Gopathabrahmana 2.4
Gopathabrāhmaṇa (ed. Gaastra 1919) 2.4
- Language
- Sanskrit
2.4.1
oṃ <kayā naś citra ā bhuvat [ṚV 4.31.1, ŚS 20.124.1]> <kayā tvaṃ na ūtyā [ṚV 8.93.19]>_iti maitrāvaruṇasya stotriyānurūpau
<kas tam indra tvāvasum [ṚV 7.32.14]> iti bārhataḥ pragāthas
tasyopariṣṭād brāhmaṇam_
<sadyo ha jāto vṛṣabhaḥ kanīnaḥ [ṚV 3.48.1]>_ity ukthamukham
<evā tvām indra vajrinn atra [ṚV 4.19.1]>_iti paryāsaḥ_
<uśannu ṣu ṇaḥ sumanā upāke [ṚV 4.20.4]>_iti yajati_
etām eva tad devatāṃ yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
praty evābhimṛśante [ed. seems to give evābhimṛśanta]
nāpyāyayanti
na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 1 ||
2.4.2
<taṃ vo dasmam ṛtīṣahaṃ [ṚV 8.88.1, ŚS 20.9.1]> <tat tvā yāmi suvīryam [ṚV 8.3.9, ŚS 20.9.4]> iti brāhmaṇācchaṃsina stotriyānurūpau_
<ud u tye madhumattamā giraḥ [ṚV 8.3.15, ŚS 20.59.1]>_iti bārhataḥ pragāthaḥ
paśavo vai pragāthaḥ
paśavaḥ svaraḥ
paśūnām āptyai_
ato madhyaṃ vai sarveṣāṃ chandasāṃ bṛhatī
madhyaṃ mādhyaṃdinaṃ savanānām_
tan madhyenaiva madhyaṃ samardhayati_
<indraḥ pūrbhid ātirad dāsam arkaiḥ [ṚV 3.34.1, ŚS 20.11.1]>_ity ukthamukham
<ud u brahmāṇy airata śravasyā [ṚV 7.23.1, ŚS 20.12.1]>_iti paryāsaḥ_
<eved indraṃ vṛṣaṇaṃ vajrabāhum [ṚV 7.23.6a, ŚS 20.12.6a]> iti paridadhāti
<vasiṣṭhāso abhy arcanty arkaiḥ [ṚV 7.26.6b, ŚS 20.12.6b]>_iti_
annaṃ vā arkaḥ_
annādyam evāsmai tat paridadhāti
<sa na stuto vīravad dhātu gomat [ṚV 7.26.6c, ŚS 20.12.6c]>_iti
annaṃ vā arkaḥ_iti
prajāṃ caivāsmai tat paśūṃś cāśāste
<yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ [ṚV 7.26.6d, ŚS 20.12.6d]>_iti svastimatī rūpasamṛddhā
etad vai yajñasya samṛddhaṃ yad rūpasamṛddhaṃ yat karma kriyamāṇam ṛgyajurvābhivadati
svasti tasya yajñasya pāram aśnute ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān brāhmaṇācchaṃsy etayā paridadhāti_
<ṛjīṣī vajrī vṛṣabhas turāṣāṭ [ṚV 5.40.4, ŚS 20.12.7]>_iti yajati_ [ed. ṛjiṣī, corrected p. 302]
etām eva tad devatāṃ yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
2.4.2x
praty evābhimṛśante
2.4.2_2
nāpyāyayanti
2.4.2_3
na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 2 ||
2.4.3
<tarobhir vo vidadvasum [ṚV 8.66.1]>_<taraṇir it siṣāsati [ṚV 7.32.20]>_ity acchāvākasya stotriyānurūpau_
<ud in nv asya ricyate [ṚV 7.32.12, ŚS 20.59.3]>_iti bārhataḥ pragāthas
tasyoktaṃ brāhmaṇam_
<bhūya id vāvṛdhe vīryāya [ṚV 6.30.1]>_ity ukthamukham
<imām ū ṣu prabhṛtiṃ sātaye dhāḥ [ṚV 3.36.1]>_iti paryāsas
tasya daśamīm uddharati
ghorasya vā āṅgirasasyaitad ārṣaṃ ned yajñaṃ nirdahec chasyamānam_
<pibā vardhasva tava ghā sutāsaḥ [ṚV 3.36.3]>_iti yajati_
etām eva tad devatāṃ yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
praty evābhimṛśante
nāpyāyayanti
na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 3 ||
2.4.4
athādhvaryo śaṃsāvom iti stotriyāyānurūpāya pragāthāyokthamukhāya paridhānīyāyā iti pañca kṛtva āhvayante
pañcapadā paṅktiḥ
pāṅkto yajñaḥ
sarva aindrāṇi traiṣṭubhāni śaṃsanti_
aindraṃ hi traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam_
sarve samavatībhiḥ paridadhati
tad yat samavatībhiḥ paridadhaty anto vai paryāso 'nta udarkaḥ_
antenaivāntaṃ paridadhati
sarve madvatībhir yajanti
tad yan madvatībhir yajanti sarve sutavatībhiḥ pītavatībhir abhirūpābhir yajanti
yad yajñe 'bhirūpaṃ tat samṛddham_
sarve 'nuvaṣaṭkurvanti
sviṣṭakṛtvānuvaṣaṭkāraḥ_
net svikṛta antarayāmeti_
antarikṣaloko mādhyaṃdinaṃ savanam_
tasya pañca diśaḥ
pañcokthāni mādhyaṃdinasya savanasya
sa etaiḥ pañcabhir ukthair etāḥ pañca diśa āpnoty etāḥ pañca diśa āpnoti || 4 ||
2.4.5
atha yadaupāsanaṃ tṛtīyasavana upāsyante pitṝn eva tena prīṇāti_
upāṃśu pātnīvatasyāgnīdhro yajati
reto vai pātnīvataḥ_
upāṃśv iva vai retaḥ sicyate
tan nānuvaṣaṭkaroti ned retaḥ siktaṃ saṃsthāpayānīti_
asaṃsthitam iva vai retaḥ siktaṃ samṛddham_
saṃsthā vā eṣā yad anuvaṣaṭkāras
tasmān nānuvaṣaṭkaroti
neṣṭur upasthe dhiṣṇyānte vāsīno bhakṣayati
patnībhājanaṃ vai neṣṭā_
agnīt patnīṣu reto dhatte
retasaḥ siktāḥ prajāḥ prajāyante
prajānāṃ prajananāya
prajāvān prajanayiṣṇur bhavati
prajātyai
prajāyate prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 5 ||
2.4.6
atha śākalāñ juhvati
tad yathāhir jīrṇāyās tvaco nirmucyeteṣīkā vā muñjād evaṃ haivaite sarvasmāt pāpmanaḥ saṃpramucyante ye śākalāñ juhvati
droṇakalaśe dhānā bhavanti
tāsāṃ hastair ādadhati
paśavo vai dhānās
tā āhavanīyasya bhasmānte nivapanti
yonir vai paśūnām āhapanīyaḥ
sva evaināṃs tad goṣṭhe nirapakrame nidadhati_
atha savyāvṛto 'psu somān āpyāyayanti
tān hāntarvedyāṃ sādayanti
tad dhi somasyāyatanam_
cātvālād apareṇādhvaryuś camasān adbhiḥ pūrayitvodīcaḥ prāṇidhāya haritāni tṛṇāni vyavadadhāti
yadā vā āpaś cauṣadhayaś ca saṃgacchante 'tha kṛtsnaḥ somaḥ saṃpadyate
tā vaiṣṇavy arcā ninayanti
yajño vai viṣṇuḥ_
yajña evainam antataḥ pratiṣṭhāpayati_
atha yadbhakṣaḥ pratinidhiṃ kurvanti mānuṣenaivainaṃ tad bhakṣeṇa daivaṃ bhakṣam antardadhati || 6 ||
2.4.7
pūtir vā eṣo 'muṣmiṃl loke 'dhvaryuṃ ca yajamānaṃ cābhivahati
tad yad enaṃ dadhnānabhihutyāvabhṛtham upahareyur yathā kuṇapaṃ vāty evam evainaṃ tat karoti_
atha yad enaṃ dadhnābhihutyāvabhṛtham upaharanti sarvam evainaṃ sayoniṃ saṃtanute
samṛddhiṃ saṃbharanti_
<abhūd devaḥ savitā vandyo nu naḥ [ṚV 4.54.1]>_iti juhoti
sarvam evainaṃ saparvāṇaṃ saṃbharati [ed. avainaṃ]
tisṛbhis
trivṛd dhi yajñaḥ_
drapsavatībhir abhijuhoti
sarvam evainaṃ sarvāṅgaṃ saṃbharati
saumībhir abhijuhoti
sarvam evainaṃ sātmānaṃ saṃbharati
pañcabhir abhijuhoti
pāṅkto yajñaḥ_
yajñam evāvarunddhe
pāṅktaḥ puruṣaḥ
puruṣam evāpnoti
pāṅktāḥ paśavaḥ
paśuṣv eva pratitiṣṭhati
pratitiṣṭhati prajayā paśubhirya evaṃ veda || 7 ||
2.4.8
agnir vāva yama iyaṃ yamī
kusīdaṃ vā etad yamasya yajamāna ādatte yad oṣadhībhir vediṃ stṛṇāti
tāṃ yad anupoṣya prayāyād yātayerann enam amuṣmiṃl loke
yame yat kusīdam <apamityam apratīttam [PS 16.49.10, ŚS 6.117.1, VaitS 24.15]> iti vedim upoṣati_
ihaiva sanyamaṃ kusīdaṃ niravadāyānṛṇo bhūtvā svargaṃ lokam eti
<viśvalopa viśvadāvasya tvāsañ juhomi [TS 3.3.8.2, VaitS 24.16]>_ity āha hotādvā
yajamānasyāparābhāvāya
yad u miśram iva caranty añjalinā saktūn pradāvye juhuyāt_
eṣa ha vā agnir vaiśvānaro yat pradāvyaḥ
svasyām evainaṃ tad yonyāṃ sādayati || 8 ||
2.4.9
ahnāṃ vidhānyām ekāṣṭakāyām apūpaṃ catuḥśarāvaṃ paktvā prātaretena kakṣam upoṣet_
yadi dahati puṇyasamaṃ bhavati
yati na dahati pāpasamaṃ bhavati_
etena ha sma vā aṅgirasaḥ purā vijñānena dīrghasatttram upayanti
yo ha vā upadraṣṭāram upaśrotāram anukhyātāram eva vidvān yajate sam amuṣmiṃl loka iṣṭāpūrtena gacchate_
agnir vā upadraṣṭā
vāyur vā upaśrotā_
ādityo vā anukhyātā
tān ya evaṃvidvān yajate sam amuṣmiṃl loka iṣṭāpūrtena gacchate_
<ayaṃ no nabhasas patiḥ [PS 19.16.17, ŚS 6.79.1, cf. TS 3.3.8.5]>_ity āha_
agnir vai nabhasas patiḥ_
agnim eva tad āhaitaṃ no gopāyeti
<sa tvaṃ no nabhasas patiḥ [cf. TS 3.3.8.6]>_ity āha
vāyur vai nabhasas patiḥ_
vāyum eva tad āhaitaṃ no gopāyeti
<deva saṃsphāna [TS 3.3.8.6]>_ity āha_
ādityo vai devaḥ saṃsphānaḥ_
ādityam eva tad āhaitaṃ no gopāyeti_
<ayaṃ te yoniḥ [PS 3.34.1, ŚS 3.20.1]>_ity araṇyor agniṃ samāropayet
tad āhur yad araṇyoḥ samārūḍho naśyed ud asyāgniḥ sīdet
punarādheyaḥ syād iti
yā te agne yajñiyā tanūs tayā me hy āroha tayā me hy āviśa_
ayaṃ te yonir ity ātmann agnīn samāropayet_
2.4.9x
eṣa ha vā agner yoniḥ
2.4.9_2
svasyām evainaṃ tad yonyāṃ sādayati || 9 ||
2.4.10
yo ha vā agniṣṭomaṃ sāhnaṃ vedāgniṣṭomasya sāhnasya sāyujyaṃ salokatām aśnute ya evaṃ veda
yo ha vā eṣa tapaty eṣo 'gniṣṭoma eṣa sāhnas
taṃ sahaivāhnā saṃsthāpayeyuḥ
sāhno vai nāmaiṣaḥ_
tenāsaṃtvaramāṇāś careyuḥ_
