Yāska's Nirukta 48.2

48.2

"menāḥ, gnāḥ"–"iti" ete "strīṇāṃ" nāmanī | paryāyābhidhānaprasaktamucyate,-"striyaḥ styāyaterapatrapaṇakarmaṇaḥ” lajjārthasya | lajjante'pi hi tāḥ || "menāḥ" "mānayantyenāḥ" puruṣāḥ || "gnāḥ" "gacchanti" hi "enāḥ" maithunena dharmeṇa || "amenāṃścit",- "gnāstvā kṛntan"- "iti" "nigamau” ( ṛ0saṃ04, 1, 29, 2-sā0 ve0 kau0 śā0 tā0 brā0 1, 1, 8) "bhavataḥ” || "ā pra drava harivo mā vi̱vena̱: piśa̍ṅkarāte abhi na̍: sacasva | nahi tvadindra vasyo̍ anyadastyame̱nāṃścijja̍ni̱vataścakartha || ( ṛ0 saṃ0 4, avasyorātreyasyārṣam | triṣṭup | aindrī || he 'harivaḥ' ! 'ā' ābhimukhyenāsmān 'pra' prakarṣeṇa 'drava' | kiñca, 'mā vivenaḥ' mā vigatakāmo bhūrasmattaḥ | he 'piśaṅgarāte, śobhanadāna ! 'abhi' 'sacasva' 'naḥ' | kiñca 'nahi' 'anyat' devatāntaraṃ 'tvat' tvattaḥ prativiśiṣṭataram 'asti' yat pratipadyemahi | he bhagavan ! 'indra' ! ' vasyo' vasuman !|| kiṃ kāraṇam ? "amenāṃścit” astrīkānapi stotṝn “janivataḥ” eva strīmata eva “cakartha" karoṣītyarthaḥ | yasmāt tvamevaṅguṇaviśiṣṭaḥ, tasmāt ca tvāmeva stuma ityabhiprāyaḥ || "daivasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ pratigṛhṇāmi 0-0 | gnāstvā kṛntannapaso'tanvata vayitryo'vayan varuṇastvā nayatu devi dakṣiṇe bṛhaspataye vāsastenāmṛtatvamaśīya mayodātre bhūyānmayo mahyaṃ pratigrahītre 0-0 | ka idaṃ
vāsaḥpratigrahaṇamantre'nuṣaṅga eṣaḥ, maitrāyaṇīyeke, tāṇḍyabrāhmaṇe (sā0 kau0 śā0 1, 1, 8) ca, anyāsvapi śākhāsu ca | tada vāsa ucyate, — he 'vāsaḥ !' 'devasya' 'savituḥ' ādityasya 'prasave' tena pramṛnaḥ abhyanujñātaḥ ahaṃ tvāṃ 'pratigṛhṇāmi' | 'aśvinoḥ' devayoḥ bāhubhyāṃ pratigṛhṇāmi | naitābhyāmeva 'bāhubhyām' svābhyām, api ca 'pūṣṇaḥ' devasya 'hastābhyām' pratigṛhṇāmi | kiñca, “āstvā kṛntan” strībhistvaṃ kartitaḥ tainūkaraṇābhiprāyeṇa | "apasaḥ" alpakāḥ anupajātapuṃstvyāḥ jananāyāsamarthāḥ kuvindaputrakāḥ tvām “atanvata” | te hi kuvindānāṃ parikarmakarāḥ, 'dhiyaḥ' dhīmatyaḥ buddhimatyaḥ, kuśalāḥ 'vayitryaḥ' tvām 'avayan' kuvindastriyaḥ kṛtavatyaḥ | tadevamabhiniṣpannaṃ tvāṃ 'mahyaṃ' 'bṛhaspataye' bārhaspatye ātmanyavasthitāya 'varuṇaḥ' devatāviśeṣaḥ 'dadāti' udakapūrvakaṃ tvaṃ dīyase | so'ham evaṅguṇayuktaḥ tvāṃ pratigṛhya 'amṛtatvam' amṛtabhāve yathābhipraihitameva 'aśīya' aśnuyām tvaṃ pratigṛhyamāṇaṃ vāsaḥ, tava prasādāt mamaivametat syāt, — amṛtabhāvānmama mā kvāṭana kāpīrityabhiprāyaḥ || kiñca, 'mayaḥ' sukhaṃ 'dātre' 'bhūyāt' bhavatu | 'mayaḥ' sukhaṃ 'mahyaṃ' 'pratigrahītre' ca | kiñca, 'kaḥ' prajāpatirayaṃ 'kasmai' prajāpataye eva 'adāt' dadāti | yo'yayaṃ dadāti so'pyayaṃ dātā, ayamapi prajāpatirevetyabhiprāyaḥ | dṛśyate hi,—'ka īrṣate tujyate kaḥ- (ṛ0 saṃ0 1, 6, 8, 2)" iti kiñca. 'kāmaḥ' 'kāmāya' eva 'adāt' taddadāti | puṇyaṃ bhaviṣyatītyanena 'kāmena' 'dātā' dadāti, ācchādanaṃ bhaviṣyati iti itaraḥ pratigṛhṇāti | evaṃ 'kāmo dātā' 'kāmaḥ pratigrahītā' | sa eva kāma ucyate, - he 'kāma' | 'etat te' 'vāsaḥ' saktamo bhava- iti |
21 |