Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 5.1.3

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 5.1.3

Language
Sanskrit

5.1.3

pareṇa cidātmanā'dhiṣṭhānabhūteneritaṃ preritaṃ taccaitanyābhāsavyāptyopacitaṃ bījamiva salinādivyāptyetyarthaḥ | viṣamatvaṃ pūrvāvasthāpracyutirūpamucchūnamiva bījaṃ sāmyāvasthātyāgena tadvilakṣaṇatvaṃ prayāti kāryonmukhaṃ bhavatītyarthaḥ | yadyapi māyāvyākṛtāvidyādiśabdavācyasya kāraṇasya nityaiva caitanyavyāptirnityameva tatrādhyastatvāt, tathāpi suṣuptasya svapnādivadyudbhavavadbuddhipūrvakaiva kādācitkī vidyākarmapūrvaprajñānusāriṇī cidābhāsavyāptirbhavatīti na sṛṣṭyādimāntyāśaṅkāvakāśa iti gamayitavyam | yadidaṃ pareritasya tamaso viṣamatvagamanametadrūpaṃ vai prasiddhaṃ rajo rajoguṇākhyaṃ kāraṇamityarthaḥ | tatkhalu rajaḥ pūrvavat pareṇeritaṃ sat, viṣamatvaṃ prayāti | yadidaṃ rajaso viṣamatvagamanametadvai sattvasya sattvaguṇapradhānakāraṇasya rūpaṃ prakārabheda ityarthaḥ | evaṃ guṇavaiṣamyaṃ sanimittaṃ kāraṇavyāpāramuktvā tasya kāryākārapariṇāmaprakāramāha tatsattvameveti | tatpareṇātmanā pūrvavadīritaṃ sattvameva na tamorajasī tayorvakṣyamāṇārthābhivyañjakatvāsāmarthyāt rasaḥ sāraścidānandaprakāśaḥ [ 'raso vai saḥ rasaṃ hyevāyaṃ labdhvānandī bhavati' (taitti0 u0)] iti śrutyantarāt | sa samprāsravat samyak prākaṭyenāsravat | sattvameva cidātmano viśeṣākārābhi-

Linked texts (1)