yad dha vā idaṃ pūrvayoḥ savanayor asaṃtvaramāṇāś caranti tasmād dhedaṃ prācyo grāmatā bahulāviṣṭāḥ_
atha yad dhedaṃ tṛtīyasavane saṃtvaramāṇāś caranti tasmād dhedaṃ pratyañci dīrghāraṇyāni bhavanti
yathaiva prātaḥsavana evaṃ mādhyaṃdine savana evaṃ tṛtīyasavane_
evam u ha yajamāno 'pramāyuko bhavati
tenāsaṃtvaramāṇāś careyuḥ_
yadā vā eṣa prātar udety atha mandratamaṃ tapati
tasmān mandratamayā vācā prātaḥsavane śaṃset_
atha yadābhyety atha balīyas tapati
tasmād balīyasyā vācā mādhyaṃdine savane śaṃset_
atho yadābhitarām ety atho baliṣṭhatamaṃ tapati
tasmād baliṣṭhatamayā vācā tṛtīyasavane śaṃset_
evaṃ śaṃsed yadi vāca īśīta
vāg ghi śastram_
yayā tu vacottariṇyottariṇyotsaheta samāpanāya tayā pratipadyeta_
etat suśastataram iva bhavati
sa vā eṣa na kadā canāstam ayati nodayati
tad yad enaṃ paścād astam ayatīti manyante 'hna eva tad antaṃ gatvāthātmānaṃ viparyasyate_
ahar evādhastāt kṛṇute rātrīṃ parastāt
2.4.10x
sa vā eṣa na kadā canāstam ayati nodayati
2.4.10_2
tad yad enaṃ purastād udayatīti manyate rātrer eva tad antaṃ gatvāthātmānaṃ viparyasyate
2.4.10_3
rātrim evādhastāt kṛṇute 'haḥ parastāt
2.4.10_4
sa vā eṣa na kadā canāstam ayati nodayati
2.4.10_5
na ha vai kadā cana nimrucati_
2.4.10_6
etasya ha sāyujyaṃ salokatām aśnute ya evaṃ veda || 10 ||
2.4.11
athāta ekāhasyaiva tṛtīyasavanam_
devāsurā vā eṣu lokeṣu samayatanta
te devā asurān abhyajayam_
te jitā ahorātrayoḥ saṃdhiṃ samabhyavāguḥ
sa hendra uvāceme vā asurā ahorātrayoḥ saṃdhiṃ samabhyavāguḥ
kaś cāhaṃ cemān asurān abhyutthāsyāmahā iti_
ahaṃ cety agnir abravīt_
ahaṃ ceti varuṇaḥ_
ahaṃ ceti bṛhaspatiḥ_
ahaṃ ceti viṣṇus
tān abhyutthāyāhorātrayoḥ saṃdher nirjaghnuḥ_
yad abhyutthāyāhorātrayoḥ saṃdher nirjaghnus tasmād utthā
abhyutthāya ha vai dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ nirhanti ya evaṃ veda
so 'gnir aśvo bhūtvā prathamaḥ prajigāya
yad agnir aśvo bhūtvā prathamaḥ prajigāaya tasmād āgneyībhir ukthāni praṇayanti
yad agnir aśvo bhūtvā prathamaḥ prajigāya tasmāt sākam aśvam_
yat pañca devatā abhyuttasthus tasmāt pañca devatā ukthe śasyante
yā vāk so 'gniḥ_
yaḥ prāṇaḥ sa varuṇaḥ_
yan manaḥ sa indraḥ_
yac cakṣuḥ sa bṛhaspatiḥ_
yac chrotraṃ sa viṣṇuḥ_
ete ha vā etān pañcabhiḥ prāṇaiḥ samīryodasthāpayan_ [ed. samīryudasthāpayan, corr. Patyal]
2.4.11x
tasmād u evaitāḥ pañca devatā ukthe śasyante || 11 ||
2.4.12
prajāpatir hy etebhyaḥ pañcabhyaḥ prāṇebhyo 'nyān devān sasṛje
yad u cedaṃ kiṃ ca pāṅktam_
tat sṛṣṭvā vyājvalayat
te hocur devā mlāno 'yaṃ pitā mayobhūḥ [ed. pitāmayo 'bhūḥ, corr. Patyal]
punar imaṃ samīryotthāpayāmeti
sa ha sattvam ākhyāyābhyupatiṣṭhate
yadi ha vā api nirṇiktasyaiva kulasya saṃdhyukṣeṇa yajate sattvaṃ haivākhyāyābhyupatiṣṭate
yo vai prajāpatiḥ sa yajñaḥ
sa etair eva pañcabhiḥ prāṇaiḥ samīryotthāpitaḥ_
ye ha vā enaṃ pañcabhiḥ prāṇaiḥ samīryotthāpayan_
tā u evaitāḥ pañca devatā ukthe śasyante || 12 ||
2.4.13
tad āhur yad dvayor devatayo stuvata indrāgnyor ity atha kasmād bhūyiṣṭhā devatā ukthe śasyanta iti_ [ed. bhūyiṣṭho, corr. Patyal]
anto vā āgnimārutam antar ukthāny anta āśvinam_
kanīyasīṣu devatāsu stuvate tiṣṭheti_
atha kasmād bhūyiṣṭho devatā ukthe śasyanta iti
dve dve ukthamukhe bhavatas tad yad dve dve || 13 ||
2.4.14
atha yad aindrāvāruṇaṃ maitrāvarusyokthaṃ bhavaty aindrābārhaspatyaṃ brāhmaṇācchaṃsina ukthaṃ bhavaty aindrāvaiṣṇāvam acchāvākasyokthaṃ bhavati dve saṃśasyaṃsta aindraṃ ca vāruṇaṃ caikam aindrāvāruṇaṃ bhavati
dve saṃśasyaṃsta aindraṃ ca bārhaspatyaṃ caikam aindrābārhaspatyaṃ bhavati
dve saṃśasyaṃsta aindraṃ ca vaiṣṇavaṃ caikam aindrāvaiṣṇavaṃ bhavati
dve dve ukthamukhe bhavatas
tad yad dve dve || 14 ||
2.4.15
atha yad aindrāvaruṇaṃ maitrāvaruṇasyokthaṃ bhavati_<indrāvaruṇā sutapāv imaṃ sutaṃ somaṃ pibataṃ madyaṃ dhṛtavratau [ŚS 7.58.1, ṚV 6.68.10]>_ity ṛcābhyanūktam_
madvad dhi tṛtīyasavanam
<ehy ū ṣu bravāṇi te [ṚV 6.16.16]>_<āgnir agāmi bhārataḥ [ṚV 6.16.19]>_iti maitrāvaruṇasya stotriyānurūpau
<carṣaṇīdhṛtaṃ maghavānam ukthyam [ṚV 3.51.1]> ity ukthamukham_
tasyopariṣṭād brāhmaṇam
<astabhnād dyām asuro viśvavedāḥ [ṚV 8.42.1]>_iti vāruṇaṃ sāṃśaṃsikam [ed. astabhnādyām, corrected p. 302]
ahaṃ ceti varuṇo 'bravīt_
devatayoḥ saṃśaṃsāyān atiśaṃsāya_
<indrāvaruṇā yuvam adhvarāya naḥ [ṚV 7.82.1]>_iti paryāsa aindrāvaruṇe
aindrāvaruṇam asyaitan nityam uktham_
tad etat svasminn āyatane svasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati
dvandvaṃ vā etā devatā bhūtvā vyajayanta
vijityā eva_
atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyai
saikapādinī bhavati_
ekapādinyā hotā paridadhāti
yatra hotur hotrakāṇāṃ yuñjanti tat samṛddham_
tad vai khalv <ā vāṃ rājānāv adhvare vavṛtyām [ṚV 7.84.1]> iti_ [ed. āvāṃ, corrected p. 303]
evam eva kevalaparyāsaṃ kuryāt kevalasūktam_
kevalasūktam evottarayor bhavati_
<indrāvaruṇā madhumattamasya [PS 20.7.6, ŚS 7.58.2, ṚV 6.68.11]>_iti yajati_
ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
2.4.15x
praty evābhimṛśante
2.4.15_2
nāpyāyayanti na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 15 ||
2.4.16
atha yad aindrābārhaspatyaṃ brāhmaṇācchaṃsina ukthaṃ bhavati_<indraś ca somaṃ pibataṃ bṛhaspate 'smin yajñe mandasānā vṛṣaṇvasū [ṚV 4.50.10]> ity ṛcābhyanūktam_
madvad dhi tṛtīyasavanam_
<vayam u tvām apūrvya [ṚV 8.21.1, ŚS 20.14.1/20.62.1]> <yo na idamidaṃ purā [ṚV 8.21.9, ŚS 20.14.3/20.62.3, VaitS 25.3]>_iti brāhmaṇācchaṃsina stotriyānurūpau
<pra maṃhiṣṭhāya bṛhate bṛhadraye [ṚV 1.57.1, ŚS 20.15.1]>_ity ukthamukham
aindrājāgatam_
jāgatāḥ paśavaḥ
paśūnām āptyai
jāgatam u vai tṛtīyasavanam_
tṛtīyasavanasya rūpam
<udapruto na vayo rakṣamāṇāḥ [ṚV 10.68.1, ŚS 20.16.1]>_iti bārhaspatyaṃ sāṃśaṃsikam
ahaṃ ceti bṛhaspatir abravīt_
devatayoḥ saṃśaṃsāyanatiśaṃsāya_
<acchā ma indraṃ matayaḥ svarvidaḥ [ṚV 10.43.1, ŚS 20.17.1]>_iti paryāsa aindrābārhaspatyaḥ_
aindrābārhaspatyam asyaitan nityam uktham_
tad etat svasminn āyatane svasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati
dvandvaṃ vā etā devatā bhūtvā vyajayanta
vijityā eva_
atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyai
<bṛhaspatir naḥ pari pātu paścāt [ṚV 10.42/43/44.11a, PS 15.11.1/16.8.11a, ŚS 7.51.1/20.17.11/20.89.11/20.94.11a]>_ity aindrābārhaspatyā paridadhāti_
indrābṛhaspatyor eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati_
<utottarasmād adharād aghāyor indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu [ṚV 10.42/43/44.11bcd, PS 15.11.1/16.8.11bcd, ŚS 7.51.1/20.17.11/20.89.11/20.94.11bcd]>_iti
sarvābhya eva digbhya āśiṣam āśāste nārtvī
yaṃ kāmaṃ kāmayate so 'smai kāmaḥ samṛdhyate ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān brāhmaṇācchaṃsy etayā paridadhāti [ed. etasyā, corr. Patyal; ed. brāhmaṇācchaṃy]
2.4.16x
<bṛhaspate yuvam indraś ca vasvaḥ [ṚV 7.97.10]>_iti yajati_
2.4.16_2
ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
2.4.16_3
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
2.4.16_4
praty evābhimṛśante
2.4.16_5
nāpyāyayanti
2.4.16_6
na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 16 ||
2.4.17
atha yad aindrāvaiṣṇavam acchāvākasyokthaṃ bhavati_<indrāviṣṇū madapatī madānām ā somaṃ yātaṃ draviṇo dadhānā [ṚV 6.69.3]>_ity ṛcābhyanūktam_ [ed. acchāvākasyoktaṃ]
madvad dhi tṛtīyasavanam
<adhā hīndra girvaṇaḥ [ṚV 8.98.7]>_<iyaṃ ta indra girvaṇaḥ [ṚV 8.13.4]>_ity acchāvākasya stotriyānurūpau_
<ṛtur janitrī tasyā apas pari [ṚV 2.13.1]>_ity ukthamukham_
tasyoktaṃ brāhmaṇam_
<nū marto dayate saniṣyan [ṚV 7.100.1]>_iti vaiṣṇavaṃ sāṃśaṃsikam [ed. sāṃśaṃsikaṃm]
ahaṃ ceti viṣṇur abravīt_
devatayoḥ saṃśaṃsāyānatiśaṃsāya
<saṃ vāṃ karmaṇā sam iṣā hinomi [ṚV 6.69.1]>_iti paryāsa aindrāvaiṣṇavaḥ_
aindrāvaiṣṇavam asyaitan nityam uktham_ [ed. ukhaṃ]
tad etat svasminn āyatane svasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati
dvandvaṃ vā etā devatā bhūtvā vyajayanta
vijityā eva_
atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyai_
<ubhā jigyathur na parā jayethe [ṚV 6.69.8, PS 20.16.3, ŚS 7.44.1]> ity aindrāvaiṣṇavyarcā paridadhāti_
indrāviṣṇor eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati_
<indrāviṣṇū pibataṃ madhvo asya [ṚV 6.69.7]>_iti yajati_
ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
praty evābhimṛśante
nāpyāyayanti
na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti || 17 ||
2.4.18
athādhvaryo śaṃśaṃsāvom iti stotriyāyānurūpāyokthamukhāya paridhānīyāyā iti catuścaturāhvayante
catasro vai diśaḥ_
dikṣu tat pratitiṣṭhante_
atho catuṣpādaḥ paśavaḥ
paśūnām āptyai_
atho catuṣparvāṇo hi tṛtīyasavane hotrakās
tasmāc catuḥ
sarve traiṣṭubhaṃ jāgatāni śaṃsanti
jāgataṃ hi tṛtīyasavanam
atha haitat traiṣṭubhāni_
apratibhūtam iva hi prātaḥsavane marutvatīye tṛtīyasavane ca hotrakāṇāṃ śastram_
dhītarasaṃ vā etat savanaṃ yat tṛtīyasavanam
atha haitad adhītarasaṃ śukriyaṃ chando yat triṣṭub ayātayāma
savanasyaiva tat sarasatāyai
sarve samavatībhiḥ paridadhati
tad yat samavatībhiḥ paridadhaty anto vai paryāso 'nta udarko 'ntaḥ sajāyā u ha vā avaināya_
antenaivāntaṃ paridadhati
sarve madvatībhir yajanti
tad yan madvatībhiryajanti sarve sutavatībhiḥ pītavatībhir abhirūpābhir yajanti
yad yajñe 'bhirūpaṃ tat samṛddham_
sarve 'nuvaṣaṭkurvanti
sviṣṭakṛtvānuvaṣaṭkāraḥ_
net sviṣṭakṛta antarayāmeti_
2.4.18x
asau vai lokas tṛtīyasavanam_
2.4.18_2
tasya pañca diśaḥ
2.4.18_3
pañcokthāni tṛtīyasavanasya
2.4.18_4
sa etaiḥ pañcabhir ukthair etāḥ pañca diśa āpnoti
2.4.18_5
tad yad eṣāṃ lokānāṃ rūpaṃ yā mātrā tena rūpeṇa tayā mātrayemāṃl lokān ṛdhnotīmāṃl lokān ṛdhnotīti || 18 ||
2.4.19
tad āhuḥ kiṃ ṣoḍaśinaḥ ṣoḍaśitvam_
ṣoḍaśa stotrāṇi ṣoḍaśa śastrāṇi ṣoḍaśabhir akṣarair ādatte
dve vā akṣare atiricyete ṣoḍaśino 'nuṣṭubham abhisaṃpannasya
vāco vā etau stanau
satyānṛte vāva te
avaty enaṃ satyaṃ nainam anṛtaṃ hinasti ya evaṃ veda ya evaṃ veda || 19 || [ed. veda ya evaṃ vei]
2.4.19col
ity atharvavede gopathabrāhmaṇottarabhāge caturthaḥ prapāṭhakaḥ ||
Linked texts (4)
- Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
- Vaitānaśrautasūtra — Sanskrit
- Aitareyabrāhmaṇa — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- Metrically restored text (van Nooten & Holland) — Sanskrit