.16
picchā | strī | mocarase | pa.su. | bhaiṣa. strī
rī.ci. madhukādisiddhaḥ | vā.u.34a. pucchānuvayaveṃ
śiṃśapāvṛkṣe | śa.ca. | masthe | bhaktamaṇḍe | kīke
pūgavṛkṣe | kadalīvṛkṣe | me. | sarpaviṣe | lālāyām
śālmalīvṛkṣe | bole | vai. nigha. | aśvapādarītau

26.23.4

jaṭā. | katakavṛkṣe | ākāśalatāyām | vai, nigha.
picchāvastiḥ | strī | picchilabastau | vā.
ci.9a.
picchāvṛkṣaḥ | puṃ | śālmalīvṛkṣe
picchitikā | strī | śiṃśapāvṛkṣe | śiśu
gām̐cha | śa.ca.
picchilaḥ | puṃ | picchāḷuke | pa.su. | bahuvāravṛkṣe | bhā. | klī | sambandharudhini | vai. nigha.
sarasavyañjanādau | bha. | snigdhasapādau | bhātudattaḥ
samamlabhakte | sajalavyañjane | nīlakaṇṭhaḥ | ci.
saktamaṇḍayukte | ama.rā.
picchilakaḥ | puṃ | dhanvannavṛkṣe | dhāmanā gāṃcha
rā.ni.va.9 | śālmalīvṛkṣe | vai. nigha.
picchilaguṇakarma | klī | picchiladravyasya
guṇakarmmāṇi | tacca balyaṃ sandhānaṃ śleṣmalaṃ guru | su.
picchilacchadā | strī | upodikāyām
pūm̐īśāṃka | pa. su.
picchilatvak | puṃ | dhanvannavṛkṣe | dhāmanā
gām̐cha | pa su. | ra. mā. | nāgaraṅgavṛkṣe | cikā.
picchiladalā | strī | vadaryyām | kula gām̐cha
upodikāyām
picchilavastiḥ | strī | niruhavastibhede
“vadaryairāvatī śailu-śālmalīpadmajāṅkurāḥ | kṣīrasiddhāḥ kṣaudrayuktā nāsnā picchilasaṃjñitāḥ | anīrameghahastyairyuktā deyā vicakṣaṇaiḥ | mātrā picchilavastīnāṃ palairvādaśabhirmatā ||” bhā.
picchilaphalam | klī | ḍiṇḍiśaphale
ḍhem̐r̤aśa | tadguṇāḥ—balapuṣṭikārakitvaṃ pramehahastapittaviṣadīṣanāśitvañca
picchilasāraḥ | puṃ | mocarase | rā.ni.va.8
picchilā | strī | haṣikākhyām | vichām̐tī
rā.ni.va.5 | pītaśiṃśapāvṛkṣe | śiśu gāṃcha | ra.
mā. | kūrcce | kachu | śa. ca.| anantām | mathinā
rā.ni.va.16 | śālmalīvṛkṣe | upodikāyām
mai. | gūlolace | rā.ni.va.4 | vṛkṣabhede | vir̤idānā iti kecit | kokilākṣe | kulenathāṃr̤ā

26.23.5

rā.ni.va.4
picchor̤akam | klī | necapiṭe
piñjaḥ| puṃ| karpūre| bhīmasenī karpūra
bale| me.
piñjakam| klī| haritāle| ra.sā.saṃ.
piñjaṭaḥ| puṃ| piccaṭoge| pichauṭī| śa.ra.
piñjanam| klī| tūladhanuṣi| phūlā dhvonā
piñjaram| klī| nāgakeśarapuṣpe| rā.ni.va.6
asthipañjare| dha.ṭī.| śyāmāke| haritāle
ama.| suvarṇe| me.| tri| pītavarṇe
piñjarakam| klī| śvetaśyāme| maśinā
piñjalam| klī| haritāle| pa.su.| kuśapale
piñchā| strī| haridrāyām| tūlake| me.
piñchānam| klī| suvarṇe| rā.ni.va.13
piñjikā| strī| tūlanālikāyāṃ| pauīja
piñjūlam| klī| tūlavarttikāyām| vai.nigha.
piñjuṣaḥ| puṃ| karṇaguthe| he.ca.
piñjeṭaḥ| puṃ| netramale| pichauṭī| śa.ra.
piṭaḥ(ka)| puṃ| visphoṭake| me.
piṭa(ṭi)kā| strī| pir̤akāyām| rā.ni.
piṭaṅkī| strī| kaṭuvandāvane| vai.nigha.
piṭaṅgāśaḥ| puṃ| matsyabhede, pantītaurjhimmatsye
piṭaṅghoṭiḥ(ṭī)| strī| indravāruṇīlatāyām| pa.su.| [ra.
piṭṭakam (kā)| klī, strī| dantakiṭṭe| śa.
piṭhaḥ| puṃ| pīr̤āyām| devanale| vai.nigha.
piṭharam| klī| nāgaramustake| mayanadaṇḍai
me.| puṃ| sthātyām| ama.| ca.sū.15bha.
pir̤akāḥ (kā)| puṃ, strī| traṇaviśeṣe
pir̤akālikā| strī| netramale| ca.ra.pi.ni.
pir̤akāpalaḥ| puṃ| pṛśnākāke| pir̤iṅgāka
piṇḍaḥ| puṃ| gīpake| niśīdala| pa.su.
piṇḍakaḥ| puṃ| piṇḍamūlake| piṇḍālī| rā.
piṇḍakandaḥ| puṃ| piṇḍālī| rā.ni.va.7
piṇḍakā| strī| masūrikāyām| dai.nigha.
piṇḍakharjūraḥ| puṃ| svanāmakhyātavṛkṣe
piṇḍakharjūrikā (rī)| strī| dīpāntapiṇḍagur̤acikā (cī)| strī| kandapiṇḍago(r̤a)saḥ| puṃ| matsyavīle| bhā.| a.
piṇḍatagaraḥ| puṃ| tagarapuṣpe| vai.nigha.

26.23.6

piṇḍatailam| klī| vātaraktādhikāroktaṃ tailam
piṇḍatailakaḥ| puṃ| sikthake| śilārasa
piṇḍapādaḥ(dyaḥ)| puṃ| hastini| trikā.
piṇḍapuṣpam| klī| aśokapuṣpe| javāpuṣpe
puṃ| dār̤imavṛkṣe| trikā.| [śa.sā.
piṇḍapuṣpakaḥ| puṃ| śākaviśeṣe, vāsūke
piṇḍaphalā| strī| alābām| pa.su.| su.
kaṭutumbāyām| tiplonām̐ḍu| jaṭā.
piṇḍamustakaḥ (kā)| puṃ, strī| nāgarapiṇḍamūla(kaṃ) m| klī| pañcavidhamūlakāntapiṇḍayoniḥ| strī| yonirogabhede| ca.da.
piṇḍarohiṇa(ta)kaḥ| puṃ| vikaṅkatavṛkṣe
piṇḍavojaḥ (kaḥ)| puṃ| (Oleander
oborum.) karṇikāravṛkṣe| rā.ni.va.6
piṇḍaśarkarā| strī| khaṭīśarkarāyāṃ| phūlapiṇḍasvedaḥ| puṃ| piṇḍena svede| vā.u.28a.
piṇḍaharidrā| strī| granthiharidrāyām
piṇḍā| strī| kastūrībhede | mṛganābhipiṇḍāñjanam| klī| añjanaviśeṣe| vā.u.
piṇḍātaḥ| puṃ| sikthake| śilārasa| ra.mā.
piṇḍāpā| strī| nār̤īhiṅgo
piṇḍābhā| strī| śarkarābhede| vai.nigha.
piṇḍābhram| klī| karakāyām| śa.sā.
piṇḍāmṛtā| strī| kandagur̤acyām| vai.nigha.
piṇḍāmlam| klī| cāṅgerīlikucāstravetasapiṇḍāyasam| klī| tīkṣṇalauhe| rā.ni.va.
piṇḍāraḥ| puṃ| vikaṅgatavṛkṣe| vaॅham̐ci gām̐cha
piṇḍālaḥ (suḥ)| puṃ| svanāmakhyāta kandaśākapiṇḍālu(lū)kam| klī| haddhāluke| gola
piṇḍāsavaḥ| puṃ| grahaṇyāmāsavaviśeṣe
piṇḍāhvam| klī| tagarapāduke| ra.sā.saṃ.
piṇḍāhvā| strī| nār̤īhiṅgo| rā.ni.va.6
prathame'hanyaṃtaṃśvasadduḥ prathame'śvapi sāvadyānaruciḥ
bhavatauha sadā vyathitāsya gatiḥ sa bhavediha pitta
kṛtaprakṛtiḥ || suśrajīkūkaśalmyai-ṛkṣa-mājīravānarāḥ| vyāghrācainakulolūkāḥ paittikā jantavaḥ
smṛtāḥ ||”

26.23.7

pittaprakopī | tri | pittavarddhake pāne'nne ca,
yathākramaṃ takrasurādike māṃsādike ceti| bhā.prasta.
pici. | “krodhaśokabhayakāmāyāsaupavāsavidagdhamaithunopagamanakaṭvamlalavaṇatīkṣṇoṣṇalaghuvidāhitilatailapiṇyākakulatthasarṣapātasīharitakaśākagodhāmatsyājāvikāmāṃsa-dadhi-takrakūrcikā-mastu-sauvīrakasurā
vikārānnamlaphalakaṭvāramlaprabhṛtibhiḥ pittamaprakopamāpadyate|” su.sū.21a.
pittapravarttanam | klī | ūrddhādhīmārgeṇa pittanirgame
pittabheṣajam | klī | masure | vai.nigha.
pittaraktam (śoṇitam) (cāsram)
klī | raktapittaroge | rā.ni.va.20
pittaretāḥ | tri | pittabhūyiṣṭhaśukraḥ | rasa.ra.
sū.dhā.ci.
pittarogaḥ | puṃ | pittakoparoge
pittarogiṇī | strī | pittajanyagalaroge
lakṣaṇam--“ciprīṅgamā kṣipravidāhapākā tīvrajvarā
pittanimittataḥ syāt|” su.ni.16a.
pittalam | klī | haritāle | pa.su. | bhūrjjapatre
śa.mā. | khanāmakhyātatāmrayaśadadoṣapadhātau
pittala, kām̐sā pittala | hiṃ pītarī, kāṃcī
pītarī | tatparyyāyāḥ, -ārakūṭaṃ, rītiḥ, rītī,
patikāveraṃ, dvyadāru, mitraṃ, āraḥ, cudrasuvarṇaṃ,
siṃhalaṃ, pītanakaṃ, lohitakaṃ, piṅgalaṃ, piṅgalohaṃ,
pītakaṃ | rājarīti-brahmarīti-bhedāttat dvividhaṃ
“rājarītiḥ brahmarītiḥ kapilā piṅgalāpi ca
rītirapyupadhātuḥ syāt tāmrasya yaśadasya ca
pittalasya guṇā jñeyā svayonisadṛśā janaiḥ
saṃyogajaprabhāveṇa tasyāpyanye guṇāḥ smṛtāḥ ||” guṇāḥ
--“rītikāyugalaṃ rūkṣaṃ tiktañca lavaṇaṃ rase
śodhanaṃ pāṇḍurogaghnaṃ kṛmighnaṃ nātilekhanam ||”
bhā.pū.1bha.dhā.va. | asya māraṇaṃ śodhanañca tāmravat
jñeyam | ra.śā.saṃ | li | pittayukte | pittalā

26.23.8

strī | śālaparṇyyām | rā.ni.va.4 | jalapippalyām
me | pittajavīniyapādiśiṣṭe
pittavargaḥ | puṃ | pañcavidhapitteṣu | tāni ca
matsyagavāśvaruruvarhijāni | matāntare vārāhacchāgamāhiṣamātsyamāyūrajāni | “pittaṃ pañcavidhaṃ
matsyagavāśvaruruvarhijam |” iti | ra.sā.saṃ.
“vārāha-cchāga-māhiṣa-mātsya-māyūrapittajamiti |”
matāntaram
[ nigha.
pittavallabhā | strī | kṛṣṇātiviṣāyām | vai.
pittavidagdhadṛṣṭiḥ | puṃ | dṛṣṭirogaviśeṣe
lakṣaṇaṃ yathā-“pittena duṣṭe na gatena dṛṣṭiṃ pītā
bhavedyasya narasya dṛṣṭiḥ | pītāni rūpāṇi ca tena
paśyet sa vai naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ || prāpte tṛtīthaṃ
paṭalantu doṣe divā na paśyenniśi vīkṣate ca| rātrau
sa śītānugṛhītadṛṣṭiḥ pittālpabhāvāt sakalāni
paśyet ||” mā.ni.
pittavi(vo)sarpaḥ | puṃ | pittajanyavisarparoge
bhā. | lakṣaṇaṃ--“pittāddrutagatiḥ pittajvaraliṅgo'tilohitaḥ |” mā.ni.
pittavyādhiḥ | puṃ | pittajanyaroge | bhā.
pittaśūlam | klī | pittajanyaśūlaroge | lakṣaṇaṃ
--“tṛṣṇādāhāratikṛddehe kaṭumlalavaṇaistathā | śūlaṃ
śītasamaprāyaṃ paittikaṃ laghayedudhaḥ ||” mā.ni.
“paitte tu śūle vamanaṃ payo'mbu rasaissadheṇoḥ sapaṭīlanimbaiḥ | śītāvagāhāḥ pulināḥ sabātāḥ kāntādipāvāni jalaplutāni || gur̤aḥ śāliyavāḥ cīraṃ
sarpiḥpānaṃ virecanaṃ | jāṅglāni ca māṃsāni
bheṣajaṃ pittaśūlinām ||” ca.da.
pittasra ṅgaśvaraḥ | puṃ | pittakaphādhikajvarabhede
lakṣaṇaṃ-“liptatikatāsyatā tandrā mohaḥ kāso'rucistṛṣā | muhurdāho muhuḥ śītaṃ pittaśleṣmajvarākṛtiḥ ||” mā.ni.

26.23.9

pittaśle ṣmolbaṇaḥ | puṃ | pittaśleṣmādhikasannipātaviśeṣe | lakṣaṇaṃ yathā, -pittaśleṣmādhikau
yasya sannipātaḥ prakupyati | antardāho bahiḥśītaṃ
tasya tathā pravarddhate || tṛṣyate dakṣiṇaṃ pāśrva suraḥśaurṣagalagrahāḥ | ṣṭhīvati ślaiṣmapittañca kṛcchrāt
kaṣṭañca dṛśyate || vijñeyaidaḥ śvāsahikkāñca varddhate
sapramīlakaḥ | ṛṣibhirbahunāmāyaṃ sannipāta
udāhṛta
pittasaṃśamanavargaḥ | puṃ | pittaśāntikaradravyagaṇe | yathā-candanakucandanośīradrīvera mañjiṣṭhāpayasyā-vidāri-śatāvarī-gundrāśaivālakalhārakumudotpala-kadalī-kandalī-dūrdhvā-mūrvvāprabhṛtīni, kākolyādirgaṇedhrādistṛṇapañcamūlamiti samāsena pittasaṃśamanovargaḥ | su.sū.39a.
pittasrāvaḥ | puṃ | netrasannigataroge | lakṣaṇaṃ
yathā-“pītabhāsaṃ nīlamuṣṇaṃ asrābhaṃ pittasrāvaṃ sa
sravet sandhimadhyāt |” su.u.2a.
[ nigha.
pittahā | puṃ | parpaṭake | tri | pittaghne | de.
pittaharaḥ | puṃ | kākolyādigaṇe | tri.yo.
tṛṣṇā-ci. | ca.da.karddi-ci. | uśīre | vai.nigha.
pittātisāraḥ | puṃ | pittajanyātisāraroge
See atīsāraḥ
[ ca.
pittānubandhaḥ | puṃ | pittānubale | bā.ci.3
pittāṇḍaḥ | puṃ | aśmasya akhalandarīge| ja.
da.5.ca.
pittābhiṣyandaḥ | puṃ | sarvvagatākṣirogabhede
pittajañca coktaṃ ūm̐ṭhā | yathā-“dāho dhūmāyanaṃ
śophaḥ kśāvattā kṣāṃno vahniḥ | antaḥkle do'śrupītīkṣā rāgaḥ pītābhadarśanam | cārocitacatācittaṃ pittābhiṣyandalakṣaṇam ||” vā.u.15a.
pittāriḥ | puṃ | parpaṭe | 'ṛṣapāṃgar̤ā | rā.
ni.va.5 | lākṣāyām | nākṣā | rā.ni.va.6
varvaracandane | rā.ni.va.12
pittikā | strī | śatapadībhede | 'kam īviśeṣa | su.kalpa 8a.

26.23.10

pittotkliṣṭam | klī | netravartmāgayaroge
lakṣaṇaṃ yathā-“sadāhakne danistodaṃ raktābhaṃ sparśanākṣamaṃ | pittena jāyate vartma pittotkliṣṭamuśanti
tat ||” vā.u.8a.
pittodaram | klī | pittajanyodararoge | tasya
lakṣaṇaṃ yathā-“thacopaṭaṇājvaradāhatṛṣṇaṃ pītaṃ
śirā yatra bhavanti pītāḥ | pītābhiviḍyūtranakhānanaśca pittodaraṃ taccacirābhivṛddhi ||” su.ni.7a.
puṃ | mahāviṣavṛkṣikājātau | su.kalpa.8a.
pittolbaṇaḥ | tri | pittādhike | vā.ci.7a.
pittolbaṇasannipātaḥ | puṃ | vāyukārisannipātajvare | tasya lakṣaṇaṃ-“atīsāro bhramo
mūrcchā mukhapākastathaiva ca | gātre ca vindavo raktā
dāho'tīva prajāyate | pittolbaṇasya liṅgāni
sannipātasya lakṣayet ||” bhā.pra.1bha.
pitrahvaḥ | puṃ | māṣakalāye | me.
pitrannam | klī | madhuni | rā.ni.va.14 | puṃ
māṣe | śaṃkhakalāya | rā.ni.va.16
pitṛsan | puṃ | paciṣi
pinasaḥ | puṃ | nāsāroge, adhīnī | nidā.
pinākaḥ | puṃ, klī | tannāmakanīlābhabhede
vai.nigha. | See abhram
pinyāsaḥ | puṃ | chiṅguni | jaṭā.
pipāsā | strī | tṛṣṇāyām | rā.ni.va.20
atra yavāgūḥ ṣaṣṭhīkādisiddhā praśastā | ca.sū.2a.
pipāsuḥ | tri | tṛṣṇāture
pipilī | strī | pipīlikāyām | vai.nigha.
pipolakaḥ | puṃ | ṛṇavarṇamahatpipīlikāyām | bar̤a 'um̐ṭo pipoṭe | vṛ.ca.
pipīlikā (lī) | strī | pipiṣyām
pipar̤ā | tāḥ bahuvidhāḥ-sthūlaśīrṣā gavāṃkṣikā
brāhmaṇikā aṅgulikā kāpalikā citravarṇeti
tābhirdaṣṭe daṃśe śvayathuragnisaṃpravaddāhaścaubhau bhavataḥ
su.kalpa.8a.
pippaṭā | strī | śarkarāyām | vai.nigha. | gur̤aśarkarāyām | sikā.
pippalaḥ | puṃ | aśvatthavṛkṣe | ra.mā. | vā.sū.

26.23.11

15a.nyagrodhādiḥ | paciviśeṣe | me. | klī
jale | trikā.
pippalavaḥ | puṃ, klī | snāye | se. | ca.mā.
8a. | sīvanasūtre | me.
pippalaparṇī | strī | meṣaśṛṅgarām | vai.nigha.
pippaliḥ (lī) | strī | (piper longum,
pepper. khanāmakhyātapadmadravyaṃ | pipūla gāṃcha
hiṃ pīpala | maṃ pippalī | kaṃ ḍhippalī | teṃ
pippaliceṭṭu | bam baṅgālipiṃpari | tā. pippili
tatparyyāyāḥ, -kṛṣṇā upakulyā vaidehī māgadhau
capalā kaṇā ūṣaṇā śauṇḍī kolā kaṭau
eraṇḍā cañcalā kaulyā magadhā tīkṣṇataṇḍulā
kaphalā kaṭubījā kṣīraṅgī tiktataṇḍulā
śyāmā sūkṣmataṇḍulā dantaphalā magadhodbhavā
pippalī vanapippalī gajapippalī siṃhapippalī
ceti bahudhā | guṇāḥ svalpavayasi smṛtāḥ
pippalīkā
pippalīkhaṇḍaḥ
pippalīdvayam
pippalīmūlam
pippalīrasāyanam
pippalīvarddhamānam
pippalyādikaṣāyaḥ
pippalyādigaṇaḥ
pippalyādyaghṛtam
pippalyādyalehaḥ
pippikā
pippuḥ
pimpariḥ
piyārakam
piyālaḥ
piyālāsthijaḥ
pirajam
pilipicchikā
pilukaḥ
piluno (parṇī, patnī)
pillaḥ
pillakā
pillaṅgaḥ
piśācaḥ (gṛhaḥ)
piśācaghnaḥ
piśācadruḥ (vṛkṣaḥ)
piśācikā (cī)
piśitam
piśitarohiṇī
piśitodakam
piśino (tā), piśī
piśautakaḥ
piśuḥ (nā)
piśunam
piśunaḥ
piṣṭa(ka)m
piṣṭakā
piṣṭaparṇī
piṣṭapacanam
piṣṭapākamabhṛt ( tenāno )
piṣṭapācakaḥ
piṣṭapāyasaḥ
piṣṭapūraḥ
piṣṭamehaḥ
piṣṭayoniḥ
piṣṭavarttiḥ
piṣṭavān
piṣṭavaikṛtam
piṣṭasaurabham
piṣṭātaḥ
piṣṭikam
piṣṭikā
piṣṭo(ṣṭo)r̤o (yaḍo)
pistam
pīcaḥ
pīṭhaḥ
pīṭhasarpī (in)
pīḍanam
pīr̤ā
pīr̤āmbhorasaḥ
pītaḥ
pītakam
pītakacūrṇam
pītakadukī
pītakadalī
pītakadruḥ (maḥ)
pītakandam
pītakaravīraḥ
pīta(ti) kā
pītakāñcanaḥ

26.23.12

pītakāyatā
pītakāveram
pītakāṣṭham
pītakolakā (lā)
pītakuravaḥ (kāḥ)
pītakuṣmāṇḍam
pītakusumaḥ
pītagandham
pītagandhakaḥ
pītaghoṣā
pītacandanam
pītacampakaḥ
pītajātiḥ
pītabhiṇṭī
pītataṇḍulaḥ
pītataṇḍulikā
pītatuṇḍaḥ
pītatailā
pītadantatā
pītadāruḥ
pītadugdhā
pītadruḥ
pītadrumaḥ
pītanaḥ (kaḥ)
pītanakhatā
pītanāmraḥ
pītanī
pītanetratā
pītaparāgaḥ
pītaparṇī
pītapāko (in)
pītapāṭho (in
pītapādapaḥ
pītapādā
pītapiṣṭam| klī| śrīparṇe| vai, nigha
pītapuṣpaḥ| puṃ| pītajhiṇṭyām| kaṇṭhāriśuśrā
iti loke| kṛṣṇapiṇḍārau| mayanāviroṣa
pa.su.| iṅgudīvṛkṣe| ra.mā.| karṇikāravṛkṣe| śa.
ca.| kāñcanāravṛkṣe| raktakāñcana vṛkṣa| campakavṛkṣe| rā.ni.va.10| klī| bhaṅgulācupe| rā.
ni.va.4| jhāmukkhi| bhā.pū.1bha| pītavarṇapuṣpamātre
pītapuṣpakaḥ| puṃ| barbūravṛkṣe| vai. nigha.
pītapuṣpakā| strī| karkaṭībhede| vana
kām̐kur̤o| vai. nigha.
pītapuṣpā| strī| śvetavācyālake| pa.su.
indravāruṇīlatāyām| rā.ni.va.3| kīṣātakīlakṣāyām| jhim̐ñjho| pa.su.| pītapuṣpavācyālake
pīta ber̤elā| pītajhiṇṭyām| pīta jhām̐ṭi
ra.mā.| jhiṅgīrīṭāyām| rā.ni.va.4| bhāṅkyām| rā.ni.va.16| pītakaśvīre| svarṇayūthikāyām| gaṇikārikāyām| vai. nigha.
pītapuṣpikā (ṣyī)| strī| mahābalāyām
rā.ni.va.4| trapuṣyām| śām̐śā| rā.ni.va.7
indravāruṇīlatāyām| rākhālaśaśā| śaṅkhapuṣpyāṃ
śveta aparājitā| mahākīṣātakyām| rā.
ni.va.3| pītayūthikāyām| khatavalāyām
sahāśaṇavṛkṣe| vai. nigha.| [13
pītapṛṣṭhā| strī| varāṭikābhede| rā.ni.va.
pītaprasavaḥ| puṃ| pītakarabīravṛkṣe| pīta
karavī| rā.ni.va.10
pītaphalaḥ (kaḥ)| puṃ| śākhīvṛkṣave| śeor̤ā

26.23.13

gām̐cha| vikkā| dhavavṛkṣe| dhām̐oyā gām̐cha| vikkā
karmaraṅgavṛkṣe| kāmarām̐ṅgā gām̐cha| rā.ni.va.11
pītaphenaḥ| puṃ| ariṣṭakavṛkṣe| rīṭhā gām̐cha
vai. nigha.
pītabaliḥ| puṃ| gandhake| vai. nigha.
pītavālukā| strī| haridrāyām| cikā
pītabhadrakaḥ| puṃ| devabarbūravṛkṣe| vai. nigha.
pītabhasma| klī| bhakṣīkaraṇena pāradasya pītīkaraṇe| yat sarvvāṅgasundara iti candikākāraḥ
āi| tannārukaraṃ– “mardayet rasagandhau ca hastiguṇḍīrasairhaṭhaṃ| bhūṣābhīkaraveḥ piṣṭā paryyantaṃ
dinasaptataḥ| vicūryya bālukāyantre mūṣāyāṃ sanniveśapītamṛṅgarājaḥ| puṃ| pītapuṣpabhṛṅgarājacupe
halade bhīmarāj| keśurte| tatparyyathā;—
svarṇabhṛṅgāraḥ haripriyaḥ devapriyaḥ vandanīyaḥ pāvanaḥ
guṇāḥ–tiktoṣṇaḥ cakṣuṣyaḥ keśarañjanaḥ kaphānamīghnannaḥ
nīlapuṣpañca rasāyanaḥ| rā.ni.va.4
pītamaṇiḥ| puṃ| pukharāgamaṇau| rā.ni.va.13
pītamaṇḍalabharśanaḥ| puṃ| pittajanyaroge
nidā.
pītamaṇḍūkaḥ| puṃ| svarṇamaṇḍūke| soṇā
byām̐ṅa| vai.nigha.| svarṇacātakapakṣiṇi
pītamastakaḥ| puṃ| udghakṣenapakṣiṣi| vai.nigha.
pītamākṣikam| klī| svarṇamākṣike| rā.
ni.va.13
pītamuṇḍaḥ| puṃ| hariṇabhede| vai.nigha.
pītamudgaḥ| puṃ| suvarṇamudge| soṇāṃ mūga
ra.mā.
pītamūtratā (tvam)| strī, klī| pittajamūtraroge| bhā.
pītamūla (ka) m| klī| garjaramūlake| gām̐jara
mūlā| rā.ni.va.7
pītamūlī| strī| recakamūlaviśeghe| reucini
iti loke| yathā—“gandhinī pītamūlī ca
balyā sā sudurecanī| ityuttīrṇamatīśrvaṃ vaṅgimāndyamarīcakam| vidrusaṅgha śītapittañca duṣṭabraṇavirohiṇī||” (arśoghnīnāḥ)

26.23.14

pītayūthī (thikā)| strī| svarṇayūthikāyām| suvarṇa jūī| rā.ni.va.10
pītaraktaḥ (kaḥ)| klī| pukharāgamaṇau| rā.ni.
va.13| padmakāṣṭhe| vai.nigha.
pītaratna (ka) m| klī| maṇiviśeṣe| pokharāja
iti loke| bhā.pū.1bha.ratna.va.
pītarambhā| strī| suvarṇakadalīvṛkṣe| cām̐pākanāra gām̐cha| rā.ni.va.11
pītarasaḥ| puṃ| karpūre| (kañcura| pa.su.
dhūnarāje| pītavarṇapāradabhasma| klī| haridrāyām
pītarāgam| klī| sikathake| mama| padmakeśare
rā.ni.va.13| puṃ| pītavarṇe| vai. nigha.
pītarohiṇī| strī| pītakaṭukyām| pītakur̤akī| pa.su.| kāśmaryyām| gāṃmāra| bhā.
pītala (ka) m| klī| rītau| pittala| rā.
ni.va.13| puṃ| pītavarṇe| vai.nigha.| haritāle
pītaloham| klī| pittale| he.ca.
pītavarṇaḥ (kaḥ)| puṃ| svarṇamaṇḍūke| tālavṛkṣe
kadambavṛkṣe| haridruvṛkṣe| kāñcanavṛkṣe| vai. nigha.
klī| manaḥśilāyām| pītacandane| kuṅkume
pītavallī| strī| ākāśalatāyām| ālog
latā| vai. nigha.
pītaviṭkata| strī| pittavikārajaroge
pītabaujā| strī| methikāyām| rā.ni.va.6
pītatvacaḥ| puṃ| pṛthuśimbīśoṇakavṛkṣe| bar̤a
śom̐ṇāṃ gām̐cha| rā.ni.va.8 | pītalodhravṛkṣe
saraladevadārau| rā.ni.va.12
pītaśā(sā)laḥ (kaḥ)| puṃ| asanavṛkṣe
piyālavṛkṣe| śiṃśrīśāṃnaṃ| hiṃ asana, asunā
maṃ bivalā| taiṃ maddi| vam. ahan| ama.
tatparyyayāḥ,—priyakaḥ bījakaḥ pītaśālakaḥ
pītaśālaḥ pītasāraḥ bandhukapuṣpaḥ sarjakaḥ
āsanaḥ| asya lakvāthaḥ udaramayaghnaḥ, pralepanāddoṣaghne hitaḥ| etadbījaguṇāḥ–“bījakaḥ
kuṣṭhavīsarpa-śvitramehagudakrimīn | inti śleṣmapittañca tvacyaḥ keśyo rasāyanaḥ||”
pītaśāliḥ| puṃ| sūkṣmaśālau| maru dhāna
rā.ni.va.16

26.23.15

pītasahācaraḥ| puṃ| pītajhiṇṭyām| ca.da.
vā.vyā.mahārājaprasāraṇītaile
pītasāraḥ| puṃ| aṅkolavṛkṣe| ām̐kor̤a
gām̐cha| rā.ni.va.6| khillate| śilodbhava| rā.
ni.va.12| vai.nigha.jva.ci.candanabalātaile| gomedamaṇī| me.| klī| haricandane| pa.su.
pītasārakaḥ| puṃ| nimbavṛkṣe| nimbagām̐cha
rā.ni.va.6| aṅkolavṛkṣe| rā.ni.va.6| asanavṛkṣe
vai.nigha.| [ca.
pītasāri| klī| sīto'ñjane| śurmā| śa.
pītaskandhaḥ| puṃ| śūkave| vai.nigha.
pītasphaṭikaḥ| puṃ| pukharāgamaṇau| pa.su.
pītasphoṭaḥ (ṭā)| puṃ, strau| pītavarṇasphoṭake
vai. nigha.| pāmāyām| rā.ni.va.20
potā| strī| haridrāyām| pa.su.| vai.nigha.
jaya.ci.sūryyaprabhāyām | dāruharidrāyām| rā.
ni.va.6| mahājyotiṣmatīlatāyām| var̤a latāphuṭkī| rā.ni.va.3| gorīcanāyām| priyaṅgo
rā.ni.va.12| vanabījapūrake| vana mātuluṅga
rā.ni.va.11| kapiphalaiśrṛpāyām| rā.ni.va.6
ativiṣāyāṃ| āṃtaim̐ṭha| śa.ca.| svarṇajadalyāṃ
cām̐pā kalā| haritāle| pītaśātyāṃ| pīta
jāti phūlera gām̐cha| sūnake| devadāruṣi
śālaparṣyām| aśvagandhāyām| ākāśalatāyām
vai. nigha.
pītāṅgaḥ| puṃ| pṛthuśimbaśoṇākavṛkṣe| bar̤a
śom̐ṇām̐gām̐cha| rā.ni.va.6| pītalodhravṛkṣe| pītamaṇḍūke| soṇām̐beyāṅa| nāgaraṅgavṛkṣe| strī
haridrāyām| he.nigha.
pītābhaḥ| puṃ, klī| pītacandane| vai. nigha.
potābhram| klī| pītavarṇābhrabhede| rā.ni.
va.13| See abhrakam
pītāmlānaḥ| puṃ| pītajhiṇṭīcupe| pītajhām̐ṭi| rā.ni.va.10| See kiṅkirātaḥ
pītālokanaḥ| puṃ| pittajanyadṛṣṭiroge
potāśmā (n)| puṃ| pukharāgamaṇau| rā.ni.
va.13
pītāhvaḥ| puṃ| sarjarase| dhūnā| vai.nigha.
pītiḥ| strī| pāne| rā.ni.va.20| puṃ

