Yāska's Nirukta 75.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 75.5
- Language
- Sanskrit
75.5
‘cayase ( 58 )”-ityetadanavagatam | ‘cātayasi” ityarthapratītiḥ || ‘’ye tvā̍ devo̱srika̍ṃ ma̱nyamā̍nāḥ pā̱pā bha̱dramu̍pa̱jīva̍nti pṛ̱ktāḥ | na dū̱ḍhye̍3 anu̍da̱dāsi̍ vā̱maṃ bṛha̍spate cayasa itpiyārum || ( ṛ0 saṃ0 2, 5, 12, 5 )”-iti || agastyasya maitrāvaruṇasyeyamarṣam | he “bṛhaspate !” ‘deva’ dānādiguṇayukta ! ‘ye’ yajamānāḥ ‘tvā’ tvām ‘usrikam’ utsrāviṇaṃ bhogānāṃ ‘manyamānāḥ’ dātaiva kevalaṃ bhogānām, ayamārjavena na pratyupakārārthītyeva manyamānāḥ, ‘pāpā’ apratyupacikīrṣavaḥ ‘upajīvanti’ eva kevalaṃ, na kriyayā pratyupakāraṃ kurvanti, ‘bhadraṃ’ vandanīyaṃ stutyam, api ca ‘pṛktāḥ’ prājitadhanāḥ santaḥ, na daridrāḥ | kiṃ tabhyaḥ ? iti-‘na dūḍhye’ na ( na ) nebhya evallakṣaṇebhyaḥ, durdhībhyaḥ, pāpabuddhibhyaḥ, svārthapradhānebhyaḥ tvam ‘anudadāsi’ ‘vāmaṃ’ vananīyaṃ dhanam ! kiṃ tarhi ? yastādṛśo jana. “piyāruḥ” “devapīyuḥ” devahiṃsitā, svabhogapradhānaḥ, na yaṣṭā devānām, ta ‘cayase” “cātayasi” nāśayasi | ya eva śraddhānāṃ yaṣṭā, tasmai devān yajate anudadāsi vāmam || yasmāt tvamevaṃ karoṣi, tasmāt na te pāpabuddhayaḥ tvāṃ samyak paśyantītyabhiprāyaḥ | yo hi durbuddhiḥ devapiyāruḥ tasya kimanyat cātanādṛte syāt ? cātya evāsau, tasmāt “cayase” ityeṣa śabdaḥ, ‘cātayatiḥ” nāṃśane ityevamavasthāpite nauśanāvau bhavatītyupapadyate || “vātapratīrnāśāne”–iti hi vakṣyati | loke'pi ca prasiddhaṃ deśāduccātita iti | tasmādupapadyate |
25 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit