Kalpah 2.4.5
Kalpaḥ 2.4.5
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.4.5.21 — 4 parts
2.4.5.1
iṣṭibhiryajeta paurṇamāsyāmamāvāsyāyām̐ vā pūrvapakṣe vā puṇye nakṣatre'nyatra navamyāḥ 1 prāyaścitteṣṭirāpatkālā . sadyaḥ kuryāt 2 tūṣṇīmagniṣvanvādhāya vratamupaityanyatra niyatakālābhyaḥ samṛtayajñācca 3 āhavanīyotkarāvantarā tīrthaṃ cātvālotkarāvantarā sacātvālāsu 4 saptadaśa sāmidhenyaḥ 5 pṛthupājāstam̐ sabādha iti pṛthupājavatyau dhāyye . samidvatyāvantarā dhāyyāsthānam 6 ājyabhāgasviṣṭakṛtāvantarejyānāmāvāpaḥ 7 nigadamāvāhana uttame prayāje sviṣṭakṛti sūktavāke ca 8 avyavahitāḥ samānadevatāḥ sakṛdāvapetpratījyam̐ vyavahitāḥ 9 vājino nāvāhayati 10 paśupuroḍāśam̐ yāni cānvāyatante trimātrāṇi bhavati .. ye3 yajāmaha ādi-rehyāvaheti co śrāvayetyādito dve brūhipreṣyaśrauṣaḍvauṣaṭsūpottamam̐ yājyāntaśca . tasminsaṃdhyakṣarāṇyapragṛhyāṇi vivekena plavante 11 śastrānuvacanayoruttamamakṣaram̐ svarādyokārī bhavati 12 ṛksamavāye triḥ prathamottame 13 praṇavenarcaḥ saṃdadhāti 14 agnyādheyeṣṭiṣvārambhaṇīyānunirvāpyā 15 anīkavatasāṃtapanakrīḍineṣu pañcadaśa sāmidhenyaḥ 16 rājanyātrivadhryaśvavasiṣṭhavaiśyaśunakānāṃ kaṇvakaśyapa-saṃkṛtīnāṃ narāśam̐ so dvitīyaḥ prayājastanūnapādanyeṣāmubhau yatra samāmnātau 17 yasyai devatāyai vaṣaṭkuryāttāṃ manasā dhyāyet 18 āgneyenāṣṭākapālena svargakāmo yajeta paurṇamāsatantreṇa 19 agnirvṛtrāṇi jaṅghanattvam̐ somāsi satpatiriti vārtraghnāvājyabhāgau 20 agnirmūrdhā bhuvo yajñasyeti haviṣaḥ 21 piprīhi devānagne yadadyeti sviṣṭakṛtaḥ sam̐ yājye 22 paurṇamāsatantramanādeśe 23 kapāle naṣṭe prayuktānāṃ prāgudvāsanādagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet 24 bhārgavo hotā 25 ekahāyano gaurdakṣiṇā 26 prāyaścittiḥ kalpaḥ 27 agne rakṣā ṇastvaṃ naḥ someti rakṣitavantāvājyabhāgau 28 vaiśvānaro na ūtyā pṛṣṭo divīti haviṣaḥ 29 viśvāni no'gne tvaṃ pārayeti pārayadvatyau sam̐ yājye 30 sarvāsvārambhaṇīyāsu paurṇamāsatantram 31 agnyādheye trihavirārambhaṇīyā caturhavirvā 32 agnāviṣṇū sajoṣaseti ṣaṭtrihaviṣaḥ 33 tvamagne vīravattvaṃ bhago na ityāgnāvaiṣṇavādanantare caturhaviṣaḥ 34 yadi kāmyo bhagī nānātantraḥ 35 vairājaḥ kalpaḥ 36 agniḥ pratnena manmanā soma gīrbhiṣṭvā vayamiti vṛdhanvantāvājyabhāgau 37 āmnāte haviṣaḥ 38 preddho agna iti virājau sam̐ yājye 39 5.1.1
2.4.5.2
agnyādheyeṣṭīnāṃ pavamānasyāgna āyūm̐ ṣi pavasa iti dve haviṣa uttare sviṣṭakṛtaḥ 1 agne pāvaka rociṣetyuttarayoścatasra uttare sviṣṭakṛtaḥ 2 caturhaviṣo vairājaḥ kalpaḥ 3 ttaāāgnavaivasyāmnāte 4 kimitte viṣṇa iti ṣaḍuttareṣām 5 punarādheye prayājānuyājānāṃ purastādvopariṣṭādvā vibhaktīḥ kuryādye3yajāmahe samidhaḥ samidho'gnā ājyasya vyantvagniragnistanūnapādagnā ājyasya vetvagnimagnimiḍo'gnā ājyasya vyantvagneragnerbarhiragnā ājyasya vetvagneragneriti . yathāmnāta uttamaḥ 6 agnim̐ stomena bodhayeti ṣaḍājyabhāga-haviḥsviṣṭakṛtām 7 āgneyāvājyabhāgāvagnirmūrdheti prajākāmasya paśukāmasya vā somasya loke kuryāt 8 devaṃ barhirvasuvane vasudheyasya vetvagneragnerdevo narāśam̐ so vasuvane vasudheyasya vetvagneragneriti . yathānmāta uttamaḥ 9 agnaye jyotiṣmate'ṣṭākapālaṃ nirvape dvāruṇam̐ yavamayaṃ carum 10 tvamagne saprathā asi vṛṣā someti vṛṣaṇvantāvājyabhāgau 11 agnirjāto arocateti haviṣaścatasraḥ 12 agnaye'gnimate'ṣṭākapālaṃ nirvapenmaitraṃ carum̐ sauryamekakapālamagnaye vratapata-ye'gnaye pathikṛte'gnaye śucaye'gnaye kṣāmavate'gnaye tapasvate janadvate pāvakavate'gnaye tantumate'gnaye vivice ṣṭākapālān 13 prāyaścittiḥ kalpaḥ 14 agnināgniḥ samidhyata iti ṣoḍaśa haviṣām 15 svayaṃ kṛṇvānastvaṃ tanturiti tantumatyau 16 vi te viṣvagvātajūtāso agne bhāmāsaḥ śuce śucaya-ścaranti tuvimrakṣāso divyā navagvā vanā vananti dhṛṣatā rujantaḥ .. tvāmagne mānuṣīrīḍate viśo hotrāvidam̐ vivicim̐ ratnadhātamam guhā santam̐ subhaga viśvadarśataṃ tuviṣvaṇasam̐ suyajaṃ ghṛtaśriyam .. iti vaivicyau 17 5.1.2
2.4.5.3
vaiśvadeve'gnaye mathyamānāyānubrūhītyukte'bhi tvā deva savitariti pratipadyate .. dasyuhantamamiti viramati 1 agnaye jātāyānubrūhītyukte dhanaṃjayam̐ raṇe raṇo3miti pratipadyate .. bibhratīti viramati 2 agnaye prahriyamāṇāyānubrūhītyukte viśāmagnim̐ svadhvaro3miti pratipadyate 3 yajñena yajñamiti paridadhāti 4 atraiva tiṣṭhansāmidhenīranvāha 5 samidho agna iti nava prayājāḥ 6 agne yaṃ tvaṃ naḥ someti viśvatavantāvājyabhāgau 7 agnirmūrdhā bhuvo yajñasyeti ṣoḍaśa haviṣām 8 sa havyavāḍagnim̐ stomeneti gāyatr! yau sam̐ yājye 9 devaṃ barhiriti navānuyājāḥ 10 śaṃ no vājevāja iti vājinasyāvyavānam̐ hotoṣṇardhvurāsīno yajati . vājinasyāgne vīhītyanuvaṣaṭkaroti 11 varuṇapraghāseṣvagnipraṇayanakāle paścā-dāhavanīyasyopaviśati 12 agnaye praṇīyamānāyānubrūhītyukte pra devamiti pratipadyate . trirvacanasyārdharca m̐! śiṣṭvā viramati 13 hute havyā no vakṣadānuṣagityupottiṣṭhatyamṛtādiva janmana iti viramati 14 tūṣṇīmanvetyā-dhānavelāyām̐ sahasaścitsahīyāniti pratipadyate 15 tvaṃ dūta iti paridadhāti 16 agnimanthanaprabhṛti vaiśvadevena vyākhyātam 17 agninā rayimaśnavadgayasphāna iti rayimantāvājyabhāgau 18 ūrdhvaṃ pañca saṃcarebhyaḥ . caturṇāmindrā gnī rocanetyaṣṭau 19 piprīhi devānagne yadadyeti sviṣṭakṛtaḥ sam̐ yājye 20 avabhṛtheṣṭau dhvānena carati 21 prayājaprabhṛti yajati 22 barhiṣmantamudūhati 23 svāhāgnīvaruṇau hotārāviti sviṣṭakṛtsthāne 24 apsvagne sajñaṣṭadhiā!psu me soma ityapsumantāvājyabhāgau 25 uduttamamava te heḍa iti haviṣaḥ 26 tvaṃ no agna ityanūcya ye3 yajāmahe'gnīvaruṇau sviṣṭakṛtāvayāṣṭāmagnīvaruṇāvagneḥ priyā dhāmānyayāṣṭām̐ somasya priyā dhāmānyayāṣṭām̐ varuṇasya priyā dhāmānyayāṣṭāṃ devānāmājyapānāṃ priyā dhāmāni yakṣato'gnīvaruṇayorhotroḥ priyā ghāmāni yakṣataḥ svau mahimānāvāyajeyātāmejyā iṣaḥ kṛṇutāṃ tāvadhvarā jātavedasau juṣetām̐ haviḥ sa tvaṃ na iti yajati 27 5.1.3
2.4.5.4
sākamedheṣvagnirvṛtrāṇi jaṅghanaditi ṣaḍanīkavatasya 1 eṣa eva kalpaḥ sāṃtapanasya . uttare haviṣaḥ 2 agniḥ pratnena manmaneti ṣaḍgṛhamedhīyasya 3 ājyabhāgaprabhṛti yajati 4 ṛcamanūcyarcā sviṣṭakṛtam 5 iḍāntā saṃtiṣṭhate 6 agnimīḍa iti ṣavaṭḍinasya 7 vaiśvakarmaṇāntānām̐ vārtraghnaḥ kalpaḥ 8 agnipraṇayanaprabhṛti siddhaṃ yathā varunapraghāseṣu 9 ūrdhvaṃ pañca saṃcarebhya .. indrā gnī navatimiti ṣaṭtrayāṇām 10 pitṛyajña uśantastvā havāmaha ityekām̐ sāmidhenīṃ triranvāha 11 agne mahaṃ asi brāhmaṇa bhārata mānuṣeti na pravṛṇīte 12 deveddho manviddha iti yathāmnātam 13 agniṃ kavyavāhanamāvaheti sviṣṭakṛtpravāde kavyavāhanapravādaḥ 14 apavarhiṣaḥ prayājānuyājānyajati 15 ā no agne tvam̐ someti jīvitavantāvājyabhāgau 16 uttarā dvādaśa haviḥsviṣṭakṛtām 17 idaṃ pitṛbhya udīratāmityudūhyete 18 dvedve puronuvākye 19 tāsāmṛcama-dharmarcabhāgaṃ karoti 20 tṛtīyayā yajati 21 ye svadhāmaha ityāgūḥ 22 svadhā nama iti vaṣaṭkaroti 23 ādityasya paurṇamāsatantram 24 sutrāmāṇaṃ mahīmū ṣvityupām̐ śuhaviṣaḥ 25 śunāsīrya m̐! vaiśvadevena vyākhyātam 26 ūrdhvaṃ pañca saṃcarebhyaḥ .. pra vāyumiti ṣaṭtrayāṇām 27 upām̐ śudevatānāmupām̐ śudevatāmādiśati yājyānuvākye cājuṣatāvīvṛdhatā kṛteti copām̐ śuvāyavyāḥ 28 5.1.4
2.4.5.5
kāmyā upām̐ śudevatāḥ . tāsvekadhanamanādiṣṭadakṣiṇāsu dadyāt 1 sāṃgrāmi-kīṣu vārtraghnaḥ kalpaḥ 2 abhicaraṇīyāsu ca sa yadādīnāṃ prāyaścittikalpaḥ 3 grāmakāmabhūtikāmapaśukāmānām̐ rayimantāvājyabhāgau 4 grāmakāmabhūti-kāmayoḥ sam̐ vatyau sam̐ yājye sahasravatyau paśukāmasya 5 grāmakāmatantreṇaindrā gnena viyātsu viyāteṣu vā sajāteṣu yajeta 6 tasyā indrā gnī rocaneti dve haviṣaḥ 7 vārtraghnakalpena bhrātṛvyavān 8 vārtraghnāvājyabhāgau 9 indrā gnī navatimiti dve haviṣaḥ 10 juṣṭo damūnā agne śardheti śardhavatyau sam̐ yājye 11 prajākāmasya vṛṣaṇvantāvājyabhāgau 12 pra vāmarcantīti dve haviṣa . uttare sviṣṭakṛtaḥ 13 saṃgrāmamabhiprayānsaṃgrāmasām̐ yājye . sam̐ yatyaitābhyāmiṣṭvā vāniṣṭvā vā jitvo-ttarayā yajeta 14 tasyā indrā gnī rocaneti dve haviṣa . uttare pūrvayoḥ 15 paraṃ janapadamabhiprayāndvihaviṣā yajeta . yadi senayā vārtraghnaḥ kalpa . yadi janena grāmakāmaṃ tantram 16 yā vām̐ santīti dvihaviṣoścatasraḥ 17 kṣetramadhyava-syam̐ strihaviṣā yajeta 18 tasyā grāmakāmaṃ tantram 19 yā vām̐ santīti ṣaḍḍhaviṣām 20 sam̐ samitsakhāya iti sam̐ vatyau sam̐ yājye 21 agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapetkāmāya sarvakāmāya 22 yathākāmaṃ tantram 23 vaiśvānaro na ūtyā pṛṣṭo divīti haviṣo . 'nāmnātayājyānuvākyānāmete vaiśvānarīyā-ṇām 24 agnirmūrdhā bhuvo yajñasyetyāgneyānām 25 agnīṣomā savedasā yuvametānītyagnīṣomīyāṇām 26 liṅgavatyo'nyāsām 27 arvākkālā-tsaṃdhāvabhidhrokṣyanyajeta 28 prāyaścittiḥ kalpaḥ 29 sanimabhyutthāsyanyajeta 30 rayimantāvājyabhāgau 31 ṛtāvānamiti dve haviṣaḥ 32 iḍāmagne tvaṃ no agna iti sanimatyau sam̐ yājye 33 sa yadā vanvītāthottarayā yajeta 34 yaṃ dviṣyāttasmai sanim̐ sātāṃ gāṃ kaṇṭhabandhamekahāyanaṃ dadyāt 35 vaiśvānarasyeti dve haviṣaḥ 36 duṣṭamabhojyasya vānnamaśiṣyanyajeta 37 sīsaṃ dakṣiṇā kṛṣṇam̐ vā vāsaḥ 38 rakṣitavantāvājyabhāgau 39 viśvam̐ vivyāceti dve haviṣa . uttare sviṣṭakṛtaḥ 40 etayeṣṭvā vāniṣṭvā vā jagdhvottarayā yajeta 41 samānī dakṣiṇā 42 yājyānuvākye ca vyākhyāte 43 tathā sāṃgrāmikyo ya ichedayameva rājā syādyāvadimānyavānvrīhīnvādadhīyeti 44 tasya cedaparo dhāveta vārtraghnaḥ kalpaḥ . yadi mṛtyorjīvitavān 45 dvihavirāmayāvinaḥ 46 jīvitavantāvājyabhāgau 47 pārayadvatyau sam̐ yājye 48 jīvitavānkalpaḥ 49 dvihavirbhūtikāmasya 50 iyām̐ ścaruḥ . prādeśamātram 51 āmnātā haviṣām 52 sarvasvaṃ dattvāgnaye jātavedasa iti trihaviṣā yajeta 53 tasyāḥ paśukāmaṃ tantram 54 nyagniṃ jātavedasamiti dvihaviṣoścatasraḥ 55 āmnāte vaiśvānarīyasya 56 abhiśasyamānasya 57 upavatsvaśanaṃ bhuktvā sam̐ srave grāmasya purastādvāgyato vasati 58 śvobhūte'gnim̐ samāropya mathitvā yajñāyudhaira-nvetyāgnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapet 59 rakṣitavantāvājyabhāgau 60 agnirhoteti dve haviṣa . uttare sviṣṭakṛtaḥ 61 agnaye pavamānāyeti trihaviṣā gṛhānetya yajeta 62 prāyaścittiḥ kalpaḥ 63 āmnātā haviṣām 64 āgne-yamaṣṭākapālamiti trihaviṣā 65 āmnātaḥ kāmaḥ 66 yaḥ parajanapadā-tsenayābhinirjitya harati sa nṛjyāyaṃ jitvottarayā yajeta 67 tasyāṃ mahī dyauḥ pṛthivī ca no ghṛtavatī bhuvanānāmiti dyāvāpṛthivīyasya 68 agnīṣo-mīyamekādaśakapālaṃ nirvapedbrāhmaṇaḥ kāmāya sarvakāmāya 69 yathākāmaṃ tantram 70 uttarā bhūtikāmasya 71 krīaīṣomīyamekādaśakapālaṃ nirvape-cchyāmākam̐ vasantā brahmavarcasakāmaḥ 72 pṛthupājāstam̐ sabādha iti ṣaḍdhāyyāḥ . ṣaḍuttarā ājya bhāgahaviḥsviṣṭakṛtām 73 saumāpauṣṇaṃ caruṃ nirvapedardhapiṣṭaṃ paśukāmaḥ 74 somāpūṣaṇeti dve haviṣaḥ 75 uta no brahmannū no rāsveti sahasravatyau sam̐ yājye 76 saumendraṃ caruṃ nirvapetpurodhākāmaḥ 77 tasyā grāmakāmaṃ tantram 78 tvā yujā tava tatsometi dve haviṣaḥ 79 āgnivāruṇaṃ caruṃ nirvapetsamāntamabhidruhyāmayāvī vā 80 yathākāmaṃ tantram 81 tvaṃ no agne sa tvaṃ no agna iti haviṣaḥ 82 5.1.5
2.4.5.6
saumāraudraṃ ghṛte caruṃ nirvapecchuklānām̐ vrīhīṇāṃ prādeśamātraṃ brahmavarcasakāmaḥ 1 śvetānāṃ gavāmājyam 2 taiṣyāṃ paurṇamāsyām̐ yajeta 3 nāsya tām̐ rātrīmapo gṛhānprahareyuḥ 4 ājyasyodakārthānkurvantīṣṭyāmagnihotre ca 5 pariśrityodyatsu raśmiṣu pracarati 6 agnim̐ vaḥ pūrvyaṃ girā makṣū devavata iti manorṛcaḥ ṣaḍdhāyyāḥ 7 vārtraghnāvājyabhāgau 8 somārudrā yuvamiti dve haviṣaḥ 9 gāyatr! yau sam̐ yājye 10 sadyaḥ saumāpauṣṇena yajetāntataḥ paurṇamāsyā 11 saumāraudraṃ caruṃ nirvapetkṛṣṇānām̐ vrīhīṇāmabhicaran 12 śaramayaṃ barhirvaibhīdaka idhmaḥ 13 somārudrā vivṛhatamiti dve haviṣaḥ 14 saumāraudraṃ caruṃ nirvapetkṛṣṇaśuklānām̐ vrīhīṇām̐ yaḥ kāmayeta dvitīyo'sya sapatno viṣaye syāditi 15 ardha m̐! śaramayaṃ barhirbhavatyardho vaibhīdaka idhmaḥ 16 kṣīrotsikte śrapayati 17 saumāraudrī -māmikṣāṃ nirvapet 18 āmayāvinam̐ yājayet 19 jīvitavānkalpaḥ 20 sāmidhenīranuvakṣyanhotā svavāsasā mukhaṃ pariṇahyate . samāpte'raṇyaṃ parā-ṇīya vidarśayet 21 tasmā anaḍvāhaṃ dadyāttaṃ ghnīta tasyāśnīyādanneṣṭidakṣiṇā 22 āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapedabhicarannabhicaryamāṇo vā 23 sarasvatīmapyājyasya yajet 24 abhicaryamāṇasya prāyaścittiḥ kalpo vārtraghno-'bhicarataḥ 25 agnāviṣṇū sajoṣasāgnāviṣṇū mahi dhāma priyam̐ vāmityā-gnāvaiṣṇavasya .. pāvakā naḥsarasvatī sarasvatyabhi no neṣi vasya iti sārasvatasya 26 cakṣuṣkāmasya viśvavantāvājyabhāgau 27 virājau sam̐ yājye 28 śatamāno dakṣiṇā 29 āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapedabhicaryamā-ṇasya vyākhyātāḥ 30 tathā sāṃgrāmikīm̐ yadi manyeta prati purastāccarantī-tyagnāviṣṇū sajoṣaseti tisraḥ . tāsāṃ dve puronuvākye kuryādekām̐ yājyāṃ tathā sārasvatasya 31 āgnāvaiṣṇavaṃ prātaraṣṭākapālamityaghvarakagnalpāḥ kāleṣu . pṛthaktantrānūbandhyākāle maitrāvaruṇa ekakapālaḥ payasyā vā 32 yasya bhrātṛvyaḥ somena yajeta sutyādhvarakalpam̐ saṃdadhyāt 33 vārtraghnaḥ kalpaḥ 34 āgnā-vaiṣṇavasyāmnāte . tathā sārasvatasya 35 bṛhaspate juṣasva na evā pitra iti bārhaspatyasyottare maitrāvaruṇasya 36 aṣṭame catasro nigadavyākhyātāḥ 37 vṛṣṭikāmasyaurvabhṛguvadā savamiti dhāyye . ṣaḍuttarā ājyabhāgahaviḥsvi-ṣṭakṛtām 38 mārutamadhiśritya prākparyagnikaraṇātpriyaṅgave gomūtrasyāścotayet 39 priyā vo nāma śriyasa iti dve haviṣaḥ 40 trayodaśakapāle yadi gauḥ sā dakṣiṇā . yathākāmaṃ putrayoḥ 41 prāyaścittiḥ kalpaḥ 42 maruto yaddha vo divaḥ praipāmajmeṣviti haviṣaḥ 43 saptakapāle kayāśubhīyasyaikādaśa sāmidhenīḥ . triḥ prathamottame 44 agnī rakṣām̐ si sedhatītyājyabhāgau 45 catasro'tiśiṣṭā haviḥsviṣṭakṛtām 46 5.1.6
2.4.5.7
