Devimimamsa 1
Devīmīmāṃsā 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.18 — 4 parts
1.7-2
snehapremaśraddhā'tirekādalaukikeśvarānurāgarūpā
1.8
sā dvidhā gauṇī parā ca
1.6
svarūpadyotakatvātpūrṇānandadā parā
1.10
tasmājjñānena sahitaṃ jñātvā svātmānamuddhava !
jñānavijñānasampanno bhaja māṃ bhaktibhāvataḥ
jñānavijñānayajñena māmiṣṭvātmānamātmani
sarvayajñapatiṃ māṃ vai saṃsiddhiṃ munayo'gaman
bhaktiṃ labdhavataḥ sādhoḥ kimanyadavaśiṣyate
mayyanantaguṇe brahmaṇyānandā'nubhavātmani
samādhinirdhūtamalasya cetaso
niveśitasyātmani yatsukhaṃ bhavet
na śakyate varṇayituṃ girā tadā
svayaṃ yadantaḥkaraṇena gṛhyate
tadā pumānmuktasamastabandhanaḥ
tadbhāvabhāvānukṛtāśayākṛtiḥ
nirdagdhabījānuśayo mahīyasā
bhaktiprayogeṇa sametyadhokṣajam
adhokṣajālambhamihā'śubhātmanaḥ
śarīriṇaḥ saṃsṛticakrasādhanam
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidurbudhāḥ
tato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram
vinirdhutā'śeṣamanomalaḥ pumān
asaṅgavijñānāviśeṣavīryavān
yadaṅghrimūle kṛtaketanaḥ punarna saṃsṛtiṃ kleśavahāṃ prapadyate
yadā ratirbrahmaṇi naiṣṭhikī pumān
ācāryavān jñānavirāgaraṃhasā
dahatyavīryaṃ hṛdayaṃ jīvakośaṃ
pañcātmakaṃ yonimivotthito'gniḥ
vaidhīrāgātmikā-nāma-bhinnā sādhanalabhyā gauṇī
1.11
vaidhī bhakti sopānarūpiṇī hai
1.12
likhā hai ki jaisī prajvalita agni kāṣṭhasamūha ko bhasma
karadetī hai aisehī bhagavadviṣayiṇī bhakti sādhaka ke citta
madhura nāma karṇakuhara meṃ praviṣṭa hotehī hṛdaya kā samasta
rahatā, parantu mere bhaktaloga jahām̐ merā guṇagāna kiyā
salilā bhāgīrathī jisa caraṇa se nikalakara samasta saṃsāra
yathā padāṅguṣṭhaviniḥsṛtā sarit
rasa kā anubhava karānevālī ānanda aura
śāntidāyinī bhakti rāgātmikā hai
1.12-2
rasānubhāvikā''nandaśāntidā rāgātmikā
1.13
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt
hariravaśābhihito'pyaghaughanāśaḥ
praṇayarasanayā dhṛtāṅghripadmaḥ
sa bhavati bhāgavatapradhāna uktaḥ
tribhuvanavibhavahetave'pyakuṇṭhasmṛtirajitātmasurādibhirvimṛgyāt
na calati bhagavatpadāravindāllavanimiṣārddhamapi yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ
evaṃ harau bhagavati pratilabdhabhāvo
bhaktyārdravaddhṛdaya utpulakaḥ pramodāt
autkaṇṭhavāṣpakalayā muhurhyamānastaccāpi cittavaḍiśaṃ śanakairviyuṅkte
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo
bhūyādanantamahatāmamalāśāyānām
yenāñjasolbaṇamuruvyasanaṃ bhavārbdhi
neṣye bhavadguṇakathāmṛtapānamattaḥ
yajjñānānmattastabdhātmārāmatvam
1.14
rāgātmikā bhakti meṃ nimagna sādhaka kabhī matta, kabhī
bhūmi meṃ pahuṃce hue bhakta jaba rasa samudra ke bhinna bhinna bhāva
nimajjanakārī bhakta ke rasānubhava ke tāratamyānusāra unake
bhakti meṃ nimagna sādhaka kabhī to rāgāmṛtapāna karake unmatta
avagāhana karate haiṃ, yahī rāgātmikā bhakti kā carama phala
bhakti ke lābha karane se bhakta ke citta se koṭi koṭi
lajjā lokabhaya ityādi kisī vastu kā vicāra nahīṃ rahatā
kathaṃ vinā romaharṣaṃ dravatā cetasā vinā
vinānandāśrukalayā śuddhyedbhaktyā vināśyaḥ
yathāgninā hemamalaṃ jahāti
dhmātaṃ punaḥ svaṃ bhajate ca rūpam
ātmā ca karmmānuśayaṃ vidhūya
madbhaktiyogena bhajatyatho mām
vāggadgadā dravate yasya cittaṃ
rudatyabhīkṣṇaṃ hasati kvacicca
vilajja udgāyati nṛtyate ca
madbhaktiyukto bhuvanaṃ punāti
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā
jātānurāgo drutacitta uccaiḥ
hasatyatho roditi rauti gāyatyunmādavannṛtyati lokabāhyaḥ
kvacidrudantyacyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadantyalaukikāḥ
nṛtyanti gāyantyanuśīlayantyajaṃ
bhavanti tūṣṇīṃ parametyānirvṛtāḥ
bhāvagamya īśvaraḥ śabdadyotyaśca bhāvastasmānnāmarūpātmakaṃ kāryyabrahma
1.15
bhagavān bhāvake dvārā jāne jāte haiṃ| bhāva, śabda ke dvārā
vala bhāva ke dvārāhī bhagavān kā sākṣātkāra karate haiṃ
abhāva donoṃ hī ke kartā, sṛṣṭi sthiti aura pralaya ke
ki jahām̐ tripuṭī ke vilaya hone se advitīya saccidānanda
svarūpa kā sākṣātkāra ho| ina donoṃ jñānakī sandhi meṃ bhāva
jñānabhūmi meṃ pahum̐cate samaya kucha sthūla avalambana na rahane
maiṃ sadrūpa hūm̐, maiṃ citrūpa hūm̐, maiṃ ānandarūpa hūm̐, maiṃ brahma
kā sākṣātkāra kara kṛtakṛtya hosaktā hai isīliye smṛtiyoṃ
bhāvena labhyate sarva bhāvena devadarśanam
bhāvena paramaṃ jñānaṃ tasmādbhāvāvalambanam
bhāvātparataraṃ nāsti trailokye siddhimicchatām
bhāvo hi paramaṃ jñānaṃ brahmajñānamanuttamam
bhāvātparataraṃ nāsti yenānugrahavānbhavet
bhāvādanugrahaprāptiranugrahānmahāsukhī
bhāvena labhyate sarvaṃ bhāvādhīnamidaṃ jagat
bhāvaṃ vinā mahākāla ! na siddhirjāyate kvacit
bhāvātparataraṃ nāsti bhāvādhīnamidaṃ jagat
bhāvena labhyate yogastasmādbhāvaṃ samāśrayet
bhāvamaya dṛśya caturdaśa prakāra ke hone se
bhāvamayadṛśyasya caturdaśavidhatayā sapta jñānabhūmayaḥ saptā'jñānabhūmayaḥ
1.17
sakhyāsakti, vātsalyāsakti, kāntāsakti, ātmanivedanāsakti, guṇakīrttanāsakti aura tanmayāsakti ye sāta mukhya rasa haiṃ
1.17-2
hāsyādayo gauṇāḥ dāsyāsakti-sakhyāsakti-vātsalyāsaktikāntāsaktyātmanivedanāsakti-guṇakīrttanāsakti-tanmayāsaktayaśca mukhyāḥ
1.18.1
dṛṣṭvā tāṃ tu tayā sārdhaṃ rāseśo rāsamaṇḍale
rāsollāseṣu rasiko rāsakrīḍāṃ cakāra ha
nānāprakāraśṛṅgāraṃ śṛṅgāro mūrtimāniva
cakāra sukhasambhogaṃ yāvadvai brahmaṇo dinam
tataḥ sa ca pariśrāntastasyā yonau jagatpitā
cakāra vīryādhānañca nityānande śubhakṣaṇe
gātrato yoṣitastasya suratānte ca suvrata !
niḥsasāra śramajalaṃ śrāntāyāstejasā hareḥ
mahākramaraṇakliṣṭāyā niḥśvāsaśca babhūva ha
tadā vatre śramajalaṃ tatsarvaṃ viśvagolakam
sa ca niḥśvāsavāyuśca sarvādhāro babhūva ha
niḥśvāsavāyuḥ sarveṣāṃ jīvānāñca bhaveṣu ca
dharmatoyādhidevaśca babhūva varuṇo mahān
tadvāmāṅgāṃca tatpatnī vāruṇī babhūva sā
atha sā kṛṣṇacicchaktiḥ kṛṣṇagarbhaṃ dadhāra ha
śatamanvantaraṃ yāvajjvalantī brahmatejasā
śataṃ manvantarānte ca kāle'tīte'pi sundarī
suṣāva ḍimbaṃ svarṇābhaṃ viśvādhārālayaṃ param
vīra, karuṇā, adbhuta, bhayānaka, bībhatsa aura raudra ye sāta
rasa gauṇa arthāt malina śṛṅgāra ke haiṃ | ina saba rasoṃ ke
sammati milatī hai ki saba rasa ānanda ke pariṇāmarūpa
hāsya ādi gauṇa rasoṃ ke dvārā unnati ke viṣaya meṃ smṛti
dveṣa honeke kāraṇa śiśupālādikoṃ ko siddhi prāpta huī thī,
isa tarahase kāma, krodha, bhaya, sneha, aikya athavā sauhṛdya
yathā bhīṣmapitāmaha ko vīra rasa ke dvārā, daśarathako karuṇā
rasa ke dvārā, bali, arjuna aura yaśodā ko virāṭrūpa
ke dekhane se adbhuta rasa ke dvārā, gopāla bālakoṃ ko
hāsya rasa ke dvārā, kaṃsa ko bhayānaka rasake dvārā, aghāsura
ko bībhatsa rasa ke dvārā aura indra ko raudra rasa ke dvārā
1.18.2
siddhi prāpta huī thī | parantu sāta mukhya rasoṃ kā viṣaya
balyarjunayaśodānāṃ viśvarūpasya darśane
atyadbhutarasāsvādaḥ kṛṣṇānugrahāto bhavet
gopālabālā hāsasya śrīdāmodvahanādiṣu
evamanyatra bhītyāditritaye'pi vicintyatām
gopyaḥ kāmādbhayātkaṃso dveṣāccaidyādayo nṛpāḥ
sambandhādvṛṣṇayaḥ snehātpārthā bhaktyā munīśvarāḥ
śṛṅgārī rādhikāyāṃ sakhiṣu sakaruṇaḥ kṣveḍadagdhedhvaghāherbībhatsī tasya garbhe vrajakulatanayācailacaurye prahāsī
vīrī daityeṣu raudrī kupitavati turāsāhi haiyaṅgavīnasteye bhīmānvicitrī nijamahasi śamī dāmabandhe sa jīyāt
priya ina saba bhaktoṃ kī dāsya sakhya ādi āsaktiyoṃ ke
hī hūṃ ⭗ | sakhyabhāva ke dṛṣṭānta meṃ arjuna kā nāma liyā
jaba viśvarūpa ke darśana se śrīkṛṣṇa kā yathārtha svarūpa
unako mālūma huā taba unhoṃne hātha jor̤akara kahā ki
he viśvarūpa ! maiṃne āpake svarūpa ko na jānakara mitra
rūpa aparādhoṃ ko kiyā so āpa kṣamā kījiye 🞶| vātsakā viśvarūpa dhāraṇa aura kālīya nāga damana ādi alauprīti kī thī | isī vātsalya bhāvasehī bhāvita hokara kisī
bhakta ne kahā hai ki he vatsa ! nūtana meghasadṛśa komalāṅga !
tuma mere pāsa āo, maiṃ tumheṃ hṛdaya meṃ rakhakara putra sneha
karūṃ | kāntāsakti kā apūrva dṛṣṭānta vrajagopikāoṃ
aura gārhasthya-dharmako parityāga karake śrīkṛṣṇako sākṣāt
bhagavān jānakara vṛndābanavilāsī mohanamuralīdhārī hṛdayarāja ānandakanda saccidānandarūpa śrīkṛṣṇa bhagavān ke
pavitra premasindhuke gaṃbhīra jala meṃ apanī apanī jīvanataraṇiyoṃko nirbhayahṛdaya hokara bahā diyāthā, jinake liye
ajānatā mahimānaṃ tavedaṃ
1.18.3
mayā pramādātpraṇayena vāpi
yaccāvahāsārthamasatkṛto'si
vihāraśayyāsanabhojaneṣu
eko'thavāpyacyuta ! tatsamakṣaṃ
tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam
tā manmanaskā matprāṇā madarthe tyaktadaihikāḥ
māmeva dayitaṃ preṣṭhamātmānaṃ manasā gatāḥ
ye tyaktalokadharmmāśca madarthe tānbibharmmyaham
mayi tāḥ preyasāṃ preṣṭhe dūrasthe gokulastriyaḥ
smarantyo'ṅga vimuhyanti vira hautkaṇṭhyavihvalāḥ
dhārayantyatikṛcchreṇa prāyaḥ prāṇān kathaṃcana
pratyāgamanasandeśairvallavyo me madātmikāḥ
smaredasantaṃ sthirajaṅgameṣu
śṛṇoti tatpuṇyakathāḥ sa karṇaḥ
śirastu tasyobhayaliṅgamānamettadeva yatpaśyati taddhi cakṣuḥ
aṅgāni viṣṇoratha tajjanānāṃ
pādodakaṃ yāni bhajanti nityam
vāṇī guṇānu Ambros kathanaṃ śravaṇau kathāyāṃ
hastau ca karmasu manastava pādayornaḥ
smṛtyāṃ śirastava nivāsajagatpraṇāme
dṛṣṭiḥ satāṃ darśane'stu bhavattanūnām
nivṛttatarṣairupagīyamānādbhavauṣadhācchrotramano'bhirāmāt
ka uttamaślokaguṇānuvādātpumānvirajyeta vinā paśughnāt
tasminmahanmukharitā madhubhiccaritrapīyūṣaśeṣasaritaḥ paritaḥ sravanti
tā ye pivantyavitṛṣo nṛpa ! gāḍhakarṇaistānnaspṛśantyaśanatṛḍbhayaśokamohāḥ
namastubhyaṃ pareśāya namo mahyaṃ śivāya ca
pratyak caitanyarūpāya mahyameva namo namaḥ
mahyantubhyamanantāya mahyantubhyaṃ śivātmane
namo devā'dhidevāya parāya paramātmane
śṛṇu kānte pravakṣyāmi yaṃ dhyāyāmi surottamam
āśutoṣaṃ maheśānaṃ girijāvallabhaṃ hṛdi
kadāciddevadevo māṃ dhyāyatyamitavikramaḥ
dhyāyāmyahaṃ ca deveśaṃ śaṅkaraṃ tripurāntakam
śivasyā'haṃ priyaḥ prāṇaḥ śaṅkarastu tathā mama
1.18.4
ke isa apūrva bhāva kā vikāśa śrīkṛṣṇajī ke sātha ekako abhimāninī jānakara unake abhimāna ko damana karane
śrīkṛṣṇa kī yāvatīya bālalīlāoṃ ko paraspara karane lagīṃ
koī gopī pūtanā banī va kisī gopī ne kṛṣṇa banakara
stanyapāna ke vyāja (chala) se usakā prāṇavāyu pī liyā|,
koī gopāla banakara śakaṭarūpī pracchanna śakaṭāsurabhāva ko
dhāraṇa karatī huī anya eka gopī ko padaprahāra karane lagī
koī gopī anya gopī ke skandha para car̤hakara kālīyadamana
(dupaṭṭā) ko aṃgulī se uṭhākara govardhana dhāraṇarūpa līlā
syādi gauṇa āsaktiyoṃ aura dāsya ādi mukhya āsaktiyoṃ
ubhayorantarannā'sti mithaḥ saṃsaktacetasoḥ
ityunmattavaco gopyaḥ kṛṣṇānveṣaṇakātarāḥ
līlā bhagavatastāstā hyanucakrustadātmikāḥ
kasyāścitpūtanāyantyāḥ kṛṣṇāyantyapibatstanam
tokāyitvā rudantyanyā padāhan śakaṭāyatīm
daityāyitvā jahārā'nyāmekā kṛṣṇārbhabhāvanām !
riṅgayāmāsa kā'pyaṅghrī karṣatī ghoṣanisvanaiḥ
bhāvameṃ nimagna honese sādhaka rasarūpa hojāte haiṃ
1.16
dāsyādi mukhya bhāvoṃ kā viśeṣa nirṇaya karate haiṃparā mukhyarasasannikarṣādunnatatā tu sarvarasāśrayā
1.21
advaita bhāvaprada tanmayāsaktirūpa bhāvasāgara meṃ unmaadhokṣajālambamihā'śubhātmanaḥ śarīriṇaḥ saṃsṛticakraśātanam
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidurbhudhāstato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram
tvaṃ pratyagātmani tadā bhagavatyananta
ānandamātra upapannasamastaśaktau
bhaktiṃ vidhāya paramāṃ śanakairavidyāgranthiṃ vibhotsyasi mamā'hamiti prarūḍham
muktāśrayaṃ yahi nirviṣayaṃ viraktaṃ
nirvāṇamṛcchati manaḥ sahasā yathā'rciḥ
ātmānamatra puruṣo'vyavadhānamekamanvīkṣate pratinivṛttaguṇapravāhaḥ
so'pyetayā caramayā manaso nivṛttyā
tasmin mahimranyavasitaḥ sukhaduḥkhavāhye
hetutvamapyasati kartari duḥkhayoryat
svātman vidhatta upalabdhaparātmakāṣṭhaḥ
vāsudeve bhagavati bhaktiyogaḥ prayojitaḥ
janayatyāśu vairāgyaṃ jñānaṃ yadbrahmadarśanam
yadā'sya cittamartheṣu sameṣvindriyavṛttibhiḥ
na vigṛhṇāti vaiṣamyaṃ priyamapriyamityuta
sa tadaivā''tmanā''tmānaṃ niḥsaṅgaṃ samadarśanam
heyopādeyarahitamārūḍhaṃ padamīkṣate
jñānamātraṃ paraṃ brahma paramātmeśvaraḥ pumān
dṛśyādibhiḥ pṛthagbhāvairbhagavāneka īyate
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cā''tmani
paśyati yogayuktā''tmā sarvatra samadarśanaḥ
parā'nuraktyā māmeva cintayedyo hyatandritaḥ
svā'bhedenaiva māṃ nityaṃ jānāti na vibhedataḥ
mayi premākulavani romāñcitatanuḥ sadā
premāśrujalapūrṇākṣaḥ kaṇṭhagadgadanisvanaḥ
uccairgāyeśca nāmāni mamaiva khalu nṛtyati
ahaṃkārādirahito dehatādātmyavarjitaḥ
iti bhaktistu yā proktā parabhaktistu sā smṛtā
yasyāṃ devā'tiriktantu na kiñcidapi bhāvyate
itthaṃ jātā parābhaktiryasya bhūdhara ! tattvataḥ
tadaiva tasya cinmātre madrūpe vilayo bhavet
bhaktestu yā parākāṣṭhā saiva jñānaṃ prakīrttitam
vairāgyasya ca sīmā sā jñāne tadubhayaṃ yataḥ
sarveṣāmekatraiva paryavasānam
1.22
tadbhaktirniḥśreyasakarī
1.23
ṛṣi deva aura pitṛgaṇa ke prati bhakti abhyudayakāriṇī hai
1.24
anyoṃ ke prati bhakti nikṛṣṭa hai
1.25
bhaktyāmṛtatvaṃ tadāsvādādanavapātaḥ
1.26
hai
1.28
śānti kadāpi nahīṃ hosaktī, pratyuta ghṛtakī āhutise agni
parāyaṇa jīva kālpanika viṣayasukha meṃ āsakta hokara
lakṣyabhraṣṭa ho itastataḥ vividha viṣayoṃmeṃ sukha aura śānti
ko anveṣaṇa karate rahate haiṃ; parantu prakṛti ke pariṇāminī
kāraṇahai | jaisā ki smṛti meṃ kahāhai ki vāyurahita sthāna
aise hī jaba citta kī śānti ho tabhī jīva ko sukha mila
saktāhai †| parantu viṣaya ke kṣaṇabhaṃgura hone se usameṃ cittakī
pratyuta viṣayabhoga se atṛpta citta punaḥ punaḥ cañcala hokara
sukha hai| manuṣyake hṛdayameṃ tṛṣṇārūpiṇī bhīṣaṇa nadī prabalā
hokara santoṣarūpī suvṛkṣako samūla unmūlita karake bahā le
kevala jaba sādhaka kā citta bhagavān ke caraṇakamaloṃ
tāvanto'sya nikhanyante hṛdaye śokaṃśaṅkavaḥ
yatpṛthivyāṃ vrīhi yavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ
nā'lamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet
tṛṣṇānadī sāratarapravāhagrastā'khilā'nantapadārthajātā
taṭasthasantoṣasuvṛkṣamūlanikāśadakṣā vahatīha loke
tṛṣṇālatākānanacāriṇo'mīśākhāśataṃ kāmamahīruheṣu
paribhramantaḥ kṣapayanti kālaṃmanomṛgā no phalamāpnuvanti
cittaprasādena yatirjahātīha śubhā'śubham
prasannā''tmā''tmani sthitvā sukhamatyantamaśnute
narāṇāṃ kṣīṇapāpānāṃ kṛṣṇe bhaktiḥ prajāyate
tadā pumānmuktasamastabandhanastadbhāvabhāvānukṛtāśayākṛtiḥ
nirdagdhabījānuśayo mahīyasā
bhaktiprayogeṇa sametyadhokṣajam
adhokṣajālambhamihāśubhātmanaḥ
śarīriṇaḥ saṃsṛticakraśātanam
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidubudhāstato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram
bhaktyā māmabhijānāti yāvān yaścāsmi tattvataḥ
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram
nā'sau jñānaṃ jñānasattve'pi dvipatastadasattvāt
1.26-2
parābhakti svarūpajñāna kā hī nāmāntara hai
1.31
kā pūrṇatayā vilaya hokara ekamātra advitīya saccidāndasvarūpa brahma hī raha jāte haiṃ| nirvikalpa samādhisthita
jiyogī jñānī mahāpuruṣa isī advaitabhāva kī upalabdhi
rūpa paramātmā kā sākṣātkāra karate hue isī advitīyasādhaka bhagavān meṃ hī ātmanivedana karake ahaṃkārarahita
bhāva kā vilaya ho unheṃ nikhila jagat meṃ brahma ke atiiti bhaktistu yā proktā parābhaktistu sā smṛtā
yasyāntadatiriktaṃ tu na kiñcidapi bhāvyate
itthaṃ jātā parābhaktiryasya bhūdhara ! tattvataḥ
tadaiva tasya cinmātre madrūpe vilayo bhavet
bhaktestu yā parā kāṣṭhā saiva jñānaṃ prakīrttitam
vairāgyasya ca sīmā sā jñāne tadubhayaṃ yataḥ
bhakti jñāna ke samāna anuṣṭhātā kī anuṣṭhānasādhyā
nānuṣṭhātranuṣṭhānaviṣayā jñānavat
1.32
athavā ajñānī sabahī isako prāpta hote haiṃ
1.32-2
jñānaniṣṭhetarayostallābhaḥ sarvvāśrayatvāt
1.33
nikhila sādhakoṃ ko apekṣita hone se bhakti sarvva
śreṣṭha hai
1.35
kisī prakāra kā bhī sādhaka kyoṃ na ho, sādhanamārga
meṃ agrasara honā ho to sabako hī bhaktikā āśraya grahaṇa
kahā hai ki jisa prakāra jala samasta saṃsāra kā jīvanavanasvarūpiṇī hai | karmāsakta ajña athavā tattvadarśī
jñānī, pravṛttimārgasevī gṛhī athavā nivṛttipathacārī
saṃnyāsī, jo koī jisa prakāra kā hī sādhaka kyoṃ na ho,
sādhanamārga meṃ dhīratā, sthiradhāraṇā evaṃ tīvra saṃvega prāpta
prakāra choṭā baccā atyanta kṣudhārtta hokara mātā ke stanya
usī prakāra jaba sādhaka ke citta meṃ bhagavān ke prati tīvra
sāmānya bhakti ke udaya hone para bhī mahāpāpa vinaṣṭa hote haiṃ
1.36
svalpamātra bhakti ke udaya hone se hī mahāpāpa nāśa
bhī bhagavadbhakti kā lābha karane para pāpaśūnya hokara puṇyakāra sūryyodaya ke samaya andhakāra nāśa ho jātā hai; usī
prakāra citta kā samasta mala dūra hokara sattvaguṇa kī vṛddhi,
śānti, vairāgya aura jñāna lābha hotāhai | jisa prakāra
guṇa kā udaya hokara tamoguṇa vilīna hojātā hai; usī
prakāra bhagavān ke prati pavitra anurāga ke udaya hone para
jisa prakāra prajvalita agni śuṣkakāṣṭha ko bhasmasāt kar
detī hai; usī prakāra bhagavadbhakti pāparāśi ko dagdha karatī hai
antyajayonirapyādhikriyate pāramparyyātsāmānyam
1.37
vidhi niṣedha ādi dūra karane kī śakti hone ke kāraṇa
bhakti kā viśeṣatva varṇana kiyājātā haividhiniṣedhāgocaratvamanubhavāt
1.38
bhāva dṛr̤ha na hone para bhī sālokya ko prāpta
hote haiṃ
1.40
koī brahmaloka ityādi vividhalokoṃ meṃ nivāsa karate
prakāra ke mahatpuruṣa ke prāṇatyāga karane ke samaya hṛdayāgra
prajvalita hokara cakṣu mastaka athavā aura kisī ūrddhadeśa
lokoṃ se divyapuruṣa athavā āhutiyām̐ ākara sūryyaraśmiyoṃ
ke dvārā usako ūpara le jāte haiṃ” | usako ūpara jāne
ya yāvat kṣipenmanastāvadādityaṃ gacchati
athaitaireva raśmibhirūrddhamākramate | te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parasvato vasanti tasminvasati śāśvatīḥ samāḥ sā yā brahmaṇo jitiryā ca vyuṣṭistāṃ
jitiṃ jayati tāṃ vyuṣṭiṃ vyaśnute tadya evaitaṃ brahmalokaṃ
brahmacaryeṇānuvindati | tānvaidyutānpuruṣo'mānavaḥ sa etān brahmalokaṃ gamayati | brahmalokādgamayati te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parasvato vasanti
meṃ hī samāna śobhā dhāraṇa karatā huā niḥśreyasa phala
pravṛtta haiṃ| pārāvata kokila cakravāka ādi vihaṅgamagaṇa
ye'nimittanimittena dharmmeṇā''rādhayan harim || -
yatra cā''dyaḥ pumānāste bhagavāñchabdagocaraḥ
sattvaṃ viṣṭabhya virajaṃ svāntaṃ no mṛḍayannṛṣaḥ
yatra naiḥśreyasaṃ nāma vanaṃ kāmadughairdumaiḥ
sarvvatuśrībhirvibhrājat kaivalyamiva mūrttimat
vaimānikāḥ salalanāścaritāni śaśvad
gāyanti yatra śamalakṣapaṇāni bhartuḥ
antarjale'nuvikasanmadhumādhavīnāṃ
gandhena khaṇḍitadhiyo'pyanilaṃ kṣipantaḥ
pārāvatānyabhṛtasārasacakravākadātyūhahaṃsaśukatittiribarhiṇāṃ yaḥ
kolāhalo viramate'ciramātramuccairbhṛṅgādhipe harikathāmiva gāyamāne
mandārakundakuravotpalacampakāryāpunnāganāgavakulāmbujapārijātāḥ
gandhe'rcite tulasikā''bharaṇena tasyā
yasmiṃstapaḥ sumanaso bahumānayanti
śrīrūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṃ
līlāmbujena harisadmani muktadoṣā
saṃlakṣyate sphaṭikadūtya upetahemni
sammārjatīva yadanugrahaṇe'nyayatnaḥ
bhedabhāva ke kāraṇa koī koī bhakti ko aiśvaryyapadā kahate haiṃ
1.41
ātmaikaparāmapare samatvāt
1.42
ubhayaparāmitare kāryyakāraṇābhyām
Linked texts (1)
- Muktāphala — Vopadeva, Sanskrit