Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 5.1.5

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 5.1.5

Language
Sanskrit

5.1.5

śarīre'darśanājjīvaccharīre ca darśanādetāni liṅgāni śarīrātiriktatayā sadbhāvapramāpakāṇi yasya sa saṅkalpādhyavasāyābhimānaliṅgaḥ | etairliṅgerdehādivilakṣaṇo'stīti sambhāvyamāna ityarthaḥ | prajāpatiḥ samaṣṭivairājapiṇḍābhimānī devaḥ, viśvo vyaṣṭipiṇḍābhimāninī devatā, ityevamādyā etāḥ prāguktā asyaiva kṣetrajñasya sattvapariṇāmapratibimbitasya cidātmanastanavaḥ, cidātmaiva tattanmūrtibhedeṣu tattadātmanā vibhāvyamāno'vatiṣṭhate, nāsmāt tattvāntarabhūtaṃ kiñcidityarthaḥ | tathāca śrutyantaraṃ [‘nānyo'to'sti draṣṭā nānyo'to'sti śrotā nānyo'to'sti mantā nānyo'to'sti vijñātaiṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ’] (bṛhadā0 śra0 5) iti | etaduktaṃ bhavati kiṃ kāraṇaṃ brahmeti brahmavādināṃ brahmaṇaḥ sahakāribhūtajagatkāraṇavimarśe [‘te dhyānayogānugatā apaśyan devātmaśaktiṃ svaguṇairnigūḍhāṃ’] iti triguṇātmikā māyākhyā śaktiravadhṛtā śvetāśvatarāṇāṃ mantropaniṣadi | sā ca brahmaṇaḥ sarvakāraṇatvanirvāho śaktistenādhiṣṭhīyamānā guṇatrayavibhāgena yadā vikṛtā bhavati tadā tadadhiṣṭhātā'pi tatsattāsphūrtipradānena tadanugato vikṛta iva bhavati | tatra ca yathāvikāravyapadeśaṃ so'pi vyapadiśyate, tatrāpi triguṇātmakena kāraṇeneśvarāntaryāmyādiśabdairvyapadiśyamānaḥ sattvādīnāmekaikaprādhānyena brahmādisaṃjñābhāgbhavati | tadā tatrā-

Linked texts (1)