aindra mekādaśakapālaṃ niryonmārutam̐ saptakapālam̐ . rājanyaṃ bhūtikāmam̐ yājayet 1 indra m̐! vo viśvatasparyā te śuṣma ityaindra syottare mārutasya 2 aindra mekādaśakapālaṃ nirvapenmārutam̐ saptakapālam̐ yaḥ kāmayeta viṭca kṣatraṃ ca samāsādyeyātāmiti 3 yadi kāmayetāturmuhyam̐ syāditi haviṣī āsādya pūrvārdhe'nyāṃ grāmasya gāmapākuryātpaścārdhe'nyām . api te saṃgachete 4 vārtraghnaḥ kalpaḥ 5 aindra syāva-dāyendrā yānubrūhītyanuvācayati 6 ā tū na indre tyanvāha 7 āśrāvya maruto yajeti preṣyati 8 ṛṣṭayo vo maruta iti yajati 9 mārutasyāvadāya marudbhyo'nubrūhītyanuvācayati 10 maruto yaddha vo balamityanvāha 11 āśrāvyendra m̐! yajeti preṣyati 12 tvaṃ mahaṃ indre ti yajati 13 purutrā hi sadṛṅṅasīti sam̐ yājye 14 yathejyamupalakṣyate sviṣṭakṛti sūktavāke ca 15 yadi kāmayeta kalpetetyete eva haviṣī nirupya yathāyatham̐ yajet . kalpate'ha 16 aindra mekādaśakapālaṃ nirvapenmārutam̐ saptakapālamabhicaran 17 upariṣṭā-daindra syāvadyedaparyāvartayannadhastānmārutasya 18 aindra mekādaśakapālaṃ nirva-penmārutīmāmikṣām̐ . rājanyaṃ grāmakāmam̐ yājayet 19 pātr! yām̐ vyuduhyāmikṣāmadhye puroḍāśaṃ nidhāya samavadāya pracarati 20 indra marudbhyo'nubrūhītyanuvācayati 21 āśrāvyendra maruto yajeti preṣyati 22 aindrā mārutyau yājyānuvākye 23 mārutamekavim̐ śatikapālaṃ nirvapedabhicaran 24 ājyabhāgābhyāṃ pracarya barhiṣi puroḍāśaṃ nidhāya sphyene damahamamuṣyāmuṣyāyaṇasyeti sphyena prāñcam̐ saṃbhinatti 25 enā vyāghramiti sphyam̐ sam̐ stauti 26 kālātipattau pāthikṛtī paśau darśapūrṇamāsayoścāturmāsyaparvasu navāśane vāgrāyaṇasya 27 vrātapatyakāmāśruṣu vrātapatī 28 catasṛṇāṃ prāyaścittiḥ kalpo vārtraghnastisṛṇām 29 agne nayeti ṣoḍaśa haviṣām 30 viṣṇumapyājyasya yajet 31 agnaye rudra vate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayeta rudrā yāsya paśūnapidadhyāditi 32 yadi kāmayeta śāmyedityagnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapet 33 vyākhyātamājyabhā-gahaviḥsviṣṭakṛtām 34 agnaye'nnavate'nnādāyānnapataye 'ṣṭākapālamaṣṭā-kapālānvā 35 vairājaḥ kalpaḥ 36 ukṣānnāya vātopadhūta iti haviṣaḥ 37 agnaye rakṣoghne'ṣṭākapālaṃ nirvapedyo rakṣobhyo bibhīyāt 38 naktam̐ yājayet 39 kṛṇuṣva pāja ityekādaśa sāmidhenīḥ . triḥ prathamottame 40 agnī rakṣām̐ si sedhatītyājyabhāgau 41 catasro'tiśiṣṭā haviḥsviṣṭakṛtām 42 āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedyo rāṣṭre spardhetānnādyakāmo vā 43 siddhamāsādanāt 44 ojo'sīti havīm̐ ṣyāsannānyabhimṛśet 45 etenaiva prāksviṣṭakṛto juhoti 46 yukṣvā hi devahūtamāniti nava dhāyyāḥ . ṣaḍuttarā ājyabhā-gahaviḥsviṣṭakṛtām 47 aindrā bārhaspatyam̐ havirnirvapedyo rāṣṭrīyo na vijayeta 48 bṛhaspataye nirupyendrā ya sam̐ skṛtyobhābhyāṃ pracaret 49 vāhnartraḥ kalpaḥ 50 idam̐ vāmāsya iti dve haviṣaḥ 51 5.1.7
2.4.5.8
ādityaṃ ghṛte caruṃ nirvapenniruddham̐ yājayet 1 siddhamā nirvapaṇāt 2 purastātsāvitrasya japet 3 ādityā bhāgam̐ vaḥ kariṣyāmyamumāmuṣyā-yaṇamavagamayateti niruddhasya nāma gṛhṇīyāt 4 havīm̐ ṣyāsādya saptāśvatthā-nmayūkhānantarvedi purastātprakṣṇutānnidadhāti 5 tānsam̐ sthite rathavāhanasya madhyameṣāyāmatihanyāt 6 idamahamādityānbadhnāmyāmuṣyāvagama iti niruddhasya nāma gṛhṇīyāt 7 yadi saptāhe nāvagachedidhme mayūkhānupasaṃnahyaivaṃ dviḥ saptāhe saptāhe yajeta 8 yadi prathame nāvagacheduttarābhyāmiṣṭvā dhārayadvatyā yajeta 9 yadi dvitīya uttarayā yajeta . yadyuttame'ntato dhārayadvatyā 10 dārśapaurṇamāsika idhme mayūkhānupasaṃnahyāpi vādite'numanyasva satyāśīriha mana iti niruddhasya dakṣiṇātpadātpām̐ sūnapādadīta . tadyaḥ purastādgrāmyavādīva syāttasminsabhāyā-mupapiṣṭe'bhivātaṃ pām̐ sūndhvam̐ sayeyuḥ 11 preta marutaḥ svatavasa enā viśpatyāmum̐ rājānamabhīti grāmyavādino gṛhādvrīhīnāhṛtya tredhā tānvicinuyādye kṛṣṇāstānkṛṣṇājina upanahya nidadhyā dye śuklāstamādityaṃ ghṛte caruṃ nirvapet 12 ādityam̐ sam̐ sthāpya yebhyo'dhi vicinuyāttānudaṅparetya valmīkavapāmudrujya yadadya te ghora āsanniti juhoti 13 pratyetya vāruṇena yajetāntato dhārayadvatyā 14 tāsāmehyūṣu bravāṇi ta imam̐ yajñamiti hūtavantāvājyabhāgau 15 tyānnu kṣatriyānyebhyo māteti haviṣaḥ 16 nitye sam̐ yājye 17 dhārayadvatyām̐ vārtraghnaḥ kalpaḥ 18 dhārayanta ādityāsa iti dve haviṣaḥ 19 5.1.8
2.4.5.9
sauryaṃ ghṛte caruṃ nirvapecchuklānām̐ vrīhīṇāṃ brahmavarcasakāmaḥ 1 udvā-sayañśātamānikau rukmau rājatamadhastātkuryāddharitamupariṣṭāt 2 prayājeprayāje triyavaṃ kṛṣṇalaṃ juhoti 3 saumāraudraṃ tantram 4 tatsūryasya bhadrā aśvā iti haviṣaḥ 5 śatakṛṣṇalāyāṃ catvāricatvāri kṛṣṇalānyavadānamekaṃ prāśitrame-kamavāntareḍā 6 caruṃ brahmaṇe pariharati 7 niścūṣya bhakṣānupayachanti 8 jīvitavānkalpaḥ 9 hiraṇyagarbho yaḥ prāṇata iti haviṣaḥ 10 bārhaspatyaṃ caruṃ nirvapetpurodhākāmaḥ 11 tasyā grāmakāmaṃ tantram 12 aindrā bārhaspatyasyāmnāte 13 bārhaspatyaṃ caruṃ nirvapetpayasi grāmakāmaḥ paśukāmo vā 14 bahupuṣṭasya gṛhātkṣīramāhṛtya svāsāṃ ca gavāṃ praṇītodakena sam̐ sṛjya carum̐ śrapayati 15 brāhmaṇaspatyaṃ caruṃ nirvapetsaṃgrāmaṃ jigīṣansenayoḥ saṃdṛśyamānayoḥ 16 udbarhiḥ prastara iṣuṇāṃ bāṇavantaḥ paridhayaḥ pattrato mūlāni 17 prastaramanupraha-ranpātr! yāmupādadhīta 18 brāhmaṇaspatyaṃ caruṃ nirvapedyatra kāmayeta brahmabalam̐ syāditi 19 bṛhaspatiḥ prathamaṃ jāyamāna ityaṣṭau haviṣām 20 na bṛhatyā vaṣaṭkaroti 21 anuvākyāyāścatvāryakṣarāṇi yājyāmabhyatyūhati 22 uttiṣṭha brahmaṇaspate devayantastvemahe dhna. upa prayantu marutaḥ sudānavā indra prāśom .. ityanvāha .. bhavā sacāgniruktha iti yajati 23 gārmute bṛhaspate juṣasva na evā pitra iti bārhaspatyasya . saumāpauṣṇasyāmnāte 24 prājāpatyamadhiśritya prākparyagnikaraṇādgārmute gomūtrasyāścotayet 25 vāstvabhayaḥ kaṇikaḥ 26 prāyaścittiḥ kalpaḥ 27 namaste rudra manyava imā rudrā yeti haviṣaḥ 28 niṣādasthapateriṣṭiḥ 29 āmnātā dakṣiṇā 30 rājā parameṣṭhikāmaḥ parameṣṭhine dvādaśakapālaṃ nirvapet 31 prāksviṣṭakṛto'dhijyaṃ dhanustisraśceṣūragniṣṭe teja iti yajamānāya prayachati . sā dakṣiṇā 32 vaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ nirvapedbhrātṛvyavān 33 ājyabhāgābhyāṃ pracarya barhiṣi puroḍāśaṃ nidhāya sphyenedamahaṃ māṃ cāmuṃ ca vyahāmīti yaṃ dviṣyāttasya nāma gṛhṇīyādbarhiṣyavasannam̐ sphye ca śliṣṭaṃ tadviṣṇava urukramāyāvadyet 34 taṃ punaḥ samūhedidamahaṃ māṃ cāmuṃ ca samūhāmīti yo'sya priyaḥ syāttasya nāma gṛhṇīyādanāvāhya pūrva m̐! viṣṇumurukramam̐ yajet 35 indrā ṇyai caruṃ nirvapetsenāyāmuttiṣṭhantyāmidhme balbajānupasaṃnahya 36 śrīkāmasya bhūtikāmaṃ tantram 37 ko addhā vedeti daśa haviṣām 38 5.1.9
2.4.5.10
agnaye vasumata iti caturhaviṣaḥ saṃjñānī 1 ya ichetsamānaṃ mā śreṣṭhibhiḥ saṃmanyeranniti sa etayā yajeta 2 tasyā grāmakāmaṃ tantram 3 samavadāya pracarati 4 agnaye vasumate somāya rudra vata indrā ya marutvate varuṇā-yādityavate'nubrūhītyanuvācayati 5 āśrāvyāgnim̐ vasumantam̐ somam̐ rudra vantamindraṃ marutvantam̐ varuṇamādityavantam̐ yajeti preṣyati 6 agni prathamaḥ samagniriti haviṣaḥ 7 saṃjñāta evaindre ṇa yajeta 8 saṃjñānaṃ no divetyetābhirubhayoḥ prāksviṣṭakṛto juhoti 9 āgneyamaṣṭākapālamiti caturhaviṣā hiraṇye naṣṭe yajeta 10 rayimantāvājyabhāgau 11 agne dā ityaṣṭau haviṣām 12 sanimatyau sam̐ yājye 13 vindetaiva punaryajeta 14 rājayakṣmagṛhīto'māvāsyāyāmācamanāntaṃ kṛtvānyadidhmābarhiḥ saṃnahya niśi vaiśvadevena yajeta 15 prāyaścittiḥ kalpaḥ 16 pūrvāparamiti dve haviṣaḥ 17 yathādityā iti prāksviṣṭakṛto juhoti 18 indrā ya rājña iti trihaviṣarddhiruttarauttaraḥ puroḍāśo varṣīyān 19 tasyā grāmakāmaṃ tantram 20 prācyāṃ diśīti tisro haviṣām 21 indrā ya rājñe'nubrūhī prathamāmanvāhendra m̐! svarājānam̐ yaja madhyamayā yajati 22 indrā ya svarājñe 'nubrūhī madhyamāmanvāhendra madhirājānam̐ yaja uttamayā yajati 23 indrā yādhirājā-yānubrūhyetāmevānvāhendra m̐! rājānam̐ yaja pūrvayā yajati 24 yathejyamupalakṣyate sviṣṭakṛti sūktavāke ca 25 tejaskāmasya bhūtikāmaṃ tantram 26 uttarā paśukāmasya 27 ā yasminniti haviṣoścatasraḥ 28 ārkavatasyottaraḥ 29 indrā yārkavata iti catasraḥ 30 niruddhasya hūtavantāvājyabhāgau 31 nitye sam̐ yājye 32 vaśā dakṣiṇā 33 yaḥ kāmayeta parajanapade ma ṛdhyeteti . tasyā grāmakāmaṃ tantram 34 gataśrīḥ śriyo na vyacyeyeti yajeta 35 prāyaścittiḥ kalpaḥ 36 yaḥ kāmayeta bahudakṣiṇena yajñena yajeyeti . tasyāḥ paśukāmaṃ tantram 37 indrā ya gharmavata iti caturhaviḥ 38 ā te maho yo jāta eveti manasvataḥ . āmnāta itareṣām 39 indrā yām̐ homuca iti sapta 40 tṛtīyayā jyeṣṭhaḥ kulīnaḥ saṃpanno yajeta 41 dvayoḥ prāyaścittiḥ kalpo . grāmakāmaṃ tantramekasyām̐ . vārtraghna uttarāsām 42 viveṣa yaditi caturdaśa haviṣām 43 aindra mekakapālamiti sapta 44 indrā ya vajriṇa iti trihaviryasya bhrātṛvyaḥ somena yajeta 45 sutyeṣṭim̐ saṃdadhyāt 46 hūtavantau pūrvayorvārtraghna uttarāsām 47 arvāvato na āgahīti caturdaśa haviṣām 48 indraṃ nara iti trayodaśakapāle prāksviṣṭakṛto juhoti 49 indrā ya manyumata iti tisraḥ 50 yaṃ jīvagrāhaṃ gṛhṇīyustam̐ vikṛnteyuḥ 51 ya ichedāḍhyo'nupavādaḥ syāmiti sa yakṣyamāṇaḥ sam̐ vatsaraṃ mana iti na brūyāt 52 ā te maho yo jāta eveti catasro haviṣām 53 pūrve prathamottamayoḥ 54 yasya sāṃnāyyaṃ candra mā abhyudiyādvaikṛtībhyo nirupya taṇḍulām̐ stredhā vibhajet 55 tūṣṇīṃ prātardohaṃ piṣṭeṣu piṣṭacarum 56 śṛte vibhajya pracarati 57 prāyaścittiḥ kalpaḥ 58 agne dā dā no agna ityāgneyasya 59 kimitte viṣṇa ityuttarayoścatasra . uttarapūrvayoḥ 60 paśukāmo'māvāsyāyāmiṣṭvā tūṣṇīm̐ sarvānvatsānapākaroti 61 iḍāmagna iti ṣaḍḍhaviṣām 62 āgneyamaṣṭākapālamiti trihaviḥ 63 uttamāyāṃ girimupa-nipīḍya yajetāpo vā 64 somavāminaḥ prāyaścittiḥ kalpaḥ 65 tvā yujā tava tatsometi dve haviṣaḥ 66 āmnātam̐ śrayaṇamāmnātam̐ śrayaṇam 67 5.1.10
itīṣṭikalpe prathamo'dhyāyaḥ
2.4.5.11
āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapenmaitrāvaruṇīṃ payasyāṃ . tasyāḥ samānadevatamekādaśakapālaṃ dvādaśakapālam̐ vā . tūṣṇīmupacaritām̐ ścai-kakapālān 1 siddhamā pracaraṇāt 2 āgneyena pracaryottaraṃ puroḍāśamābhikṣayā prachādya tāṃ caturdhā vyudūhati yā vāṃ mitrāvaruṇā ojasyetiprabhṛtibhiḥ prācīnaṃ prathamaṃ pradakṣiṇaṃ brāhmaṇasyendrā varuṇāviti rājanyasyāgnivaruṇāviti vaiśyasya . samavadāya pracaratyupastaraṇābhighāraṇaiḥ saṃpātamekakapālāñjuhoti yaste rāja-nvaruṇa deveṣvanne dvipātsu catuṣpātsu paśuṣvoṣadhīṣu vanaspatiṣvapsu pṛthivyāṃ dikṣu yaste rājanvaruṇeti sarvatrānuvajati 3 yā vāṃ mitrāvaruṇā oja-syetiprabhṛtibhiḥ samuhya sviṣṭakṛte samavadyatīḍāyai ca 4 yathākāmaṃ tantram 5 indrā varuṇā samrāḍityaindra vāruṇasya 6 vaiśvadevaṃ caruṃ nirvapedbhrātṛvyavān 7 navanītena śrapayati 8 viśvāhendra iti dve haviṣaḥ 9 etayā grāmakāmo yajeta 10 sarveṣāṃ grāmiṇāṃ gṛhādājyamāhṛtya caruṃ śrapayati 11 siddhamā paridhīnāṃ paridhānāt 12 paridhīnanumantrayate dhruvo'sīti madhyamamugro'sīti dakṣiṇama-bhibhūrasītyuttaraṃ .. paribhūrasītyāhavanīyam̐ sūrirasītyādityam 13 siddhamodvāsanāt 14 śuktyākṛtyāmanapātraṃ mṛnmayaṃ dārumayam̐ vā tasmim̐ ścaro-ravasrāvayati 15 āmanasya deva ye sajātāḥ samanasa itiprabhṛtibhirāmanapātreṇa prāksviṣṭakṛtaścatasra āhutīrjuhoti 16 kutrāciditi sam̐ yājye 17 pṛṣatī gaurdhenurdakṣiṇā 18 yāvato'śvānpratigṛhṇīyāttāvataścatuṣkapālānvāruṇānnirva-pedekaṃ cādhvaponaptrīyaṃ carum 19 yaste rājanvaruṇa gāyatrachandā itiprabhṛtibhiḥ prāksviṣṭakṛtaścatasra ātīrjuhoti 20 evam̐ yadi punaḥ pratigrahīṣyansyādaya ca punaḥ pratigṛhṇīyādardhānvāruṇānniryapetsauryavāruṇānardhān 21 yukṣvādhikaḥ sauryavāruṇānāmityaponaptrīyaḥ 22 samānamanyat 23 ekavim̐ śatiḥ sāmi-dhenīḥ 24 pṛthupājāstam̐ sabādha iti ṣaḍdhāyyāḥ 25 prāyaścittiḥ kalpaḥ 26 āmnāte vāruṇānām 27 yadadya sūryeti sauryavāruṇānām 28 upema-sṛkṣītyaponaptrīyasya 29 uttarābhyāmapsu juhoti 30 5.2.1
2.4.5.12
āmayāvyāyuṣkāmeṣṭyā yajeta 1 āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālamiti trihaviḥ pūrvedyuḥ pañcahaviraparedyuḥ 2 tasyāṃ prāk sviṣṭakṛtaḥ kām̐ sye camase vā pañcagṛhītaṃ gṛhṇāti 3 hiraṇyaṃ baddhvā darbheṇāgnerāyurasīti pañcagṛhīte'vadadhāti 4 indra sya prāṇo'sīti pūrvārdhe juhoti pradakṣiṇamuttarairanuparikrāmanpratiparikramya pañcamena madhye 5 yannavamaiditi pānāya ghṛtamānīya hiraṇyamuddharati pāvamānasyeti tṛtīyamātraṃ bṛhatā tveti dvibhāgamahugnetyuddhṛtya tīre nidadhāti 6 agreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya tejo'sīti yajamānāya prayachati 7 idam̐ varca iti yajamānaḥ pratigṛhṇāti 8 hiraṇyamabhivyādāya nirdhayanpibati 9 prakṣālyemamagna iti yajamānāya badhnāti 10 agnirāyuriti brahmaṇo hastamālabhya sarva ṛtvijaḥ paryāhurbrahmā yajamānasya 11 dakṣiṇākāle daśataṃ dadāti 12 jīvitavānkalpaḥ 13 agna āyūm̐ ṣyāyurdā deveti daśa haviṣām 14 āgneyamaṣṭākapālamiti caturhaviḥ pañcahavirvā ya icchetprajananena me paśavo bahavaḥ syuriti 15 atha cedupanameta purastātsam̐ sṛṣṭasyendrā yaikādaśakapālaṃ nirvapetprājāpatyam̐ sam̐ sṛṣṭam 16 udvāsanavelāyāṃ kām̐ sye camase vopastīrya dadhi madhu ghṛtaṃ dhānā udakaṃ pavitrāntarhita ānayati 17 ā no agne sucetunā no agne rayiṃ bhareti daśa haviṣām 18 agnaye bhrājasvata iti trihaviścakṣuṣkāmasya 19 śuklā vrīhayo bhavanti śvetānāṃ gavāmājyaṃ payasi caruḥ 20 brahmabhāgayajamānabhāgābhyām̐ saha sauryaṃ caruṃ brahmaṇe pariharati 21 hute samiṣṭayajuṣi sauryaṃ carum 22 catasraḥ piṇḍīḥ kṛtvā saurībhirhasta ādadhāti 23 tāḥ prāśya yajamānabhāgaṃ prāśnāti 24 udagne śucayastavāyamagniriti catasro haviṣām 25 pūrve prathamottamayo-rādānīyā uttarāḥ 25 5.2.2
2.4.5.13
sarvapṛṣṭhayā bhūtikāmo yajetābhiśasyamāno vā 1 dvādaśa kapālāni prayunakti 2 siddhamā nirvapaṇāt 3 indrā ya rāthaṃtarāyendrā ya bārhatāyendrā ya vairūpāyendrā ya vairājāyendrā ya raivatāyendrā ya śākvarāyetyekaikasyai devatāyai caturaścaturo muṣṭīnnirvapati sarvā vā devatā anuhṛtya catura eva muṣṭīn 4 siddhamopadhānāt 5 uttānāni kapālānyupadadhāti . tatsviccaruḥ 6 siddhamā pracaraṇāt 7 madhyamasya pūrvārdhādavadāya pūrvārdhāccendrā ya rāthaṃtarāyānubrūhi abhi tvā śūra nonumo'dugdhā iva dhenavaḥ . īśānamasya jagataḥ svardṛśamīśānamom .. ityanvāha 8 indraṃ bārhatam̐ yaja .. ye yajāmaha indraṃ bārhatam ṣṭva. ndra tasthuṣastvāmiaddhi havāmahe sātā vājasya kāravaḥ . tvām̐ vṛtreṣvindra satpatiṃ narastvāṃ kāṣṭhāsvarvatā vā .. iti yajati 9 pratiparikṛṣyābhiparikarṣanprada-kṣiṇamuttarābhyo'vadyati 10 indrā ya bārhatāyānubrūhi tvāmiddhi havāmahe sātā vājasya kāravaḥ . tvām̐ vṛtreṣvindra satpatiṃ narastvāṃ kom .. ityanvāha 11 indra m̐! rāthaṃtaram̐ yaja .. ye yajāmaha indra m̐! rāthaṃtaram ṣṭhāsvarvata abhi tvā śūra nonumo'dugdhā iva dhenavaḥ . īśānamasya jagataḥ svardṛśamīśānamindra tasthuṣā vā .. iti yajati 12 indrā ya vairūpāyānubrūhyāpaprāthetyanvāha 13 indra m̐! vairājam̐ yaja .. bodhā su ma iti yajati 14 indrā ya vairājāyānubrūhyetāmevānvāha 15 indra m̐! vairūpam̐ yajāpaprātheti yajati 16 indrā ya raivatāyānubrūhi .. revatīrna ityanvāha 17 indra m̐! śākvaram̐ yaja .. pro ṣvasmā iti yajati 18 indrā ya śākvarāyānubrūhyetāmevānvāha 19 indra m̐! raivatam̐ yaja . pūrvayā yajati 20 yathejyamupalakṣyate sviṣṭakṛti sūktavāke ca 21 pratiparikṛṣyābhipari-karṣansviṣṭakṛte samavadyatīḍāyai ca 22 yathākāmaṃ tantram 23 5.2.3
2.4.5.14
aiṣṭikyā sautrāmaṇyā yajeta somātipavito rājasūyenābhiṣiṣicāno bhūtikāmo jyogāmayāvī vā 1 sīsena klībātpariśrite surādra vyaṃ krīṇāti nagnahuvrīhi-yavagodhūmaśaṣpāṇi 2 surāsomavikrayinnetena te sīsena surāsomānkrī-ṇānītyuktvā krīṇāti 3 svādvīṃ tvā svāduneti saṃdadhāti 4 somo'syaśvibhyāṃ pacyasvetyabhimṛśati 5 śvaḥ surā janiteti paśubandhāyopavasati 6 siddhamā vedikālāt 7 vedikāle pratiprasthātā dakṣiṇato vedirūpaṃ kharaṃ karo-tyuttarato'dhvaryuḥ payograhebhyo hrasīyām̐ sam 8 agnī praṇayataḥ 9 dakṣiṇato dakṣiṇāgneḥ pratiprasthātā kharādupayamanīḥ kṛtvāvokṣya pūrvārdhe kharasya sādayati 10 pāśukāni pātrāṇi prayunakti . dakṣiṇasminkhare pratiprasthātā trīnmā-rttikānupayāmānvālaṃ dro ṇaṃ śatātṛṇṇāṃ trīṇi vāyavyānyuttarasminnadhvaryuḥ śaṣpapavitre trīṇi vāyavyāni 11 ājyaṃ payaścābhyudāharati 12 vedyāmājyam̐ sādayati khare payaḥ 13 surākalaśaṃ pratiprasthātotkaradeśa āgnīdhrasya mūrdhani sādayitvāpareṇa vihāraṃ dakṣiṇātikramya svasminkhare sādayati 14 siddhamājyagrahebhyaḥ 15 caturgṛhītānyājyāni pṛṣadājyavanti gṛhṇāti 16 siddhamājyānām̐ sādanāt 17 dro ṇe vālam̐ vitatya pratiprasthātā punātu te parisrutamiti surāmatipāvayati 18 kuvidaṅga yavamanta iti gṛhṇīto 'dhvaryuḥ payograhānadhyadhi śaṣpapavitre dhārayamāṇa āśvinam̐ sārasvatamindrā ya sutrāmṇe 19 yathādevatamupayāmasādanaṃ ca 20 upayāmagṛhīto'syachidrā ṃ! tvāchidre ṇeti pratiprasthātopayāmeṣu surāgrahān 21 kuvalasaktubhirāśvinam̐ śrītvā sādayati karkandhusaktubhiḥ sārasvataṃ badarasaktubhiraindraṃ yūpāvaṭaprabhṛti siddhamopākaraṇāt 22 āśvinamajamupākaroti sārasvatīṃ meṣīmaindra mṛṣabham 23 siddhamā mārjanāt 24 upayāmānvāyavyeṣvavanīyāntarāgnī grahānādāyāvatiṣṭhante dakṣiṇaiḥ surāgrahānsavyaiḥ payograhānpūrvo 'dhvaryuraparaḥ pratiprasthātāparo yajamānaḥ 25 aśvibhyām̐ sarasvatyā indrā ya sutrāmṇe somānām̐ surāmṇāmanubrūhītyanuvācayati 26 āśrāvyā śvibhyām̐ sarasvatyā indrā ya sutrāmṇe somānsurāmṇaḥ prasthitānpreṣyeti pracarati 27 vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā dhyānāni dhyāyati sim̐ hayorimam̐ yaśa āgachatvityadhvaryurvyāghrayoriti pratiprasthātā vṛkayormāmiti yajamānaḥ 28 mukhyayoḥ saṃpātānavanīyāgreṇāgnī paryāhṛtya dakṣiṇato yajamāno bhakṣayati yadatra śiṣṭamiti payograhānnānā hi vāmiti surāgrahānavaghreṇa surāpaḥ 29 dve srutī itiprabhṛtibhiḥ prāk sviṣṭakṛtaścatasra āhutīrjuhoti 30 pratiprasthātādhyadhi dakṣiṇamagnim̐ śatātṛṇṇāmavasthāpya surāśeṣamānīya tvam̐ soma pracikita itiprabhṛtibhirdvādaśabhiḥ kṣarantīmanumantrayate tisṛbhistisṛbhirekaiko dakṣiṇato brahmā paścādyajamāna uttarato'dhvaryuḥ purastātpratiprasthātā 31 ekādaśa-kapālānpaśupuroḍāśānnirvapatīndrā ya sutrāmṇe savitre varuṇāya 32 ṛte sviṣṭakṛtaḥ paśubhiḥ pracarya paśupuroḍāśaiḥ pracaratyaindre ṇa prathamaṃ . paśūnāṃ paśupuroḍāśānāṃ ca sviṣṭakṛte samavadyatīḍāyai ca 33 yathākāmaṃ tantram 34 mārjayitvā vaḍabā dakṣiṇā 35 siddhaḥ paśubandhaḥ 36 paśorhotramāmnātam 37 surāpayoliptānyapsu praharati 38 yuvam̐ surāmamiti grahāṇāmanuvākyā 39 hotā yakṣadaśvināviti praiṣaḥ 40 putramiva pitarāviti yājyā 41 somānām̐ surāmṇāmagne vīhītyanuvaṣaṭkaroti 42 indra ḥ! sutrāmā tasya vayaṃ tatsavitura-cittīmaṃ me varuṇa tattvā yāmīti paśupuroḍāśānām 43 5.2.4
2.4.5.15
dvādaśarātraṃ tapastaptvā traidhātavyayā yajeta trirātropepsyāgūrtyabhicaranvā 1 dvādaśa kapālāni prayunakti 2 siddhamā nirvapaṇāt 3 aindrā vaiṣṇavānvrīhīnnirupya yavānnirvapati tato vrīhīn 4 siddhamādhiśrayaṇāt 5 vrīhimayamadhiśri-tyāparyagnikṛtam̐ śrapayitvā tasminvarṣīyām̐ sam̐ yavamayamadhiśrityāparyagnikṛtam̐ śrapayitvā tasminvarṣiṣṭham̐ vrīhimayamadhiśritya paryagniṃ karoti 6 siddhamodvāsanāt 7 abhighāryottarāvupariṣṭāddhārayannadharamabhighāryodvāsyā-laṃkaroti 8 ādhāyottarau sarveṣāmatighātamavadyati havirāhutisviṣṭakṛdiḍebhya . ekasya bhakṣān 9 dakṣiṇākāle sahasraṃ dakṣiṇākāle tisro dhenavastrīṇi hiraṇyāni trīṇi tārpyāṇyanyatsahasrādāgūrtino'bhicarato vā dakṣiṇā 10 agne vājasya gomata iti pañca dhāyyā jagatī ṣaṣṭhī 11 agne trī te vājinā trī ṣadhastheti triṣṭubhā paridadhāti 12 triragnirbalabhittrirahna ityājyabhāgau 13 sam̐ vāṃ karmaṇeti dve haviṣaḥ 14 trīṇyāyūm̐ ṣyagnirasmīti sam̐ yājye 15 vārtra-ghno'bhicarataḥ 16 indrā viṣṇū dṛm̐ hitāḥ śambarasyeti dve haviṣaḥ 17 putraḥ somena yajeta 18 pārjanyaṃ caruṃ nirvapedvṛṣṭikāmaḥ 19 parjanyāya pragāyateti dve haviṣaḥ 20 āgneyamaṣṭākapālamiti trihaviradhiśrayaṇātprabhṛti sam̐ sṛjyāhutīśca vidmā te agna iti dve haviṣoścatasro yastastambheti ṣaṣṭhyau 21 5.2.5
2.4.5.16
rājā purohito vā kārīryā vṛṣṭikāmo yajeta 1 kṛṣṇamāchādya pūrvāhṇe vratamupai-ti 2 vaitasamidhmamājyaṃ madhu karīrasaktūnkṛṣṇājine paścādāhavanīyasyopa-sādayati 3 anvārabdhe yajamāne vācayanpurovātetiprabhṛtibhiriṣṭau vātaho-māñjuhoti 4 māndā vaśā iti madhunā karīrasaktūnsaṃnīya catasraḥ piṇḍīḥ kṛtvā kṛṣṇājine nidadhāti 5 vṛṣṇo aśvasya saṃdānamasīti śyāvasyāśvasya saṃdānamanumantrayate 6 vṛṣṭyai tvopanahyāmīti kṛṣṇājine piṇḍīrupanahyati 7 devā vasavyā iti pūrvārdhe gadhākarṇe pratimucyāhnastṛtīyaṃ kāṅkṣet 8 yadi varṣeduttarābhyāmaparayoḥ pratimucyeṣṭiṃ nirvapet 9 na cedvarṣeddevāḥ śarmaṇyā iti madhyame pratimucyāhna uttarārdhaṃ kāṅkṣet 10 yadi varṣeduttamena paścārdhe pratimucyeṣṭiṃ nirvapet 11 na cedvarṣeddevāḥ sapītaya iti pratimucyāhnaḥ śeṣaṃ kāṅkṣet 12 vṛṣṭe sadyo nirvapet 13 yadi na varṣettatraiva vaseyuḥ 14 śvobhūte'gnaye dhāma-chade'ṣṭākapālaṃ nirvapenmārutam̐ saptakapālam̐ sauryamekakapālam 15 udvāsa-navelāyāṃ kām̐ sye camase vopastīrya piṇḍīralaṃkaroti 16 prāk sviṣṭakṛtaḥ piṇḍīmavadāya divā cittama iti nigadya devā vasavyā iti juhotyāyara iti nigadya devāḥ śarmaṇyā iti dvitīyāmudīrayateti nigadya devāḥ sapītaya iti tṛtīyām̐ .. sṛjā vṛṣṭiṃ diva ityapsu caturthīm 17 ye devā divibhāgāḥ stheti barhiṣi kṛṣṇājinamavadhūnoti 18 ramayata marutaḥ pretam̐ vājinaṃ manojavasam̐ vṛṣaṇam̐ suvṛktim . yenedamugramavasṛṣṭameti tamaśvinā paridhattaṃ svastaye .. ityuttarato vārṣikam̐ vātamanumantrayate 19 kṛṣṇaṃ niyānamiti ṣaṭtrihaviṣām 20 āgnimārutaṃ tantram 21 uttamayā sauryamabhijuhoti 22 saiṣā kārīrī nāmeṣṭirya etayā yajeta sam̐ vatsaraṃ karīrāṇāṃ nāśnīyāditi vratam 23 5.2.6
2.4.5.17
rājasūyātkāmyānāṃ nirhāraḥ 1 bibhyadādityebhyo bhuvadvadbhyo ghṛte caruḥ 2 arvāñco adyeti dve haviṣaḥ 3 āgrāyaṇa . vairājaḥ kalpaḥ 4 agna indra śca dāśuṣo yābhyām̐ svarajanannityāgnīndra sya 5 viśve devā ṛtāvṛdho viśve devāso asridha iti vaiśvadevasya 6 dyāvā naḥ pṛthivī pra pūrvaje iti dyāvāpṛthivīyasya 7 soma yāste mayobhuvo yā te dhāmāniti saumyasya 8 śunāsīrye catvāraḥ 9 kāmaḥ paśukāmānnakāmayorvarṣasyodakārthe 10 dvāvindruturīye 11 devikāsu catvāraḥ 12 anvadya no anumatiranvidanumata iti daśa haviṣām 13 āśvinaṃ dvikapālam̐ svastikāmaḥ pūrvāhṇe nirvapet 14 prāyaścittiḥ kalpaḥ 15 prātaryajadhvamaśvineti dve haviṣaḥ 16 triṣam̐ yuktena yajñakāmo yajetottareṇa paśukāmaḥ 17 indrā nu pūṣaṇā yannirṇijetyaindrā pauṣṇasya 18 vaiśvānaravāruṇena yo jyogāmayāvī yajeta 19 yasya rāṣṭram̐ śithiramiva syāttametena yāja-yenmaitrābārhaspatyena 20 devasuvām̐ havirbhiriṣṭiḥ sarvakāmo yajeta 21 prāk sviṣṭakṛta ājyasya vājaprasavyam̐ hutvābhiṣiñcati 22 tvamagne bṛhadvaya iti ṣoḍaśa haviṣām 23 diśāmaveṣṭibhirannādyakāmo yajeta 24 vairājaḥ kalpaḥ 25 satyadūtahavirbhiḥ svastikāmo yajeta 26 prāyaścittiḥ kalpaḥ 27 ya imā viśvā jātānīti ṣaḍḍhaviṣām 28 5.2.7
2.4.5.18
atha hautram 1 yathā sāmidhenyastathāgnipraṇayanīyā yūpyā agnimanthanīyāstathā maitrāvaruṇasya paryagnikaraṇam̐ stokyā manotāsūktamanuvākyā 2 praiṣaṃ kartṛpratya-yamanvāha 3 maitrāvaruṇacodito hotā yajet 4 praṇīyamānāya preṣitaḥ pra devamityanūcyā yamu ṣyetyutthāyā yamagniriti gachannuttarām̐ vediśroṇimapareṇa tiṣṭhannūrṇāvantamityardharce kāṅkṣet 5 nihate śeṣamuktvā tvaṃ dūta iti paridadhāti 6 upaviśet 7 āsīno yūpāyājyamānāya preṣito'ñjanti tvāmiti tṛtīyasyānuvacanasyārdharce kāṅkṣet 8 ucchriyamāṇāya preṣito yadūrdhvaṃ uñśra-yasveti saṃtatya samatriṇaṃ daheti kāṅkṣet 9 parivīyamāṇāya preṣitaḥ kṛdhī na ityanūcya yuvā suvāsā iti paridhāyāvatiṣṭhet 10 mathyamānāya preṣitaḥ siddham̐ yathā vaiśvadeve 11 saptadaśa sāmidhenyaḥ 12 siddhamāvāhanāt 13 na paśupuroḍāśāya . prāgājyapebhyo vanaspatim 14 ājyapādi siddham 15 tīrthena maitrāvaruṇo'greṇa hotāramapareṇa kartāraṃ dakṣiṇām̐ vediśroṇimapareṇa tiṣṭhannavakro'vithuro bhūyāsaṃ phalagrahirasi phalagrahirahaṃ tvayā sākṣādṛdhyā-samiti bāhubhyāṃ daṇḍaṃ parigṛhya tena vedimavaṣṭabhya dakṣiṇe'm̐! se pratiṣṭhāpya prahvastiṣṭhansaṃpraiṣaṃ kāṅkṣet 16 samidbhyaḥ preṣito hotā yakṣadagnim̐ samidheti daśa praiṣāḥ 17 samiddho adya manuṣo duroṇa iti daśabhirhotāprībhiryajet 18 ubhāvanavānantau vyavānantau vā 19 vāmasyagopām̐ syādamūrodevebhyaḥ śrayantāṃ kṛṇvānepracetasātanvatām̐ yaśodhāṃ naro havyasūktīnāmiti praiṣeṣu vyavaset 20 paryagnaye kriyamāṇāya preṣito'gnirhotā na iti tisraḥ 21 upapreṣyetyukte'jai-dagniriti maitrāvaruṇo daivyāḥ śamitāra iti hotā 22 asnā rakṣaḥ sam̐ sṛjatādityupām̐ śu .. vaniṣṭhumasya mā rāviṣṭetyuccaiḥ 23 adhrigo3 iti paridadhyāt 24 adhriguśca vipāpaścetyupām̐ śu japati 25 stokebhyaḥ preṣito juṣasva saprathastamamiti ṣaṭ 26 svāhākṛtibhya preṣito hotā yakṣadagnim̐ svāheti praiṣaḥ 27 sadyo jāta ityṛcā hotā yajet 28 vānnartrāvājyabhāgau sapraiṣau 29 agne nayeti ṣaḍarca m̐! vapāyāḥ paśupuroḍāśasya paśostisraḥ pūrvāḥ pūrvāḥ puronuvākyā uttarottarā yājyā ityuktaḥ ṣaḍarcadharmaḥ 30 athaindrā gnasya śuciṃ nu stomam̐ śnathadvṛtramubhā vāmindrā gnī pra carṣaṇibhyā ā vṛtrahaṇā gīrbhirvipra ityuktaḥ ṣaḍarcadharmaḥ 31 vapāyai preṣitaḥ prathamāmanūcya hotā yakṣadindrā gnī chāgasya vapāyā iti praiṣo . dvitīyā yājyā 32 puroḍāśāya preṣi-tastṛtīyāmanūcya hotā yakṣadindrā gnī puroḍaśasyeti praiṣaścaturthī yājyā 33 iḍāmagna iti vyaktasyānuvākyāpraiṣo .. 'gnim̐ sudītimiti yājyā 34 siddha iḍopahavaḥ 35 manotāyai preṣitastvam̐ hyagne prathamo manoteti trayodaśa 36 haviṣe preṣitaḥ pañcamīmanūcya hotā yakṣadindrā gnī chāgasya haviṣa iti praiṣaḥ . ṣaṣṭhī yājyā . tasyā ardharce vasāhomaṃ kāṅkṣet 37 vanaspataye preṣito devebhyo vanaspata ityanuvākyāpraiṣo .. vanaspate raśanayeti yājyā 38 sviṣṭakṛte preṣitaḥ piprīhi devānityanuvākyāpraiṣo .. 'gne yadadyeti yājyā 39 siddha iḍopahavaḥ 40 anuyājebhyaḥ preṣito devaṃ barhirityekādaśīnuyājāḥ 41 teṣāmādyavasānairhotā yajet 42 ubhāvuttamamanudra veyātām 43 sūktavākāya preṣito'gnimadyeti maitrāvaruṇaḥ sūktā brūhīti viramyātipraṇīte tūṣṇīṃ daṇḍama-vadadhāti 44 śiṣṭam̐ hotuḥ 45 5.2.8
2.4.5.19
paśubandhe devatāyajamānapaśuvācināmekavacanadvivacanabahuvacanāni 1 trīṇi-trīṇi svaśabdāni pum̐ si pūrvāṇi parāṇi striyāḥ . strīpum̐ soḥ samavāye pum̐ savat 2 medhapataya iti yajamānavāci paśuvāci devatāvāci vā . medhapataye medhapatibhyāṃ medhapatibhyo medhapatnyai medhapatnībhyāṃ medhapatnībhyo . medhīṃ medhyau medhīḥ . prāsmā agniṃ prābhyāmagniṃ praibhyo'gniṃ prāsyā agniṃ prābhyāmagniṃ prābhyo'gnimityevamata ūrdhvamūhyamūhet 3 dvipaśuprabhṛtipratyaṅgānāṃ bahuvacanāni . praśasā bāhū śalā doṣaṇī kaśyapevām̐ sāchidre śroṇī kavaṣorū sreka-parṇāṣṭhīvantā 4 yānyavyayānyanekāni tāni dvirabhyasyante . tāni vyā-khyāsyāmo yathaikadhaikadhā purā purāntarantaḥ ṣaḍvim̐ śatiḥ ṣaḍvim̐ śatirmadhyato madhyataḥ pārśvataḥ pārśvataḥ śroṇitaḥ śroṇitaḥ śitāmataḥ śitāmata utsādata utsādataḥ prastutyeva prastutyevopastutyevopastutyeva medasto medasta iti 5 haviṣi praiṣe sūktavāke ca adat adatāṃ adan ghasat ghastāṃ ghasan aghasat aghastāṃ aghasan karat karatāṃ karan agrabhīt agrabhīṣṭāṃ agrabhīṣuḥ akṣan 6 mātā pitā bhrātā sagarbhyo sakhā sayūthyonābhirūpamāsam̐ sargi śabdāścakṣuḥ śrotram̐ vāṅmanastvaṅmedo havirbarhiḥ śyenam̐ vakṣa ityanūhyāni 7 5.2.9
2.4.5.20
aindrā gnena paśūnām̐ vidhirāmnātaḥ 1 varamanādiṣṭadakṣiṇāsu dadyādgāṃ trihāyaṇīṃ caturhāyaṇīm̐ vā 2 ijyāsūpām̐ śudevatāḥ prajāpatirvāyurdevāḥ sūryo'diti-rviṣṇurviṣṇuvaruṇau savitauṣadhayo dyāvāpṛthivī bhūmiryamaśca 3 saumyaṃ babhrumitiprabhṛtayo yamāntāḥ kāmyāḥ paśubandhāḥ . teṣām̐ somo dhenumitiprabhṛtīni yamāntāni ṣaḍarcāni 4 karmādhikyam̐ vyākhyāsyāmaḥ 5 yastraitānāmuttamo jāyeta tam̐ saumāpauṣṇamālabheta paśukāmaḥ 6 audumbaro yūpaḥ 7 prājāpatyaṃ tūparamālabheta paśukāmaḥ 8 āghārāprīsāmidhenya āgnicitike vyākhyātāḥ 9 dakṣiṇākāle hiraṇyaṃ dakṣiṇā tārpyamadhivāsaśca 10 pariharaṇakāle prāśitrasya dvādaśa brahmaudanānpaktvā madhyataḥkāribhyo dadyāttebhyo dvādaśadvādaśa varāndadāti 11 devebhyo'vim̐ vaśāmālabhetādityebhyo vā prajākāmaḥ paśukāmaḥ kāmāyakāmāya 12 malhā gṛṣṭiḥ 13 viṣame samaṃ kṛtvā vaiṣṇavam̐ vāmanamālabheta bhrātṛvyavān 14 yaḥ pāpmanā tamasā gṛhīto manyeta sa etamaindra mṛṣabhamālabhetāgneyaṃ tu pūrvamajamālabheta 15 kṣutpāpmanā tamorbhirhataḥ sāvitraṃ punarutsṛṣṭamālabheta 16 oṣadhībhyo vehatamālabheta prajākāmaḥ 17 dyāvāpṛthivīye dhenū saṃmātarā ālabhetānnakāmaḥ 18 śvobhūte vatsam̐ vāyava ālabheta 19 aindrī m̐! sūtavaśāmālabheta rājanyo bhūtikāmaḥ 20 sūtavaśāyāḥ putramaindra mṛṣabhamālabheta tejaskāmaḥ 21 sārasvatīṃ dhenuṣṭarīmālabhetā nusṛṣṭim 22 dyāvāpṛthivīyāṃ dhenuṃ paryāriṇīmālabheta parisṛtvarīm 23 gomṛgam̐ vāyava ālabheta gāṃ mṛgam 24 aindrā gnamanusṛṣṭamālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet 25 piṇḍako yatra bhūmerjāyeta tadadhyavasāyeta . saumāpauṣṇaṃ napum̐ sakamālabheta paṇḍakam̐ yājayet 26 prāgghavirāhuteranavadānīyānāmaṅgānāṃ dakṣiṇāpratīco'ṅgārānupohya nirṝtyai svāheti juhoti 27 vāruṇaḥ kṛṣṇaḥ petva ekaśitipāttenāmayāvī dvīpe yajeta yam̐ samantamāpaḥ parivaheyuḥ 28 sarvakṛṣṇo'bhicarataḥ 29 siddhamā niyojanāt 30 paśuṃ badhnāmīti niyunakti 31 vaśānām̐ saptamo'nuvākaḥ 32 ukṣā brāhmaṇaspatyaḥ 33 kṛṣṇaśabalyāścarma viśasanena jahyāt 34 ṛṣabhāṇāmaṣṭamaḥ 35 indrā ya vajriṇa ṛṣabhamālabheta rājanyo bhūtikāmaḥ 36 havirāhutau hūyamāvāyām̐ yaṃ dviṣyāttaṃ manasā dhyāyet 37 yaḥ prathama ekāṣṭakāyāṃ jāyeta tamutsrakṣyannāgneyamaṣṭākapālaṃ nirupyo-tsṛjyāthāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ māsimāsi nirvapetsam̐ vatsaram 38 atha yo'parasyāmekāṣṭakāyāṃ jāyeta tamevamevotsṛjet 39 yadā pūrvotsṛṣṭo medhaṃ gachedathendrā yābhimātighna ālabhetāśvo'vyuptavaho dakṣiṇā 40 tadyadā dvitīyotsṛṣṭo medhaṃ gachedathendrā ya vṛtratura ālabheta . śatamavyuptavahā dakṣiṇā 41 etābhyāmiṣṭvā pāpmānaṃ bhrātṛvyamapahatya citrāyāḥ putramaruṇaṃ tūparaṃ brāhmaṇaspatyamālabhetābhicaran 42 yaḥ pāpmanā tamasā gṛhīto manyeta sa etamāśvinamañjimālabheta 43 tejaskāmo vasante lalāmām̐ strīnṛṣabhānālabheta . prāvṛṣi śitikakudaḥ śaradi śvetānūkāśāḥ . prājāpatyaṃ daśamaṃ dvādaśe māse 44 namo mahimna itiprabhṛtibhiḥ prāk sviṣṭakṛtaḥ sarveṣu pañcāhutīrjuhoti 45 nānātantrāḥ kṛṣṇagrīvāḥ samānatantrā vā 46 5.2.10
2.4.5.21.1
kaukilyāḥ sautrāmaṇyāḥ sa kalpo ya aiṣṭikyāḥ 1 te kāmāḥ somavāminaśca 2 siddhamā saṃdhānāt 3 parīto ṣiñcatā sutamiti pratiduhā pariṣiñcatye kasyā dugdhena prathamāyām̐ vyuṣṭāyāṃ dvayordvitīyasyām 4 tr! yahe surā janiteti paśubandhāyopavasati 5 siddha upavasathaḥ 6 śvobhūta aindra ṛṣabhastasyā-prīprathamo'nuvākaḥ 7 nityāḥ praiṣāḥ 8 ā carṣaṇiprā iti ṣaḍarcam 9 siddha upavasathaḥ 10 śvobhūta udaṅṅavasṛpya tripaśustasminsurā 11 siddhamā-tipāvanāt 12 vāyuḥ pūta iti tām̐ somavāminaḥ kuryādvāyoḥ pūta iti tām̐ somātipavitasya 13 brahmā kṣatramityanunigadati 14 kuvidaṅga yavamanta iti gṛhṇīto'dhvaryuḥ payograhān 15 kuvalasaktubhirgodhūmasaktubhirvṛkalomnāśvinam̐ śrītvā sādayati karkandhusaktubhirupavākāsaktubhirvyāghralomnā sārasvataṃ badara-saktubhistokmasaktubhiḥ sim̐ halomnaindra m 16 yūpāvaṭaprabhṛti siddhamopākaraṇāt 17 aśvibhyām̐ sarasvatyā indrā yājam̐ sarasvatyā indrā yāśvibhyāṃ mepī-mindrā yāśvibhyām̐ sarasvatyā ṛṣabham 18 siddhamā mārjanāt 19 yā vyāghram̐ viṣūciketi śyenapattreṇa yajamānaṃ pāvayati 20 pāvitaḥ somo rājetyanuvākena grahānupatiṣṭhate 21 surāvantamiti pratinigadya vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhvati 22 dhyānāni dhyātvā yamaśvineti payograhānbhakṣayati .. nānā hi vāmiti surāgrahān 23 pratiduho vājaprasavyam̐ hutvottarata uttaravederāsandyāmāsīnaṃ devasya tvā savituḥ prasava iti saṃpātenābhiṣiñcati śiraso'dhyā mukhāda-vasrāvayati .
2.4.5.21.2
śeṣaṃ pratiprasthātā dakṣiṇasminbhūḥ svāheti juhoti 24 śiro me śrīryaśo mukhamiti yathāliṅgamaṅgāni saṃmṛśati 25 prati brahmanniti pratyavarohati 26 yūṣṇaḥ śṛṅgaśaphaiḥ sīsena tantramitiprabhṛtibhiḥ prāk sviṣṭakṛtaḥ ṣoḍaśāhutīrjuhoti 27 śatātṛṇṇām̐ vyutkṣārayati 28 punantu mā pitara iti yajamānam̐ vācayati 29 ye samānāḥ samanasa ityadhvaryurjuhoti .. ye samānāḥ samanaso jīvā jīveṣu māmakā iti pratiprasthātā 30 dve srutī ityadhvaryuridam̐ haviriti pratiprasthātā 31 ekādaśakapālānpaśupuroḍāśānnirvapatīndrā ya sutrāmṇe savitre varuṇāya savitre varuṇāyendrā ya sutrāmṇe varuṇāyendrā ya sutrāmṇe savitre 32 siddhamā dakṣiṇākālāt 33 trayastrim̐ śaddakṣiṇāstāsāṃ dhenurvaḍabā cānukiśorā 34 yaddevā devaheḍanamitiprabhṛtibhiḥ prāk samiṣṭayajurbhyastisra āhutīrjuhoti 35 dhāmno dhāmna ityavabhṛthe'psu juhoti .. yadgrāme yadaraṇya iti dvitīyām 36 pavitramasīti snātāvanyonyasya pṛṣṭhaṃ prakṣālayataḥ 37 samāvṛtatpṛthivīti sruveṇa gārhapatye juhoti 38 dvitīyatṛtīyāvāprīpraiṣau . caturthe vapāgrahāḥ 39 paśupuroḍāśahaviḥsviṣṭakṛtām̐ yājyānuvākyā . yā yājyāstāḥ puronuvākyāḥ yāḥ puronuvākyāstā yājyā vapāpaśupuroḍāśa-haviṣām 40 pañcamo'nuyājaḥ 41 siddha upavasathaḥ 42 śvobhūta indrā ya vayodhasa ṛṣabhastaghnasyyāu!pottamaḥ 43 nityāḥ praiṣāḥ 44 uttamam̐ ṣaḍarca m̐! yājyānuvākyāḥ 45 sarvapṛṣṭhāyā upottamaḥ 46 aśvamedhasyottamo mṛgāreṣṭe-stantram 47 5.2.11
2.4.5.21.3
tantram̐ yūpāhuteḥ 1 prāgvedikālādekādaśa yūpānachaityupaśayaṃ pātnīvataṃ ca 2 joṣaṇādyānupūrvyā pṛthakpṛthak 3 prathamotpatitam̐ svarucaṣālamagniṣṭhamabhito yūpānasthūlānanaṇūntulyānsamūlān 4 ekādaśa yūpānparimāya traidham̐ saṃbhujya tṛtīyaiḥ pramāya vedim̐ vidadhāti 5 siddhamāgnīṣomīyāt 6 agniṣṭhe dve raśane parivīya tūṣṇīm̐ vim̐ śatiṃ parivyayati 7 siddha upavasathaḥ 8 śvobhūta āśvinaṃ gṛhītvāgniṣṭhādudañcam̐ rathākṣaṃ pramāya sphyena yūpāvaṭaṃ parilikhati vyatyāsamitarān 9 siddhamañjanaprabhṛtyekaikasminnā parivyayaṇāt 10 dakṣiṇasminyūpāntare prāñca-mupaśayaṃ nidhāya yūpā āñjanīyāstūṣṇīm̐ svaruraśanam 11 yadyabhicaredi damahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣyāḥ putramindra vajreṇābhinidadhāmītyabhinidadhyāt 12 udakpravaṇa ekādaśinīm̐ saṃminoti trīnvā madhyataḥ samān 13 sam̐ srāviṇī vṛṣṭikāmasyāgniṣṭho hrasiṣṭho'nupūrvamitare varṣīyām̐ sa . ārāgrābhicarato'gniṣṭho varṣiṣṭho'nupūrvamitare hrasīyām̐ saḥ . samāḥ pratiṣṭhākāmasya 14 pūrvedyurvā saṃminuyāt 15 agniṣṭhāttu śvobhūte raśanāḥ parivīya paśūnupākaroti 16 kṛṣṇa-śirasamajamāgneyamagniṣṭhe niyunakti sārasvatīṃ meṣīmuttarasminsaumyaṃ babhruṃ dakṣiṇasminvyatyāsamitarānvāruṇaṃ dakṣiṇārdhe 17 upaśayāyāraṇyaṃ nirdiśet 18 abhicarannasau te paśuriti dveṣyaṃ nirdiśet 19 siddhamā prakramaṇāt 20 ekaikamanvārabhate 21 agreṇa yūpāvaṭamapareṇottarānpaśūnmukhyaprathamāñśāmitrāya nayanti 22 uttaramuttaramavasthāpayanti pūrvaṃpūrva m̐!
2.4.5.21.4
vā 23 sarveṣūpāsanāḥ saha raśanā anuprāsyanti darbhānvapāśrapaṇīḥ svarūm̐ śca 24 siddhamā vapoddharaṇāt 25 apareṇottarānpaśūnmukhyaprathamāḥ śāmitrāddharanti samayā paśuṃpaśuṃ parigrāhaṃ pūrvāṅgārānāhavanīyāya 26 svāhā devebhya iti purastādvapānāṃ juhuyādviśvebhyo devebhyaḥ svāhetyupariṣṭāt 27 anyatra savanīyebhyo hṛdayaśūlāḥ paśu-puroḍāśāśca 28 samānadevateṣvavyavahiteṣu sakṛnmanotā pratipaśu vyavahiteṣu 29 pṛthagvasāhomāḥ 30 śeṣairantaranto diśaḥ pratījyādhyūghnīm̐ hotre haranti vaniṣṭhumagnīdhe 31 gudānām̐ samavadāyopayajati 32 jāghanībhiḥ patnīḥ sam̐ yājayanti 33 prāganūbandhyāyāḥ prāgvam̐ śe pātnīvatena caranti 34 dārśikī vedirpāśukānyājyāni 35 agreṇa gārhapatyamadhonābhimacaṣālam̐ yūpam̐ saṃminoti 36 anavastīrṇo yūpāvaṭaḥ 37 madhye parivyayati 38 tvāṣṭraṃ paśumupākaroti 39 paryagnikṛtam̐ saharaśanamutsṛjyājyena sam̐ sthāpayati 40 yāvanti paśoravadānāni tāvatkṛtva ājyasyāvadāya tvaṣṭra ājyasyānubrūhīti tvaṣṭra ājyasya preṣyeti pracarati 41 vapāsthāne paśupuroḍāśasya paśorājyena sviṣṭa-kṛdājyenopayajaḥ 42 śam̐ yvantā saṃtiṣṭhate 43 sarvāḥ srucaḥ saṃpragṛhṇāti 44 anūbandhyām̐ sam̐ sthāpya yūpānanudiśati 45 kratupaśubhirekādaśinī nivarteta . niyatā sāgnicityeṣvekādaśinyekayūpe yūpaikādaśinī sarvastomeṣu 46 5.2.12
2.4.5.22
yajamānayajñapativādānūhetsamavāye .. anu vāmanu vaḥ . anumantau anumantaḥ . āvahataṃ āvahata . devāyadbhyāṃ devāyadbhyaḥ . ye badhyamānau ye badhyamānān . svarvidau sthaḥ svarvidaḥ stha . svaritam̐ svarita . lokavidau stho lokavidaḥ stha . lokamitaṃ lokamita . nāthavidau stho nāthavidaḥ stha . nāthamitaṃ nāthamita . gātuvidau stho gātuvidaḥ stha . gātumitaṃ gātumita . mriyethe miryadhve . riṣyathaḥ riṣyatha . idithaḥ iditha . pāśābhyāṃ paśū pāśebhyaḥ paśūn . mārutaṃ devaṃ gachata mārutaṃ devaṃ gachata . śamitārā3u śamitāraḥ . tatra vāṃ tatra vaḥ . bhūri vāṃ bhūri vaḥ . divam̐ vāṃ divam̐ vaḥ . yantau yataḥ 1 śeṣo'nūhyo . mātā piteti vyākhyātam 2 5.2.13
2.4.5.23
cipraiḥ! srugiti daśahotendraṃ gacha svāheti homaḥ 1 pṛthivī hoteti caturhotā .. vācaspate vāco vīryeṇeti grahaḥ .. somaḥ somasya pibatviti dvitīyaḥ 2 agnirhoteti pañcahotā .. vācaspate hinvidhenāmanniti grahaḥ .. somaḥ somasya pibatviti dvitīyaḥ 3 mahāhavirhoteti saptahotā .. vidhenāmanniti grahaḥ 4 apa upaspṛśya prāṅmukhaḥ pratigṛhṇāti deyam̐ vābhimukhaḥ 5 sāvitraḥ purastā-tsarveṣām 6 yamāya tvetyaśvam̐ yaccaikaśapham 7 rudrā ya tveti dviśapham 8 agnaye tveti hiraṇyaṃ trapuḥ sīsamayo lohaṃ ca 9 gnāstvākṛntannapaso'tanvata dhiyo'vayanbṛhaspataye tveti vāsaḥ 10 prajāpataye tveti hastinaṃ puruṣam̐ vrīhiyavau bhūmiṃ prāṇi cānyat 11 uttānāya tvetyaprāṇi 12 ka idaṃ kasmā adāditi sarvatrānuṣajati kāmaitatta ityantam 13 yaḥ prajayā paśubhirna prajāyeta dra hilamahatam̐ vāsaḥ paridhāya dvādaśarātraṃ taptaṃ payaḥ pibanvratacāryadhaḥ śayīta 14 trayodaśyāmudite daśahotāraṃ nigadyendraṃ gacha svāheti homaḥ 15 prāṇyendraṃ gacha svāhetyapānet 16 caturhotāraṃ nigadedvyākhyātaḥ 17 tathā pañcahotrā ṣaḍḍhotrā yaśaskāmaḥ 18 ṛtumukheṣu sam̐ vatsaraṃ juhuyāt 19 someneṣṭvā pāpīyānmanyamānaḥ saptahotāraṃ manasānudrutya vidhenāmanniti graheṇa juhoti 20 teṣām̐ vratāni . tribhiḥ sahaikataḥ sam̐ vatsaraṃ nāśnīyāttrayāṇāmucchiṣṭaṃ na muñjīta . tribhyo na prayachet 21 yo'dhītaḥ sanna virodheta so'raṇyaṃ paretya brāhmaṇaṃ bahuvidamupaveśya darbhastambamudgrathya caturhotṝnsvakarmaṇo vyācakṣīta 22 nadīparvatamaryādā-vyavahitāḥ sutyāḥ samānakālāḥ samṛtayajñāḥ 23 tasya purastātprātaranuvākasya samiddhe'gnau saṃbhārayajūm̐ ṣi juhoti yathā dīkṣaṇīyāyāḥ 24 etairdvādaśāhe purastātprāyaṇīyasya juhuyāt 25 etairevātithyamabhimṛśet 26 etānyevā-gnīdhe'nubrūyāt 27 etairantarā tvaṣṭāraṃ ca patnīśca sam̐ vatsaraṃ prajākāmo juhuyāt 28 5.2.14
2.4.5.24
bhūpate bhuvanapate mahato bhūtasya pate brahmāṇaṃ tyā vṛṇa iti śrutavantamārṣeyaṃ brahmāṇam̐ vṛṇīte vedikāle 'māvāsyāyām̐ śvobhūte paurṇamāsyām 1 bhūrbhuvaḥ svardeva savitaretaṃ tvā vṛṇate bṛhaspatiṃ brahmāṇaṃ tamahaṃ manase prabravīmi mano vāce vāggāyatr! yai gāyatrī triṣṭubhe triṣṭubjagatyai jagatyanuṣṭubhe'nuṣṭuppaṅktaye paṅktiḥ prajāpataye prajāpatirbṛhaspataye bṛhaspatirdevānāṃ brahmāhaṃ manuṣyāṇāṃ bṛhaspate yajñaṃ gopāyāhaṃ bhūpatirahaṃ bhuvanapatirahaṃ mahato bhūtasya patirahaṃ maho me'voco bhargo me'vocaḥ stomaṃ me'voco yaśo me'voco 'nnādyaṃ me'vocaḥ prajāṃ me'vocaḥ pratiṣṭhāṃ me'voca iti vṛto japati 2 tīrthenānvetyapareṇa vihāraṃ dakṣiṇātikramya yajñopavītyapramatto dakṣiṇata āsīta 3 ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara ityāsanamanumantrayeta 4 āsanāttṛṇamubhayataḥ prachidya nirastaḥ parāvasuḥ saha pāpmaneti dakṣiṇāpratyaksavyena nirasyati 5 idamaha-marvāgvasoḥ sadane sīdāmīti sakṣiṇaṃ pādamāsanamabhyantare dadāti tadantareṇa savyam 6 devena savitrā prasūtastadagnaye prabravīmi tadvāyave tatsūryāye-tyupaviśati 7 sūryo divo yajñaṃ pātu vāyurantarikṣādyajñapatiṃ pātvagnirmāṃ pātu mānuṣamiti japati 8 brahmaṇyupacaratyanyasya vā karma kurvāṇe yo nediṣṭhī ṛtvijām̐ syātsa upāsītāpi vā darbhamuṣṭimudapātram̐ vā brahmāsane nyasyedaśūnyāsanamevam̐ syāt 9 brahmannapaḥ praṇeṣyāmītyukte praṇaya yajñaṃ devanā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamāno astu .. saptarṣīṇām̐ sukṛtām̐ yatra lokastatremam̐ yajñam̐ yajamānaṃ ca dhehi .. bṛhaspatiḥ prasūto .. bhūrbhuvaḥ svaraoṃ praṇayetyanujānāti 10 eṣo'nujñātaḥ sarvatra yathāmnātam 11 anāmantri-to'nujānāti prokṣantam̐ haviruttaraṃ parigrāhaṃ parigrahīṣyantam̐ sāmidhenīranuvakṣyantam 12 pravare cānumantrito'nyāni mantraprayoge 13 vācam̐ yachatyakāle vācam̐ visṛjya vaiṣṇavīṃ nigadya punaryachet 14 ṛtasya pathā paryehi mitrasya tvā cakṣuṣānvīkṣa iti prāśitramāhriyamāṇam̐ vīkṣate 15 sāvitreṇa pratigṛhya pṛthivyāstvā pṛṣṭhe sādayāmīti dakṣiṇato barhiṣi sādayati 16 suparṇasya tvā garutmata-ścakṣuṣānvīkṣa ityavekṣate 17 aṅgaṣṭhenopamadhyamayā cādāyāgneṣṭvāsyena prāśnāmi brāhmaṇasyodareṇa bṛhaspaterbrahmaṇendra sya tvā jaṭhare dadhuriti prāśnātyasparśa-yandantān 18 satyena tvābhighārayāmītyācāmati 19 vāṅma āsye nasoḥ prāṇo akṣṇoścakṣuḥ karṇayoḥ śrotraṃ bāhvorbalamūrvorojaḥ pādayoḥ pratiṣṭheti yathā-liṅgamaṅgāni saṃmṛśati 20 apa upaspṛśya viṣṇorjaṭharamasīti nābhideśamārabhya japatyariṣṭā viśvānyaṅgāni tanūrme tanvā saheti gātrāṇi 21 prāśitraharaṇe brahmabhāgamādadhāti 22 śam̐ yvante prāśnātyūrdhva m̐! vā samiṣṭayajuṣaḥ 23 eteneṣṭipaśusomānāṃ brahmatvam̐ vyākhyātam 24 agnyādheye vṛto brāhmaudanikasya prāśanaṃ kṛtvā vasati 25 śvobhūte saṃbhāraprabhṛtyāvṛto'dhvaryave 26 sapatnavato bhrātṛvyavato vā rathacakram̐ vihāre triḥ parivartayet 27 varuṇapraghāseṣu vedī kriyamāṇe'greṇāhavanīyādadhi sphyenānulikhedā dakṣiṇasyāḥ śroṇerā pṛṣṭhyāyāḥ śaṅkoḥ some 28 apratirathenāgnicityāyām 29 tīrthena niḥsṛtyāvabhṛthamiyāt 30 pūrṇadarve yadyāmantrayeta juhudhītyanujānīyāt 31 paśubandhe'pareṇa vihāraṃ dakṣiṇātikramya hutāyām̐ vapāyāṃ cātvāle mārjayitvā 32 dārśapaurṇamāsikam̐ varaṇam̐ some nivarteta 33 5.2.15
First 27 of 30 passages. Read on
Linked texts (1)
- Mānavaśrautasūtra — Sanskrit