Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 43.1.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 43.1.2

Language
Sanskrit

43.1.2

evamasyāmṛci “abhimanthanau” “bāhū” praśastau “taskarābhyām” apraśastābhyām “upamimīte” mantradṛk || “taskaraḥ” “tatkaraḥ” tasya eva karttā “bhavati” yataḥ saḥ “yataḥ” eva “karoti” tat “pāpakam” bhavati “iti nairuktāḥ” manyante | vaiyākaraṇānāṃ punaranyathāpi syāt | sa hi “santatakarmā bhavati” rātrau grāme muṣṇāti, divā araṇye || evam“ahorātrakarmā vā” etadeva ca tat santatakarmatvam | “raśanābhirdaśabhirabhyadhītām” ityeva “tatra” bāhvoḥ “jyāyān” “guṇo'bhipretaḥ” tayoḥ praśastatvāt, apraśastatvācca taskarayoḥ kanīyān | 3 | 14 | kva svidrātrau bhavathaḥ, kva divā, kvābhiprāriṃ kuruthaḥ, kva vasathaḥ, ko vāṃ śayane 'vidhaveva devaraṃ' (devaraḥ kasmād dvitīyo vara ucyate ) vidhavā vidhātṛkā bhavati | vidha- dvitīyamudāharaṇametasminnevārthe “athāpi kanīyasā jyāyāṃsam ( a0 3. khaṃ0 13 )” iti, —“kuha̍svid doṣā ( ṛ0 saṃ 7, 8, 18, 2 )” iti | kakṣīvato duhitā ghoṣā nāma, tasyā iyamarṣim | āśvinī | jagatī | prātaranuvākāśvinayoḥ śasyate || he aśvinau ! “kuha svin doṣā” “kva” nu yuvāṃ “rātrau bhavathaḥ” ? “kuha vastoḥ” “kva” vā “divā” bhavathaḥ yuvām ? yena nāpi rātrau asmākaṃ darśanamupagacchathaḥnāpi divā | sviditi paridevanāyām, īrṣyāyāṃ vā | “kuha” “kva” ca “abhiṣitvam” “abhiprāptiṃ” snānabhojanādyarthaṃ “kuruthaḥ”? “kuha” “kva” vā “ūṣatuḥ” “vasathaḥ”? sarvathā na vijñāyate vāmāgamanapravṛttiḥ || kiñca, “ko vāṃ śayutrā” katamo yuvāṃ yajamānaḥ śayutrā “śayane” ?

Linked texts (1)