26.23.16

aśve| ama.| kariśuṇḍāgrām| śa.ca.
pītikā| strī| haridrāyām| svarṇayūthīvṛkṣe
dāruharidrāyām| mūdrāśaṅge| tadguṇāḥ–
“pītikārucarāgatya sā syāt braṇanisūdanī||”
pītinau| strī| śālaparṇīcupe| rā.ni.va.4
pītī (in)| puṃ| aśve| ama.
pautham| klī| kṛte| lathā| jale| he.ca.
pothiḥ (thī in)| puṃ| aśtre | aṭī.kā.
ponaḥ| vi| sthūle| moṭī
paunaṅgaḥ| puṃ| saralavṛkṣe | rā.ni.va.12
ponasaḥ| puṃ| adhīnasanāmanāryāsāroge| pīnasa
roga | tatparthyāyāḥ, -pratiśyāyaḥ, adhīnasaḥ,
pratikhyāḥ, nāsikāmayaḥ| rā.ni.va.20| See
adhīnataḥ | [va.7
ponasā | khī| karkavyām | kāṃkur̤a | rā.ni.
paunasau (in) | vi| pīnasaroniṇi| nidā.
ponaskandhaḥ| puṃ| vanaśūka re | mahiṣe | vai. nigha.
popariḥ| puṃ | prastarakhe | choṭi pāṃhūr̤a
rā.ni.va. 11| [svarṇa
poyuḥ| puṃ | kāke | pecake | vikā. | klī.
poyūṣam | lī | dugdhe | rā.ni.va.15 | ci.kra.
ka.sāmarī.ci| amṛte | ama. | navaprasūtāyā goḥ
saptadinābhyantarauṣadugdhe | goṃdlā dūdha | yathā"trāsatarāprabhavaṃ kṣīraṃ pīyūṣamucyate |” guṇāḥ
- sadūraṃ vṛṃhaṇa' vṛṣya' | su.sū.45ca.da.va. | ca.sū.
274.
poyūṣasindhūrasaḥ | puṃ | arśo'dhikāre rasaḥ
ṣaḍ‌guṇagandhakailauhajātasya bhasmīkṛtapāradaḥ svarṇa
lauhamatra bhasmaśca gandhakam eṣāṃ pra, samabhāgaḥ,
śūraṇa' (72) dattonmūlaṃ muṇḍī (muṇḍīrī) kākamācī bhaṅgarājaḥ (bhīmarāja) arkaḥ (ākanda)
citrakam eṣāṃ rasena 7dhā maryaḥ | rasa.ci.
tris.) śālumiśri iti khyāte dravye | byartha vatyā
polakaḥ | puṃ | pipīlikāyām | he.ca.
polā | strī | pipīlikāyām | vai.nigha.
brush tree. koṅkaṇadeśe khanāmakhyātaphalavṛkṣe

26.23.17

gīla gām̐ha | ḍeṃ bhala | maṃ pilu | teṃ gīluguceṭṭu,
pinnavaragīḷu | vama. kakan | tā. kīṅga
bhunijāmi ākhīṭa iti khoke | tatparyyāyāḥgūr̤aphalaḥ sraṃsī śītasahaḥ dhānī virecanaḥ phalaśrāddhī
śyāmaḥ karabhavalabhaḥ kalabhavallabhaḥ | ca.sū.25.
śirovirecane | phalaguṇāḥ - "pīlu gū r̤aphalo rakta
pittanaṃ bhedi gurutam | khāda tittaśca saśīsu
tattādṛśa' vidopahan ||” bhā, abhava.| mehapittasannipātaśama | cati.105. | khāditiktakaṭūṣṇa'
kaphavātaharañca | "tiktaṃ pittakaraṃ teṣāṃ savaṃ
kaṭuvipāki ca | tīkṣṇoṣṇa' kaṭukaṃ polu sasne haṃ
kaphavātajit ||” sū.sū.46|26a.śirovirecane
asya tailaṃ mūlakatailaguṇaṃ | kaṅkaṇaśauke | karatale | vai.
nigha. | kiścidrātavṛkṣe | acoṭaṭavṛce | hastini | puthe | me.
paramāṇau | cikkā. | piyālavṛkṣe | ca.sū.4a.
kṣī | pīluphale | ca.sū.24.vamane | kācanadeśī yagirijācaur̤aphale | ca.sū.14.kuṣṭhādipralepe
polunī| khī | mūrchāyām | rā.ni.va.3 | ca.
da.pariṇāmaśūle | "pīlunī vivṛtā yathā |”
kacchukaśrāke | vai.nigha.
polupattaḥ | puṃ | aśnantakavṛce | chānitā
gām̐ha | rā.ni.va.9| moraṭāyām | latākar̤ār̤a
rā.ni.va.2
polupatvā | khī | cauramoraṭāyām | vai.nigha.
poluparṇi kā (rṇī) | strī | oṣadhiviśeṣe
me.| mūrdhvāyām | mūrgavāṃ | ra.sā.| vai.nigha.2bha.
a.sā.ci. | tucchikāyām | tenākuśa | rā.
ni.va.23 | moraṭe | latākar̤ār̤a | tacchākaguṇāḥ
- guru rūca' viṣṭambhājīrṇakaraṃ madhuraṃ śītaṃ malabhedanaśca | ca.sū.274.
polūpaṇā | khī | pīlūparkhī | vai.nidha.
pauvaraḥ | puṃ | kacchape | jaṭā. | vi | sthūle

26.23.18

pauvarā (ro) | kho | śālaparkhāām | śāṃnapāṃni | bhā.pra.1bha.| abhayasāyām | rā.ni.va.4
rasara, ṅkalyākhyāṇaṣṭate | śatāvardhyām | ra.bhā.
baulaṭakambakha iti khyāte vṛkṣaviśeṣe | tadguṇāḥ"pauvarau yauṣidhau sā syāt yonibyāpadavināśinī
rajodoṣapraśamanī pradarārttinivāriṇī ||”
pauvā | khī | jale | uṣā
puṃ jātu kaḥ | puṃ | jīvanavṛkṣe | jīvana gām̐ha
puṃ dhvajaḥ | puṃ | mūṣike | vai.nigha.
puṃlakṣaṇā | strī | puruṣalakṣaṇayām napuṃsarustriyām | vai.nigha.
puṃliṅgam | lo | mithre | he.ca.
puṃvatsā | khī | puruṣaprasavitrīyām | ca.śrā.8ca.
puṃ vṛṣaḥ | puṃ | gandhamūṣike | kūm̐cā | vikā.
puṃ śalaḥ | vi | kacchūrogiṇi | thaṭamā' | me.
puṃ śikham | lī | śigne | [ vikā.
puṃsavanam | lī | dugdhe | saṃskāraviśeṣe
puṃ svam | lī | śukre | he.ca. | puṃ | bhūtaṇe
gandhatṛṇa | rā.ni.va.8
puṃ svadā | strī | lacmaṇākande | vai.nigha.
puṃ svanāśanaḥ | puṃ | tṛṇabhede | vai.nigha.
puṃ svavigrahaḥ | puṃ | bhūtaṇe | sugandha tṛṇaviśeṣa | rā.ni.va.8
pukkaso | khī | nīlyām | ś.ra. | pṛthakalikāyām | me.
puṅgaḥ (kaḥ)| puṃ | śaramūle | (kaḥ) śarapuṅkhāmūle
bana nīlera mūla | rasa.ci.
puṅgikā| strī | śarapuṅkhāyām | vai.nigha.
puṅgavaḥ | puṃ | ṛṣabhake | rā.ni.va.5 | vṛṣe
pucchaḥ | puṃ, klī | lāṅgale | cama. | picche
uṇā.
pucchakaḥ | puṃ | meṣabhede | ḍrūṣāṃ
pucchaṭī | strī | aṅgolimoṭane | vikā.
pucchadā | khī | lacmaṇākande | rā.ni.va.8
pucchaphalaḥ | puṃ | vadarīvṛkṣe | pa.su.
pucchamūlam | klī | pucchamūlato māṃsalabhāge
ja.da.2a.
pucchā (cchikā) | strī | māṣaparthyām
māśānī | vai.nigha.

26.23.19

pucchādhobhāgalohitaḥ | puṃ | pecake | vai.
nigha. | peṃcī
pucchī (in) | puṃ | arkavṛce | ākanda gām̐cha
rā.ni.va.10| kukkuṭe śa.ca.
pucchadalam | lī | suniṣaṇṇakaśāke | pa.su.
puṭam | klī | paridheśrataṇe | rā.ni.va.8 | jātīphale | rā.ni.va.12 | kaivarttamustake | netrapadmāṇi
pātre | chādane | a.ṭī.bha. | patrapuṭa ke | pātravarttībhavamukhasaṃyojane | puṃ | adharapūre | bh.ra. | guggulau
lumlane | vikā. | auṣadhapākayalabhede | bhuṭaipākaira yantra | tatrasabhevaṃ-mahāpuṭagajapuṭavarāhapuṭakroḍakuṭapuṭa kapīta puṭa govara puṭa bhāṇḍapuṭabhedena | eṣāṃ
viśeṣāḥ svasvapayyāye jñayāḥ | "hastaddiṣṣu' tuṣaiḥ
pūrkha maṣye mūṣāṃ vicārayet | citrāgniṃ supradedyāccha'
tadāhuḥ' puṭamucyate ||” bhā.
puṭakam | lī | patre | śa.ra. | nāsārogaviśeṣe
lakṣaṇaṃ- “pittasre ṣmāvaruddho'ntarnāsāyāṃ śothavaigmahat | kaphaṃ sadyaskapuṭataṃ prāpnoti puṭakantu tat ||”
vā.u.16a.
puṭakandaḥ | puṃ | kīlakande | rā.ni.va 7
puṭakitī | khī | padminyām | he.ca
puṭayovaḥ | puṃ | tāmrakuṇḍe | me. | gartathyaum
puṭapatrī | strī | patrākāmardde | bheṣa. upadeśa.ci.
puṭapākaḥ | puṃ | palapuṭena kharasadravyakakalpāke
jambādipatraiḥ kur̤avamitadravyakalkaṃ veṣṭayitvā rajvādinā baddhā mṛdgulam ekāṅga laṃ vā dvāṅguḷaparyyantaṃ
vā mṛtle paṃ kṛtvā śragnau dahet tāvat raktatādarśanaparyyantam | śāṅga.sa.11 | "puṭapakvasya dravyasya
svarasau gṭahyate yataḥ| ato'yaṃ puṭapākaḥ syāt

26.23.20

vidhānaṃ tasya kadhyate | dravyamāpīṣitaṃ jambu vaṭapatrādisampuṭe | veṣṭayitvā tato baddhā dṛr̤ha rajjvādinā tathā | mhallaṃ paṃ dvāṅguḷaṃ kuryyādathavāṅgalimātrakam | dahet puṭāntarāramvau yāvalepasya raktatā |”
pa.pra.1kha. | mātrā-palamito rasaḥ karṣahitamadhunā
peyaḥ| “puṭena pacyate yasmāt puṭapākastato mataḥ
suviṣṭa' kur̤avaṃ dravya' vāriṇā kāścikena ca | puṭakāramagaitaṃ baddha' sāndrapaṅkena lepitaṃ | aṅguṣṭhamānataḥ
paścāddīptayenāgninā budhaḥ || sindūravarṇatāṃ prāptaṃ
grāhayettadrasaṃ śubham | śītalena rasāvāptirbhaveditiviniścitam || puṭapākasya pāko'yaṃ vahnirā raktāvarṇatā | palamātrau rasau grāhyaḥ karṣamātraṃ madhu
cipet | kalkacūrkhadravādyāya deyā svarasavad budhaiḥ||”
naivaprasādhanabhede | "he vikhe strigdhamāṃṣasya paradravyapalaṃ matam | dravyasya kur̤avībhāgaṃ sarvvamekava
peṣayet | taddekala samālīkha patraiḥ supariveṣṭitam
puṭapākavidhānena tatpacāttadrasaṃ budhaḥ | tarpaṇītena
vidhinā yathāvadavadhārayet ||” bhā.
puṭarāgama | lī | patrāṅgacandane | bakam kāṣṭhaṃ
rā.ni.va.12 | [ pa.su.
puṭaloham | lī | rucakalohe | (viṭṭūrī)
puṭasrāvaḥ | puṃ | nāsākhāvaroge | vai.nigha.
pudasvedaḥ| puṃ | bālukāpuṭakaiḥ svedai| bhūṅgisveda| “bālukāpuṭaveḥ svedaḥ...|" ja. da.1885.
puṭā (ṭikā)| strī | elāyām| hārā
kaupīne| uḥ
pudāluḥ| puṃ | kīlakande| rā.ni.va.7
puṭodakaḥ| puṃ | nārikelodake| hārā.
puṇḍraḥ (kaḥ)| puṃ | tilakabṛkṣe| jaṭā.
puṇḍragrāhaḥ| puṃ | puṇḍarīkabṛkṣe| bhūśiriyā
vai.nigha.
puṇḍrī (in)| puṃ | puṇḍarīke| bhūśiriyā
vai. nigha.

26.23.21

puṇḍarīkam | klī | A white lotus.
śvetakamale| (śvetapadma| saṃ pākhare kamalaṃ| kaṃ
biliyatāvare| taiṃ tellāmare| tatparyyāyāḥ, -
sitāmbhojaṃ śatapatraṃ mahāpatraṃ sitāmbujaṃ| guṇāḥhimaṃ tiktaṃ madhuraṃ pittanaṃ dāhanaṃ bhramanaṃ raktaṃ
pipāsāghnañca| rā.ni.va.10| “puṇḍarīkaṃ svādu
śītaṃ tiktaṃ raktakajāpaham| kaphaṃ dāhaṃ śramaṃ pittaṃ
nāśayet..| dravya.gu.| bhā.pra.1bha.jya.ci. sudarśanacūrṇa| su.sū.38a.utpalādiḥ | sallakyaladyaṃtaṇamale| ca.sū.4a.| śālitaṇḍule| śvetacchatre
puṃ | damanakabṛkṣe| danāṃ| rā.ni.va.10
darbhīkarasarpabhede| rājimaccharpaviśeṣe | su.kalpa.
4ca.| vyāghre| rā.ni.va.16| śarkarāyām
ājye| rā.ni.va.21| śvetakuṣṭharoge, ṛce
"tacchrataṃ raktaparyantaṃ puṇḍarīkadalopamaṃ| sadāhaceva
sītkaṃdhaṃ puṇḍarīkaṃ kapholbaṇam ||” mā.ni.
gajalakṣare| śālaparṇīpavatathye khanāmakhyātavṛkṣe
bhūśiriyā gām̐cha| guṇāḥ- naivaditalam | cāmavṛce| hema.ca.| ikṣau| vai. nigha.| śālidhānyabhede
guṇāḥ-śālivat | su.sū.46a.| vyāghre | kīṭaśakāre| me.
puṇḍarīkamukho| strī | nirviṣajalaukābhede
jām̐ka| su.sū.11ca.| See jalāyukā
puṇḍarīkākṣaḥ| puṃ | plavajātīyajalapakṣibhede
māṃsaguṇāḥ plavaśasye jñeyāḥ| su.sū.46a.
puṇḍarīyakam | klī | śvetapadme | bhā.grā.
prapauṇḍarīkavṛce| bhūśiriyā| rā.ni.va.12
puṇḍryyam| klī | prapauṇḍarīke| bhūśiriyā
rā.ni.va.12| tatparyyāyāḥ, -puṇḍarīkaṃ puṇḍarīkācaṃ pauṇḍarīkaṃ prapauṇḍarīkaṃ pauchyaṃ cakṣuṣyaṃ
tālapuṣyakaṃ sālapuṣyaṃ dṛṣṭiprataṃ khalpapadmaṃ mālavaṃ

26.23.22

śītaṃ śrīpuṣpaṃ supathyaṃ sānujaṃ anujaṃ| guṇāḥmadhuraṃ tiktaṃ śītalaṃ kaṣāyaṃ maṅgalaṃ vayaṃ pāke madhuraṃ
cakṣuṣyaṃ kaphapittaraktavraṇajvaradāhadṛṣṭyānāśakañca
puṇḍraḥ (kaḥ)| puṃ | tilakabṛce| tilagāṃcha
rā.ni.va.10| atimuktake| mādhavī latā| rā.
ni.va.23| ikṣuvṛkṣavṛce| rā.ni.va.6| prapauṇḍarīke| bhūśariyā| kamibhede | me.| citravarṇe
vṛttaviśeṣe | pūm̐ṭūfā āṃk, chām̐chi īṃkū | saṃ
puṇḍrākṣas| kaṃ vāsarakavu| tanparyyāyāḥ, -puṇḍraḥ
rasālaḥ icuvāṭī yauniḥ icuyoniḥ rasālau
rasālikā khaṇḍaśākhiḥ| guṇāḥ-catimadhuraḥ
śītalaḥ kaphakaraḥ pittaghnaḥ dāhaharaḥ śramaharaḥ rucyaḥ
atisatarpayaśca| rā.ni.va.14
puṇḍrakā| strī | mādhavīlatāyām| tilakavṛce, śuklātīpuṣpavṛkṣe | vai.nigha.
puṇḍraśarkarā| strī | puṇḍra ketubhavaśarkarāyām
mūm̐r̤i āṃkera cini| guṇāḥ- snigdhā śīṇe
cakṣurogake ca hitā| rā.ni.va.14| pañcavidhecuśarkarāyām| vai. nigha.
puṇḍrasāhraḥ| puṃ| puṇḍarīkavṛce| bhūśiriyā
vai.nigha.
puṇyagandhaḥ| puṃ | mahānāgakeśaracampakavṛce
vikā| strī| svarṇayūthikāyām | vai. nigha.
puṇyatṛṇam | klī | sitadarbhe| śveta kūrśa
rā.ni.va.8
puṇyadarśanaḥ| puṃ | cāṣapakṣiṇi| nīlakaṇṭhaṃ
puṇyaphalaḥ| puṃ | udyāne| śa.mā.
puṇyasāgaraḥ| puṃ | puṣkaramūle| vai. nigha.
puṣyā| strī | aśvagandhāyām| vai. nigha.| tulasīvṛkṣe| śa.mā.
putti (tti) kā| strī| piṅgalavarṇapṛthumadhumacikāviśeṣe | piṅgalavarṇa momāchi| ama. | yathā"anajā makṣikāḥ piṅgāḥ puttikā iti
kīrttitāḥ|" rā.ni.va.14

26.23.23

putraḥ (kaḥ)| puṃ| damanakabṛkṣe| pule| siṃhabhede| me.| mūṣikabhede| taduktaṃ - "putrakeṇāṅgasādaca pāṇḍuvarṇaśca jāyate| cīyate granthibhiścāṅgamāśubhāvakasannibhaiḥ | śirīṣapuṣpukalpaistu liṅgāttava
samācikhet|” su.kalpa.6a.| strī| katyakāyām
putrakandaḥ | strī | lakṣaṇākande| rā.ni.va.7
putraghnī| strī| yonirogaviśeṣe | lakṣaṇaṃ yathā"sthitaṃ sthitaṃ hanti garbhaṃ putraghnī raktasaṃsravāt|"
su.u. | "raukṣyādvāyuryadā garbha jātaṃ jātaṃ
vināśayet| duṣṭaśoṇitajaṃ nāvyoḥ putraghnī nāma sā
matā||” ca
putrajananau| strī | putradābolatāyām| vai.
nigha.| lakṣaṇākande
putrajī (ñjī) vaḥ (kaḥ)| puṃ | (Putranjinjiva.) kolāpuradeśe tannāmnā prasiddhe vṛkṣaviśeṣe
jiyāṃpūtā, pūtajiyā| hiṃ pitauṃjiyā, jitāpuṭaka, putrajīva | meṃ jiyanaputura| keṃ kabarajuvi
vam jovanaputara | tatparyyāyāḥ, - garbhakaraḥ, jīvaputrakaḥ, ślīpadāpahaḥ, kumārajīvaḥ, pavitraḥ, garbhadaḥ,
sutajīvakaḥ | guṇāḥ- himaḥ vṛṣyaḥ garbhajīvadaḥ
cacuṣyaḥ pittapraśamanaḥ dāhatṛṣnāśanaśca | rā.ni.va.9
rucyaḥ svāduḥ guruḥ kaduḥ patuḥ vātaśle śaṅkaḥ chuṣṭamalamūtraśca| bhā.| tatphalaguṇāḥ - "putrañjīvaphalamajja
śītatoyena peṣayet | bhojane bhājane pāne lepaḥ
sarbvaviṣāpahaḥ ||” rasa.ra.viṣa ci.
putradā | strī | banyākarkoṭyāṃ, lakṣaṇyāmūle,
putradātrīlatāyāṃñca | rā.ni.va. 23 | śvetakaṇṭakārikāyām | jīvantyām | vai nigha.
putradātrī | strī| banyākarkoṭikāyām| mālavadeśe khanāmnā prasiddhe latāviśeṣe | śvetadātrī,
putradātrī latā | tatparyyāyāḥ, - vātāriḥ bhramarī
śvetapuṣpikā vṛttapatrā atigandhātuḥ veśījātā

26.23.24

suvallarī | guṇāḥ - kaṭūṣṇā vātakaphaghnī surabhiḥ
sadā pathyā bandhyādoṣaharī ca| rā.ni.va.3
putrapicchaṭam | klī | raṅge | rām̐ḍū | ra.mā.
putrapradā | strī | bhūrikādvayam| bandhyākarkoṭikāyām| vai. nigha.
[ni.va.3
putrabhadrā | strī | bṛhañjīvantīlatāyām | rā.
putramañjariḥ(rī)| strī | putradātryām
bhā.pra.4bha.yauni.ro.ci.| "putramañjirimūlam|”
putramārjāro| strī | jīvaputrake | jīyāṃpūtā
putraśṛṅgī| strī | ajaśṛṅgayāṃ| mer̤hāśiṅgī
rā.ni.va.9
putraśraṇikā | strī | bhūmyāmalakyām | bhuṃ ī
āmalā | vai. nigha.
putraśreṇī | strī | kṛṣṇatulasīvṛce | kālaṃ iḷasī
ra.mā.| ajaśṭaṅkhyām | kām̐kar̤āśṛṅgī | rā.ni.va.4
suṣikaparthyām | īndūrakānī | rā.ni.va.3| su.
kalpa.7ca.
putrikā| strī | dhāvatūkake | āṃkuṭhā
putriṇī | strī| bandāyām | māṃdarā | nakkala.
12a.| pramehapir̤akāviśeṣe | tasyā lakṣaṇaṃ“mahatyupacitā jñeyā pir̤akā sā tu putriṇī |”
su.ni.6a.
punnāmam | klī | gandhaṭaṇe | gandhatṛṇaṃ, rāmakarpūra
rā.ni.va.8| puṃ | śarīre | ātmani | vikā.
punaḥkhuśro (in) | puṃ | aśvasya pādarīgabhede
lacaṇaṃ- "prasaranti khurā yasya athavā pādukoṣamāḥ
punaḥkhurīti taṃ vidyādaśva vipralagāminam ||”
ja.da.2643
punarnavaḥ | puṃ | nakhe | nakhaṃ | rā.ni.va.16
पुनर्नवा । स्त्री । (Boerhaavia diffusa,
Diandra.) khanāmakhyātapatraśākabhede | śveta
mūrṇā, gām̐dābhūrṇā| hiṃ śānūta| meṃ pākharī
gheṭṭū lo, raktagheṭṭū lo | kaṃ biliyaduvellaṅkikulu,
kaṃpinavellaṅkikulu | teṃ atikamamedi | tā, mukaratte
kire | vam, punarnavā | ca.sū.28a. | sā dvidhā
śvetā raktā nīcā ceti | śvetāyāḥ paryāyāḥ, -

26.23.25

hathīrā cirāṭikā varṣāṅgī varṣāhī viśākhaḥ
kaṭhillaḥ śaśivaṭikā pṛthyo sitavarṣābhūḥ ghanapatraḥ
kaṭhillakaḥ | raktāyāḥ paryāyāḥ - śothaghnī varṣābhūḥ
prāvṛṣāyaṇī kaṭhillakaḥ raktapuṣpā | nīlāyāḥ paryāyāḥ,
-nilāṭikā cudravarṣābhūḥ varṣaketuḥ | tatra śvetāguṇāḥ- "śvetā punarnavā śīkṣā tiktā kaphaviṣāpahā| kāsahṛdrogaśūlāsrapāṇḍuśophānināśinīt
raktā punarnavā tiktā sāriṇī śophanāśinī | raktapradaradoṣaghnī pāṇḍupittapramardinī ||” rā.ni.va.5
“punarnavā bhaveduṣṇā śothaghnī dīrghapatrikā| kaṭuḥ
kaṣāyā'rucyañcāpāṇḍu hṛdroganī parā | śophānilagarabhaṃ yaharī pradīdarapraṇut | punarnavāruṇā tiktā
kaṭupākā himā laghuḥ | vātalā grāhiṇī ślemapittaraktavināśinī ||” bhā.e tacchchākaguṇāḥ- 'punarnavā
tu vīryyoṣṇā bhedinī ca rasāyanī|” rāja. 3
pu.| sūkṣmāyaḥ bhedakaḥ udarānnapraśaḥ śītalaḥ
viśeṣādvā se hitaḥ agnika mātathā bāntikaraḥ
patraprardahaḥ vraṇanāśāṃ hitaśca
punarnavāgugguluḥ
śuddhapunarnavāmūlaṃ 100 pa. eraṇḍamūlaṃ 100 pa.
punarnavādyaghṛtam
punarnavāṣṭakaḥ
punarbhavaḥ
punarbhāḥ
punnāgam
punnāgaḥ
punnāgakeśaram
punnāgapuṣpam
punnāṭaḥ (ḍaḥ)
punnāmā (n)
puṣpaṭaḥ
puṣphulaḥ
pupphusaḥ
pumān
puram
puracchra(cche)daḥ
puraṭam
purandaram
puramathanaballabhaḥ
purā
purāṇaḥ (tanaḥ)
purāṇakiṭṭam
purāṇaghṛtam
purātanaguḍaḥ
purātanadhānyam
purāsa (si) ṇī
purāhvayaḥ
purītat
purīmohaḥ
purīṣam
purīṣakāmiḥ
purīṣaṇaḥ
purīṣadharā
purīṣadhānam (ṣādhāraḥ)
purīṣamaḥ
purīṣavahasrotaḥ
purīṣasaṅgaḥ
purīṣoṣṇatā
purudam
purudaṃśakaḥ
purubhojāḥ (s)
puruṣaḥ
puruṣatvam
puruṣadāntikā
puruṣapuṇḍarīkaḥ

26.23.26

puruṣavyādhiḥ
puruṣacauramoraṭaḥ
puruṣākhyaḥ
puruhutaḥ
purogatiḥ
puroḍāsa (ḍāmaḥ)
puroto
puroṅgavā
pulakaḥ
pulakī (n)
pulākaḥ
pulākī (in) | puṃ | haste | hema. ca
pulikiraḥ| puṃ | sarpe | vai.nigha.
pulomā | puṃ | bacāyāma | vai.nigha.
pulomaho | strī | ahiphene | vai.nigha.
puṣā | strī | lāṅgalībṛkṣe| śa.ca.
puṣkaram | klī | puṣkaramūle | abhāve kuṣṭha'
grāhyaṃ | si.yo.śā.jva.adhyakṣe | bhā.ma.jva.ci.vidhādiyoge | jale| rā.ni.va.14 | kuṣṭhe | kūḍ | ama.
rasāñjane | kandaviśeṣede | “puṣkaraṃ puṣkarākāraṃ”
puṣkaraḥ | puṃ | padma kande | vai.nigha. śvāsa ci.
śṛṅgādicūrṇe | sārasapakṣiṇi | me. | sarpe
kuṣṭhabhede | vai.nigha.
puṣkarakam | klī | puṣkaramūle | ci.kra. ka.1
stavakaḥ
puṣkarajaṭā | strī | puṣkaramūle | si.yo.ci.
śvāsa.ci. | ca.da.kāsa.ci.
puṣkaraṇī | strī | kṣudrajalāśaye, palvale
vai. nigha. | tajjalaguṇāḥ — “pālvalaṃ gurvvabhiṣyandi
viṣṭambhi doṣalaṃ param |”
puṣkaranār̤ī | strī | sthalapadminyām | rā.
ni.va.5
puṣkaraparṇikā (rṇī) | strī | sthalapadminyām
rā.ni.va.5
puṣkaramūla (ka) m | klī | The root of
Alpotaxis auriculata. कुष्ठभेदे । कूड्viśeṣe | ca.sū.4a. | puṣkaradeśe khanāñcā prasiddhe
mūle | pātālapadminīti khyāte kāśmīradeśaprasiddhe
kandaviśeṣe | puṣkaramūla | hiṃ pauhakaramūlī| taiṃ
puṣkaradaṃmaṃ pola prasiddhamena cauṣadhiviśeṣasu | tatparyyāyaḥ,
—padmaparṇakaṃ padmapatraṃ padmapatrakaṃ mūlaṃ puṣkaraṃ padmaparṇakaṃ
puṣkariṇī vīraṃ pauṣkaraṃ puṣkarākhyaṃ puṣkarāhvayaṃ
puṣkarasāgaraḥ puṣkaruhaṃ kāśmīraṃ brahmatīrthaṃ śvāsāri

26.23.27

mūlapuṣkaraṃ puṣkarajaṭā puṣkaraśikhā | guṇāḥ—
kaṭutiktoṣṇaṃ kaphavātajvarāpahaṃ śvāsakāsārirocakaghnaṃ
śophapāṇḍuharañca | rā.ni.dha.6 | “puṣkaraṃ kaṭukaṃ
tiktamuṣṇaṃ vātakaphajvarān | hanti śothā ruciśvāsān
viśeṣāt pārśvaśūlahṛt |...padmapatrañca kāśmīraṃ
kuṣṭhabhedamimaṃ jaguḥ ||” bhā.pū.1bha.6va. | vījaguṇāḥ
rasapākayormadhuram | ca.sū.27a.| padmamūle | ca.da.
granthyādau | ca.da.gulma.ci.hiṅgvādyau
puṣkaravījam | klī | puṣkaramūle | rā.ni.va.6
padmabīje
puṣkaravyāghraḥ | puṃ | nṭaṃbhe | he.nigha.
puṣkaraśāyikā | strī | plavajātīyajalavihaṅgamabhede | vai.nigha.
puṣkaraśikhā | strī | puṣkaramūle | rā.ni.va.6
puṣkarasāgaraḥ | puṃ | puṣkaramūle | vai.nigha.
puṣkarasajo | puṃ | aśvinīkumārayoḥ | śa.raṃ.
puṣkarāṅghrija (ka) m | klī | puṣkaramūle
vai.nigha.
puṣkarā (khya) dyam | klī | puṣkaramūle | vai.nigha.
puṣkarāhvā | strī | sthalapadminyām | rā.ni.va.5
puṣkarāhnam | klī | puṣkaramūle | si.yo.kāsa.
ci.daśamūlāṣṭṛte
puṣkarāhnaḥ (yaḥ) | puṃ | sārasapakṣiṇi | ana.
ca.sū.27a. | klī | puṣkaramūle | rā.ni.va.6
(kam) ca.da.mada.va.11
puṣkarikā | strī | śūkarogaviśeṣe | lakṣaṇaṃ
yathā—“pittaśoṇitasambhūtā pir̤akā pir̤akācitā
padmapuṣkarasaṃsthānā jñayā puṣkariketi sā ||” su.ni.
14a. | vā.u.33a.
puṣkariṇī | strī | sthalapadminyām | sthalapadma
rā.ni.va.5 | puṣkaramūle | svalpajalāśaye | ana.
hastinyām | padminyām | me.
puṣkaruham | klī | puṣkaramūle | vai. nigha.
puṣkalaṃ | klī | aṣṭakuñci-parimāṇe
puṣkalakaḥ | puṃ | gandhamṛge | kastūrī-mṛgaṃ
śaṃke gokula | me.

26.23.28

puṣṭiḥ (dā) | strī | agranakṣāmyām | rā.ni.
va.4 | vṛddhau | vṛddhilāma ka oṣadhi | me. | rā.ni.
va.5 | (puṣṭiḥ) poṣaṇe
puṣṭikā | strī | muktāśuktau | kakuḍrā | rā.ni.
va.12 | ra.sā.saṃ. rasakarpūre
puṣpa (ka) m | klī | kusume | phūla | tatparyyāyaḥ,
—prasūnaṃ kusumaṃ sumanasaḥ sūnaṃ prasavaḥ sumanaḥ
naraśarīre puṣpagandhahṛpāriṣṭacihnaṃ | ca.i.2a.
tilakapuṣpe | puṣparajau | puṣpamadhuni | madanakusume
maṅganāṃphūla | pūgaphale | vai.nigha. | nevārīmabhede
phūnī | he.ca. | strīrajasi | tacca ṣar̤aṅgadadyalādvividhaṃ–tayoḥ śuddhaṃ phalati aśuddhañca na phalati
tathoktaṃ suśrute—“śaśāsṛkpratimaṃ yattu yadvā lākṣārasopamaṃ | tadārttavaṃ praśaṃsanti yadvāso na virañjayet
tadevātiprasaṅgena pravṛttamasṛgdaramapi | asṛgdaraṃ
vijānīyādatī'srakpralakṣaṇām |” “tathāsaivamapi
vibhirddoṣaiḥ śoṇitacaturthaiḥ pṛthagdvandvasamastaiyoṃ pañcaṣṭamavījaṃ bhavati tadaiva doṣavarṇavedanādibhirjñeyam |”
su.śā.2a. | “yasyā vātahṛtaṃ puṣpaṃ phalaṃ tasyā na
vidyate | ataḥ śuṣkāñca kusumaṃ kṣīdodakasamānvataṃ
kaṭośūlaṃ yoniśūlaṃ bahuraktañca dṛśyate | yasyāḥ
pittahṛtaṃ puṣpaṃ phalaṃ tasyā na vidyate | jantu phalasamacauṣadhaṃ tathā vahvati śoṇitaṃ | kaṭīśūlaṃ
mahaccaiva udare śūlameva ca | yasyāḥ śleṣmahataṃ puṣpaṃ
phalaṃ tasyā na vidyate | bahulaṃ picchilaṃ stragdhaṃ ghanaṃ
sravati śoṇitaṃ | yonau nābhau tu śūlāni cakṣau
paramadāruṇam ||” iti | ra.pra.ra. | puṣpāñjane
bhaiṣa. raga. ci. vraṇagajāṅkuśe | rasāñjane | he.ca.
su.sū.36a.| rama.ra. vraṇagajāṅkuśe | puṣkaramūle

26.23.29

vai.nigha. dvikāci. | lavaṅge | vai. nigha. 2bha.a.ca.ci.
śuṣkādicūrṇai | (kam) | lauhakāṃsye | me.
kāsīse | śiṭerakam | he.ca. | puṃ (kaḥ)
nirvviṣasarpaviśeṣe | sū.kalpa.4a. | dhānyabhede
puṣpakāsīśa(ka) m | klī | kiñcitpīta kāsīse
śiṭerakasaviśeṣaya, jehae pītavarṇa śiṭerakam
tatparyyāyaḥ, —nayanīṣadhaṃ kāṃsyaṃ netrīṣadhaṃ batsakaṃ
malomasaṃ srastaṃ viṣadaṃ nīlaṛttikā | “dvitīyaṃ
puṣpakāśīśamasitañca sitañca tat |” ra.mā.
“kāśīśaṃ dhātukāśīśaṃ pāṃśukāśīśamityapi | tadeva
kiñcitpītantu puṣpakāśīśamucyate ||” guṇāḥ—
“kāśīśamamlamuṣṇañca tiktañca tuvaraṃ tathā | vātaśleṣmaharaṃ keśayaṃ netrakaṇḍū viṣapraṇut | mūtrakṛcchrāśmarīśvitranāśanaṃ parikīrttitam ||” bhā.pū.1bha. dhā.va.4ma.
upadarśaci. | “puṣpakāśīśakaṃ tiktaṃ śītaṃ nevāmayāpahaṃ | lepenālaktakuṣṭhādinānātvagdoṣanāśanam ||”
rā.ni.va.13
puṣpakīṭaḥ | puṃ | bhramare | vikā.
puṣpaketuḥ | puṃ | puṣpāñjane | rā.ni.va.13
puṣpagaṇaḥ | puṃ | puṣpavargaṃ | yathā—“caturddhā
svalpapadmāni sevato guladāvatī | nevālī ca
gulāvañca gulābāmsya dakhinī | jātī yūthī
rājanavallī kṣudrayūthī dvidhā matā | campako nāgacampaśca vakulaśca kadambakaḥ | kundañca śivamallī ca
dvihnaṣṭhaḥ ketako dvidhā | kiṅkirātaḥ karṇikārī
hrāśīkau bāṣpapuṣpakam | kuruṇṭakaścaturddhā ca tilakau
sucukundakaḥ | bandhūkaśca caturddhā syājjapā īdhā
basantarī | agastairddamanau māghaḥ paparī bahuvarṣikā
dviḥpāṭalaḥ sṛthyasukhī dvāṃśraḥ puṣpagaṇastvayam ||” arka.
ci.
puṣpagandhaḥ | puṃ | yavanālavṛkṣe | vetasavṛkṣe
vai. nigha.

26.23.30

puṣpagandhā | strī | śuklayūthikāyām | vai. nigha.
puṣpagavedhukā | strī | nāgabalāyām | vai. nigha.
puṣpaghātakaḥ | puṃ | vaṃśe | śa.mā.
puṣpacāmaraḥ | puṃ | damanakavṛkṣe | bikā.
ketakavṛkṣe | śa.mā.
puṣpajaḥ | puṃ | puṣpadrave | phūnara rasa, golrāpa
jala ādi | rā.ni.va.10 | puṣpamadhuni | strī
puṣpaśarkarāyām | vai. nigha.
puṣpajāsavaḥ | puṃ | padmādyekādaśapuṣpītyāsaveṣu
ca.sū.25a. | “padmotpalana lina kumudasaugandhikapuṇḍarī kaśatapatramadhūkapriyaṅgudhātakīpuṣpadaśamāḥ puṣpāsavā bhavanti |”
puṣpadaḥ | puṃ | haste | hema.ca.
puṣpadarśanam | klī | rajodarśane | ca.śā.8a.
puṣpadravaḥ | puṃ | puṣpajātarase | phūnara rasa,
golāpa jala prabhṛti | tatparyyāyāḥ, —puṣpasāraḥ
puṣpasaṃdaḥ puṣpajaḥ puṣpāsrajaḥ | guṇāḥ —surabhiḥ
śītaḥ kaṣāyaḥ gaulmyaḥ dāha-gulma-vami-moha-mukharogapraśra | rā.ni.va.10 | madhuni
puṣpaniryāsaḥ (kaḥ) | puṃ | puṣpodbhavadrave
phūlera rasa, golāpa jala prabhṛti vā madhu
rā.ni.va.10
puṣpani(li)khaḥ | puṃ | bhramare | amara | śa.ca.
puṣpandhayaḥ | puṃ | bhramare | rā.ni.va.10
puṣpapathaḥ | puṃ | yonau, bhage | bikā. | [ ca.
puṣpapāṇḍuḥ | puṃ | maṇḍūkhisarpabhede | su.kalpa.4
puṣpapiṇḍaḥ | puṃ | aśokavṛkṣe | vai. nigha.
puṣpaphalaḥ | puṃ | kapitthavṛkṣe | bhā. | strī
arjunavṛkṣe | kuṣmāṇḍyādau | bhā.pū.śā.va.
puṣpalaśalākaḥ | puṃ | puṣpaśāka phalaśākamāte
alāvādī| guṇāḥ—“pittabhrāntinilaṃ kuryyāttathā
mandakaphāni ca | sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi svādupākārasāni ca ||”
puṣpaśarkarā | strī | puṣpodbhūtaśarkarāyām
phūnera cini| guṇāḥ-svāduḥ hṛdyā śītalā guruḥ

26.23.31

pittaraktannī ca | vai.nigha.
puṣpāñjanam | klī | katrimaśrāñjane | guṇāḥ—
“puṣpāñjanaṃ himaṃ proktaṃ pittahikkā pradāhanut
nāśayedviṣakāsākṣī sarbanevāmayāpaham ||” rā.ni.
va 12| vā.sū.15a.priyaṅgādiva.
klībo'pi puruṣāyate | rogānīkantu yaccāśuṃ
hanyāt |” arka.ci.
puṣyātugacūrṇam | klī | pradaradhikāre cūrṇāpadmam | pāṭhaḥ–“pāṭhāṃ jambvāmrayaurmadhyaṃ bilvīddaṃdaṃ
rasāñjanam | ambaṣṭhakaṃ maucarasaṃ samaṅgāṃ padmakeśaraṃ
vāhvī kātiviṣāsustaṃ titvaṃ rodhraṃ sagairikam | kaṭphalaṃ maricaṃ śuṇṭhīṃ sācaukaṃ raktacandanam | kaṭṅgavāsakānantā (śloṇākavatsakānantā, bhaiṣa.) dhātakīmadhukājjainam | pṛthagbījvala tulyāni ślakṣṇācūrṇāni kārayet | tāni caudreṇa saṃyojya pāyayettaṇḍu lāmbunā |... cūrṇaṃ puṣyānugaṃ nāma hitamātreya
bhāṣitam ||” śilodbha daḥ pāṣāṇabhedaḥ | pātharakūci
ambaṣṭhakīti dāciṇātye khyātā, tadabhāve pāṭhā
dviguṇā | vāhnīkaṃ kuṃkumaṃ | mācīkaṃ daivadāru| rasa
ra. | ambaṣṭhakī lavaṇa| | ca.da. | ca.ci.30a.
mācīkasthāne bhakṣīkāpi pāṭhaḥ| ākanādi 2
ḍa. jāmera ām̐ṭira śaśa, āmera ām̐ṭira śaśa,
pām̐tharakūci, rasāñjana, mocarasa, barām̐krāntā,
padmakesara, kuṅkuma, ātaīṭha, mūtā, belaśum̐ṭa,
lodhakāṭha, girimāṭī, kaṭphala, marica, śum̐ṭa,
devadāru bā kisamisa, raktacandana, śoṇām̐chāla,
bāsaka bā indrayava, anantamūla, dhāīphūla, yaṣṭimadhu,
arjunachāla, pratyeka cūrṇa eka eka bhāga
madhu 7 celanijalagaha pāna karāībe
pūtatṛṇaḥ (darbhaḥ)
pūtadruḥ
pūtadhānyam
pūtanaḥ
pūtanā
pūtanākeśī
pūtanī
pūtapatrī
pūtaphalaḥ
pūtavṛkṣaḥ
pūtā
pūtiḥ
pūtikam
pūti(tī)kaḥ
pūtikrānjā

26.23.32

pūtikaṇṭakaḥ
pūtikanyā
pūti(tī)karañjaḥ (ñjaḥ)
pūtikaṇaḥ (kaḥ) (rṇikaḥ)
pūtikarṇī
pūti(tī)kā
pūtikākṣṇikā
pūtikāmukhaḥ
pūtikāṣṭha(ka)m
pūtikāṅgaḥ
pūtikīṭaḥ
pūtikesaraḥ
pūtigandhaḥ
pūtigandhā
pūtigandhikā
pūtighāsaḥ
pūtitelā
pūtidaḥ
pūtidalā
pūtinasyam (nāsaḥ)
pūtipatraḥ
pūtipatrikā
pūtiparṇaḥ
pūtipallavā
pūtipuṣpaḥ
pūtipuṣpikā
pūtiphalaḥ (lā) (lo)
pūtimajjā
pūtimayūra(ri)kā
pūtimārutaḥ
pūtimāṃsam
pūtimūṣikā
pūtimedaḥ
pūtimṛgadlā
pūtiṃyoniḥ
pūtiraktaḥ
pūtirvarvarī
pūtivātaḥ
pūtivṛkṣaḥ
pūtiśākaḥ
pūtiśārijā
pūtī
pūtīkahvayam
pūtīkapatnam
pūtīkapravālaḥ
pūtyaṇḍaḥ
pūpaḥ| puṃ | piṣṭake | amra | kṣudrapanase
ānā̍ra̱sa | vai. nigh
pūpalā | strī | piṣṭakaviśeṣe | bar̤ā | he. ca.
pūpalikā | strī | piṣṭakaviśeṣe | śūlīviśeṣa
sā guṇaḥ puṣṭikarī ca | ca.ci.2ca | ca.sū.27a.
pūpālikā (lī) (pi[li]kā) | strī
piṣṭakaviśeṣe | ḍhikā | he.ca. | su.vi.26a.
rāvaṇakṛtakumāratantre
pūya(na)m | klīṃ | puṃaṅgitvāti klīde | pūm̐ja
śa.ca. | pūyakaraṇayaḥ yathā—"takrāntairvavadhānādyairyo'yaṃ varga udāhṛtaḥ | doṣasaṃjanano hyeṣo vijñeyaḥ
pūyavardhanaḥ ||" su.
pūyaraktaḥ | puṃ, klī | nāsārogaviśeṣe | tallakṣaṇaṃ
yathā—“dīrgheritaścairathavāpi jantorlalāṭadeśe'bhi
hatasya taistu | nāsā stravet pūyamasṛgvimiśnaṃ taṃ
pūyaraktaṃ pravadanti rogam ||” su.u.22ca.
“nicyādabhighātādvā pūyāsraṅnāsikā sravet
satyasṛk tanmākhyātaṃ śirodāharujākaram ||” vā.u.
18a.
pūyaśoṇitaḥ | puṃ | pūyaraktarome
pūya(yā)srāvaḥ | puṃ | netrasandhigatarogaviśeṣe
chake pūm̐ja par̤a| | tallakṣaṇaṃ—“pākāḥ sandhī

26.23.33

saṃstravedyaśca pūyaṃ pūyāsrāvo naikarūpaḥ pradiṣṭaḥ |” su.
u.2ca. | ayasya netrarogaviśeṣe | ja.da. 20a.
pūyāriḥ | puṃ | nimbavṛkṣe | śa.ca.
pūyālasaḥ | puṃ | netrasandhigataroge | lakṣaṇaṃ
yathā—“pakvaḥ śophaḥ sandhisaṃḥ saṃstravedyaḥ sāndraṃ pūyaṃ
pūti pūyālasaḥ saḥ |” su.u.2ca.
pūyāsam | klī | pūthe | vai.nigh
pūraḥ | puṃ | mātuluṅgavṛkṣe, bījapūravṛkṣe | ṭovā
lebura gāṃcha | pa.mu. | khādyadravyabhede | pūra
trikā | strī | dāhāguṣṭaci | rā.ni.va.12
pūrakaḥ (kāṅkaḥ) | puṃ | mātuluṅgavṛkṣe | “mātuluṅge tu pūrakaḥ |” rā.ni.va.11

26.7.1

vai.nigh.
strī | bījapūrakaphale | si.yo.madā.ci.
pūraṇam | klī | vastinetrapradhatinirmanthaiḥ karṇādau
tailādipūraṇakarmaṇi | su.sū.7ca. | sugandhadravye
nāgaramustāyām | śa.śā. | pūrayārthaṃ pakkanaile
vāyujanyavraṇavedanāviśeṣe | su.sū.22ca. | puṃ | punarnavāyām | rasa.ci.8a.viddhisāralohe | viśuttele
caraki.
pūra(ri)ṇī | strī | śālmalīvṛkṣe | śrama.
pūrāmlam | klī | vṛkṣāmle | ām̐tūla | rā.ni.
va.6
pūri(li)kā | strī | pūrabharitāpūpe | bar̤ā,
kacaur̤ī prabhṛti | tatsādhanaṃ yathā—“māṣāṇāṃ
piṣṭikāṃ yuñcyāt lavaṇādrakahiṅgubhiḥ | tayā
piṣṭikayā pūrṇāṃ samitāṃ kṛtapolikā | tatastailena
pakkā sā pūrikā kathitā budhaiḥ ||” guṇāḥ—
rucā khādī guruḥ snigdhā valyā viṣṭāmadūṣikā
cakṣuṣejoharī cīṇā pāke vātavināśinī | tathaiva
ghṛtapakkāpi cakṣuṣyā raktapittahṛt ||” bhā.pra.2bha.
pūritam | klī | amle | vai.nigha.
pūruṣaḥ | puṃ | manuṣye, puruṣe | vai.nigha.
pūrṇākaḥ | puṃ | tāmracūr̤e | moraga | me.
pūrṇakoṣā | strī | yaśaviyamabhacyadravye
śūraṇani | su.ci.10a.
pūrṇakoṣṭā (ṣṭhā) | strī | nāgaramustāyām
rā.ni.va.6
pūrṇagarbhā | strī | pūraṇapolikāyām | pūrapiṭe | vai nigha.
pūrṇacandra(cāmra)rasaḥ | puṃ | gandmaṣāṃ rasaḥ
pāṭhaḥ—“sūtadrammañcāmrabhramāṃ guḍaccauṃ yaṣṭītauthaima̍da̱ gairyairucasram | cudraṃ śaṅkhaṃ mauktikaṃ lauhakiṭaṃ
bhaśvībhūtaṃ sūtatulyañca dadyāt | bhūkaṣāṇḍairvāsaka
taddimadyo'gnirutyā bhūdhare taṃ puṭettu | cūrṇaṅkatvā
māgavallorasena dadyādekaṃ maīyitvaikamāṣam | madhyānyābhyāṃ pūrṇacandraṃ rasendram......||” rasa.ci. | anyaḥ

26.7.2

pūṣṇacandrorasāyane—kajjaliḥ lauhaṃ abhraṃ pra. 8 to.
raupyabhasra 2 to. vaṅgaṃ 4 to. svarṇaṃ tāmraṃ kāṃsyañca
pra. 1 to. jātīphalaṃ lavaṅgaṃ lak elā jīrakaṃ
karpūraṃ priyaṅguḥ mustakaṃ pra. 3 to. kumārīkiklairakharasenaivaitānmilā erakhaṇḍepatrāvaivedha dhānyarāśī 3
dinaṃ skhāpyam | vaṭī caṣābhā | meva.
pūrṇaparṇī | strī | pratipatrākhyāṃ
pūrṇabojaḥ | puṃ | mātuluṅgavṛkṣe | rā.ni.va.11
pūrṇikā | strī | nāśācchinopaciṇi | trikā.
pūryyaḥ (rdhvaḥ) | puṃ | mṛtahaste | vai.nigha.
pūrvyakarma | klī | rogotpatteḥ prāk tattadādhiṃ
prati yadādau kriyate karma tasmin | vividhakarmādyakarmaṇi | tāni ca pūrvopadhāt pradhānarūpāṇi
tauṇi | tadya ślakṣṇatve ślakṣṇakarma, kāṣṭhe laṅghanādivirekāntaṃ karma, saṃśodhyasya pācanaṃ klehanaṃ saṃdanañce ti | su sū.5ca.
pūrvyamārutaḥ | puṃ | pūrvvadigbhavavāyau
pūrvvarūpam | klī | bhāvyamayasūcake na tu doṣaviśeṣasūcake cihre | tacca vividhaṃ sāmānyaviśeṣa
bhedena | “pūrvvarūpantu taddyena vidyādbhāvināmayam
sāmānyaṃ tatra doṣāṇāṃ viśeṣairanadhiṣṭhitaṃ | viśiṣṭamovadānāṃ syāt viśeṣaiśca samanvitam | pūrvvarūpaṃ
viśiṣṭaṃ syāt vyaktaṃ talakṣaṇaṃ smṛtam |” bhā.
“prāgūṃ paṃ yena lakṣyate | utpitsū rāmayo doṣaviśeṣaiṣānadhiṣṭhitaḥ | liṅgamavyaktamalpatvādyādhaunāṃ tadayathāyatham ||” mā.ni.
pūrvvavāyuḥ | puṃ | pūrvvadigbhavamārute | pūṭave
houyā| guṇāḥ-“pūrvyaḥ samadhuraḥ snigdho lavaṇaścaiva mārutaḥ | gururvidāhajananau raktapittābhi
varddhanaḥ | kṣatānāṃ viṣajuṣṭānāṃ vraṇimaḥ saṃkṣayāya ye
teṣāmeva viśeṣeṇa sadā rogavivarddhanaḥ | vāta śānāṃ

First 36 of 76 passages. Read on

Linked texts (14)