Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 5.1.6

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 5.1.6

Language
Sanskrit

5.1.6

virbhūtaguṇaviśeṣavattayā sa upāsyo vyapadiśyate guṇakāryasthūlasūkṣmaśarīropādhiviśeṣeṇa tadabhimānena vā vyavahriyamāṇo jīvaḥ kṣetrajñaḥ saṃsārī devo manuṣyastiryaṅ sthāvara iti ca vyapadeśabhāgbhavati | atra sarvatra sattvaguṇapariṇāme eva cidātmano viśeṣābhivyaktirnānyatra | sattvasya ca rajastamaḥsamparkaviśeṣāviśeṣābhyāṃ cidātmāvirbhāvaviśeṣatāratamyāt jñānakriyāśaktyaiśvaryatāratamyena sarvajñamūḍhāmūḍhatvāditāratamyāvabhāsa iti | etamevābhiprāyaṃ viśadayati “atha yo ha khalu 0 antarbahiśca” iti | atha evaṃ prakāre vyavasthite sati asyātmano yo ha khalvityaṃ vāva eva ya eveti sambandhaḥ | tāmasastamaḥpradhāno'śastamaupādhiko viśeṣaḥ asau saḥ, he brahmacāriṇaḥ, ko'sau yo'yaṃ rudraḥ prasiddha ityarthaḥ | evamuttarayorapi paryāyayorvyākhyā | sa vā eṣa ekaḥ sa vai pūrvamupapāditaḥ eṣa idānīmupādhyadhiṣṭhātṛtvenokta eka eva rudrabrahmaviṣvātmanā tridhābhūtaḥ kāraṇopādhimadhiṣṭhāya tridhābhūta ityarthaḥ | aṣṭadhā pañcavidhaprāṇādityo manaścandramcandraśceti trayaḥ pañca bhūtāni cetyaṣṭadhetyarthaḥ | ekādaśendriyabheda ekādaśadhā, tatraiva manobuddhyorbhede sati dvādaśadhā | tattadindriyavṛttīnāmanantatvāt tadbhedenāparimitadhā, vāśabdo vikalpārthaḥ | adhyātmaṃ vādhibhūtaṃ vādhidaivaṃ vā yadyat kiñcidasti tatsarvamavabhāsayaṃstattadātmanā nānāvidha udbhūto'bhivyakta udbhūtatvā-

Linked texts (1)