Yāska's Nirukta 43.1.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 43.1.5
- Language
- Sanskrit
43.1.5
9 | 1 ) niruktadarśiteva graṃtheti ‘tasya patyurasusamāptayogād vidhavā kathyate | yogaśca vadhūvarayāṃścatuthākarmaṇyeva bhavati na tu tataḥ prāk’ tathā coktam-gṛhyasūtreṣu-‘tāvubhau tatprabhṛti trirātramakṣāralavaṇāśinau brahmacāriṇau bhūmau saha śayīyātām || ūrddhaṃ trirātrātsambhavaḥ” iti | eva ca caturthīkarmaṇi kṣatatvaṃ na tataḥ prāk || tathā ca caturthīkarmaṇaḥ prāk tasyāḥ patigotrāya- grāhyā'nanyapūrvātvameva nirṇayate | tasyā vivāhe 'ananyapūrvvikām' ityanenāpi na virodhaḥ || tathāca smṛtayaḥ"vivāhe caiva nirvṛtte caturthe'hani rātriṣu | ekatvamāgatā bhartuḥ piṇḍe gotre ca sūtake || caturthīhomamantreṇa tvaṅmāṃsahṛdayendriyaiḥ | bhartrā saṃyujyate patnī tadgotrā tena sā bhavet || adbhirvācā ca dattāyāṃ mriyetordhvaṃ varo yadi | na ca mantropanītā syātkumārī pitureva sā || pāṇigrāhe mṛte bālā kevalaṃ mantrasaṃskṛtā | sā cedakṣatayoniḥ syātpunaḥ saṃskāramarhati || kanyaivākṣatayoniryā pāṇigrahaṇadūṣitā | punarbhaḥ prathamā nāma punaḥ saṃskāramarhati || deśadharmānavekṣya strī gurubhiryā pradīyate | utpannassahavā'nyasmai sā dvitīyā prakīrtitā || asatsu devareṣu strī bāndhavairyā pradīyate | savarṇāya sapiṇḍāya sā tṛtīyā prakīrtitā ||" 'asatsu devareṣu' ityanena 'devarasattve'nyasmai naiva deyā' iti vaidikadevaraśabdasya praśaṃsena sūcyate'yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ | tāmanena vidhānena nijo vindeta devaraḥ ||' vivāhottara caturtharātrau vadhūvarayoḥ sayogasaṃbhavo vihitaḥ |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit