Yāska's Nirukta 161.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 161.2
- Language
- Sanskrit
161.2
“dnaḥ (124)”—ityanavagatam | “dānamanasaḥ”--ityavagamaḥ || “dno̱ viśa̍ indra̱ mṛdhravā̍caḥ sa̱pta yatpura̱ḥ śarma̍ śāra̱dīrdat | ṛ̱ṇora̱po a̍nava̱dyārṇā yūne̍ vṛ̱traṃ pu̍rukutsrāya randhīḥ||(ṛ.saṃ.2,4,16,2)” -iti || agastyasyeyamārṣam | he “indra !” “dnaḥ” “dānamanasaḥ” eva etān asmabhyaṃ "viśaḥ” “manuṣyān” “kuru” “mṛdhravācaḥ” “mṛduvācaḥ” | kasmāt punarevamucyate ? ita-,–'yat' yasmāt tvam ‘sapta' saptāḥ, ‘puraḥ' meghapuraḥ, ‘śāradīḥ' śaratkālotthāḥ, saṃvatsarotthā vā | saṃvatsaro'pi hi śaradityucyate,--“sa jīva śaradaḥ śatam”—iti liṅgāt | ‘śarma' sarvomacchanna janānāṃ ‘dat' tvaṃ dārayasi | kiñca, 'anavadyārṇāḥ' anavadyodakāḥ, tāḥ puraḥ ‘ṛṇoḥ' agamitavānasi imaṃ lokaṃ prati ‘apaḥ' | svabhāva evaiṣa tava lokānugrahautamityabhiprāyaḥ | kiñca, “yūne vṛtram” | yautiḥ stutyarthaḥ | stotre yajamānāya ‘purukutsāya' bahustutikartre vṛtraṃ dhanaṃ ‘randhīḥ' sampāditavānasītyarthaḥ | yata evamupakāre pravṛtto bhavān stotṝṇāmaneṣāñca janānām, tasmāt brūmo'smākamapi etāna mṛduvācaḥ kuru manuṣyāniti || evamatra “dnaḥ”-- ityasmin pade dṛṣṭārthe “dānamanasaḥ”--iti etānyakṣarāṇya yāhṛtāni bhāṣyakāreṇa, “na”--kāraścāsmadyoge vibhajyodāhṛtaḥ, taccārthadarśanāt| “kuru” ityetaccārthasamāptyarthamadhyāhṛtam | uttarāgrayaḥ pādā hetubhāvena, “sapta yat puraḥ” uttarasmāt sarvanāmasambandhāt|
6|
31|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit