Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 124.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 124.4

Language
Sanskrit

124.4

“amūraḥ ( 37 )”—ityanavagatam | “amūḍhaḥ”—ityavagamaḥ || “mūrā amūra na vayaṃ cikittvo mahitvamagne tvamaṅgavitse | śaye̍ va̱vriśca̍rati ji̱hvayā̱dattrerrihyate̍ yu̱vati̍rvi̱śpati̍ḥ san || ( ṛ0 saṃ 7, 5 32, 4 )”—iti || tritasyāptyasyārṣam | triṣṭup | prātaspecificnuvākāśvinayoḥ śasyate | he bhagavannagne ! “amūra !” amūḍha ! “mūrāḥ” “mūḍhā vayaṃ smaḥ” | bhavato mahābhāgyaparijñānaṃ prati mandabuddhitvāt “na vayaṃ cikittvaḥ” na vaya bhavataḥ prabhāvasyāntaṃ “vidmaḥ” vijānīmaḥ “aṅga” he “agne !” “tvam” eva ātmano “mahitvam” mahimānaṃ “mahattvam’ māhābhāgyam “vitse” “vettha” vetsi, kastavānyo māhābhāgyasyāntaṃ vettumarhatītyabhiprāyaḥ | kiñca, ‘śaye’ śayaparimāṇe pradeśe uttaravedyākhye ‘vavriḥ’ viśeṣātmā, tava rūpākhyaḥ ‘carati’ samiddhatvāt muhurmuhuścarati | sa tvamanena rūpeṇottaravedyāmavasthita 'jihvayā' jvālayā tāni tāni havīṃṣi 'adan' bhakṣayan 'rorihyate' | 'yuvatiṃ' tāṃ tāmāhutiṃ punaḥ punaḥ āsvādayasi | 'viśyātiḥ' viśvasya sarvasya patiḥ, manuṣyapatirvā 'san' yastvamevaṃ karoṣi hitaiṣitvād yajamānānām, so'smākamidaṃ nāma kurvityabhiprāyaḥ|| evamatra'mūrāḥ'- ityātmanindādvāreṇa agniḥ“amūḍhaḥ”- ityanena stūyate ityasya “amūra”śabdasya “amūḍhaḥ”- ityeṣa vipariṇāma upapadyate |
6 |
8 |

Linked texts (1)