Maitrayaniya Upanishad 5.1.3
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 5.1.3
- Language
- Sanskrit
5.1.3
pareṇa cidātmanā'dhiṣṭhānabhūteneritaṃ preritaṃ taccaitanyābhāsavyāptyopacitaṃ bījamiva salinādivyāptyetyarthaḥ | viṣamatvaṃ pūrvāvasthāpracyutirūpamucchūnamiva bījaṃ sāmyāvasthātyāgena tadvilakṣaṇatvaṃ prayāti kāryonmukhaṃ bhavatītyarthaḥ | yadyapi māyāvyākṛtāvidyādiśabdavācyasya kāraṇasya nityaiva caitanyavyāptirnityameva tatrādhyastatvāt, tathāpi suṣuptasya svapnādivadyudbhavavadbuddhipūrvakaiva kādācitkī vidyākarmapūrvaprajñānusāriṇī cidābhāsavyāptirbhavatīti na sṛṣṭyādimāntyāśaṅkāvakāśa iti gamayitavyam | yadidaṃ pareritasya tamaso viṣamatvagamanametadrūpaṃ vai prasiddhaṃ rajo rajoguṇākhyaṃ kāraṇamityarthaḥ | tatkhalu rajaḥ pūrvavat pareṇeritaṃ sat, viṣamatvaṃ prayāti | yadidaṃ rajaso viṣamatvagamanametadvai sattvasya sattvaguṇapradhānakāraṇasya rūpaṃ prakārabheda ityarthaḥ | evaṃ guṇavaiṣamyaṃ sanimittaṃ kāraṇavyāpāramuktvā tasya kāryākārapariṇāmaprakāramāha tatsattvameveti | tatpareṇātmanā pūrvavadīritaṃ sattvameva na tamorajasī tayorvakṣyamāṇārthābhivyañjakatvāsāmarthyāt rasaḥ sāraścidānandaprakāśaḥ [ 'raso vai saḥ rasaṃ hyevāyaṃ labdhvānandī bhavati' (taitti0 u0)] iti śrutyantarāt | sa samprāsravat samyak prākaṭyenāsravat | sattvameva cidātmano viśeṣākārābhi-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit