Dvitiyaranyaka 2.1.1

2.1.1

⁵
ityāaitareyadvitīyaOptionāraappṇyake dvitīyo'dhyāyaḥ ||⁶
ADHYĀYA 3.
yo ha vā ātmānaṃ pañcavidhamukthaṃ veda yasmādidaṃ sarvamuttiṣṭhati sa saṃprativid | pṛthivī vāyurākāśa āpo jyotīṃṣītyeṣa vā ātmokthaṃ pañcavidhametasmāddhīdaṃ sarvamuttiṣṭhatyetamevāpyeti | śayanaṃ ha vai samānānāṃ bhavati ya evaṃ¹ veda
tasminyo 'nnaṃ cānnādaṃ ca vedāhāsminnannādo jāyate bhavatyasyānnam| āpaśca pṛthivī cānnametanmayāni hyannāni bhavanti jyotiśca
vāyuścānnādametābhyāṃ hīdaṃ sarvamannamattyāvapanamākāśa ākāśe
hīdaṃ sarvaṃ samopyate| āvapanaṃ ha vai samānānāṃ bhavati ya evaṃ
veda| tasminyo 'nnaṃ cānnādaṃ ca vedāhāsminnannādo jāyate bhavatyasyānnam| oṣadhivanaspatayo 'nnaṃ prāṇabhṛto 'nnādamoṣadhivanaspatīnhi prāṇabhṛto 'danti| teṣāṃ ya ubhayatodantāḥ puruṣasyānu
vidhāṃ³ vihitāste 'nnādā annamitare paśavastasmātta itarānpaśūnadhīva carantyadhīva hyanne 'nnādo bhavati| adhīva ha samānānāṃ
jāyate ya evaṃ veda ||1||⁵
; tasya ya ātmānamāvistarāṃ vedāśnute hāvirbhūyaḥ| oṣadhivanaspatayo yacca kiñca prāṇabhṛtsa ātmānamāvistarāṃ veda| oṣadhivanaspatiṣu hi raso dṛśyate cittaṃ prāṇabhṛtsu| prāṇabhṛtsu tvevāvistarāmātmā teṣu hi raso 'pi dṛśyate na cittamitareṣu| puruṣe
tvevāvistarāmātmā sa hi prajñānena saṃpannatamo vijñātaṃ vadati
vijñātaṃ paśyati veda śvastanaṃ veda lokālokau martyenāmṛtamīpsatyevaṃ saṃpannaḥ| athetareṣāṃ paśūnāmaśanāpipāse evābhivijñānaṃ
na vijñātaṃ vadanti na vijñātaṃ paśyanti na viduḥ śvastanaṃ na
lokālokau ta etāvanto bhavanti yathāprajñaṃ² hi saṃbhavāḥ ||2||³