Maitrayaniya Upanishad 5.1.4
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 5.1.4
- Language
- Sanskrit
5.1.4
vyaktiyogyākāratayā prasṛtaṃ saccidātmākārameva viprasṛtamityarthaḥ | ayameva hi tatra tatra buddhiriti ca mahāniti cāhamavabhāsya iti ca draṣṭeti cākhyāyate, nānya ityabhipretyāha so'śa iti | so'yamaṃśo'śa ivāṃśaścidātmano viśeṣāvasthā ākāśasyeva dārusuṣirādyavasthā | natu niravayavasya paramārthato'śo'sti | ko'sau yaścetāmātraḥ cetā cetanā sākṣicaitanyaṃ tayā mīyate'vabhāsyata iti cetāmātraḥ svaprakāśasākṣimātreṇānubhāvya ityarthaḥ | yataḥ pratipuruṣaḥ pratibimbo nānodapātreṣviva sūryādīnāṃnāvidhārthākārabuddhivṛttiṣu vibhāvyamānatvāt pratipuruṣa ityarthaḥ | laukikapratibimbavadacaitanyaṃ vārayati kṣetrajña iti | kṣetraṃ śarīraṃ dharmādharmabījaprarohabhūmitvāt tadāpādatalamastakamahamiti jānātīti kṣetrajño jīva ityarthaḥ | taduktaṃ bhagavatā śrīkṛṣṇena,– “idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate | etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ” iti | tatsadbhāvaṃ sādhayati saṅkalpeti | saṅkalpa idaṃ mayā kartavyamityevamākāro manaso vikāraḥ, adhyavasāyaḥ kartavyaviṣayasvarūpasādhanaphalānāṃ yathāvadavadhāraṇarūpā buddhivṛttiḥ, abhimāno'hamasmin samartha ityādyahaṅkāraḥ | eteṣāmacetane mṛta-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit