Yāska's Nirukta 170.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 170.6
- Language
- Sanskrit
170.6
"athāpi paridevanā, kasmāccit bhāvāt, - 'sudevo adyaprapatedanāvṛtta', 'na vijānāmi yadi vedamasmi'-iti"| udāharaṇe | "sudevo adya prapa̍te̱danā̍vṛtpa̱rāvata̍ṃ para̱māṃganta̱vā u̍ | adha̱ā śayī̍ta̱ nirṛte̍rupa̱sthe'dhaina̱ṃ vṛkā̍ rabha̱sāso̍ a̱dyuḥ || ( ṛ0 saṃ0 8, 5, 3, 4 )"-iti || purūravama ārṣam | triṣṭup | paridevanā || "sudevaḥ” sa śobhano devaḥ syāt, yo hyanayā priyayā urvaśyā viyukto bhṛguprapātam "anāvṛt" anāvarttamānaḥ "adya prapatet” | 'parāvataṃ paramāṃ gantavai ūm' patitaśca dūrāt dūrataraṃ gacchet, adya atha gatvā 'śayīta' mṛtaḥ san 'nirṛteḥ' bhūmeḥ 'upasthe' upari | 'adhā' atha 'enaṃ' tāmavasthāmāpannaṃ 'vṛkāḥ' vikarttāraḥ śvaśṛgālādayaḥ 'rabhasāmaḥ' rabhasvanto vegavantaḥ 'adyuḥ' bhakṣayeyuḥ | nāhaṃ sudevaḥ, kintu ma sudevo yastayā viyukta etāmavasthāmāpnuyādityevameṣā "paridevanā" saṃśayotthāpanam || "na vijā̍nāmi̱ yadi̍ ve̱damasmi̱i ni̱ṇyaḥ saṃna̍ddho mana̍sā carāmi | ya̱dā mārganprathama̱jā ṛ̱tasyādidvāco a̍śnuve bhāgama̱syāḥ || ( ṛ0 sa0 2, 3, 21, 2 )"-iti || dīrghatamasa ārṣam | asyavāmīye || "na" etat ahaṃ "vi" vispaṣṭaṃ "jānāmi" "yadi vā idam asmi" kāraṇaṃ paraṃ brahmākhyam ? || athavā idaṃ tatkāryyaṃ dvaitamasmīti | anayoḥ kāryyakāraṇayordvaitādvaitayorantarā varttamānaḥ 'niṇyaḥ' antarhitaḥ, avidyayā 'saṃnaddhaḥ' ca | anekaiḥ sandehagranthibhiḥ 'manasā' ubhe api dvaitādvaite 'carāmi' gacchāmītyarthaḥ | evaṃ sati 'yadā' 'mā ā agan' mām āgacchet 'prathamajā' buddhiḥ, sā hi sarvendriyebhyaḥ prathamaṃ jāyate 'ṛtasya' bhagavata ādityasya svabhūtā, tasya hi prakṛṣṭā buddhiḥ, prahīṇasarvasaṃśayā, tayā sarvamidamasaṃśayaṃ parijñāya kimahaṃ kāraṇasatattva uta dvaitasatattva iti | tataḥ 'asyāḥ' kṛtsnaprājñatāyāḥ 'vācaḥ' 'bhāgam' aham 'aśnuve' aśnuyām, yadiyaṃ kṛtsnā vāgabhibadati tatsarvamahamāpnuyāmityarthaḥ || evamayamātmanindāpūrvvako vilāpaḥ paridevanetyucyate, yadi nāma evaṃ syāt sādhu syāditi |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit