Samvatsaradidhiti 3.16.p1
Saṃvatsaradīdhiti 3.16.p1
- Language
- Sanskrit
3.16.p1.1
saṃvatsaracatuḥṣaṣṭiḥ pakvaparṇāśanaṃ tataḥ | dṛṣṭvā
tātena tatkaṣṭaṃ cintayā duḥkhitaḥ param | kasmai deyā mayā kanyā
iti cintāparo'bhavat 17 evaṃ vicintyamāne tu nārado munirāyayau| ardhyādibhistamabhyarcya himavānabhyabhāṣata 18 himavānuvāca | kimarthamāgato deva kathyatāṃ munisattama | mahābhāgyena me
jātaṃ tvadīyāgamanaṃ mune 19 nārada uvāca | śṛṇuṣvādre yadarthaṃ
hi viṣṇunā preṣito'smyaham | yogyaṃ yogyāya dātavyaṃ kanyāratnamidaṃ tvayā 20 vāsudevasamo nāsti brahmeśānādiṣu triṣu
tenāsmai svasya kanyeyaṃ dīyatāṃ mama saṃmatam 21 himavānuvāca
vāsudevasamo devaḥ kanyāṃ prārthayate yadi | tato mayā pradātavyā
tvadāgamanagauravāt 22 tacchrutvā prayayau tūrṇaṃ nāradaḥ keśavaṃ
prati | upagamya munirdevaṃ śaṅkhacakragadādharam 23 kṛtāñjalipuṭo
bhūtvā munīndraḥ pratyabhāṣata 24 nārada uvāca | deva siddhaṃ tvayā
kāryaṃ vaivāhikaparo bhava | himavānabravīdyattu tatsarvaṃ śrūyatāṃ vacaḥ
iyaṃ kanyā mayā dattā devāya garuḍadhvaje 25 tacchrutvā tu munervākyaṃ pārvatī duḥkhitā'bhavat | karṇopakaṇaiṃstacchrutvā atha taṃ
ko nivārayet 26 valāvaṣṭambhataḥ siddhamīśvarāṇāṃ manīṣitam
duḥkhabhārātisaṃtaptāṃ sakhī papraccha tāṃ śivām 27 sakhyaruvāca
kathaṃ tvaṃ duḥkhitā devi kathayasva mamāgrataḥ | bhadrāyāstena bhadraṃ
te kariṣyāmi na saṃśayaḥ 28 pārvatyuvāca | śṛṇu bho tvaṃ mahāprajñe manasā cintitaṃ mayā | kapardinaṃ tu bhartāraṃ kariṣye'haṃ na
saṃśayaḥ 29 pārvatyā vacanaṃ śrutvā sakhī vacanamabravīt 30
sakhyaruvāca | nagaputri mahadbhāgyaṃ prārthitā viṣṇunā yadi | yaḥ
3.16.p1.2
prārthyo daivataiḥ sarvairmahendrādipurogamaiḥ 31 yasyaikaguṇaleśena guṇavanto bhavanti hi | sa guṇānāmanantatvādananta iti viśrutaḥ 32
devānāṃ kanyakā bhadre svakīyā iṣṭadevatāḥ | saṃpūjya yasya dāsyaṃ
tāḥ prārthayanti divāniśam 33 atibhāgyavaśāddevi māhiṣaṃ
prāpyate yayā | kiṃ tayā pāyasaṃ tyajya bhikṣārthaṃ gamyate'nyataḥ
34 prāpyāpi kāmadaṃ devaṃ prāpyate kāmadohakam | narottamāya
dattāsi tava pitrā śubhaṃ kṛtam 35 mā śocasva nivartasva na
jānāsi guṇāṃstayoḥ | śrāmitāsyatha vā kena śṛṇuṣvaikamanā'naghe
36 kirīṭī keśavo devo jaṭī mṛtyuñjayo'naghe | keśavaḥ sumukho bhadre sa ca bhīmamukhaḥ sadā 37 supaṅkī ratnadaṃṣṭraśca vipaṅkirdīrghadaṃṣṭrakaḥ | ratnakuṇḍalavānviṣṇurnāgakuṇḍalavān śivaḥ 38
viṣṇuḥ kamalanaitraśca jvalannetraḥ sadāśivaḥ | caturbhujadharo viṣṇuḥ
sa vai daśabhujo mahān 39 śrīvatsalāñchanaṃ viṣṇoḥ śivasya
brahmaṇaḥ śiraḥ | pītāmbaradharo viṣṇuḥ sa ca carmāmbaraḥ sadā
40 vāhanaṃ garuḍo viṣṇorjaraṭhokṣāḥ śivasya ca | śeṣaparyaṅkaśāyī
sa citābhasmaśayaḥ sa ca 41 gandharvvadhvaninā dṛṣṭo bhūtānāṃ rodanena saḥ | viṣṇurbhāgī sa yogī ca kathaṃ kāmayase śivam 42
pārvatyuvāca | na jānāsi vimūḍha! tvaṃ yoginaṃ śūlapāṇinam
yasyājñāsākṣiko viṣṇustrilokīṃ pāti nānyadṛk 43 rājasena
svarūpeṇa brahmā sṛṣṭiṃ vidhāsyati | tāmasena svarūpeṇa rudrotti sakalaṃ ruṣā 44 guṇātītasya vai śaṃbhoḥ ko vetti mahatīṃ śubhām
3.16.p1.3
yasyājñā kamaṭho bhūtvā viṣṇuḥ pṛthvīṃ dadhāra vai 45 punaḥ sa sūkaro bhūtvā tāṃ ca dante dadhāra ha | bhunakti bhogānyadattānviṣṇubhogīti vakṣyasi 46 sahasrakamalaiḥ pūrvaṃ viṣṇunārādhitaḥ śivaḥ
vaikuṇṭhaṃ svaśriyastejastena dattaṃ nijaṃ kṣaṇāt 47 indrādīnāṃ
tu yo dātā sa devo na śrutastvayā | yaddattaṃ devarājyaṃ tu indro
bhuṃkte yathāsukham 48 kubereṇāpi mahatī śrīravāptā varānane
varuṇena jaleśatvaṃ śeṣaḥ pātālasaṃbhavam 49 sūryastapati yadbhītyā
vāyurvāti divāniśam | yamaḥ saṃyaminīśatvaṃ taṃ devaṃ kiṃ na
vetsyasi 50 yasyājñayā svakāle'pi meghā varṣanti sarvataḥ
pāvakaḥ sarvadevānāṃ vadanaṃ bhavitānaghe 51 pitaraḥ pitṛlokatvaṃ
matpitā parvateśatām | candro huḍugaṇeśatvaṃ samudro vai gabhīratām 52 somaḥ prāptauṣadhīśatvaṃ candanaśca sugandhatām | yasyājñayā ca kāle vai vartante vaśavartinaḥ 53 vṛṣṭiḥ śītaṃ ca gharmaśca
svasvakāle nirantaram | śakrādayaśca dikpālāḥ svadiśaṃ pālayanti te 54 yeṣu kṛtyeṣu ye devā yojitāsteṣu tatparāḥ | anyathākaraṇe teṣāṃ sa ca daṇḍaṃ vidhāsyati 55 parātparaḥ sa vai devo
nirguṇaḥ saguṇo'pi saḥ| nirākāraśca sākāro'yogī yogī sa eva
hi 56 kevalo nirguṇaḥ sākṣī kṣaraścākṣara eva saḥ | ko veda
tasya tadrūpaṃ yadbrahmeti pracakṣate 57 brahmādyā devatāḥ sarvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ | yogino jñānaniṣṭhā ye yadarthaṃ tyaktabāndhavāḥ 58
te'pi tasya na jānanti svarūpaṃ sakhi śūlinaḥ| atastaṃ kāmaye nūnaṃ
vidhināhaṃ patiṃ śubhe 59 sakhyuvāca | samyakkāmo'bhilaṣitastadarthe
tyaktajīvitā | yatra vai niścitā buddhiḥ sa kāmo bhavati dhruvam 60
3.16.p1.4
mamāpi ca mahadbhāgyaṃ yatastvatkarmakārikā | kiṃcidvijñāpayitumicchāmi
yadi tvaṃ śrūyase vacaḥ 61 ambikāpūjanaṃ kāryaṃ yanmayā kāmadaṃ
śrutam | taveṣṭakatrī yā devī sāpi pūjyā prayatnataḥ 62 mayi cānugraho devi yadi prītiranuttamā | anujñādānamātreṇa janiḥ saphalatāṃ
gatā 63 kariṣyāmyahamapyetadgauryā yatpūjanaṃ śubham | pitā yatra
na jānāti vraja tvaṃ tadvanaṃ mahat 64 īśvara uvāca | ityevaṃ
saṃmataṃ kṛtvā nītā śīghraṃ mahadvanam | pitā vilokayāmāsa himavāṃstu gṛhe gṛhe 65 kiṃ vā nītā tu me putrī devadānavakinnaraiḥ | satyaṃ kṛtaṃ mayā pūrvaṃ kiṃ dāsye garuḍadhvaje 66 ityevaṃ
cintayāviṣṭo mūrcchitaḥ patito bhuvi | hāhākṛtāstato lokāḥ
pradhāvanti giriṃ prati | mūrcchā prāptā tvayā kasmātkathayasveti
te'bruvan 67 himavānuvāca | kasyedaṃ ceṣṭitaṃ krūraṃ kanyāratnaṃ hṛtaṃ
mama | daṣṭā vā kālasarpeṇa siṃhavyāghreṇa vā hatā 68 na jāne kva
gatā putrī kena duṣṭena vā hṛtā | cakampe śokasaṃtapto vāteneva
yathā taruḥ 69 tvaṃ gatāsi vanaṃ ghoraṃ nirjanaṃ bhayavardhanam | vyāghrasiṃhagajakroṣṭumṛgapakṣigaṇākulam 70 giriścacāra putrīṃ tvāmanviṣyannirjane vane | tasminghore vane tvaṃ tu sakhibhiḥ saha saṃsthitā 71 dṛṣṭvā tatra nadīṃ ramyāṃ tasyāstīre sumadhyamā | upaviṣṭālibhiḥ sārdhamannāhāravivarjitā 72 vālukāyāḥ kṛtāṃ mūrtiṃ śivāyāḥ śaṃkarasya ca | bhādraśuklatṛtīyāyāmarcayantī sumadhyamā
73 tatra vāditrairgītena rātrau jāgaraṇaṃ kṛtam | tena vrataprabhāveṇa
āsanaṃ calitaṃ mama 74 saṃprāpto devi tatrāhaṃ yatra tvaṃ sakhibhiḥ
3.16.p1.5
saha | prasanno'smi mayā proktaṃ varaṃ brūhi varānane 75 pārvatyuvāca | yadi deva prasannosi bhartā bhavatu me haraḥ | ityuvāca
prasannātmā'jānantī svayamāgatam 76 tathetyuktvā mayā devi
kailāsaṃ punarāgataḥ | tataḥ prabhāte vimale nadyāṃ sarvaṃ visṛjya
tat 77 pāraṇaṃ te kṛtaṃ tatra yadbhūtaṃ vanagocare | tvaṃ tatra ca prasuptāsi sakhyā sārdhaṃ varānane 78 himavānapi taṃ deśamājagāma
mahāvanam | tvāmapaśyaṃścaturdikṣu pānabhojanavarjitaḥ 79 dṛṣṭvā tatra
nadītīre prasuptaṃ kanyakādvayam | utthāpyotsaṅgaSource: 334 (printed book scan); Context: Sanskrit text. utthāpyotsaṅga's correction: 'utthāpyotsaṅga' matches image directly, wait: utthāpyotsaṅgaSource text: utthāpyotsaṅga'
utthāpyotsaṅgaSource? Actually it says: utthāpyotsaṅgaSource: 'utthāpyotsaṅga' in image: 'utthāpyotsaṅga' yes: utthāpyotsaṅga'
Wait: utthāpyotsaṅgaSource: utthāpyotsaṅga'
Let's look at line 26: utthāpyotsaṅgaSource: 'utthāpyotsaṅga'
It says: utthāpyotsaṅgaSource... wait, 'utthāpyotsaṅga' no, 'utthāpyotsaṅga'
Ah: utthāpyotsaṅga' wait, 'utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga'
nadītīre prasuptaṃ kanyakādvayam | utthāpyotsaṅgaSource:
u tthā pyo tsa ṅga mā nī ya ro da naṃ ca
utthāpyotsaṅgaSource? No, utthāpyotsaṅgaSource is not there, it is utthāpyotsaṅga' wait: utthāpyotsaṅga'
No! utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga'
Letters: उत्थाप्योत्सङ्गSource? No:
u (u) tthā (tthā) pyo (pyo) tsa (tsa) ṅga (ṅga) mā (mā) nī (nī) ya (ya)
3.16.p1.6
utthāpyotsaṅgaSource? It is utthāpyotsaṅga' No, simply utthāpyotsaṅga' without any source.
utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga'
utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga'
u (u)
tthā (tthā)
ṅga (ṅga)
mā (mā)
nī (nī)
= उत्थाप्योत्सङ्गSource? No! It is उत्थाप्योत्सङ्ग' - wait, why am I hallucinating "Source"?
u + tthā + pyo + tsa + ṅga + mā + nī + ya = utthāpyotsaṅga' + mānī + ya = utthāpyotsaṅga' - utthāpyotsaṅga' + mānīya = utthāpyotsaṅgamānīya.
Yes: utthāpyotsaṅgamānīya rodanaṃ ca
kāra saḥ 80 siṃhavyāghramṛgairjuṣṭaṃ kimarthaṃ vanamāgatā 81 pārvatyuvāca | mayā vicārito bhartā mahādevaḥ sadāśivaḥ | tadanyathā
kṛtaṃ tāta tenāhaṃ vanamāgatā 82 tathetyuktvā himavatā tvamānītā gṛhaṃ prati | tataḥ prayuktā te pitrā mama vaivāhikī kriyā
83 tena vrataprabhāveṇa saubhāgyaṃ prāptavatyasi | tadādivratarājastu
na kasyāpi niveditaḥ 84 vratarājasya nāmedaṃ śṛṇu devi yathā'bhavat | haritālīti nāmnedamanvarthamabhavaddratam 85 ālibhirhṛritā yasmāttasmātsā haritālikā | tvameva mukhyā devyatra tena
tvannāmakavratam 86 devyuvāca | nāmedaṃ kathitaṃ deva vidhiṃ vada
mama prabho | kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ cāsya kena vā vidhinā caret
87 īśvara uvāca | śṛṇu devi vidhiṃ vakṣye nārīṇāṃ vratamuttamam | kartavyaṃ tu prayatnena yadi saubhāgyamicchati 88 toraṇādi
prakartavyaṃ kadalīstambhamaṇḍitam | ācchādya paṭṭavastraistu nānāvarṇairvicitritam 89 candanādisugandhena lepayedgehamaṇḍapam | śaṅkhabherīmṛdaṅgaiśca vāditrairbahubhirvaraiḥ 90 nānā maṅgalayogastu kartavyo
3.16.p1.7
mama sadmani | sthāpanaṃ tatra kartavyaṃ pārvatyā sahitasya me 91 pūjayedbahubhiḥ puṣpairgandhadhūpairmanoharaiḥ | upoṣya pūjayedbhaktyā kuryājjāgaraṇaṃ niśi 92 nārikelaiśca jambīrairanyaiśca vividhaiḥ phalaiḥ
ṛtudeśodbhavaiḥ sarvairnaivedyaiḥ kusumairnavaiḥ 93 sugandhairdhūpadīpaiśca mantreṇānena pūjayet | namaḥ śivāya śāntāya pañcavaktrāya śūline 94
nandibhṛṅgimahākālagaṇayuktāya śaṃbhave | śivāyai śivarūpāyai maṅgalāyai maheśvari 95 śive sarvārthade devi śivarūpe namostu te
namaste sarvarūpiṇyai jagaddhātryai namonamaḥ 96 saṃsārabhītisaṃtrastaṃ
trāhi māṃ siṃhavāhini | mayāpi yena kāmena pūjitāsi maheśvari
97 rājyaṃ dehi ca saubhāgyaṃ prasannā bhava pārvati | mantreṇānena
māṃ devi pūjayedumayā saha 98 tataḥ kathāṃ samākarṇya śaktyā
dadyācca dakṣiṇām | brāhmaṇāya pradātavyaṃ vastradhenuhiraṇyakam 99
anyeṣāṃ dīyate dānaṃ strīṇāṃ bhadrādikaṃ tathā | kathāṃ śrutvaikacittena dampatībhyāṃ sahaiva tu 100 saṃkalpaṃ ca tataḥ kuryādgandhapuṣpādipūjanaiḥ | yā karoti mahādevi vratarājaṃ vidhānataḥ 101
saubhāgyaṃ rājyamāyuṣyaṃ pāpakṣayamavāpnuyāt | tṛtīyāyāṃ tu yā
nārī kila bhojanamācaret 102 janmajanma bhavedvandhyā vidhavā
ca punaḥ punaḥ | dāridryaṃ putraśokaṃ ca karkaśā duḥkhabhāginī 103
yāti sā narakaṃ ghoramupavāsaṃ na yā caret | kāñcanaṃ rukmapātraṃ
ca tāmrakaṃ vā tathaiva ca 104 veṇumṛnmayapātrāṇi pūrṇāni vividhaiḥ phalaiḥ | evaṃ ṣoḍaśasaṃkhyāni brāhmaṇebhyaḥ pradāpayet 105
yadvā brāhmaṇayoṣidbhyaḥ pāraṇaṃ tadanantaram | aśvamedhasahasrāṇi
3.16.p1.8
vājapeyaśatāni ca | kṛtvā yatpuṇyamāpnoti tatkathāśravaṇādapi
106 etatte kathitaṃ devi vratānāmuttamaṃ vratam | tena māṃ tvaṃ
prapannāsi mama dehārthatāṃ tathā 107 evaṃ vidhiṃ yā kurute ca
nārī tvayā samānā ramate ca bhartrā | vināśakāle mama tulyarūpaṃ sāyujyamuktiṃ labhate ca yugmam 108 gobhūratnasuvarṇādi vastradānaṃ punaḥ punaḥ | tadā yoge prakartavyaṃ sarvakāmārthasiddhaye 109
iti śrībhaviṣyottarapurāṇe haritālikāvratakathā samāptā
athodyāpanam | yudhiṣṭhira uvāca | udyāpanavidhiṃ brūhi
tṛtīyāyāḥ sureśvara | bhaktitaḥ śrotumicchāmi vratasaṃpūrṇahetave
śrīkṛṣṇa uvāca | udyāpanavidhiṃ vakṣye sāvadhānena vai śṛṇu
triṃśaddaṇḍapramāṇena pramitaṃ dakṣiṇottare | pratyakprāgapi rājendra
tadgocarma samiṣyate | gocarmamātraṃ lepyaṃ tadgomayena vicakṣaṇaḥ
maṇḍalaṃ kārayettatra nānāvarṇaṃ suśobhanam | grahamaṇḍalapāśrve tu
padmamaṣṭadalaṃ likhet | tanmadhye sthāpayetkumbhamavraṇaṃ mṛnmayaṃ śubham
tāmrapātraṃ prakurvīta palaiḥ ṣoḍaśamistathā | tadardhārdhena vā kuryādvittaśāṭhyaṃ vivarjayet | karṣamātrasuvarṇena pratimāṃ kārayedbudhaḥ
tadardhe madhyamaṃ proktaṃ tadardhe tu kaniṣṭhakam | kṛtvā rūpaṃ prayatnena
pārvatyāśca harasya ca | atha tāmramaye pātre pratimāṃ tatra vinyaset
śvetavastrayugacchannāṃ śvetayajñopavītakām | bhājanaṃ ca tilaiḥ pūrṇaṃ
kalaśasyopari nyaset | pārvatyāstu yugaṃ dadyātsthāpayitvā vidhānataḥ | vedoktena pratiṣṭhāpya kartavyārcātha sūriṇā | pañcāmṛtena
snapanaṃ kṛtvā devasya cottamam | snānaṃ ca kārayetpaścāttataḥ pūjāṃ
3.16.p1.9
samācaret | dhūpaṃ ca vibhave dadyāccandanāgarusaṃyutam | nānāprakārairnaivedyaistathā dīpaṃ ca kārayet | arcānte pūjayedbhaktyā gandhapuṣpaiḥ phalākṣataiḥ | āvāhanādi kartavyaṃ purāṇāgamasaṃbhavaiḥ
kāryā vidhānataḥ pūjā bhaktiśraddhāparairnaraiḥ | pūrvoktavatpūjāṃ kṛtvā
tataḥ prabhāte vimale kṛtvā snānādikarma ca | pūrvavaccārcayeddevaṃ
paścāddhomaṃ ca kārayet | svagṛhyoktena vidhinā kṛtvāgnisthāpanaṃ
tataḥ | prārabhecca tato homaṃ navagrahapuraḥsaram | tilāṃśca yavasaṃmiśrānājyena ca pariplutān | juhuyādrudramantreṇa gaurīmantreṇa vedavit | aṣṭottaraśataṃ vāpi aṣṭāviṃśatisaṃkhyayā | evaṃ samāpya
homaṃ tu tatrācāryaṃ prapūjayet | arghyapuṣpapradānaiśca vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ | śayyāṃ sulakṣaṇāṃ kuryātprakāraistadgataiścitām | dhenuṃ sulakṣaṇāṃ dadyātsuśīlāṃ ca payasvinīm | svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ
kāṃsyadohanasaṃyutām | savatsāsavraṇayutāṃ dhenuṃ dadyātprayatnataḥ
suvarṇena samopetāṃ sadācārāya sādhave | prayatnena ca kartavyaṃ
pakvānnaṃ ṣoḍaśonmitam | ṣoḍaśapramitairyuktaṃ brāhmaṇāya nivedayet
vaṃśapātraṃ prayatnena pakvānnairvā phalaiḥ śubhaiḥ | anyebhyo vipravaryebhyo
dakṣiṇāṃ ca prayatnataḥ | annaṃ ca parayā bhaktyā pradadyādanusārataḥ
bandhubhiḥ saha bhuñjīta niyataśca pare'hani | evaṃ kṛte bhavetpārtha
paripūrṇavratī yataḥ | iti śrībhaviṣyottarapurāṇe haritālikātṛtīyādyāpanam
atha caturthyāṃ siddhivināyakavrataṃ | atra caturthī madhyāhnavyāpinī grāhyā | dinadvaye sākalyena madhyāhne vyāptāvavyāptau
vā pūrvā | dinadvaye sāmyena vaiṣamyeṇaikadeśavyāptāvapi pūrvaiva
3.16.p1.10
vaiṣamyeṇa vyāptādhikavyāpinī cetpareti kecit | pūrvadine sarvathā
madhyāhnasparśo nāstyeva paradina eva madhyāhnasparśinī tadā paraiva
grāhyā | iyameva śivācaturthītyucyate-bhaviṣye-śivā śāntā
śikhā rājaṃścaturthī trividhā smṛtā | māsi bhādrapade śuklā
śivaloke prapūjitā | iti | iyameva raviwareṇa bhaumawareṇa vā
yutā mahācaturthītyucyate | taduktaṃ nirṇayāmṛte vārāhe-bhādraśuklacaturthī yā bhaumeṇārkeṇa vā yutā | mahatī sātra vighneśamarcitveṣṭaṃ labhennaraḥ | iti
hemādrau skānde-śrīkṛṣṇa uvāca | gajavaktraṃ tu śuklāyāṃ
caturthyāṃ pūjayennṛpa | prātaḥ śuklatilaiḥ snātvā madhyāhne pūjayettathā | svaśaktyā gaṇanādhasya svarṇaraupyamayākṛtim | svarṇamayīṃ
raupyadantīm | gaṇanādhasya siddhivināyakasya | tatsvarūpaṃ ca madanaratne skānde-ekadantaṃ śūrpakarṇaṃ gajavaktraṃ caturbhujam | pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ dhyāyetsiddhivināyakam | iti | tāṃ ca pṛthakpañcāmṛtaiḥ saṃstrāpya saṃpūjya sarvapradāyeti raktavastrayugmaṃ | tato gaṇādhyakṣāyeti gandhaṃ | vināyakāyeti puṣpāṇi | umāsunāyeti
dhūpaṃ | rudrapriyāyeti dīpaṃ | vighnanāśina iti naivedyaṃ | tataḥ
phalatāmbūladakṣiṇāṃ dattvā | tato nīrājya ekaviṃśatidūrvāṅkurān
gṛhītvā | gaṇādhipāya0 1 umāputrāya0 2 aghanāśanāya0 3
ekadantāya0 4 ibhavaktrāya0 5 mūṣakavāhanāya0 6 vināyakāya0
7 īśaputrāya0 8 sarvasiddhipradāyakāya0 9 kumāragurave0 10
iti sarvatra praṇavādyairnamontairnāmapadaiḥ pratyekaṃ gandhādyalaṃkṛtadūrvāṇāṃ
3.16.p1.11
dvayaṃ dvayaṃ samarpya | tathaivakāṃ sarvairnāmabhiḥ samarpya | ghṛtapācitānekaviṃśatimodakāndevasya purataḥ saṃsthāpya daśasaṃkhyākānviprāya
dattvā sanaivedyamekaṃ devāya samarpya svayaṃ brāhmaṇaiḥ saha tāndaśamodakāṃstailapakkaṃ ca bhuñjīta | evaṃ-kṛtvā naimittikaṃ karma pūjayediṣṭadevatām | vaiṣṇavādyāsu dīkṣāsu ādau pūjyo gaṇādhipaḥ
tasminsaṃpūjite viṣṇurīśo bhānustathā hyumā | havyavāhamukhā
devāḥ pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ | iti
athātra prakārāntareṇa pūjanam | ekadantaṃ śūrpakarṇaṃ gajavaktraṃ caturbhujam | pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ dhyāyetsiddhivināyakam
dhyānaṃ | sahasraśīrṣā0 vighnarāja namastestu gaurīmalasamudbhava | imāṃ
mayā kṛtāṃ pūjāṃ gṛhāṇa surasattama | āvāhanaṃ | puruṣaevedaṃ0
anekaratnasaṃyuktaṃ muktādāmavirājitam | svarṇasiṃhāsanaṃ cāru
prītyarthaṃ pratigṛhyatām | āsanaṃ | etāvānasya0 pādyaṃ gṛhāṇa bhagavandivyacandanamuttamam | karuṇākara heramba gaṇādhyakṣāya te namaḥ
pādyaṃ | tripādūrdhva0 gaurīpriya namastestu śaṃkarapriya siddhida | gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ sarvasiddhipradāyaka | arghyaṃ | tasmādvirāḷa0
gaṅgāditīrthasalilaṃ svarṇakumbhe samāhṛtam | umāputra namastestu
gṛhāṇācamanīyakam | ācamanīyaṃ | vighneśvara viśālākṣa sattārṇavavinodana | madhuparkaṃ gṛhāṇedaṃ mayā saṃpāditaṃ vibho | madhuparkaṃ | snānaṃ pañcāmṛtaṃ divyaṃ gṛhāṇa dviradānana | anāthanātha
3.16.p1.12
deveśa surāsurasupūjita | pañcāmṛtasnānaṃ | yatpuruṣeṇa0 sarvatīrthātsamuddhṛtya gandhatoyaiḥ kuśodakaiḥ | phalatoyairjalairgandhaiḥ snāpayāmi gaṇeśvara | śuddhodakasnānaṃ | pūrvapūjānte mahābhiṣekaḥ | taṃyajñaṃ
barhi0 raktavastradvayaṃ divyaṃ devatārhaṃ sumaṅgalam | sarvapradaṃ gṛhāṇedaṃ
lambodara harātmaja | vastrayugmaṃ | tasmādyajñātsarvahutaḥsaṃbhṛtaṃ0 rājataṃ
brahmasūtraṃ ca kāñcanasyottarīya kam | vināyaka namastestu gṛhāṇa
surasattama | yajñopavītaṃ | tasmādyajñātsarvahutaṛcaḥ0 gandhaṃ gṛhāṇa
bhagavandivyacandanamuttamam | karpūrāmalasaṃyuktaṃ lambodara harātmaja
gandhaṃ | akṣatāndhavalāndeve gṛhāṇa dviradānana | amarāṇāmatiśreṣṭha padmavāsa matipriya | akṣatāḥ | tasmādaśvā0 sugandhīni
supuṣpāṇi jātīkundamukhāni ca | gṛhāṇa sarvalokeśa vināyaka namostu te | puṣpaṃ | athāṅgapūjā | oṃ gaṇeśāya namaḥ
pādau pūjayāmi | vighnarājāya0 jānunī0 | āṃkhuvāhanāya0
ūrū0 | herambāya0 kaṭipū0 | lambodarāya0 udaraṃpū0 | gaṇanāthāya0 hṛdayaṃ0 | sthūlakaṇṭhāya0 kaṇṭhaṃ0 | skandapriyāya0 skandhau
pū0 | paraśuhastāya0 hastaupū0 | gajavaktrāya0 vaktraṃpū0 | vighnarājāya0 netrepū0 | śūrpakarṇāya0 karṇaupū0 | bhālacandrāya0 bhālaṃ
pū0 | sarveśvarāya0 śiraḥpū0 | mahāgaṇapataye0 sarvāṅgaṃ pū0
athaikaviṃśatipatraiḥ pūjā | sumukhāya0 mālatīpatraṃ samarpayāmi
1 | gaṇādhyakṣāya0 bhṛṅgarājapatraṃ0 2 | umāputrāya0 bilvapatraṃ0
3 | gajānanāya0 śvetadūrvāpatraṃ0 4 | lambodarāya0 badarī0
5 | harasūnave0 dhattūrapa0 6 | kumāragurave0 tulasīpa0 7
ekadantāya0 apāmārgapa0 8 | ibhavaktrāya0 bṛhatīpatraṃ0 9
3.16.p1.13
īśaputrāya0 śamīpatraṃ0 10 | vikaṭāya0 karavīrapatraṃ0 11
vināyakāya0 aśmantakapatraṃ0 12 | kapilāya0 arkapatraṃ0
13 | bhinnadantāya0 arjunapatraṃ0 14 | patnīhitāya0 viṣṇukrāntapatraṃ0 15 | baṭave0 dāḍimīpa0 16 | sureśāya0 devadārupatraṃ0 17 | bhālacandrāya0 marupatraṃ0 18 | herambāya0 sindūrapatraṃ0 19 | śūrpakarṇāya0 jātīpa0 20 | surāgrajāya0 gaṇḍakīpatraṃ0 21 | vināyakāya ekaviṃśatipatrāṇi samarpayāmi
yatpuruṣaṃ0 daśāṅgaṃ guggulaṃ dhūpaṃ sugandhaṃ ca manoharam | umāputra
namastestu gṛhāṇa varado bhava | dhūpaṃ | brāhmaṇosya0 gṛhāṇa maṅgalaṃ
dīpa ghṛtavartisamanvitam | dīpaṃ jñānapradaṃ cāru rudrapriya namostu
te | dīpaṃ | candramāmanaso0saghṛtaṃ saguḍaṃ caiva modakaṃ ghṛtapācitaṃ
naivedyaṃ saphalaṃ dadyāṃ namaste vighnanāśine | naivedyaṃ | idaṃ phalamitiphalaṃ | pūgīphalaṃ mahaddivyaṃ nāgavallīdalairyutam | karpūrādisamāyuktaṃ tāmbūlaṃ pratigṛhyatām | tāmbūlaṃ | hiraṇyagarbhaṃgarbhasthaṃ0
dakṣiṇāṃ | tato dūrvāṅkurayugmaṃ gṛhītvā gandhasaṃyuktam | ekaikena ca
nāmnā tu dattvaikaṃ sarvanāmabhiḥ | oṃgaṇādhipataye namaḥ | dūrvāṅkurayugmaṃ samarpayāmi 1 umāputrāya0 2 aghanāśanāya0 3 ekadantāya0 4 ibhavaktrāya0 5 mūṣakavāhanāya0 6 vināyakāya0
7 īśaputrāya0 8 sarvasiddhipradāyakāya0 9 kumāragurave0 10
gaṇādhipa namastestu umāputrāghanāśana | ekadantebhavaktreti tathā
mūṣakavāhana | vināyakaiśaputreti sarvasiddhipradāyaka | kumāragurave tubhyaṃ sarvasaṃkaṣṭanāśana 11 | dūrvāṅkurānsamarpayāmi | tataḥ
3.16.p1.14
śriyejāta iti nīrājanaṃ | nābhyāāsī0 gajānanaṃ bhūtagaṇādisevitaṃ kapitthajambūphalasārabhakṣakam | umāsutaṃ śokavināśanaṃ
ca namāmi vighneśvarapādapaṅkajam | iti namaskāraḥ | saptāsyā0
ākhuvāhana deveśa viśvavyāpinsanātana | pradakṣiṇāṃ karomi tvāṃ
mama tvaṃ saṃnidhau bhava | iti pradakṣiṇā | yajñenayajña0 gaṇānāṃ
tveti puṣpāñjaliḥ | vināyaka namastubhyaṃ satataṃ modakapriya | avighnaṃ kuru me deva sarvakāryeṣu sarvadā | prārthanā | gaṇeśaḥ pratigṛhṇāti gaṇeśo vai dadāti ca | gaṇeśastārakosmākaṃ gaṇeśāya namo
namaḥ | vāṇakaṃ daśamodakānāṃ deyaṃ | vināyakasya pratimāṃ vastrayugmasamanvitām | brāhmaṇāya pradāsyāmi sarvavighnopaśāntaye | iti
pratimādānam | iti pūjāvidhiḥ
atha kathā | ṛṣaya ūcuḥ | nirvighnena tu kāryāṇi kathaṃ
sidhyanti sūtaja | arthasiddhiḥ kathaṃ nṝṇāṃ putrasaubhāgyasaṃpadaḥ 1
dampatyoḥ kalahe caiva vandhubhede tathā nṛṇām | udāsīneṣu lokeṣu kathaṃ sumukhatā bhavet 2 vidyārambhe tathā nṝṇāṃ vaṇijyāyāṃ
kṛṣau tathā | nṛpateḥ paracakrasya jayasiddhiḥ kathaṃ bhavet 3 kāṃ
devatāṃ namaskṛtya kāryasiddhirbhavennṛṇām | etatsarvaṃ viśeṣeṇa sūta
no vaktumarhasi 4 sūta uvāca | sannaddhayoḥ purā viprāḥ kurupāṇḍavasenayoḥ | pṛṣṭavāndevakīputraṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ 5 yudhiṣṭhira uvāca | nirvighnena jayo mahyaṃ vada tvaṃ devakīsuta | yāṃ
devatāṃ namaskṛtya samyagrājyaṃ labhemahi 6 śrīkṛṣṇa uvāca | gajavakraṃ tu śuklāyāṃ caturthyāṃ pūjayennṛpa | pūjayasva gaṇādhyakṣamumāmalasamudbhavam 7 tasminsaṃpūjite deve dhruvaṃ rājyamavāpsyasi 8
3.16.p1.15
yudhiṣṭhira uvāca | deva kena vidhānena pūjanīyo gaṇādhipaḥ
pūjitastu tithau kasyāṃ siddhido gaṇapo bhavet 9 śrīkṛṣṇa uvāca | śuklapakṣe caturthyāṃ tu māsi bhādrapade nṛpa | prātaḥ śuklatilaiḥ snātvā madhyāhne devamarcayet 10 svaśaktyā gaṇanāthasya
svarṇaraupyamayākṛtim | athavā mṛnmayīṃ kāryā vittaśāṭhyaṃ na
kārayet 11 kṛtvā pūjāṃ prayatnena snāpya pañcāmṛtaiḥ pṛthak
candanena likhetpadmaṃ karṇikākesarānvitam 12 āsanādyarghyapādyaṃ
ca dattvā paścātprayatnataḥ | caturbhujaṃ trinetraṃ ca sarvābharaṇabhūṣitam
13 dantamekaṃ kare dadyādvitīye cākṣasūtrakam | tṛtīye paraśuṃ
dadyāccaturthe modakaṃ smaret 14 evaṃ dhyātvā nṛpaśreṣṭha pūjayitvā
gaṇādhipam | raktaṃ sarvaprade dadyādvastrayugmaṃ ca bhaktitaḥ 15 gaṇādhyakṣeti nāmnā tu gandhaṃ dadyācca bhaktitaḥ | vināyaketi puṣpāṇi
dhūpaṃ comāsutāya ca 16 dīpaṃ rudrapriyāyeti naivedyaṃ vighnanāśine
tato dūrvāṅkurān gṛhya viṃśatiṃ caikameva ca 17 pūjanīyaḥ prayatnena
ebhirnāmapadaiḥ pṛthak | gaṇādhipa nama̍stestu umāputrāghanāśana 18
ekadantebhavaktreti tathā mūṣakavāhana | vināyakaiśaputreti sarvasiddhipradāyaka | kumāragurave tubhyaṃ sarvasaṃkaṣṭanāśana 19 athaikaviṃśatiṃ gṛhya modakānghṛtapācitān | sthāpayitvā gaṇādhyakṣasamīpe kurunandana 20 ekaṃ gaṇādhipe dadyātsanaivedyaṃ nṛpottama
daśa viprāya dātavyāḥ svayaṃ cādyāttathā daśa 21 brāhmaṇānbhojayetpaścādbhuñjīyāttailavarjitam | kṛtvā naimittikaṃ karma pūjayediṣṭadevatām 22 sadakṣiṇaṃ savastraṃ ca gurordadyādvināyakam | evaṃ
3.16.p1.16
kṛte dharmarāja gaṇanāthasya pūjane 23 vijayaśca bhavennityaṃ satyaṃ
satyaṃ vadāmyaham | tripuraṃ hantukāmena pūjitaḥ śūlapāṇinā 24
śakreṇa pūjitaḥ pūrve tathā vṛtravadhe nṛpa | anveṣayantyā bhartāraṃ pūjito'halyayā purā 25 nalasyānveṣaṇārthāya damayantyā purārcitaḥ | rāmacandreṇa tadvacca sītānveṣaṇakāmyayā 26 dṛṣṭā sītā
mahābhāgā vīreṇa ca hanūmatā | bhagīrathena tadvacca gaṅgāmānayatā
purā 27 amṛtotpādanāthāya tathā devāsurairapi | amṛtaṃ haratā
pūrvaṃ vainateyena pakṣiṇā 28 ārādhito gaṇādhyakṣo hyamṛtaṃ cāhṛtaṃ
balāt | yadā pūrvaṃ tu daityena hṛto rukmiṇinandanaḥ 29 ārādhito mayā tadvadrukmiṇyā sahitena ca | kuṣṭhavyādhiyutenātha
sāmbenārādhitaḥ purā 30 jayakāmastathā tvaṃ hi tamārādhaya
śāṃkarim | putrakāmo labhetputraṃ dhanakāmo labhedvanam 31 patikāmā ca bhartāraṃ saubhāgye ca suvāsinī | vidhavā pūjayitvā tu
vaidhavyaṃ nāpnuyātkvacit 32 vaiṣṇavyādyāsu dīkṣāsu ādau pūjyo
gaṇādhipaḥ | tasminsaṃpūjite viṣṇurīśo bhānustathā hyumā 33
havyavāhamukhā devāḥ pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ | caṇḍikādyā mātṛgaṇāḥ parituṣṭā bhavanti hi 34 vināyakasya pratimā vastrayugmasamanvitā | brāhmaṇāya pradātavyā sarvavighnopaśāntaye 35 evaṃ
kṛte dharmarāja gaṇanāthasya pūjane | prāpsyasi tvaṃ svakaṃ rājyaṃ
hatvā śatrūnraṇājire 36 sidhyanti sarvakāryāṇi nātra kāryā
vicāraṇā | evamuktastu kṛṣṇena sānujaḥ pāṇḍunandanaḥ 37 pūjayāmāsa devasya putraṃ tripuraghātinaḥ | śatrusaṃghaṃ nihatyājau prāptavānrājyamojasā 38 pūjayitvā mahābhāga gaṇeśaṃ siddhidāyakam
3.16.p1.17
sidhyanti sarvakāryāṇi manasā cintitānyapi 39 tena khyātiṃ
gato loke nāmnā siddhivināyakaḥ | kāryārambheṣu sarveṣu pūjanīyo gaṇādhipaḥ 40 sidhyanti sarvakāryāṇi siddhidasya pramādataḥ | vivāhādau kriyamāṇe pūjanīyo gaṇādhipaḥ 41 vidyākāmo
labhedvidyāṃ dhanakāmo labhedvanam | jayaṃ ca jayakāmastu putrārthī
labhate sutam 42 ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ
sidhyanti sarvakāryāṇi vighneśasya prasādataḥ 43 iti śrīskandapurāṇe kṛṣṇayudhiṣṭhirasaṃvāde siddhivināyakakathāpūjanaṃ samāptam
asyāṃ rātrau candradarśananiṣedhamāha hemādrau mārkaṇḍeyaḥ—
siṃhāditye śuklapakṣe caturthyāṃ candradarśanam | mithyābhidūṣaṇaṃ kuryāttasmātpaśyenna taṃ tadā | iti | tatraiva pārāśaropi-kanyāditye
caturthyāṃ tu śukle candrasya darśanam | mithyābhidūṣaṇaṃ kuryāttasmātpaśyenna taṃ tadā | iti | atra vacanadvayasyāpi cāndrabhādrapada eva
tātparyamiti hemādriḥ | tatraiva doṣasya śāntaye siṃhaḥ prasenamivi
paṭhet | saca viṣṇupurāṇe-siṃhaḥ prasenamavadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ | sukumāraka mārodīstava hyeṣaḥ syamantakaḥ | iti
atra viśeṣo nirṇayāmṛte brāhme-vāsudevo'bhiśaptastu niśākaramarīciṣu | sthitaścaturthyāmādyāyāṃ manuṣyāṇāṃ yataśca saḥ | tataścaturthyāṃ candraṃ tu prayatnādvīkṣya mānavaḥ | paṭhetpaurāṇikaṃ vākyaṃ
prāṅmukhodaṅmukhopi vā | iti | prayatnātpaṭhehityanvayaḥ | vākyaṃ
siṃhaḥ prasenamivi | ādyāyāṃ bhādrapadaśuklacaturthyāmityarthaḥ
atha pañcamyāṃ brahmapurāṇe ṛṣipañcamīvratam | nabhasya śuklapakṣe
3.16.p1.18
tu yadā bhavati pañcamī | nadyādike tadā snātvā kṛtvā niyamameva ca | brāhmaṇī kṣatriyā vaiśyā śūdrā vāpi varānane | ityādinā vrataṃ prakṛtya (ṛṣipañcamī tu madhyāhnavyāpinī grāhyā
dinadvaye madhyāhnavyāptau tadvyāptau ca pūrvaiveti dharmābdhiḥ | dinadvaye sattve paraiveti hemādriḥ | pūrvaiti mādhavaḥ | avyāptau paraiva |)
nadyāditīre vrataṃ saṃkalpya snātvā gṛhamāgatya agnihotraśālāyāṃ
caturasrāṃ vediṃ kuryāt | yathoktaṃ hemādrau brahmāṇḍe-vidhāya
nityakarmādi gatvā dvāravatīṃ ṛṣīn | snāpayediti | bahubhirhomadhūmanirgamadvārairyuktatvāt dvāravatī agnihotraśāleti vyākhyātaṃ
tenaiva | tāṃ gomayenopalipya raṅgavallīrvilikhya puṣpaikhakīrya tatrāṣṭadarbhagranthiṣu arundhatīsahitānsaptarṣīnpūjayet | tatra-āyurbalaṃ
yaśo varcaḥ prajāḥ paśuvasūni ca | brahmaprajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no
dhehi vanaspate | ityapāmārgakāṣṭhamādāya-mukhadurgandhināśāya dantānāṃ ca viśuddhaye | ṣṭhīvanāya ca gātrāṇāṃ kurvehaṃ dantadhāvanam
iti dantadhāvanaṃ kṛtvā tilāmalakakalkena keśānsaṃśodhya snānānte
śuddhe vāsasī paridhāya raṅgavalyādiśobhite pīṭhe ṛṣīnpūjayet
saṃkalpaḥ-ācamanādyuttaraṃ jñānato'jñānato vā rajasvalāvasthāyāṃ
matkṛtabhāṇḍavastrādisaṃparkajanitadoṣaparihāradvārā kalpoktaphalāvāptaye ṛṣipūjāṃ kariṣye | gaṇeśapūjādisaṃbhāraprokṣaṇānte-mūrtiṃ
brahmaṇyadevasya brahmaṇasteja uttamam | bhānukoṭipratīkāśamṛṣivṛnde
vicintaye | dhyānaṃ | āgacchantu mahābhāgāścaturvedasvarūpiṇaḥ
yāvatpūjāmahaṃ kurve rūpayā bhavatāmimām | āvāhanaṃ | kuśāsane
3.16.p1.19
pavitresmiṃstiṣṭhantu munisattamāḥ| arundhatyā sametāste jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ | āsanaṃ | nabhasye śuklapañcamyāmarcitā ṛṣisattamāḥ
pāpaṃ dahantu me sarvaṃ pādyaṃ gṛhṇantu śobhanāḥ | pādyaṃ | gandhapuṣpākṣatopetamarghyaṃ gṛhīta bho dvijāḥ | prasādaṃ kuruta prītāḥ praṇatasya
sadā mama | arghyaṃ | lokānāṃ tuṣṭikartāro yūyaṃ sarve tapoghanāḥ
namo vo dharmavijñebhyo gṛhītācamanaṃ tvidam | ācamanaṃ | payodadhi ghṛtaṃ caiva madhuśarkarayā yutam | pañcāmṛtaṃ mayā dattamṛṣayaḥ
prati0 | pañcāmṛtaṃ | mandākinī gautamī ca yamunā ca sarasvatī
narmadā tuṅgabhadrā ca tābhyaḥ snānaṃ pragṛhyatām | snānaṃ | mahābhiṣekaḥ
yūyaṃ sarve taponiṣṭhā brahmajñāḥ satyavādinaḥ | vastrāṇi pratigṛhṇantu
muktidāḥ santu me sadā | vastrāṇi | nānāmantrairmantritaṃ ca trivṛtaṃ brahmasūtrakam | prayacchāmi muniśreṣṭhāḥ pratyekaṃ pratigṛhyatām
upavītaṃ | malayācalasaṃbhūtaṃ0 | candanaṃ | rañjitāḥ kuṅkumaughena
akṣatāstu suśobhanāḥ | gṛhṇantu mama saṃtuṣṭā bhavantu munisattamāḥ
akṣatān | kaṇṭhasūtraṃ tāḍapatraṃ haridrākuṅkumāñjanam | sindūrālaktakaṃ
dāsye saubhāgyadravyamīśvari | arundhatyai0 saubhāgyadravyāṇi
mālyādīni sugandhīni0 | puṣpāṇi | kaśyapāya tulasīpatraṃ0
atraye agasti0 | bharadvājāya apāmārgaṃ0 | viśvāmitrāya
bilva0 | gotamāya arkaṃ0 | jamadagnaye dūrvā0 | vasiṣṭhāya
śamī0 | arundhatyai dhattūra0 | vanaspatiraso0 | dhūpaṃ | sājyaṃca
dīpaṃ | nānāpakvānnasaṃyuktaṃ rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam | gṛhṇantu munayaḥ sarve naivedyaṃ vasudāyakāḥ | naivedyaṃ | phalaṃ tāmbūlaṃ dakṣiṇāṃ
3.16.p1.20
nīrājanaṃ | karpūradīpaṃ | namostu suravandyebhyo devarṣibhyo namonamaḥ
sarvapāpaharāḥ santu vedarūpāḥ sanātanāḥ | namaskāraḥ | yāni kānica0 | pradakṣiṇā | kaśyapotrirbharadvājo viśvāmitro'tha gotamaḥ | jamadagnirvasiṣṭhaśca gṛhṇantu kusumāñjalim | puṣpāñjaliḥ
phalapuṣpādisahitaṃ arghyaṃ dadyāt | mantraḥ-kaśyapo'trirbharadvājo
viśvāmitro'tha gautamaḥ | jamadagnirvasiṣṭhaśca saptaite ṛṣayaḥ
smṛtāḥ | gṛhītvārghyaṃ mayā dattaṃ tuṣṭā bhavata sarvadā | iti | evaṃ
pūjāṃ vinirvartya kathāṃ śṛṇuyāt
sāca hemādrau brahmāṇḍe-sitāśva uvāca | śrutāni deva deveśa vratāni suvahūni ca | sāṃprataṃ me samācakṣva vrataṃ pāpapraṇāśanam 1 brahmovāca | śṛṇu rājanpravakṣyāmi vratānāmuttamaṃ vratam
ṛṣipañcamīti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ param 2 yena cīrṇena rājendra narakaṃ naiva paśyati | atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam 3 videhe'bhūddvijavara uttaṅko nāma nāmataḥ | tasya bhāryā
suśīlā ca pātivratyaparāyaṇā 4 tasyāmapatyayugalaṃ putro hi suvibhūṣaṇaḥ | svadhītavānsutastasya vedānsāṅgapadakramān 5 samānena kulīnena sutā cāpi vivāhitā | vivāhitaiva sā daivādvaidhavyaṃ prāpa sattama 6 satītvaṃ pālayantī sā āste nijapiturgṛhe | tasyā duḥkhena saṃtaptaḥ sutaṃ saṃsthāpya veśmani 7 gaṅgātīravanaṃ prāptaḥ sakalatrastayā saha | sa tatrādhyāpayāmāsa śiṣyānvedaṃ dvijottamaḥ 8 sutā ca kurute tasya pituḥ śuśrūṣaṇaṃ sadā
pituḥ śuśrūṣaṇaṃ kṛtvā pariśrāntā kadācana 9 niśīthe kila
saṃsuptā kṛmirāśirajāyata | tāṃ te tathāvidhāṃ dṛṣṭvā vivastrāṃ
prastarasthitām 10 śiṣyā nivedayāmāsustanmātre karuṇānvitāḥ
3.16.p1.21
na jānīmo vayaṃ kiṃciddevi sādhvī tathāvidhā 11 kṛmirāśimayī jātā mātaḥ saṃprati dṛśyate | vajrapātasadṛśaṃ tacchrutvā
śiṣyairudīritam 12 saṃbhrāntamānasā śīghraṃ tatsamīpamupāgatā
tāṃ sā tathāvidhāṃ dṛṣṭvā vilalāpa suduḥkhitā 13 uraśca tāḍayāmāsa sutarāṃ mohamāpa ca | kṣaṇena prāpya caitanyamutthāpya pratimṛjya ca 14 samāliṅgya ca bāhubhyāṃ ninye tatpiturantikam
svāminkathaya me sādhvī kena duṣkṛtakarmaṇā 15 niśīthe saṃprasupteyaṃ jāyate kṛmisaṃkulā | etacchrutvā tato vākyamṛṣirdharmaparāyaṇaḥ | jñātvā nivedayāmāsa tasyāḥ prāgjanmaceṣṭitam 16
ṛṣiruvāca | prāgiyaṃ saptame'tīte janmani brāhmaṇī hyabhūt
notsasāra ca bhāṇḍebhyaḥ saṃjātāpi rajasvalā 17 asyāstatpāpajātena jāyate kṛmivadvapuḥ | rajasvalāyāḥ pāpena yuktā bhavati
sānaghe 18 prathame'hani cāṇḍālī dvitīye brahmaghātinī | tṛtīye
rajakī proktā caturthe'hani śuddhyati 19 tathānayā sakhīsaṅgādvrataṃ
dṛṣṭvāvamānitam | dṛṣṭavrataprabhāveṇa jātā dvijakule'male 20 avamānādvratasyāsya kṛmirāśirabhūtkila | etatte kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ
kanyakākṛte 21 suśīlovāca | darśanādapi yasya syādviprāṇāṃ
nirmale kule | janma yuṣmadvidhānāṃ hi jāyate brahmatejasām 22
avajñayā prajāyante vigrahe kṛmiśayaḥ | mahāścaryakaraṃ nātha tadvrataṃ kathayasva me 23 ṛṣiruvāca | suśīle śṛṇu tatsamyagvratānāmuttamaṃ vratam | yena cīrṇena sahasā pāpāitsādvimucyate 24
duḥkhatrayābhighātaśca jāyate nātra saṃśayaḥ | kalyāgāni ca vardhante saṃpadaśca nirāpadaḥ 25 nabhasyaśuklapakṣe tu yadā bhavati
3.16.p1.22
pañcamī | nadyādiṣu tadā snānaṃ kṛtvā niyamameva ca 26 vidhāya
nityakarmādi gatvā dvāravatīmṛṣīn | snāpayedvidhivadbhaktyā pañcāmṛtarasaiḥ śubhaiḥ 27 candanāgarukarpūrairvilipya ca sugandhibhiḥ
pūjayedvividhaiḥ puṣpairgandhapuṣpādidīpakaiḥ 28 samācchādya śubhairvastraiḥ
sopavītairyathāvidhi | tato naivedya naivedyamarghyaṃ dadyācchubhaiḥ phalaiḥ
29 kaśyapo'trirbharadvājo viśvāmitro'tha gautamaḥ | jamadagnirvasiṣṭhaśca saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ 30 śrotavyamidamākhyānaṃ śākāhāraṃ prakalpayet | sthātavyaṃ brahmacaryeṇa ṛṣidhyānaparāyaṇaiḥ 31
anena vidhinā samyagvratametatsamācaret | tasya yajjāyate puṇyaṃ
tacchṛṇuṣva samāhitā 32 sarvavrateṣu yatpuṇyaṃ sarvatīrtheṣu yatphalam | sarvadāneṣu datteṣu tadasya vratadhāraṇāt 33 kurute yā vrataṃ
caitatptā nārī sukhabhāginī | rūpalāvaṇyasaṃyuktā putrapautrādisaṃyutā 34 iha loke sadaiva syātparatrāpyakṣayā gatiḥ | vratasyāsya
prabhāveṇa jātiṃ smarati paurvikīm 35 | iti brahmāṇḍapurāṇoktā
ṛṣipañcamīvratakathā samāptā
evaṃ kathāṃ śrutvā | akṛṣṭapṛthivījātaṃ śākāhāraṃ prakalpayet
tato brahmacaryeṇa rātrimativāhya dvitīyadine pāraṇaṃ kuryāt | anena vidhinā sapta varṣāṇi vratamācaret | ādau madhye tathā cānte
kuryādudyāpanaṃ budhaḥ | iti hemādrau brāhmokteḥ | athodyāpanam
ācāryānvarayetsapta vedavedāṅgapāragān | pratimāḥ sapta kurvīta
suvarṇena svaśaktitaḥ | jaṭilānsākṣasūtrāṃśca kamaṇḍalusamanvitān
saṃsthāpya kalaśeṣvetānmṛnmayeṣvavraṇeṣu ca | snāpayedvidhivadbhaktyā
pañcāmṛtairyathāvidhi | evaṃ pūjāṃ vinirvartya arghyaṃ dadyādyathā purā
3.16.p1.23
tato homaṃ prakurvīta tilavrīhiyavakamāt | sahastometi mantreṇa
homaṃ kurvīta vai pṛthak | sapta gāścaiva dātavyāḥ svalaṅkāraiśca saṃyutāḥ | ācāryānpūjayedbhaktyā vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ | anujñayā
guroḥ paścādbrāhmaṇebhyo nivedayet | pratimā vastrasaṃyuktā bhojayitvā yathāvidhi | iti
bhaviṣye tvayaṃ viśeṣaḥ |-pūrvasmindivase kuryādekabhaktaṃ samāhitaḥ | prātarutthāya susnātastato gurugṛhaṃ vrajet | prārthayettaṃ mamācāryo bhavodyāpanakarmaṇi | śucau deśe samālipya sarvatobhadramaṇḍale | avraṇaṃ sajalaṃ kumbhaṃ tāmraṃ mṛnmayameva vā | saṃsthāpya vastrasaṃvītaṃ kaṇṭhadeśe suśobhitam | pañcaratnasamāyuktaṃ phalagandhākṣatairyutam | sahiraṇayaṃ samācchādya tāmreṇa paṭalena vā | vaṃśamṛnmayapātreṇa yavapūrvena caiva hi | ācchādayeta cailena likheddhaṣṭadalaṃ tataḥ
sauvarṇāḥ pratimāḥ kāryā ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām | palena vā
tadardhena tadardhārdhena vā punaḥ | śaktyā vā kārayettatra vittaśāṭhyavivarjitaḥ | vitānaṃ pañcavarṇaṃ ca phalapuṣpasamanvitam | badhnīyādupari śrīmatsaṃbhārānsaṃnidhāya ca | madhyāhne pūjayedbhaktyā ṛṣīnaśraddhāsamanvitaḥ | kaśyapo'trirbharadvājo viśvāmitro'tha gautamaḥ
jamadagnirvasiṣṭhaśca sādhvī caivāpyarundhatī | mantreṇānena rājendra
kṛtvā pūjāṃ samāhitaḥ rātrau jāgaraṇaṃ kuryātpurāṇaśravaṇādibhiḥ
kṛtanityakriyaḥ prātarjuhuyāttilasarpiṣā | vaidiko vāpi paurāṇaḥ
svādhikārānmantuḥ smṛtaḥ | vaidikaḥ sahastomāḥ sahachandasa0 iti
varṇatrayaviṣayaḥ | paurāṇaḥ kaśyapo'tririti śūdraviṣayaḥ | aṣṭotkarasahamraṃ vā śatamaṣṭottaraṃ tu vā | punaḥ pūjāṃ tataḥ kṛtvā guruṃ
3.16.p1.24
saṃpūjayedvratī | svarṇāṅgulīyavāsobhiḥ kuṇḍalāmṛtabhājanaiḥ | dadyādekāṃ savatsāṃ ca gurave gāṃ payasvinīm | pūjayedṛṛtvijaḥ sapta
vāsobhirdakṣiṇādibhiḥ | kalaśāmupavītāni dadyāttebhyaḥ svabhaktitaḥ | ācāryaṃ ca sapatnīkaṃ praṇipatya kṣamāpayet | bhojayedbrāhmaṇānśaktyā dīnānāthāṃnapratarpya ca | sopaskarāṃ tāṃ pratimāmācāryāya nivedayet | labdhvānujñāṃ tu bhuñjīta iṣṭabandhujanaiḥ saha
udyāpanavidhiḥ proktaḥ sarvatrāyaṃ phalārthinām | iti
atha ṣaṣṭhyāṃ nirṇayāmṛte bhaviṣye-yeyaṃ bhādrapade māsi ṣaṣṭhī
syādbharatarṣabha | iyaṃ pāpaharā puṇyā śivā śāntā śubhā nṛpaṃ
snānadānādikaṃ sarvamasyāmakṣayyamucyate | tasyāṃ paśyanti gāṅgeyaṃ
dakṣiṇāpathamāśritam | brahmahatyādipāpaistu mucyante nātra saṃśayaḥ
iti | gāṅgeyaḥ skandaḥ
iyameva campāṣaṣṭhītyuktaṃ hemādrau skānde |-ṣaṣṭhī bhādrapade śuklā vaidhṛtena samanvitā | viśākhābhaumayogena sā campetīha viśrutā | devāsuramanuṣyāṇāṃ durlabhā ṣaṣṭihāyanī | kṛte tretāyāṃ pañcāśaddāyanī dvāpare punaḥ | catvāriṃśatkalau triṃśaddāyanī
durlabhā tataḥ | iti | brahmāṇḍe malhārīmāhātmye etaireva ślokairupakramya-yastu paśyati deveśaṃ malhāriṃ pūjayatyapi | sarvajanmakṛtaṃ
pāpaṃ darśanāttasya naśyati | ityuktam | asyāṃ vrataviśeṣo madanaratne skānde-pañcamyāṃ niyamaṃ kuryādupavāsasya ca vratī | campāṣaṣṭhīvrataṃ kuryādyathoktavacanādguroḥ | upavāsasya niyamamiti upavāsāṅgabhūtaniyamamityarthaḥ | tataḥ prabhāte vimale dantadhāvanapūrvakam | kṛtvā samyagvrataṃ tasya saṃkalpaṃ kurute naraḥ | samyagvrataṃ
3.16.p1.25
kṛttveti sāṅgavratakaraṇaśaktiṃ nirdhāryetyarthaḥ | nirāhāro'dya deveśa
tvadbhaktastvatparāyaṇaḥ | pūjayiṣyāmyahaṃ bhaktyā śaraṇaṃ bhava bhāskara | iti | tato mṛdā snānaṃ vidhāya śuklatilaiḥ snātvā
savitaḥ paradastvaṃ hi paraṃ dhāma jale mama | tvattejasā pariśraṣṭaṃ
pāpaṃ yātu sahasradhā | iti sūrye saṃprāthyaṃ | āpastvamasi deveśa
jyotiṣāṃ patireva ca | pāpaṃ nāśaya deveśa vāṅmanaḥkarmabhiḥ
kṛtam | iti snānaṃ kṛtvā nityaṃ nirvartayet | tataścaitya gṛhaṃ maunī
pākhaṇḍālāpavarjitaḥ | nānāphalapuṣpādipariśobhitamaṇḍapāntaścaturasraṃ sthaṇḍilaṃ kṛtvopalipya pañcaratnānvitaṃ raktacandanacarcitaṃ
raktavastrayugacchannaṃ navamavraṇaṃ kumbhaṃ saṃsthāpya tadupari sauvarṇarājatatāmrānyatamapātre kuṅkumena dvādaśāramālikhya pañcāmṛtādibhiḥ
strāpitaṃ sarathāruṇaṃ sauvarṇaṃ sūryaṃ ādityāya nama iti mantreṇa karṇikāyāṃ pūjayet | tataḥ pūrvādidalakrameṇa | oṃ tapanāya namaḥ
pūṣṇe0 bhānumate0 bhānave0 aryamṇe0 viśvacakrāya0 aṃśumate0
sahasrāṃśave0 khanāyakāya0 surāya0 sūryāyaṃ0 khagāya0 iti
saṃpūjya prārthayet | janmāntarasahasreṣu duṣkṛtaṃ yanmayā kṛtam
tatsarvaṃ nāśamāyātu divākara tavārcanāt | iti | tataḥ sarathamaruṇaṃ pūjayet | vinatātanayo devaḥ karmasākṣī tamonudaḥ | saptāśvaḥ saptarajjuśca aruṇo me prasīdatu | iti | tataḥ saṃpūjayeddevamacyutaṃ tadrathasthitam | aṣṭākṣareṇa mantreṇa gandhapuṣpādibhiḥ kramāt
aṣṭākṣaraśca ghṛṇimantro bodhyaḥ | tataḥ-kālātmā sarvabhūtātmā
vedātmā viśvatomukhaḥ | janmamṛtyujarārogasaṃsārabhayanāśanaḥ
3.16.p1.26
ityanena sūryodaye'rghyaṃ dadyāt | tato'laṃkṛtāṃ savatsāṃ payasvinīṃ
śuklāṃ dhenuṃ pūjayet | brahmaṇotpādite devi sarvapāpapraṇāśini
saṃsārārṇavamagnānāṃ gomātastrātumarhasi | surūpā bahurūpāśca mātaro lokamātaraḥ | gāvo māmupasarpantu saritaḥ sāgaraṃ yathā | yā
lakṣmīḥ sarvadevānāṃ yā ca vedeṣu saṃsthitā | dhenurūpeṇa sā devī
mama pāpaṃ vyapohatu | yā lakṣmīrlokapālānāṃ yā lakṣmīrdhanadasya
ca | candrārkaśakraśaktiryā sā dhenurvaradāstu me | iti | tilahomaṃ tataḥ kuryātsāvityāṣṭottaraṃ śatam | tatastāṃ kalpayeddhenumarko me prīyatāmiti | kalpanaṃ dānārhopaskārayuktatvenopakalpanam | tataḥ sopaskaraṃ bhāskaramapyācāryāya nivedayet | dadāmi
bhānuṃ bhavate sarvopaskarasaṃyutam | manobhilaṣitāvāptiṃ karotu
mama bhāskaraḥ | iti | ācāryaḥ pratigṛhṇāti-gṛhṇāmi bhāskara
rave bhavantaṃ viśvatomukham | manobhilaṣitāvāptimubhayoḥ kartumarhasi | iti | tataḥ-sarvatīrthamayīṃ dhenuṃ sarvayajñamayīṃ śubhām | sarvadānamayīṃ devīṃ brāhmaṇāya dadāmyaham | iti gāṃ dadāmi | gṛhṇāmi
surabhīṃ devīṃ sarvayajñamayīṃ śubhām | ubhau punīhi varade ubhayostārakā bhava | iti pratigrahamaṃtraḥ | tatastu bhojayedviprāndvādaśaiva
svaśaktitaḥ | dadyācca dakṣiṇāṃ tebhyaḥ praṇipatya visarjayet | avaikalyaṃ vrate tasya śaṃseyurdvijasattamāḥ | tatastu svayamaśrīyāddvijānāṃ
śeṣamiṣṭakam | evaṃ yaḥ kurute campāṃ so'nantaphalamaśnute | iti
nirṇayāmṛte tu viśeṣaḥ-śukle bhādrapade ṣaṣṭhyāṃ snānaṃ bhāskarapūjanam | prāśanaṃ pañcagavyasya aśvamedhaphalapradam | iti
3.16.p1.27
atha saptamyāṃ amuktābharaṇavrataṃ [tatra sā madhyāhnavyāpinī
grāhyā | dinadvaye tadvyāptāvavyāptau vā parā|] hemādrau bhaviṣye
bhūmau likhitapratimāyāṃ-ehyehi bhagavandeva sarvapāpapraṇāśana | tava
pūjāṃ kariṣyāmi saṃnidhau bhava śaṃkara | iti bhavānīśaṃkarāvāvāhya ṣoḍaśopacāraiḥ saṃpūjya | namaste bhūtanāthāya namaste śaśiśekhara | namaste dakṣayajñaghna namaste kāmanāśana | namaste pārvatīdevyai caṇḍikāyai namonamaḥ | varadāyai namastestu bhadrakālyai namonamaḥ | iti prārthya śarkarāghṛtamiśrataṇḍulapiṣṭamupahāraṃ nivedya
ekādaśatantuyutasūtramekādaśagranthiviśiṣṭaṃ vāmahaste baddhvā kathāṃ
śṛṇuyāt
atha prakārāntareṇa pūjā bhaviṣye-asyāṃ jalāśaye snātvā
vāsasī paridhāya gṛhametya madhyāhnātpūrvamācamanādi deśakālau
smṛtvā mamehajanmani janmāntare ca anekaduritātiśayajanyasaṃtatikṣayanirāsārthaṃ putrapautrādisaṃtativṛddhyarthaṃ amuktābharaṇasaptamīvratamahaṃ kariṣye | tadādau nirvighnatāsiddhyarthaṃ gaṇapatipūjanaṃ kāryam
pīṭhādau maṇḍale umayā saha śivaṃ vilikhya tadagre sauvarṇaṃ rājataṃ
sūtramayaṃ vā dorakaṃ nidhāya devaṃ pūjayet | maṃdāramālākulitālakāyai kapālamālāṅkitaśekharāya | divyāṃbarāyai ca digambarāya
namaḥ śivāyaica namaḥ śivāya | dhyānam | deva deva maheśāna
paramātmanjagadguro | pratipāditayā soma pūjayā pūjayāmyaham
sahasraśīrṣetyāvāhanaṃ | anekaratnakhacitaṃ sauvarṇaṃ maṇisaṃyutam
muktācitaṃ mahādeva gṛhāṇāsanamuttamam | puruṣa evedaṃ ityāsanaṃ
pādyaṃ gṛhāṇa deveśa sarvavidyāparāyaṇa | dhyānagamya satāṃ śaṃbho
3.16.p1.28
sarveśvara namostu te | etāvānasyeti pādyaṃ | idamarghyamanarghyaṃ tvamamarādhīśa śaṃkara | kiṃkarobhūtayā soma mayā dattaṃ gṛhāṇa bhoḥ
tripādūrdhvaityarghyaṃ | gaṅgādisarvatīrthebhyaḥ samānītaṃ suśītalam
jalamācamanīyārthaṃ gṛhāṇeśomayā saha| tasmādvirāḷetyācamanīyaṃ
madhvājyaśarkarāmiśrasudhayā parikalpitam | śaṃkaraprītaye tvāhaṃ
madhuparkaṃ nivedaye | madhuparke | payodadhi ghṛtaṃ deva madhu śarkarayā
yutam | pañcāmṛtaṃ dayā dattaṃ snānārthaṃ pratigṛhyatām | vedoktamantreṇa pañcāmṛtasnānaṃ | gandhodakasnānam | puṇyatīrthāhṛteneśa
paścācchuddhena vāriṇā | snānaṃ kuru mahādeva nijayā kāntayā
saha | yatpuruṣeṇeti snānaṃ | pūrvapūjābhiṣekānte pīṭhe devaṃ pratiṣṭhāpya | snātasya te mahādeva mayā prītyā samarpitam | vastrayugmaṃ
mayā dattamahataṃ pratigṛhyatām | taṃyajñamiti vastraṃ | upavītaṃ sottarīyaṃ nānābhūṣaṇabhūṣitam | gṛhāṇa soma vimalaṃ mayā datttamidaṃ
śubham | tasmādyajñātsarvahutaḥ saṃbhṛtamiti yajñopavītaṃ| malayācalasambhūtaṃ ghanasāraṃ manoharam | candanaṃ pañcavadana gṛhāṇeśomayā saha
tasmādyajñātsarvahuta ṛcaḥ sāmāni | gandhadvārāmiti gandhaṃ | akṣatā
vimalāḥ śuddhāścandraraśmisamaprabhāḥ | gṛhāṇa devadeveśa pārvatyā
saha śaṃkara | akṣatāḥ | jātīcampakapunnāgavakulaiḥ pārijātukaiḥ
śatapatraiśca kahlārairarcayehamumāpatim | tasmādaśvā iti puṣpāṇi
trailokyapāvanānanta paramātmanjagadguro | candanāgarukarpūradhūpaṃ dāsyāmi śaṃkara | yatpuruṣamiti dhūpaṃ | śubhravartiyutaṃ sarpiloṃḍitaṃ
3.16.p1.29
vahninā yutam | dīpamekamanekārkapratimaṃ kalpayāmyaham | brāhmaṇosyeti dīpaṃ | pāyasāpūpakṛsaraṃ sudhārasaguḍodanam | dadāmi
ṣaḍrasaṃ divyaṃ kiṃkarī śaṃkarāya vai | candramā manasa iti naivedyaṃ
punarācamanaṃ śuddhaṃ kuru somāmbunāmunā | mukhaśuddhikaraṃ pūraṃ rūpayā tvaṃ gṛhāṇa vai | punarācamanaṃ | kastūrikāsamāyuktaṃ malayācalasaṃbhavam | gṛhāṇa candanaṃ soma karodvartanakaṃ śubham | iti karodvartanaṃ | nārikelaṃ jambuphalaṃ nāriṅgaṃ kadalīphalam | kūṣmāṇḍaṃ
panasaṃ bhaktyā kalpitaṃ pratigṛhyatām | phalaṃ | pūgīphalaṃ mahaddivyaṃ
nāgavallīdalairyutam | karpūrādisamāyuktaṃ tāmbūlaṃ pratigṛhyatām
tāmbūlaṃ | hiraṇyagarbheti dakṣiṇā | bhaktyā dīpaṃ prayacchāmītyanena nīrājanaṃ | mahādeva namastubhyaṃ prītyā pāpapraṇāśana | asmābhistu kṛtāṃ pūjāṃ sādhu vāsādhu gṛhyatām| nābhyā āsīditi
namaskāraḥ | yāni kāni ca pāpāni0 | saptāsyāsanniti pradakṣiṇā | hara śaṃbho mahādeva viśveśāmaravallabha | śiva śaṃkara sarvātmannīlakaṇṭha namostute | yajñena yajñeti puṣpāñjaliḥ | prārthanā | jñānato'jñānato vāpi bhavato vihitātra yā | saṃpūrayeṣṭānarthānme viśveśa
sakalastuta | dorakagrahaṇaṃ | devadeva jagannātha sarvasaubhāgyadāyaka | gṛhṇāmi dorarūpaṃ tvāṃ putrapautrapravardhanam | dorakabandhanam
hara pāpāni sarvāṇi tuṣṭiṃ kuru dayānidhe | sūtragranthisthitaṃ haste
dhārayāmi sthiro bhava | iti | hara pāpāni sarvāṇi tuṣṭiṃ kuru
daẏānidhe | prasannastvamumākānta dīrghāyuḥputrado bhava | iti
3.16.p1.30
jīrṇadorakamuttārya viprāya datvā vratasaṃpūrtyai vāyanaṃ dadyāt | maṇḍakānveṣṭitānkṛtvā śarkarājyena pācitān | saṃkhyayaikādaśa
kṛtānbrāhmaṇāya nivedayet | vedaśāstrapravīṇāya dadyātsomasya tuṣṭaye | śaṃkaraḥ pratigṛhṇāti śaṃkaro vai dadāti ca | śaṃkarastārako'smākaṃ śaṃkarāya namo namaḥ | iti vāyanadānaṃ | evaṃ ca pūjanaṃ
kuryātsomasya sukhadasya ca | sarvānkāmānavāpnoti putrapautraiśca
modate | itthameke pūjāmantrānāhuḥ
atha kathā | hemādrau bhaviṣye śrīkṛṣṇa uvāca | munīndro
lomaśo nāma mathurāyāṃ gataḥ purā | so'rcito vasudevena devakyā
ca yudhiṣṭhira 1 upaviṣṭaḥ kathāḥ puṇyā kathayitvā manoramāḥ | tataḥ
kathayituṃ bhūyaḥ kathāmetāṃ pracakrame 2 lomaśa uvāca | kaṃsena te
hatāḥ putri putrā jātāḥ punaḥ punaḥ | mṛtavatsā devaki tvaṃ putraduḥkhena duḥkhitā 3 yathā candramukhī dīnā babhūva nahuṣapriyā
paścāccīrṇavratā saiva babhūvā'kṣatavatsakā | tvamapi devaki tathā
bhaviṣyasi na saṃśayaḥ 4 devakyuvāca | kā sā candramukhī brahmanbabhūva nahuṣapriyā | kiṃ ca cīrṇaṃ vrataṃ puṇyaṃ tayā santānavardhanam | sapatnīdarpadalanaṃ saubhāgyārogyadaṃ vibho 5 lomaśa
uvāca | ayodhyāyāṃ purā rājā nahuṣo nāma viśrutaḥ | tasyāsīdrūpasaṃpannā devī candramukhī priyā 6 tathā tatraiva nagare
viṣṇugupto'bhavadvijaḥ | āsīdguṇavatī tasya ṣaṣṭhī bhadramukhī satī
7 tayorāsīddṛḍhā prītiḥ spṛhaṇīyā parasparam | atha dve api te
sakhyau snānārthaṃ sarayūtaṭe 8 prāpte prāptāśca tatraiva bahvyo vai nagarāṅganāḥ | tāḥ snātvā maṇḍalaṃ cakrustanmadhye'vyaktarūpiṇam 9
3.16.p1.31
lekhayitvā śivaṃ śāntamumayā saha śaṃkaram | gandhapuṣpākṣatairbhaktyā pūjayitvā yathāvidhi 10 praṇamya gantukāmāstāḥ pṛcchataḥ
kimidaṃ tviti | [āryāḥ kimetatkriyate kiṃvānāma vratamīdṛśam|]
tā ūcuḥ śaṃkaro'smābhiḥ pārvatyā saha pūjitaḥ 11 badhdhvā sūtramayaṃ tantuṃ śivasyātmā niveditaḥ | dhāraṇīyamidaṃ tāvadyāvatprāṇavidhāraṇam 12 amuktābharaṇaṃ nāma vrataṃ santānavardhanam | asmābhiḥ kriyate sakhyau sutasaubhāgyadāyakam 13 tāsāṃ tadvacanaṃ
śrutvā sakhyau te cāpi devaki | kṛtvā ca samayaṃ tatra baddhvā dorbhyāṃ sudorakam 14 tatastāḥ svagṛhaṃ jagmuḥ svasakhībhiḥ samāvṛtāḥ | kālena mahatā tasyāstaddvataṃ vismṛtaṃ śubham 15 candramukhyāḥ pramattāyā vismṛtaḥ sa ca dorakaḥ | bhadramukhyāstathā bhadre
vismṛtaṃ sarvameva tat 16 mṛte kaiścidahorātraiḥ sā babhūva plavaṅginī | bhadrāsyā kukkuṭī jātā vratabhaṅgācchubhānane 17 kālena
pañcatāṃ prāpte sakhībhāvātsahaiva te | adevaṃmātṛke deśe jāte gokulasaṃkule 18 brāhmaṇī brāhmaṇī jātā kṣatriyā kṣatriyā ca sā
rājñī jāyā babhūvātha pṛthvīnāthasya vallabhā 19 īśvarī nāma
vikhyātā yāsīccandramukhī purā | nāmnā bhadramukhī yāsīdbhūṣaṇā
nāma sā'bhavat 20 agnimīḍhasya dattā sā pitrā tasya purodhasaḥ | atīva vallabhā cāsīdbhūṣaṇā bhūṣaṇapriyā 21 bhūṣitā bhūṣaṇavarai rūpeṇālaṃkṛtā svayam | tasyā babhūvuraṣṭau ca putrāḥ sarvaguṇānvitāḥ 22 mātṛvadrūpasaṃpannāḥ pitṛvaddharmaśīlinaḥ | sakhyau te
tena tadvacca jāte jātismare kila 23 punarntarantarā prītistayorāsīdyathā purā | kāle bahutitye jāte tyaktāśā tyaktayauvanā 24
3.16.p1.32
madhye vayasi rājñī sā putramekamajījanat | īśvarī rogiṇaṃ mūkaṃ
prajñāhīnaṃ ca visvaram 25 tādṛśo'pi mahābhāge mṛto'sau navavārṣikaḥ | tatastāṃ bhūṣaṇā draṣṭumīśvarīṃ putraduḥkhitām 26 sakhīprāgādatisnehātputraiḥ svaiḥ parivāritā | amuktābharaṇā bhadrā svarūpeṇaiva bhūṣitā 27 tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ bhavyāṃ prajajvāleśvarī ruṣā
tato gṛhaṃ preṣayitvā brāhmaṇīṃ tīvrasatsarā 28 cintayāmāsa sā
śīghraṃ tasyāḥ putravadhaṃ prati | niścitya cetasā krūrā ghātayāmāsa
tatsutān 29 hatā 3haitāśca te putrāḥ punarjīvantyanāmayāḥ | tadadbhutataraṃ dṛṣṭvā sakhīmāhūya bhūṣaṇā 30 upaveśyāsane śreṣṭhe bahumānapuraḥsaram | apṛcchadvinayānviṣṭā rājñī sā mṛtavatsakā 31
brūhi tathyaṃ mahābhāge kiṃ tvayā sukṛtaṃ kṛtam | dānaṃ vrataṃ tapo
vāpi śuśrūṣaṇamupoṣaṇam 32 yena te nihatāḥ putrāḥ punarjīvantyanāmayāḥ | tathāpi bahuputrā ca jīvadvatsā śubhānane 33 amuktābharaṇā nityaṃ bhartuścetasyavasthitā | atīva śobhase bhadre vidyudgharmātyaye yathā 34 bhūṣaṇovāca | śṛṇu devi pravakṣyāmi janmāntaraviceṣṭitam | kiṃ taddhi vismṛtaṃ sarvamayodhyāyāṃ kṛtaṃ ca yat
35 āvābhyāṃ vratavaikalyaṃ pramattābhyāṃ varānane | yena tvaṃ plavagī
jātā jātāhaṃ kukkuṭī tathā 36 tathāpi vratavaikalyaṃ tvayā cāpalyataḥ kṛtam | mayā tu sarvabhāvena cetasyādhyāya śaṃkaram 37
tiryagyonyanutāpena manovṛttyā svanuṣṭhitam | etaddhi kāraṇaṃ bhadre
nānyatkiṃcitkṛtaṃ mayā 38 lomaśa uvāca | ityākarṇya ca saṃsmṛtya pūrvajanmaviceṣṭitam | īśvarī tu tayā sārdhaṃ punaḥ samyak
cakāraha 39 vratasyāsya prabhāveṇa putrapautrādisaṃbhavam | bhuktvā ca
3.16.p1.33
saukhyamatulaṃ mṛtā śivapuraṃ gatā 40 tasmāttvamapi kalyāṇi vratametatsamātrara| prārabdhe'sminvrate divye jīvatputrā bhaviṣyasi 41
devakyuvāca | brahmannākhyāhi me samyagvratametatsukhapradam | santānavṛddhikaraṇaṃ śivaloke sthitipradam 42 lomaśa uvāca | bhadre
bhādrapade māsi saptamyāṃ salilāśaye | snātvā śivaṃ maṇḍalake
lekhayitvā tathāmbikām 43 bhaktyā saṃpūjya samayaṃ kuryādvadhvākare guṇam | yāvajjīvaṃ mayātmā tu śivasya viniveditaḥ 44
ityevaṃ samayaṃ kṛtvā tataḥprabhṛti dorakam | sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi
sautraṃ vā dhārayetkare 45 maṇḍakānveṣṭikāṃndadyātsvapakṣe'thavā
dvije | svayaṃ tānatha bhuñjīta vratabhaṅgabhayācchubhe 46 [pratimāsaṃ tu
saptamyāṃ śuklapakṣe viśeṣataḥ | kuryādevaṃ vrataṃ bhadre varṣāṃnte'pi tu
devaki 47] pārite mudrikā vahnīrhaimī raupyāḥ svaśaktitaḥ | tāścapātropari sthāpya brāhmaṇebhyo nivedayet 47 ācāryāya viśeṣeṇa
dātavyaṃ cāṅgulīya kam | puṣpakuṅkumasindūratāmbūlāñjanasūtrakaiḥ 48
[suvāsinīḥ pūjayitvā vratasaṃpūrṇahetave |] evaṃ tatpārayitvā tu
vrataṃ santativardhanam | sarvapāpavinirmuktā bhuktvā saukhyaṃ manoramam | santānaṃ vardhayitvā ca śivaloke mahīyate 49 etatte sarvamākhyātamākhyānasahitaṃ vratam | kuru devaki yatnena jīvatputrā
bhaviṣyasi 50 kṛṣṇa uvāca | ityuktvā sa muniśreṣṭhastatraivāntaradhīyata | cakāra sarvaṃ yatnena yaduktaṃ tena dhīmatā 51 vratasyāsya
prabhāveṇa devakī māmajījanat | tasmātpārtha naraiḥ kāryaṃ strībhiḥ
kāryaṃ viśeṣataḥ | vrataṃ pāpaharaṃ bhaktyā sukhasantatidaṃ sadā 52
3.16.p1.34
idaṃ yaḥ śṛṇuyādbhaktyā yaścāpi pratipādayet | vratamākhyānasahitaṃ sopi pāpaiḥ pramucyate 53 sāntānikaṃ vratamidaṃ sukhasaukhyakāmā yā strī cariṣyati śivaṃ hṛdaye nidhāya | saṃhṛtya duḥkhamatulaṃ gatakalmaṣaughā sā strī vratādbhavati śobhanajīvavatsā | iti
śrībhaviṣyottarapurāṇe kṛṣṇalomaśasaṃvāde amuktābharaṇavratakathā
athāṣṭamyāṃ dūrvāṣṭamīvrataṃ madanaratne bhaviṣye-viṣṇuruvāca
brahmanbhādrapade māsi śuklāṣṭamyāmupoṣitaḥ | pūjayecchaṃkaraṃ bhaktyā
yo naraḥ śraddhayānvitaḥ | sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devastrilocanaḥ
gaṇeśaṃ pūjayedyastu dūrvayā sahitaṃ mune | phalānāṃ sakalairdivyairgandhapuṣpairvilepanaiḥ | gaṇeśaḥ sadāśivaḥ | phalānāṃ sakalaiḥ sakalaiḥ
phalairityarthaḥ | grāhyadūrvāgataviśeṣa ādityapurāṇe-dūrvāpratānamucchetamuttarāśābhigāminam | pūjayedgṛhmānīya gandhapuṣpānulepanaiḥ
iti | ucchetaṃ uccasthānagatam | tatraiva-dūrvāṅkurasthāṃ saṃpūjya vidhinā yauvanaśriyam | yauvanaṃ sthiramāpnoti yatra yatrābhijāyate
iti | yauvanāvasthadūrvāṅkuragatāṃ śobhāmityarthaḥ | dūrvāṃ pūjya tatheśānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ | śucau deśe prajātāyāṃ dūrvāyāṃ brāhmaṇottamaḥ | sthāpya liṅgaṃ tato gandhaiḥ puṣpadhūpaiḥ samarcayet | kharjūrairnārikelaiśca mātuliṅgaphalaistathā | pūjayecchaṃkaraṃ bhaktyā dūrvayā vidhivadvija | dadhyakṣatairdvijaśreṣṭha arghyaṃ dadyāttrilocane | dūrvāṣṭamībhyāṃ
saṃpūjya mānavaḥ śraddhayānvitaḥ | vidyāṃ prāpnoti vidyārthī putrārthī
putramāpnuyāt | dhanārthī dhanamāpnoti bhāryārthī labhate ca tām
3.16.p1.35
kṛtopavāsaḥ saptamyāmaṣṭamyāṃ pūjayecchivam | dūrvāsamanvitaṃ devaṃ
dadhyakṣataphalaiḥ śubhaiḥ | dūrvāpūjanamantraḥ-tvaṃ dūrve'mṛtajanmāsi
vanditāsi surāsuraiḥ | saubhāgyaṃ santatiṃ dehi sarvakāryakarī
bhava | yathā śākhāpraśākhābhirvistṛtāsi mahītale | tathā mamāpi
santānaṃ dehi tvamajarāmaram | iti | svaliṅgamantrairīśānamarcayetprayataḥ śuciḥ | svaliṅgamantraiḥ raudramantraiḥ | tataḥ saṃpūjayedviprānphalairnānāvidhairdvija | anagnipakamaśnīyādannaṃ dadhi phalaṃ tathā
akṣāralavaṇaṃ brahmannaśnīyānmadhurānvitam | dadyātphalāni viprebhyo
dadhyāhāraḥ svayaṃ bhavet | praṇamya śirasā devaṃ dūrvāṃ śivamavāpnute | evaṃ yaḥ kurute bhaktyā mahādevasya pūjanam | gaṇatvaṃ yātyasau brahmanmucyate brahmahatyayā | evaṃ puṇyā pāpaharā aṣṭamī dūrvasaṃjñikā | caturṇāmapi varṇānāṃ strījanānāṃ viśeṣataḥ | iti
atra ca vrate vidyābhāryādipuṃgatasyeṣṭaphalaśravaṇāt adhikāriviśeṣeṇa puṃstvaśravaṇācca strīṇāṃ caiva viśeṣataḥ ityupasaṃhārācca striyaḥ
puruṣāṃśca prati kāmyatvapratīteḥ | ye hyadhikārikamevedaṃ vrataṃ na
puruṣādhikārikamiti pratijñāṃ kṛtvā atra kṛtyaṃ madanaratne bhaviṣyapurāṇa ityupakramya-śucau deśe prajātāyāṃ dūrvāyāṃ brāhmaṇottama
ityupanyāsaṃ kṛtavanto namastebhyaḥ
madanaratne bhaviṣye tvanyat dūrvāvratamuktaṃ-aṣṭamyāṃ phalapuṣpaiśca kharjūrairnārikelakaiḥ | drākṣāmalakapiṇḍaiśca vadarairlakucaistathā | nāriṅgajairjambukairāmrairbījapūraiśca dāḍimaiḥ | dadhyakṣataiḥ srajobhiśca dhūpairnaivedyadīpakaiḥ | mantreṇānena rājendra śṛṇuṣvāvahito
First 35 of 62 passages. Read on
Linked texts (18)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Gaṇeśapurāṇa — Sanskrit
- Critical edition, Ayodhyā- and Araṇyakāṇḍa (revised e-text) — Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Saubhāgyataraṅgiṇī — Sanskrit
- Devīmāhātmya — Sanskrit
- Vrata(2) — Sanskrit
- Smṛtikaustubha — Anantadeva 1638, Sanskrit
- Abdadīdhiti — Anantadeva 1645, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit
- Vratakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit