Yāska's Nirukta 63.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 63.2
- Language
- Sanskrit
63.2
"iṣmiṇaḥ ( 25 )" - ityetadanavagatam | "īṣaṇina iti vā, eṣaṇina iti vā, ārṣaṇina iti vā" [ iti ] śabdasamādhayaḥ | "śriyese kaṃ bhānubhiḥ saṃmimikṣīre te ra̱śmibhi̍sta̱ ṛkva̍bhiḥ sukhādaya̍ḥ || | te vā̱śīma̍nta i̱ṣmiṇo̍ abhīra̍vo vi̱dre pri̱yasya̱ māru̍tasya̱ dhāmna̍ḥ || ( ṛ0 saṃ0 1, 6, 13, 6 )" iti nigamaḥ || rāhūgaṇasya gotamasyeyamārṣam | jagatī | mārutasya praiyaṅgvasya cakoriya yājyā, tatra hyuktam -"priyavatī yājyā purānuvākye bhavataḥ"-iti || 'śriyase kam' śriyo'rthāya yajamānāya ātmane vā, kamityanarthakameva, kāmaye iti vā asyārthaḥ | 'bhānubhiḥ' dīptibhiḥ sūryyaraśmibhiḥ, ye'ntarikṣe marutaḥ 'saṃmikṣira' saṅgacchante, 'te' eva 'raśmibhiḥ' sarvvalokaniyantṛbhiḥ, samimikṣire- ityetadevānuvarttate | 'te' eva ca 'ṛkvabhiḥ' ramaddṛttibhiḥ samikṣiraṃ | 'sukhādayaḥ' sukhadātāraḥ janānām | śobhanānāṃ vā haviṣāṃ khāditāraḥ, attāraḥ, sukhādayaḥ | "te" eva "vāśīmantaḥ" vāgmantaḥ | "iṣmiṇaḥ" "īṣaṇinaḥ" upagamanavantaḥ, "eṣaṇino vā" icchāvantaḥ, "ārṣaṇino vā"ābhimukhyena sarvvārthināṃ draṣṭāraḥ, 'abhīravaḥ vidre' vidārayitavye śatrau prāpte vigatabhayāḥ || athavā vidre vedmi, jāne | ya evalakṣaṇā marutaḥ, teṣāṃ marutāṃ yat sthānam antarikṣalokaḥ, tasya 'priyasya' iṣṭasya 'mārutasya' marutāṃ svabhūtasya 'dhāmnaḥ' sthānasya prāptaye, tāneva marutaḥ staumi, ityadhyāhāraḥ || evametasmin mantre 'vāśīmanta iṣmiṇaḥ' ityetasmādekavākyasambandhāt 'iṣmiṇaḥ'-ityetanmarudviśeṣaṇam | "vāśīti vāṅnāma" | "vāśī ( 11 ), vāṇī ( 12 )" iti paṭhita vāṅnāmasu | vāśyata iti kārakānudhāraṇam |
4 |
16 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit