Yāska's Nirukta 47.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 47.4
- Language
- Sanskrit
47.4
"tiraḥ, sataḥ" "iti" ete "prāptasya" nāmanī bhavataḥ | aprāptasyaike arthāyante yathāpi yojyam | “tiraḥ tīrṇaṃ” hi tat “bhavati” dūramadhvānam | "sataḥ saṃsṛta bhavati” ekībhūya sṛtaṃ bhavati | “tiraścidaryyā 0”, “pātreva bhindan sataḥ 0” - “ityapinigamau (ṛ0 sa0 4, 4, 16, 2, - 5, 7, 9, 1 ) bhavataḥ” || 'aśvinā̍ve̱ha ga̍cchata̱ṃ nāsa̍tyā̱ mā vi ve̍natam || tira̱ścida̍ryyā pa̍riva̱rttiryā̍tamadābhyā mādhvī̱ mama̍ śruta̱ṃ hava̍m || ( ṛ0 sa0 4, 4, 16, 2 )' || prauktikarāśvinī | avasthorātreṣvasyārṣam | prātaranuvākāśvinayoḥ śasyate || he 'aśvinau' 'nā satyā' ! nāsatyau 'āgacchatam' yuvām 'iha' asmin yajñe somaṃ pātum mama | kiñca, 'mā vi venatam' mā vigatakāmau bhūtam, yuvāmāhvayamānau mayā | kiñca, “tiraścidaryyā” tiro'pi aprāpte'pi dūra eva sthāne yadyavasthitau sthaḥ, tathāpi aryyā īśvarayāpi rathagatyā daivagatyā śīghrayā “āyātam” [ dvivacanaṃ vā sāvagrahatvāt padasya ] kiñca, "parivarttiḥ yātam” yadyapi kacidannivṛttau sthaḥ, tathāpi parivarttanaṃ kṛtvā tata āyātam | he "adābhyā” ahisyau ! anupahiṃsitau ! athavā adābhyayā adabdhayā | anupahiṃsitayā gatyā āyātam | he 'mādhvī' ! madhusomamiśra peya yayostau | 'mama' 'śrutaṃ' śṛṇutam 'havam' āhvānam | śrutvā ca avilambamānau śīghramāyātamityabhiprāyaḥ || "indro̍ yā̱tūnāma̍bhavatparāśa̱ro ha̍vi̱rmathī̍nāma̱bhyā̱ vivi̍vāsatām | a̱bhīdu̍ śa̱kraḥ para̱śuryathā̱ vana̱ṃ pātre̍va bhi̱ndansata̱ e̍ti ra̱kṣasa̍ḥ || ( ṛ0 saṃ0 5, 7, 9, 1 )" | vasiṣṭhasyārṣam | jagatī | 'indraḥ' 'yātūnāṃ' yātudhānānām 'abhavat' 'parāśaraḥ' parāśātayitā || kīdṛśānāṃ punaryātūnāmabhavat parāśātayitā iti ? ucyate - 'havirmathīnām' havīṃṣi ye mathnanti, teṣām | 'abhyāvivāsatām' abhyudgamayatāṃ, yajñotsādakānāmityarthaḥ athavā vivāsati, paricaryyāyāṃ syāt || ye tvāmindraṃ paricaranti teṣāṃ ye yātavaḥ, teṣāmeva parāśātayiteti | yo'yamevaṃlakṣaṇa indraḥ, so'smābhirārādhitaḥ paricaryayā ‘abhi eti,’ abhyetu, asmān prati | ‘śakraḥ’ śaktaḥ, sarvayātūnāṃ yātane | kathaṃ punarabhyetu ? ‘paraśuḥ’ paraśuhastaḥ ‘yathā’ kaścit ‘vanaṃ’ chindan abhyeyāt, yathā ‘pātrā” pātrāṇi kaulālāne lakuḍenāpratiṣidhyamānaḥ “bhindan” kaścidabhyeyāt, evamabhyetu “rakṣasaḥ” rakṣāṃsi • bhindan “sataḥ” pradeśāt, darādityartha |
20 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit