Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 148.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 148.3

Language
Sanskrit

148.3

''su̱mat (97)''-ityanavagatam | ''svayam''-ityavagamaḥ || ''upa̱prāgā̍tsumanme̍'dhāyi̱ manma̍ de̱vānā̱māśā̱ upa̍vītapṛṣṭhaḥ | anve̍na̱ṃ viprā̱ ṛṣa̍yo̱ madanti de̱vānā̍ṃ pu̱ṣṭe ca̍kṛmāsu̱bandhu̍m || ( ṛ0 saṃ0 2, 3, 8, 2 )''-iti || dīrghatamasa ārṣam | triṣṭup | aśvadevatākā | aśvamedhe'śvastomīyena ṣoḍaśāhutayo hūyante, tatraiyaṃ viniyuktā || ''upaprāgāt'' ''upapraitu'' ''māṃ'' prakarṣeṇa etu | ''su̱mat'' ''svayam'' eva | ''yat'' yadanena ''yajñena'' prāpnuyām ''iti'' ''me'' mama ''manaḥ'' api ''adhāyi'' anekavidhān saṅkalpavikalpān cakāra, tattadahameva, ahaṃ manasā dhyātavānityarthaḥ | kiṃ punastat ? ''manma'' mananīyamarthajātam | kiñca, ayamapi 'vītapṛṣṭhaḥ' kāntapṛṣṭho'śvaḥ 'upaprāgāt' upagacchatu | 'devānām' 'āśāḥ' yam ṛtaṃ vayaṃ devānāṃ 'puṣṭe' poṣaṇāya 'cakṛma' kṛtavantaḥ | 'subandhum' śobhanayūpabandhanam enametamupagacchantam 'anumadanti' anumanyantām 'viprā ṛṣayaḥ' medhāvinaḥ || evamatra śabdasārūpyādarthopapatteśca ''sumat''-ityasya ''svayam''-ityeṣa vipariṇāma upapadyate|| ''āśvamedhikaḥ'' ayaṃ ''mantraḥ''-iti prakaraṇopapradarśanārthamāha,-mantrārthaṃ nirbruvatā prakaraṇamapyupekṣitavyamiti, etadetena pradarśitaṃ bhavati |
6 |
22 |

Linked texts (1)