Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 43.1.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 43.1.6

Language
Sanskrit

43.1.6

tadanyathā'nupapattyā 'triṃśadvarṣo vaheta kanyāṃ hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm |' iti manūktavivāhakālāṅgīkāra eva sarvasmṛtigṛhyamavādaḥ | natvaṣṭavarṣādivivāhe | aṣṭavarṣāśabda ekaśeṣāṅgīkārastu rāmamiśrāṇāṃ prauḍhivādenaiva, ekaśeṣasūtrasthabhāṣyavirodhāt | 'tryaṣṭavarṣaḥ' ityatra triśabdoccāraṇavaiyarthyācca || nijadevarāsaṃbhavaṃ tu niruktopadarśitayogārtho'ṅgīkāryaḥ-tathā coktaṃ parāśareṇa'naṣṭe mṛte prabrajite klībe ca patite'patau | pañcasvāpatsu nārīṇāṃ patiranyo vidhīyate' atra cāmusamāptapadottarapadabhūtamamamāptapadalopaṃ 'apatau' ityatra niruktasaṃvādāṅgīkārāya samāsāṅgīkāre visrabdhāpi nirbādhaiveti tattvam || dākṣiṇātyamate tu pūrṇapratijñātamūlyālābhe kanyā dvitīyaṃ pūrṇamūlyadātāraṃ varamāśrayetaveti vaiśyādijātau vaiśyādivyabhicāriṇīṣu dṛśyata eva tādṛśo vyavahāraḥ | tatra kiṃ parokṣaṃ vyavahāranipuṇānāmiti dik || eva ca catasro gatayo vidhavānāṃ pratibhānti tatra patau prete brahmacāriṇī uttamā | brahmacarye sthātumasamarthā patimanugacchantī madhyamā | brahmacaryapatyanugamanayorasamarthā, punarbhūtvamaṅgīkurvatī adhamā| punarbhūtvamapyanaṅgīkurvatī vyabhicārajātagarbhādi niḥsārayantī bhrūṇahatyādidoṣādhikyād adhamādhamā || evaṃ caturvidhāsu vidhavāgatiṣu tisro gatīruttamamadhyamādhamā upadideśāyaṃ mantraḥ | na tvadhamādhamagati caturthīmiti sarvamanavadyam ||

Linked texts (1)