Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 32.1.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 32.1.2

Language
Sanskrit

32.1.2

yata evamato brūmaḥ, - yadeva nityamātmīyamagauṇaṃ svayamutpāditaṃ putrākhyaṃ rāḥ dhanam, tasyaiva vayaṃ patayaḥ pālayitāraḥ syāma, mā parakīyasyetyabhiprāyaḥ | kasmāt punarevaṃ brūmahe ? itaḥ, - yasmāt “na śeṣo agne anyajātamasti" na asti śeṣaḥ nāstyapatyamanyena jātaṃ he agne ! ya eva janayati tasyaiva hi tad bhavati, netarasyetyabhiprāyaḥ | "acetanasya” ya eva hi acetayamāno bhavati, avidvān, pramādī, tasyaiva "acetayamānasya" "pramattasya" aśrutavato dharmān paritoṣamātraṃ “bhavati” - mamedamapatyamiti, na apatyakāryye'vatiṣṭhate || yata evamato brūmaḥ, - "mā patho vi dukṣaḥ" māsmānetasmāt pitṛpitāmahaprapitāmahānusantatāt pathaḥ mārgāt, yena kenacit pratyākhyānadvāreṇa "vidūduṣaḥ" | tvam, dehi naḥ putramaurasamityabhiprāyaḥ || iti samastārthaḥ || athaikapādaniruktam | "araṇo'pārṇaḥ" apagatodakasambandha ityarthaḥ || 'rekṇa iti dhananāma" taddhi 'ricyate" atiricyate ito lokādamuṃ lokaṃ "prayataḥ” mriyamāṇasyeśāsadvahniriti | eṣā triṣṭup | aindre sūkte viśvāmitreṇa dṛṣṭā mādhyandine savane ukthyaparyyāye acchāvākasya yacchastramabhijittriṣvajidādiṣvahīnakeṣvahaḥsu ahīnasūktaṃ nāma, tatraiṣā śasyate | “na jā̱maye̱ tānvaṃ ( 3 | 6 khaṃ0 )” - itīyamapi anayaiva samānārṣaviniyogadaivatacchandaskā | ‘śāsad vahniḥ’ “praśāsti” prakhyāpayati prajñāpayatītyarthaḥ || kaḥ punarasau praśāsti ! kiṃ vā praśāsti ! iti | “voḍhā” ya ūḍhoḍhā striyā bhavati saḥ, tasyāṃ yā jāyate duhitā, tasyāḥ putrabhāvaṃ praśāsti, — “santānakarmaṇe” arthāya ||

Linked texts (1)