Pramāṇa · Search · About · API

Cūrṇi of Yaśodeva

Commentary on Pamcasaga (Paṃcāsaga)

Prākṛta Ṭīkā on the first 3 Pañcāśakas only, by Yaśodeva pupil of Vīra

Language
Prakrit
Date
1090–1140 CE
Author
Yaśodeva
Extent
104 passages, 11,794 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Adya Shravaka Dharma Panchashaka Churni; 1950 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

2.1

tattha saggāpavaggaheummi seobhūyammi eyammi pagaraṇe payaṭṭamāṇāṇaṃ vigghaṃ saṃbhavaitti taduvasamaṇatthaṃ iṭṭadevayānamokkārarūvaṃ bhāvamaṃgalaṃ kāyavvaṃ | tahā abhidheyasaṃbaṃdhapaoyaṇarahipa satthe soyārā na payaṭṭaṃti ao tappavirttinimittaṃ abhidheyāīṇi bhaṇiyavvāṇitti | tattha namiūṇa-paṇamiūṇa, kaṃ ? vaddhamāṇaṃ carima titthāhivaṃ, paramovagāritti eyassa viseseṇa namokkāro kao, eeṇa maṃgalaṃ bhaṇiyaṃ | namiūṇa kiṃ kāyavvaṃ ? taṃ darisei-sāvagadhammaṃti-sāvagāṇaṃ-samaṇovāsagāṇaṃ dhammo-sammattamūladuvālasavayasarūvo taṃ sāvagadhammaṃ vocchaṃ-bhaṇissāmi | aṇeṇa ya eyassa satthassa abhidheyaṃ bhaṇiyaṃ | abhidheyabhaṇaṇeṇa abhihāṇābhidheyalakkhaṇo saṃbaṃdho'vi bhaṇio cevatti | naṇu puvvāyariehiṃ ceva sāvagadhammo bhaṇio, kiṃ teṇa bhaṇieṇa ?, eyamāsaṃkiya bhaṇai-samāsaotti-saṃkheveṇa, puvvāyariehiṃ vitthareṇa bhaṇio ahaṃ puṇa maṃdamaimattāṇuggahatthaṃ saṃkheveṇa sāvagadhammaṃ bhaṇissāmi | eeṇa ya āyario pagaraṇakaraṇe attaṇo payoyaṇaṃ daṃsei, ao paoyaṇaṃ viṇā na maṃdo'vi payaṭṭai, tahā saṃvittapagaraṇassa suheṇa paḍhaṇāī kīraitti vittharagaṃthapaḍhaṇāiasamatthā sīsā ettha payaṭṭiyā bhavaṃti | kerisaṃ sāvagadhammaṃ ?, tamāha-'sammattāi' tti sammattaṃ-tatta(ttha)saddahāṇarūvaṃ ādī-paḍhamaṃ jassa aṇuvvayāidhammassa taṃ sammattāī, pāgayalakkhaṇeṇa biṃdulovo(dīho ya) | naṇu umāsāivāyeṇa samāseṇaṃ sammattāī ya sāvagapannattimāimu so sāvagadhammo bhaṇio tao kiṃ aṇeṇa pagaraṇeṇa ?, eyamāsaṃkiya bhaṇai- bhāvatthasaṃgayaṃti, bhāvattho-paramattho teṇa saṃgato-jutto taṃ bhāvatthasaṃgayaṃ | ayamiha paramattho-puvvāyariehiṃ gaṃbhīravayaṇehiṃ bhaṇiyāṇaṃ vayāiyāramāiyāṇaṃ atthāṇaṃ jo maṃdabuddhisissāṇaṃ duravagamo bhāvattho teṇa saṃgayaṃ taṃ bhaṇissāmi | suttanīīetti-āgamāṇusāreṇa, suttasarūvaṃ ca imaṃ-“ puvvāvarasaṃjutaṃ veraṇagaruyaṃ sataṃtamaviruddhaṃ | porāṇamaddhamāgahabhāsāniyayaṃ havai suttaṃ |
” tahā-“ suttaṃ gaṇahararaiyaṃ 1, taheva patteyabuddharaiyaṃ ca 2 | suyakevaliṇā raiyaṃ 3, abhinnadasapuvviṇā raiyaṃ 4 |
” iti |
‘sāvagadhammaṃ vocchaṃ’ ti jaṃ bhaṇiyaṃ tattha sāvagasaddatthanirūvaṇatthamāha-
” kahaṃ suṇei ?, sammaṃti-asaḍhabhāveṇa, saḍhabhāveṇa suṇaṃto'vi na sāvago hoi kammaviṇāsāo, nahi tivvakammavigamaṃ viṇā puvabhaṇiyasavaṇasaṃbhavo, jao bhaṇiyaṃ-“ sattaṇhaṃ payaḍīṇaṃ addhimatarao u koḍikoḍīe | kāūṇa sāgarāṇaṃ jai lahai cauṇhamannayaraṃti |
” sutti-aṇaṃtarabhaṇio jīvo, ukkosotti-pahāṇo, ahavā sukkotti-sukkapakkhigo, addhapuggalaparāvattabbhaṃtarībhūyasaṃsāro ityarthaḥ, sotti-bhaṇiyasakhkho, sāvagotti-samaṇovāsao, etthaṃti-eyaṃmi sāvagadhammaviyārāvasare, annattha puṇa sāmanneṇa suṇaṃto suṇāveṃto vā nāmādibheyabhinno vā sāvago hoitti |
” tattha mūlaṃ mahādumasseva, dāraṃ sapāgāramahānagarasseva, paiṭṭhāṇaṃti peḍhaṃ mannaha, taṃ puṇa jahā pāsāyassa, ādhāro jahā dharaṇī savvapayatthāṇaṃ, bhāyaṇaṃ pahāṇadavvāṇaṃpiva, nihāṇaṃ suvannāirayaṇāṇaṃpiva, tahā sammattajuttassa ceva savvāvi kiriyā sahalatti, jao bhaṇiyaṃ-“ kuṇamāṇo vi ya kiriyaṃ pariccayaṃtīvi sayaṇadhaṇabhoe | daṃto'vi duhassa uraṃ na jiṇai aṃdho parāṇīyaṃ |
kuṇamāṇo'vi nikittiṃ pariccayaṃto vi sayaṇadhaṇabhoge | daṃto'vi duhassa uraṃ micchadiṭṭhī na sijjhai u |
je daṃsaṇavāvannā liṃgaggahaṇaṃ karaṃti sāmanne | tesiṃpiya uvavāo ukkoso jāva gevejjā |
” paliovamapuhuttāiaṇubhavaṇīyassa kammuṇo vigamo puṇa aṇukameṇa vā hoi (aṇukamaveyaṇeṇa ityarthaḥ) vīriyaullāseṇa karaṃtarapavittīe aisigaghakāleṇa vā, jao bhaṇiyaṃ-“evaṃ apparicaḍie sammatte devamaṇuyajammesu | annayaraseḍhivajjaṃ egabhaveṇaṃ ca savvaṃi |
” naṇu jayā sammattajutto ceva navapaliovamaāhigaṭhiīgesu devesu uvajjai tayā devabhave viraiabhāvāo kahaṃ “sammattaṃmi tu laddhe paliyapuhutteṇa sāvao hojja”tti eyaṃ ghaḍai ? ettha bhaṇṇai-tīe avatthāe jāvaiyaṃ ṭhitiṃ khavei tāvaiyaṃ aṇṇaṃ baṃdhai, tao desūṇasāgarovamakoḍākoḍiparimāṇāe ṭhiīe paliovamapuhuttavigamo - na bhavai, tato na devabhavāisu desavirailābhasaṃbhavo, ao natthi lakkhaṇāṇaṃ puhuttaṃ-duppabhiiṃnavaṃta.

2.2

jo suṇei so sāvago, evamiha kiriyāsaṃbaṃdho, ja iti sāmannaniddeso, teṇa jo koi jīvo, na puṇa visisukuluppanna eva, jahā māhaṇakuluppanna eva māhaṇo hoitti, kiriyāvisesanimittaṃ sāvagattaṃtikāuṃ, naṇu jo suṇei so sāvaotti evaṃ savaṇamettanibaṃdhaṇaṃ sāvagattaṃ pāvai, taṃ puṇa savvesiṃ soiṃdiyaladdhiṃjuttāṇaṃ saṃbhavai, visiḍaṃ ca sāvagattaṃ icchijjai, evamāsaṃkāe āha-jiṇavayaṇaṃti-savvannuāgamaṃ, kiṃ visiḍaṃ jiṇavayaṇaṃ ?, paralogahiyaṃ-paralogapatthaṃ, paralogasāhagaṃ, jiṇavayaṇameva suṇaṃto sāvago hoi, na puṇa joisanimittajoṇīpāhuḍāiṃ suṇaṃtovi, jao bhaṇiyaṃ “saṃpannadaṃsaṇāī paḍihiyaṃ jaiyaṇā suṇeī ya | sāmāyāriṃ paramaṃ jo khalu taṃ sāvagaṃ veṃti |
sammattaṃi sāvagadhammaṃ vocchaṃti puvvaṃ bhaṇiyaṃ, tattha sammattaṃ savvaguṇādhārottiṃkāuṃ paḍhamaṃ uddiṭṭhaṃ, jao bhaṇiyaṃ-“ mūlaṃ dāraṃ paiṭṭhāṇaṃ, ādhāro bhāyaṇaṃ nihī | dukkhassavi dhammassa, sammattaṃ parikittiyaṃ |
tamhā kammāṇīyaṃ jeumaṇe daṃsaṇaṃmi payaṭṭajjā | daṃsaṇavao hi sahalāṇi hoṃti tavaṇāṇacaraṇāṇi |
” huṃti-bhavaṃti, kāṇi ?, bhaṇai-vayapabhiīṇi-aṇuvayaguṇavayāīṇi, sarūveṇa kerisāṇi eyāṇi ? taṃ bhannai-bhavannavataraṃḍatullāṇitti-saṃsārasāgarataraṇanāvādisarisāni, niyameṇa-avassaṃbhāveṇa, bhaṇiyaṃ ya-“sammattaṃmi u laddhe palithapuhutteṇa sāvao hojjā | caraṇovasamakhayāṇaṃ sāgarasaṃkhaṃtarā hoṃti |

2.3

tattha tāva maṃgalābhidheyasaṃbaṃdhapayoyaṇatthā āīe imā gāhāpa0 cū0 1
” eeṇavi kāraṇeṇa paḍhamaṃ uddiṭṭhaṃ | tahā sammattalābhāṇaṃtaraṃ paramatthiyā viraī hoi, jao bhaṇiyaṃ-“ sammattaṃmi u laddhe paliyapuhatteṇa sāvao hojjā |” evamāi, aovi paḍhamaṃ uddiṭṭhaṃ | tassa-evaṃ paḍhamoddiṭṭhassa disidarisaṇatthaṃ kesiṃci vayāṇa ya puvvāyariyabhaṇiehiṃ navahiṃ dārehiṃ nirūvaṇaṃ karissāmi, tāṇi ya imāṇi, taṃjahā-“ jārisao 1 jaibheo 2 jaha jāyai 3 jaha ya ettha dosa 4 guṇā 5 | jayaṇā 6 jaha aiyārā 7
honti bhāvattho | ke puṇa sammatte paḍi bhavaṃti ?, bhannai-sussussāī u hoṃti daḍhaṃti, sussūsā-dhammasatthasavaṇābhilāso āisaddāo anne dhammarāgādayo vi bhannamāṇā gheppaṃti, huṃti-uppajjaṃti, mikuttalaovasamakhayauvasamāo ceva, eeṇavi sammattassa phalaṃ bhaṇiyaṃ, daḍhaṃ-aisaeṇa, jārisehiṃ tehiṃ sammattaṃ lakkhijjaṃti |
sussussāī u bhavaṃti'tti puvvaṃ bhaṇiyaṃ, ato te bhannaṃti-

2.4

souṃ icchā sussūsā-pahāṇabohahetudhammasatthasuṇaṇābhilāso, sā puṇa sussūsā viyaḍḍāiguṇajuttaruhanarakinnarageyasavaṇarāgāovi ahiyatarā sammatte sai hoti | tahā dhammarāgotti, dhammo-suyacarittarūvo, tattha suyadhammarāgo sussūsāpaeṇa ceva bhaṇio, ato iha dhammarāgo-cārittadhammarāgo gheppai, so dhammarāgo kammadosāo cārittadhammaakaraṇevi kaṃtārutittadariddachuhākilaṃtamāhaṇaghayapūnnabhoyaṇābhilāsāovi ahiyo sammatte vijjamāṇe hoi | tahā gurudevāṇaṃ jahāsamāhīe veyāvacce niyamotti, gurū-dhammadaṃsagā āyariyāī, devā ya tiloyapūyaṇijjā arahaṃtā tesiṃ jahāsamāhīe-jahāsattīe, veyāvacce-tappaḍivattivissāmaṇapūyaṇāie, niyamo-avassaṃ kāyavvaṃti paḍivattī sammatte sati hoitti, kiṃ jahā sammatte huṃti sussūsāiyā guṇā hoṃti, tahā kiṃ vayāṇivi bhavaṃti'tti ?, eyamāsaṃkiya āha-vayapaḍivattīe bhayaṇā u'tti vayāṇaṃaṇuvayāīṇaṃ paḍivattī-abbhuvagamo aṃgīkaraṇaṃ vayapaḍivattī tīe puṇa bhayaṇā-viyappaṇā, sammatte hoṃte vayāṇi kayāi bhavaṃti kayāi na bhavaṃti ityarthaḥ |
bhayaṇākāraṇameva bhannai-

2.5

jaṃ-jeṇa kāraṇeṇa, sā-khayapaḍivattī, ahiyayarāo kammakhaovasamaotti-ahiyayarāo sammattalābhanimittakammakhaovasamāvekkhāe bahutaragāo kammakhaovasamāo, cari-ttamohaṇīyakammakhaovasamāu hoi, naṇu sammattalābhāvasare ceva cārittamohaṇīyakammakhaovasamo kamhā na bhavai ?, bhaṇṇai-na ya tagovitti-nagāro paḍisehe, cakāro avadhāraṇe, tagocārittamohaṇīyakammakhaovasamo, jaṃmi ceva kāle sammattapaḍivattiheū kammakhaovasamo hoi, na taṃmi ceva caraṇapaḍivattiheūvi, kamhā puṇa evaṃ ?, bhaṇṇai-pariṇāmabheyatti, tahābhavattanibaṃdhaṇajīvajjhavasāyavisesāo visuddhatarapariṇāmeṇaṃ cārittamohaṇīyakamakhaovasamo hoitti bhāvattho | lahuṃtitti-sigghameva, sammattakāraṇakammakhaovasamāṇaṃtaramevetyarthaḥ, tamhā-teṇa kāraṇeṇa iha-khayapaḍivattīe, bhayaṇā-viyappaṇā, mukkhasāhusu puṇa niyamo, jaivi gaṃṭhibheyāu ceva sammattamupajjai tattha ya khayapaḍivattimeva paṭṭāṇayara mannai, tahāvi jāvaiyāe kammagaṃṭhīe bhijjamāṇīe sammattalābho hoi na tāvaiyāe ceva khayapaḍivattīḍavi bhāvao bhavaitti |
evaṃ ceva bhaṇai-

2.6

sammatti-'khayagaṃ tu'na'ti nāyao sammattalābhāo, paḍivannuhutte paḍivannamāṇa-prāpyamāṇadaśāyāṃ kammagaṃṭhīmādārabhyavamapuhuttaṃ taṃmi, avagae-veie, kesi paliovamapuhutte veie ? kammāṇaṃti-nāṇāvaraṇīyāīṇaṃ, iha kammāṇa vi kammaṭhiīetti daṭṭavvaṃ, jao mohaṇīyāikammāṇaṃ ukkosaṭhiīo addhāpavattakaraṇeṇa tāva ṭhiī khavei jāva paliuvamā māguṇā egā sāgarovamakoḍākoḍī, tato gaṃṭhibheeṇa sammattaṃ lahai, tao semakammaṭhiīe paliovamapuhutte khavie aṇuvayāṇi lahaitti ettha āgamāmippāo, bhāvaotti-paramattheṇa, davvao puṇa addhadīhāevi kammaṭhiīe mahavvayāṇivi bhavaṃti, kiṃ puṇa aṇuvayāṇi ?, jao bhaṇiyaṃ-“savvajiyāṇaṃ jamhā sutte gevejjagesu uvavāo | bhaṇio jiṇehi so na ya liṃgaṃ mottuṃ jao bhaṇiyaṃ |

3.1.1

” daṃsaṇe-nissaṃkiyāie aṭṭhapagāre daṃsaṇāyāre, nāṇe-kālaviṇayāiaṭṭhapagāre nāṇāyāre, caritte-vasamaṇāhuge carittāyāre, tave-duvālasavihe, viṇae-abbhuṭṭhāṇāiaṇegapagāre, savve-avisesavāyagavāvārasarūve, samiīsu-īriyāsamimāiṃsu paṃcasu, guttīsu-maṇaguttimāiṃsu tisu jo kiriyābhāvaruitti, kiṃ bhaṇiyaṃ hoi ?, bhannai-daṃsaṇādiāyārāṇuṭṭhāṇesu jassa bhāvao ruī atthi, so khalu nicchaeṇa kiriyāruī nāma | iha ca cārittagahaṇeṇa tavaviṇayāīṇaṃ laddhāṇaṃpi jaṃ bheeṇa gāhāe gahaṇaṃ kayaṃ taṃ eesiṃ viseseṇa mokkhasāhagattajāṇāvaṇatthaṃ | 8 | saṃkhevo-saṃgaho samāso teṇa ruī jassa so saṃkhevaruī-“aṇabhiggahiyakudiṭṭhī saṃkhevaruitti hoi nāyavvo | avisārao pavayaṇe aṇabhiggahio ya sesesu | ” aṇabhiggahio-na aṃgīkayā kudiṭṭhī-kuddamayāisarūvā jeṇa so saṃkhevaruitti nāyavvo, avisārao-akusalo, pavayaṇe-savaṇṇusāsaṇe, tahā aṇabhiggahioakusalo, cagāro samuccaye, kamma aṇabhiggahio ?, bhannai-sesesu kavilāiparūviyapavayaṇesu, evaṃviho saṃkheveṇa ceva cilātīputtoviva uvasamaipayatigeṇa tattaruī pāveitti saṃkhevaruī vuccai | 9 | dhammo-suyadhammāī teṇa ruī jassa so dhammaruī“jo atthikāyadhammaṃ suyadhammaṃ khalu carittadhammaṃ ca | saddahai jiṇābhihiyaṃ so dhammaruitti nāyavvo | ” jo atthikāyāṇaṃ-dhammādhammāgāsāīṇaṃ dhammaṃ-gaiṭhiīuvakkhaṃbhaavagāhadāṇāiyaṃ jāṇai, suyadhammaṃ-aṃgapaviṭṭhāiāgamasarūvaṃ, carittadhammaṃsāmāiacheovaṭṭhāvaṇiyāi, casaddo vigappe, saddahai-tahatti paḍivajjai jiṇābhihiyaṃ-titthagarabhaṇiyaṃ so dhammaruitti nāyavvo |

3.1.2

10 | nirūvivā sammattabheyā | saṃpayaṃ taggamagaligesuvi bheyasaṃbhavo atthitti tappadarisaṇatthamimaṃ bhannai-“paramatthasaṃthavo vā sudiṭṭhaparamatthasevaṇaṃ vāvi | bhavesu ninneyau vamai dukkhaṃ | akuyaparaloyamaggo mamattavimavegarāhio ya | ” nārayatiriyanarāmarabhavesu savvesu ceva ninneyaonivveeṇa heuṇā dukkhaṃ vamai-dukkheṇa acchai, akuyaparaloyamaggotti-akayadhammāṇuṭṭāṇo, eso hi saṃsāre paralogāṇuṭṭāṇaṃ viṇā savvameva asāraṃ mannaitti, mamattavisavegarāhio ya-payaīe puttakalattāisu nimmamatta eva vinnāyaparamatthottikāuṃ (3) | tahā-“daṭṭūṇa pāṇinivahaṃ bhīme bhavasāgaṃrami dukkhattaṃ | avisesamao'ṇukaṃpaṃ duhāvi sāmatthao kuṇai | ” daṭṭūṇa pāṇinivahaṃjīvasamūhaṃ bhīme-bhayajaṇage bhavasāgare-saṃsārasamudde dukkhattaṃ-sārīramāṇasehiṃ dukkhehiṃ abhibhūyaṃ-pīḍiaṃ, avisesao-sāmanneṇa sakīyaparakīyavicārābhāveṇa aṇukaṃpaṃ-dayaṃ, duhāvi-davvao bhāvao ya, tattha davvao phāsugapiṃḍāidāṇeṇa, bhāvao sumaggajoyaṇeṇa, sāmatthao-sasattiaṇurūvaṃ aṇukaṃpaṃ kareitti (4) | tahā-“mannai tameva saccaṃ nissaṃkaṃ jaṃ jiṇehiṃ pannattaṃ | suhapariṇāmo savvaṃ kaṃkhāivisottiyārahio |

3.1.3

” mannaitti-paḍivajjai, tameva saccaṃ nissaṃkaṃ-saṃkārahiyaṃ jaṃ jiṇehiṃ pannattaṃ-jaṃ titthagarehiṃ bhaṇiyaṃ, subhapariṇāmo-puvvabhaṇiyavisesaṇajutto, savvaṃ mannai, na puṇa kiṃci mannai kiṃci na mannaitti, kaṃkhāivisottiyārahiokaṃkhā-annoannadaṃsaṇaggahasarūvā, āisaddāo vigiṃcicchāi veppaṃti, sumajjaṇasāyāo asubhajjhavasāyagamaṇaṃ visottiyā bhaṇṇai, eyāhiṃ rahiutti (5) bhaṇiyaṃ bheyadāraṃ | saṃpayaṃ ‘jaha jāyai’tti taiyadāraṃ daṃsijjai-“kāūṇa gaṃṭhibheyaṃ sahasaṃsaiyāi pāṇiṇo keī | paravāgaraṇā anne lahaṃti saṃmattavararayaṇaṃ | ” jīvassa kammajaṇio ghaṇarāgadosapariṇāmo gaṃṭhī bhannai, tassa ya bheyaṃ kāūṇa, kiṃ ? lahaṃtipāvaṃti, saṃmattavararayaṇaṃ-saṃmattameva davvarayaṇavekkhāe varaṃ-pahāṇaṃ rayaṇaṃ saṃmattavararayaṇaṃ, kei pāṇiṇo-bhavvajīvā, kahaṃ ? vāvannakudaṃsaṇavajjaṇā ya sammattasaddahaṇā |

3.1.4

" paramatthā-jīvāipayatthā tesu saṃthavo-puṇo puṇo tassarūvabhāvaṇājaṇio paricao, vāsaddo uttaraliṃgāvigappāvekkhāe samuccae, su-suṭṭhu diṭṭhā-uvaladdhā paramatthā jīvāio jehiṃ te sudiṭṭhaparamatthāāyariyāī tesiṃ sevaṇaṃ-pajjuvāsaṇaṃ, vāsaddo amaṇiyatthasamuccae, teṇa jahāsattīe tesiṃ veyāvaccakaraṇaṃ ca, avisaddo puvāvekkhāo samuccae, vāvannakudaṃsaṇāṃti vāvannaṃ-viṇaṭṭhaṃ daṃsaṇaṃ jesiṃ te vāvannadaṃsaṇā, jehiṃ laddhaṃpi sammattaṃ kammadosāo vamiyaṃ, tahā kucchiyaṃ darisaṇaṃ jesiṃ te kudarisaṇā-sakatāvāsāi tesiṃ vajjaṇaṃ-parihāro vāvannakudaṃsaṇavajjaṇaṃ, mā hou ee apariharaṃtassa saṃmattamālinaṃti, cakāro samuccaye, saṃmattasaddahaṇaṃ-saṃmattaṃ atthitti eehiṃ saddahijjai ao liṃgāṇi eyāṇitti | tahā pasamasaṃveganiveyaaṇukaṃpāatthiyattamarūvāṇivi āgame bhaṇiyāṇi liṃgāṇi, taṃjahā-"payaīe kammāṇaṃ viyāṇiuṃ vā vivāgamasuhaṃti | avaraddhe'vi na kuppai uvasamao savakālaṃṃpi | " payaīe vā-saṃmattapoggalaveyagajīvasahāveṇa, kammāṇaṃ-kasāyajaṇipāṇaṃ, viyāṇiuṃ vivāgaṃ asubhaṃti-kasāyāviṭṭho aṃtomuhutteṇa jaṃ kammaṃ baṃdhai taṃ aṇegāhiṃ sāgarovamakoḍākoḍīhiṃvi dukkheṇa ceva eitti, ao asubho kammāṇaṃ vivāgo, evaṃ jāṇettā kiṃ ? avaraddhevi-viṇāsakārage'vi na kuppai-na kovaṃ karei, uvasamao-uvasameṇa heuṇā savakālaṃṃpi jāva saṃmattapariṇāmo atthitti ( 1 ) | tahā-"naravibuhesarasokkhaṃ dukkhaṃ ciya bhāvao u manneto | saṃvegao na mokkhaṃ mottūṇa vā kiṃci patthei |

3.1.5

" naresaro-cakkavaṭṭī, vibuhesaro-iṃdo eesiṃ sokkhaṃ abhāmāvigattāo kammajaṇiyattāo sāvasāṇattāo ya dukkhameva bhāvao-paramatthao manneto, saṃvegao-saṃvegeṇa heuṇā na mokkhaṃ-sābhāviyasukkhaṃ akammajaṃ apajjavasāṇaṃ mottuṃ kiṃcivi patthei-abhilasaitti ( 2 ) | tahā-"nārayatiriyaṃnarāmara- runthe dhūgamāṇo kaḍhei, jahā teṇa tujjha suṃdarasīseṇa jotijamā māriyā, ramaṇe(ṇṇe) vimāsā, āgaṃto ghāḍio, ṇaṇasaḍe citeti muñjaṃtamāṇo, jātī mariyā, saṃjamo kevalanāṇaṃ, devā mahimaṃ kareṃti, devehiṃ kahiyaṃ jahā eteṇa abhakkhāṇaṃ dinnaṃ, rudago logeṇa hīliai, so ciṃteti-saccaṃ me abhakkhāṇaṃ dinnaṃ, so ciṃteto saṃbuddho, patteyabuddho jāo, iyaro caṃmaṇo baṃbhaṇīvi doni pattahayāṇi uppannanāṇāṇi siddhāṇi cattārivi | maṇavayaṇakāyajogehi ya pamatthehi ya bohī samattāi guṇakalāpo labbhai || ahavā aṇukaṃpāīhiṃ sammattāī labbhai, taṃjahā-“aṇukaṃpaḍakāmaninajjarabālatave dāṇaviṇayavibbhame | saṃjogaṃvippaoge vamaṃṇū sacceim̐susakore | vejje meḍhe taha iṃdanāge kayaputta pupphasālasue | siva dumam̐haravaṇi bhaddam̐ya āṃhīradarsaṃnilāputte |

3.1.6

” saṃpayaṃ ‘aiyārā’, te puṇa paṃca hoṃti, taṃjahā-saṃkā kaṃkhā vitigicchā parapāsaṃḍapasaṃsā parapāsaṃḍasaṃthavo ya, tattha saṃkā-bhagavaṃta arahaṃtapaṇīesu payatthesu dhammatthikāyāisu accaṃtagahaṇesu maidubbalatteṇa samaṃ aṇavadhārijjamāṇesu saṃsao saṃkā, kiṃ etaṃ hojjā na vatti?, jao bhaṇiyaṃ “saṃsayakaraṇaṃ saṃkā”, sā puṇa duvihā-desasaṃkā savvasaṃkā ya, tattha desasaṃkā egadesāvisayā, jahā-kimesa jīvo asaṃkhejjapaesarūvo hojjā, kiṃvā nippaeso niravayavo hojjati ?, savvasaṃkā puṇa-savvevi atthikāe saṃkai, jiṇasāsaṇaṃ vā saṃkaitti, esā puṇarevamaiyāro-“saṃkāe mālinaṃ jāyai cittassaḍavaccao ya jiṇe | saṃmattāṇuttio khalu iti aiyāro bhave saṃkā | ” dosā ya ittha ime-“nāsai imīe niyamā tattābhinivesamao sukiriyā ya | tato ya kammabaṃdho saṃsāranibaṃdhaṇo hou (baṃdhadoso tamhā eyaṃ vivajjijjā) | ” tamhā mokkhatthiṇā pavayaṇaratteṇa jiṇavayaṇaṃ savvameva savvaṃpi paḍivajjipavvaṃ, ihaloevi jo avisayaṃ saṃkaṃ karei so viṇassai, jahā-so pejjāpāyao, pejjāe mātā je paribhaṃjiyā chūḍhā, aṃdhakāre lehasālāu āgayā do puttā piyaṃti, ego ciṃtei-eyāo makiḍuyāo, tassa saṃkāe vaggulīcāo saṃjāo mao ya, bīo ciṃtei na mama māyā makiḍuyā dei, so jīvio, ee dosā saṃkāetti, iha puṇa savvattha vi aiyāro pariṇāmavisesāo nayamayabheyao vā saṃmattamālinnamettaṃ saṃmattabhāvo vā nāyavvotti |

3.1.7

" etthaṃ 'aiyārā', te puṇa paṃca hoṃti, saṃkā-kaṃkha vitigicchā parapāsaṃḍapasaṃsā parapāsaṃḍasaṃthavo ya, tattha saṃkā-bhayaṃtaṃ arahaṃtapaṇīesu payatthesu dhammatthiyāiesu jīvājīvesu saddahaṃteṇa samaṃ aṇavadhārijamāṇasu saṃsao saṃkā, kiṃ evaṃ hojjā na natti?, jao bhaṇiyaṃ "saṃsayakaraṇaṃ saṃkā", sā puṇa duvihā-desasaṃkā savvasaṃkā ya, tattha desasaṃkā egadesāgimayā, jahā-kimesa jīvo asaṃkhejjapaesao hojjā, kiṃvā nippaeso nirāgayo hojjati ?, savvasaṃkā puṇa-savvevi arihaṃtāe saṃkai, jiṇasāsaṇaṃ vā saṃkaitti, emā puṇarovamayāro-"saṃkāe māliaṃ jāṇai cittamamaḍanao ya jiṇe | saṃsayaṇio khalu iti aiyāro bhave saṃkā | " dosā ya ittha ime-"nāmai umīe nigamā tattābhinivegamo sukiriyā ya | tatto ya kammabaṃdho saṃsāranibaṃdhaṇo hoi (baṃdhadoso tassā evaṃ virāhijjā) | " tamhā mohavadiyaṇā pasamayarūveṇa jiṇavayaṇaṃ savvameva savvaṃpi paḍivajjiyavvaṃ, uvaloevi jo atthiyaṃ saṃkaṃ karei so ṇiggaccha, jahā-so pettāpāyao, pejjāe mātā je paribhaṃjiyā chūḍā, aṃdhakāre lehasālāu āgayā do puttā piyaṃti, ego ciṃtei-eyāo maliuyāo, tassa saṃkāe vaggurīvāo saṃjāo mao ya, bīo ciṃtei na mama māyā maliuyā dei, so jīvio, ee dosā saṃkāgatti, iha puṇa savvattha vi aiyāro pariṇāmavisesāo nayamayabheyao vā saṃmattamālinyamettaṃ saṃmattabhāvo vā nāyavvotti | taḍāgapavaṃdho | pippalaasaṃnayāṇaṃ pāvāruhaṇāigodāṇaṃ |

3.1.8

” saṃpayaṃ ‘aiyārā’, te puṇa paṃca hoṃti, taṃjahā-saṃkā kaṃkhā vitigicchā parapāsaṃḍapasaṃsā parapāsaṃḍasaṃthavo ya, tattha saṃkā-bhayavaṃtaarahaṃtapaṇīesu payatthesu dhammatthikāya|isu accaṃtagahaṇesu maiduvvalatteṇa saṃmaṃ aṇavadhārijamāṇesu saṃsao saṃkā, kiṃ evaṃ hojjā na vatti?, jao bhaṇiyaṃ “ saṃsayakaraṇaṃ saṃkā ”, sā puṇa duvihā-desasaṃkā savvasaṃkā ya, tattha desasaṃkā egadesavisayā, jahā-kimesa jīvo asaṃkhejjapaesarūvo hojjā, kiṃvā nippaeso niravayavo hojjatti ?, savvasaṃkā puṇa-savvaṃvi atthikāie saṃkai, jiṇasāsaṇaṃ vā saṃkaitti, esā puṇarevamaiyāro-“ saṃkāe mālinaṃ jāyai cittassadapaccao ya jiṇe | saṃmattāṇucio khalu iti aiyāro bhave saṃkā | ” dosā ya ittha ime-“ nāsai imīe niyamā tattābhinivesamau sukiriyā ya | tatto ya kammabaṃdho saṃsāranibaṃdhaṇo hoi ( baṃdhadoso tamhā eyaṃ vivajjijjā ) | ” tamhā mokkhatthiṇā vavagayasaṃkeṇa jiṇavayaṇaṃ savvameva savvaṃpi paḍivajjiyavvaṃ, ihaloeṇivi jo avisayaṃ saṃkaṃ karei so viṇassai, jahā-so pejjāpāyao, pejjāe mātā je paribhaṃjiyā chūḍhā, aṃdhakāre lehasālāu āgayā do puttā piyaṃti, ego ciṃtei-eyāo macchiāo, tassa saṃkāe vaggulīvāo saṃjāo mao ya, bīo ciṃtei na mama māyā macchiā dei, so jīvio, ee dosā saṃkāetti, iha puṇa savvattha vi aiyāro pariṇāmavisesāo nayamayabheyao vā saṃmattamālinyamettaṃ saṃmattabhāvo vā nāyavvotti |

3.1.9

punnabhāgiṇo ee suddhaṃ eehiṃ jammaṃti evamājhyā | etthodāharaṇaṃ-pāḍaliputte cāṇakko caṃdagutteṇa bhikkhugāṇaṃ vittī hariyā, te tassa dhammaṃ kahaṃti, rāyā tūsati, cāṇakkaṃ paloeti, na pasaṃsatitti na deti, tehiṃ cāṇakkamajjā oliṃgiyā, tīe so kāraṇaṃ gāhio, tehiṃ kahie teṇa bhaṇiyaṃ-subhāsiyaṃti, rannā taṃ ca annaṃ ca dinnaṃ, bitiyadivase cāṇakko bhaṇatikīsa te diṇṇaṃ ?, rāyā bhaṇati-tujjhehiṃ pasaṃsiyaṃti, so bhaṇati-na me pasaṃsiyaṃ, savvāraṃmapavattā kahaṃ loge pattiyāvaṃti, pacchā ṭhio, kettiyā erisayā, tamhā na kāyavvā | ' parapāsaṃḍasaṃthavo 'tti parapāsaṃḍehiṃ-annatitthiehiṃ saha saṃthavosaṃthavaṇabhoyaṇaālāvāiparicao, esovi na kāyavvo | jao egattha saṃvāse taddhammaṃdaṃsaṇasavaṇāo aṇāibhavabbhāseṇa micchattodayāo sammattabhaṃso hoitti, ao esovi na kāyavvo | itthodāharaṇaṃ-soraṭṭhasuo ceva so puvvabhaṇio, uvalakkhaṇaṃ ca ee, teṇa sāhammiyaṇaṇuvavūhaṇaṃ 1 sīyaṃtādhirarīkaraṇaṃ 2 āvaigayasāhammiyā avacchallakaraṇaṃ 3 saha sāmatthe titthapabhāvanaṃ yatti 4 eevi cattāri daṭṭavvā, jao-“ no khalu apparivāvie nicchayao mailie va saṃmatte | hoi tao pariṇāmo jatto'ṇuvavūha ṇāīyā | ” bhaṇiyā saṃmattassa aiyārā | saṃpayaṃ bhaṃgo-“ saṃmattaṃ pattaṃ pi hu roreṇa nihāṇagaṃ va addaṭṭhaṃ | pāvehiṃ aṃtarijjai paḍhamakasāehiṃ jīvassa | ” paḍhiyasiddhā ceva, bhāvaṇā puṇa-“ micchattakāraṇāī karaṃti no kāraṇovi te dhannā | iya ciṃtejjā maimaṃ kattiyaseṭṭī udāharaṇe | ” etīe bhāvaṭṭo akkhāṇagāo nāyavvo, taṃ puṇa rāyābhioge bhaṇiyaṃ, bhaṇiyaṃ sammattaṃ | iyāṇiṃ vayāṇaṃ avasaro-

3.1.10

" donni sayā teyālā pāṇaivāe-pāṇāivāyavisae, kahaṃ ?, puḍhavāivaṇassaikāyapajjavasāṇā egiṃdiyā paṃca biticauṃpaṃciṃdiehiṃ saha nava bhavaṃti, te ya maṇavayaṇakāyarūveṇa karaṇattigeṇa guṇiyā sattāvīsaṃ bhavaṃti, te ya karaṇakārāvaṇaaṇumannaṇayogattigeṇa guṇiyā ekāsīī bhavanti, te'vi atītaaṇāgayavaṭṭamāṇakālattigeṇa guṇiyā donni sayā teyālā 243 bhavaṃti | tahā pamāo aṭṭhaviho-" annāṇaṃ 1 saṃsao ceva 2 micchānāṇaṃ 3 taheva ya | rāgo 4 doso 5 maibhaṃso 6 dhammaṃmi ya aṇāyaro 7 | jogānaṃ duppaṇihāṇaṃ 8 pamāo aṭṭhahā bhave |" esovi pāṇāivāyasarūvaṃ, jao pamatto hiṃsago hoi, bhaṇiyaṃ ca " pramattayogāt prāṇavyaparopaṇaṃ hiṃse"ti, ke te pāṇā ?, jesiṃ visae ettiyā bheyā uṭṭhaṃti, bhannai-pāṇā caurāīyā, āisaddāo cha satta aṭṭha nava dasaviha pāṇā gheppaṃti. bhaṇiyaṃ ca-" iṃdiya 5 bala 3 ūsāsāu 2 pāṇa cau chacca satta aṭṭheva |

3.2

” eyāsi attho jugavaṃ kahijjai-aṇukaṃpāparo jīvo sammattai lahai, suhapariṇāmasahiuṃti kāuṃ, vejjeti, niannae, tatthodāharaṇaṃ-bāravattīe kaṇhassa vāsudevassa do vejjā-dhannaṃtarī ya veyaraṇī ya, dhaṇṇaṃtarī amavio, veyaraṇī bhavio, so sāhūṇaṃ gilāṇāṇaṃ piṇṇa sāhai, jaṃ jassa kāyavvaṃ, phāsueṇa paḍoyāreṇa, jai se appaṇo atthi osahāṇi to detiṃti, dhaṇṇaṃtarī puṇa jāṇi sāvajjāṇi tāṇi sāhai, asāhupāuggāṇi, te u sāhuṇo bhaṇaṃti-amhaṃ kao eyāṇi ? so bhaṇai na mae samaṇāṇaṃ addhāe ajjhāiyaṃ vejjasatthaṃ, te dovi mahāraṃbhā mahāpariggahā, savāe bāravatīe tigicchaṃ kareṃti, aṇṇayā kaṇho vāsudevo titthayaraṃ pucchati-ee bahuṇaṃ ḍhaṃkāīṇaṃ vaikaraṇaṃ kāūṇa kahiṃ gamissaṃti ?, tāhe sāmī sāhai-ema dhaṇṇaṃtarī apaiṭṭhāṇe narae uvavajjihiti, ema puṇa veyaraṇī kālaṃjaravaṇiṇīe gaṃgāmahānaīe viṃjhassa ya aṃtarā vānarattāe paccāyāhiti, tāhe so vayatto sayameva jūhavaittaṇaṃ kāhiti, tattha aṇṇayā sāhuṇo sattheṇa samaṃ vīivahassaṃti, egassa ya sāhussa pāe
tadāgapavaṃcadho | pippalaasaṃnayāṇaṃ pāvārahalāugodāṇaṃ |
” asaṃjayāṇaṃti-māhaṇāīṇaṃ, pāvāraṃti-pūrahimāiṃ uttariaṃgaṃ, emāha aṇṇaṃpi atthaṃmi micchattathirīkaraṇāḍakāraṇaṃ jahā na hoi tahā jaiyavvaṃ, jao micchattathirīkaraṇaṃ aiaṇidvaphalaṃ, bhaṇiyaṃ ca-“annaṃmi mattāṇaṃ micchattaṃ jo jaṇei mūḍhappā | so teṇa nimitteṇaṃ na lahai bohiṃ jiṇāmihiyaṃ |
sadāgayasattho | vippamukkamaṃsayāṇaṃ pāsaṇḍatthāṇaṃ pāsaṇḍa-māhaṇāṇaṃ, pāsaṇḍi-parinnāuṃ uvadijjaṃ, emāha vaṇṇavi vatthavi micchattagiriggaṇāsasaṇaṃ jahā na hoi tahā uvamaṃ, jao micchattagiriggaṇāṃ amuṇiyaphalaṃ, bhaṇiyaṃ ca - "aṃghami mattāṇaṃ micchattaṃ to naroḥ mucchā | to tena nimittenaṃ na lahai bohi jiṇābhihiyaṃ |
” asaṃjayāṇaṃti-māhaṇāīṇaṃ, pāvāraṃti-pūraigāiṃ uttarijjagaṃ, evamāi aṇṇaṃpi annesiṃ micchattathirīkaraṇāikāraṇaṃ jahā na hoi tahā jaiyavvaṃ, jao micchattathirīkaraṇaṃ aiaṇidvaphalaṃ, bhaṇiyaṃ ca-“ annesiṃ sattāṇaṃ micchattaṃ jo jaṇei mūḍhappā | so teṇa nimitteṇa na lahai bohiṃ jiṇāmihiyaṃ |

3.7

'paṃca'tti saṃkhyā, tusaddo avadhāraṇe, tato paṃceva aṇuvayāṇi, na cattāri, jahā majjhimabāvīsatitthayarāṇaṃ titthesu cattāri mahavayāṇi hoṃti, jao selaṇagāe selaṇarāyā nemināhasīsassa thāvaccāputtassa sagāse paṃcāṇuvaiyaṃ sattasikkhāvaiyaṃ samaṇovāsagadhammaṃ paḍivannotti bhaṇiyaṃ, aṇuvvayāīṃti mahavayāvekkhāe lahugāṇi vayāṇi aṇuvayāṇi, 'thūlagapāṇavaiviramaṇāīṇi'tti thūlagapāṇā-beiṃdiyādao tesiṃ vaho-hiṃsā tassa veramaṇaṃ-viraī nivittī, ādisaddāo thūlagamusāvāyāīṇi cattāri gheppaṃti, paṃcavi eyāṇi mūlaguṇā | 'uttaraguṇā u anne disivvayāī'ti annāṇi disivvayāīṇi satta uttaraguṇā bhannaṃti, 'imesiṃ tu'tti aṇuvayāṇaṃ, bhaṇiyāṇi sāmanneṇa vayāṇi | saṃpayaṃ viseseṇa bhaṇṇaṃti, tattha tāva paḍhamaṃ bhannati, tatthavi pāṇāivāyasarūvaṃ kahijjai-"donni sayā teyālā pāṇaivāe pamāu aṭṭhaviho | pāṇā caurāīyā pariṇāmaduttarasayaṃ ca |

4.1

" tassa gurusta mūle-sagāse samīpe ityarthaḥ | aṇeṇa anbhatthadhammasavaṇapaḍiseho darisio, vivarīyabodhasaṃbhavāo, 'suyadhammo 'tti āyaniyaaṇuvayādisarūvo, aṇeṇa asuyadhammassa nāṇābhāvāu vayapaḍivattī na suṃdaratti (graṃ. 1000) asuyadhammassa vayapaḍivattiniseho daṃsio, jao bhaṇiyaṃ āgame-"jassa no saṃmaṃ uvagayaṃ bhavaī, ime jīvā ime ajīvā ime tasā ime thāvarā, tassa no supaccakkhāyaṃ bhavaṃti, duppaccakkhāyaṃ bhavai, se duppaccakkhāī mosaṃ bhāsaṃ bhāsai, ṇo sacaṃ bhāsaṃ bhāsai" tti | tathā 'saṃviggo' tti mokkhasuhābhilāsī saṃsārabhayabhīo vā, na puṇo riddhijasāikāmo, 'ittaraṃ'-appakālaṃ-caumāsāikālavahiṇā ityarthaḥ, vāsaho vigappe, 'iyaraṃ'-bahukālaṃ jāvajīvaṃ ityarthaḥ, etthavi vāsaddo vigappe, thūlapāṇavahaṃ 'vajjittu'-paccakkheūṇa 'tago' tti, so sāvago 'samaṃ'ti bhāvasuddhīe, 'vajjei' pariharai, no āsevai, 'ime ya aiyāre' ime-uvari bhannamāṇe aiyāre-aikkame vadhaviraidūsaṇāṇi ityarthaḥ, bhaṇiyaṃ bīyaṃ bhaṃyadāraṃ | saṃpayaṃ taiyadāraṃtassa vivaraṇaṃ jahā saṃmatte | saṃmattalābhavisiriso pāena desavirailābhavittī ao ettha na bhannaitti, jo puṇa viseso puvvaṃ na bhaṇio so bhannai-" saṃmattaṃmiti patte bīyakasāyāṇa uvasamakkhaeṇaṃ | taviraīpariṇāmo evaṃ savvāṇavi vayāṇaṃ |
" ' saṃmatte patte 'tti apattasaṃmattassa viraipariṇāmo tāva na hoi ceva, ao patte'vitti bhaṇiyaṃ | ' bīyakasāyāṇaṃ ' apaccakkhāṇānāmagāṇaṃ, ' uvasamakkhaeṇaṃ 'ti khaovasameṇa paḍhamavayalāvo, evaṃ savvāṇavi musāvāyāīṇaṃ vayāṇaṃ lābho hoitti | saṃpayaṃ dosadāraṃ"pāṇāivāyaaniyattaṇaṃpi ihaloyaparabhave dosā | paimāriyā ya etthaṃ jattādamago ya didvaṃtā |
" bhāvattho akkhāṇagāṇusāreṇa neyavvo, tattha paḍhamaṃ imaṃ-ego maruo ajjhāvao, tassa taruṇī mahilā, sā baliṃ vaissadevaṃ karaṃtī bhaṇai-' ahaṃ kāgāṇa vīhemi 'tti, tato uvajjhāyaniuttā cauddā diṇe diṇe dhaṇugehiṃ gahitehiṃ rakkhaṃti, baliṃ vaissadeṃvaṃ karoti, tatthego caḍḍo ciṃtei-na esā muddhā jā kāgāṇa bīheti asatiyā esā, so ya taṃ paricarai, sā ya nammayāe pārakūle piṃḍāro teṇa samaṃ saṃpalaggiyā, annayā nammayaṃ ghaḍaeṇa taraṃtī piṃḍārasagāsaṃ vaccati, corā ya uttaraṃti, tesimego suṃsumāreṇa gahio, so raḍati, tāe bhannai-acchiu ḍhakkehitti, ḍhaṃkie mukko, tīe bhaṇiyā-kiṃ va kutitthyeṇa uttinnā ? so khaṃḍito taṃ

4.8

bheyadāraṃ bhaṇai-' duviho ya so vaho hoi' so pubabhaṇio vaho duviho-duvikappo hoi, kahaṃ duviho hoi ?, bhannai'saṃkappāraṃbhehiṃ' ti tattha jīvamāraṇābhippāo saṃkappo, payaṇakisimāī puṇa āraṃbho, evaṃ tāva duviho vaho, tattha thūlagapāṇavahaviraipaḍivajjamāṇo sāvago 'vajjai'-paccakkhāṇeṇa pariharai thūlagapāṇavahaṃ | paccakkhāṇaṃ ca āvassayacunnīe evaṃ bhaṇiyaṃ-"thūlagaṃ pāṇāivāyaṃ saṃkappao paccakkhāmi jāvajīvāe duvihaṃ tiviheṇa, maṇeṇa vāyāe kāeṇaṃ na karemi na kāravemi tassa bhaṃte ! paḍikkamāmi, niṃdāmi, garihāmi, appāṇaṃ vosirāmi" | kahaṃ vajjei ?, 'saṃkappao' tti vahapariṇāmaṃ āsajja, na āraṃbhao vi, gihatthāṇaṃ āraṃbhacajjaṇaṃ na saṃbhavaittikārḍa, 'vihiṇa' tti āgamabhaṇiyanīīe | so ya vihī imo-

4.9

guru-sannāṇakiriyājuo samaṃ dhammastatthaatthadesago, ahavā "jo jeṇa suddhadhamme nioio saṃjaeṇa gihiṇā vā | so ceva tassa bhannai dhammagurū dhammadāṇāo |

5.1

hīṇassaradīṇassarabhinnassaraappiyassarā ceva | hoṃti ya agejjhavayaṇā alieṇa paraṃ uvahaṇaṃtā |
” duggaṃdhosarīreṇa, puimuho-duggaṃdhavayaṇī, jalaṃti jalamūgo, elaṃti elamūgo, jahā jalamūo jalabubbuḍe erisī ghaṇī jassa so, elamūgo jahā puṇa bubbuyaī elamūo, mammaṇo jassa bhāsaṃtassa vāyāu khaṃcijjai | musāvāyaṃ abhāsaṃtassa ime guṇā-“ thaṃbhaṃti naīvege sāyaṃ deṃti gagaṇeṇa vaccaṃti | kaṃpaṃti māṇusā devayā ya sacceṇa saṃjuttā |
sacceṇa parigahiyaṃ na ḍahai aggī visaṃ na mārei | na vahati āuhāiṃ kaha nāma na uttamaṃ sacaṃ ? |
kiṃtu-buddhīeṃ niuṇa māsejā ubhayalogaparisuddhaṃ | saparībhayāṇa jaṃ khalu na savahā pīḍajaṇagaṃ tu-|
” sadāramaṃtabhedo puṇa aṇuvādasarūvattaṇeṇa saccottikāuṃ, jaivi aiyāro na ghaḍai, tahāvi maṃtipatyappagāsaṇajaṇiyakhajjhāṇā sadārāimaraṇāisaṃbhaveṇa paramattheṇa asaccameyaṃ tao bhaṃgā bhaṃgarūvottikāuṃ aiyāro ceva | tahā mosovaeso jaivi musaṃ na bhaṇāvemi eyaṃmi vae 1, na bhaṇāmi na bhaṇāvemi eyaṃmi ya 2

5.2

” hīṇassarā-lahuyasarā, dīṇassarā-dayājaṇagasaddā, bhinnassarā-khāhulasaddā, appiyassarā-aṇiṭṭhasurā | tahā-“ duggaṃdho puimuho aṇiṭṭhavayaṇo ya pharusavayaṇo a | jalaelamūyamammaṇa aliyavayaṇajaṃpaṇe dosā |
vijjāo ( maṃtā u ) maṃtajogā sijjhaṃtī dhammaatthakāmā ya | sacceṇa parigahiyā rogā sogā ya nassaṃti |
” saṃpayaṃ aiyārā bhaṇaṃti-

5.3

sacaṃ saggaddāraṃ sacamacattamamaṃgaṃ ( ? ) tavokamaṃ | sacaṃ jassasa mūlaṃ sacaṃ siddhīeṃ sovāṇaṃ |
” evamāi, ayaṇā puṇa evaṃ-“ jaivi gihī aniyatto niccaṃ mayakohalīhahāsasu | nāimatto tesuvi na hoja jaṃkiṃci bhaṇao ya |

5.10

baṃdho-rajjudāmagāīhiṃ baṃdhaṇaṃ 1, vaho-kasalayāīhiṃ haṇaṇaṃ, baṃdhavahaṃ na karotiṃti saṃbajjhai 2, chavī-sarīraṃ tassa chedo kattigāihiṃ kattaṇaṃ chavicchedo taṃ na kareti 3, aīva bhāro-aibhāro, bahugassa pūgaphalāidavvassa gavādipiṭṭhādisu ārovaṇaṃ 4, bhattaṃ-bhoyaṇaṃ pāṇaṃ-udagaṃ tesiṃ vocchedo bhattapāṇavucchedo taṃ ca 5, evaṃ sāmanneṇaṃ baṃdhāīṇaṃ nisehe kae piyaputtāīṇaṃ viṇayagahaṇarogatigicchāisuṃvi baṃdhāisu kīramāṇesu jā vayarirāhaṇā pāvai, tannisehaṇatthaṃ bhannai-' kohāidūsiyamaṇo'tti kohalobhāikasāyakalaṃkiyacitto jīvaghāyaniravekkho ittharthaḥ | sāvekkhassa puṇa baṃdhāikaraṇe'vi sadayattaṇeṇa nāiyārotti bhaṇiyaṃ hoi, ' gomaṇuyāīṇaṃ ' ti balīvaddamāṇusāīṇaṃ, āisaddāo kharaturagakarahāiṇo gheppaṃti, no kuṇai-na kareti | ettha ya āvassagacuṇṇimāisu bhaṇio esa vihī-" baṃdho dupayāṇaṃ cauppayāṇaṃ vā hoi, so'vi addhāe aṇaddhāe vā, tattha aṇaddhāe tāva baṃdho kāuṃ na kappai ( jujjai ), addhāe puṇa baṃdho duviho hoi, sāvekkho musāvāyavayassa sarūvaṃ hoi, tappadaṃsaṇatthamāha-

5.11

thūlamusāvāyassa viraī biiyāṇuvayaṃ hoi | tattha duviho musāvāo-thūlo suhumo ya | tattha parithūlanisao aiduṭṭhavivakkhāsamubbhavo thūlamusāvāo | anno suhumapayatthavisao aduṭṭhavivakkhāsamubbhavo hāsakheḍāigo suhumo, so iha nāhigao, mahavvayavisautti kāuṃ, ettieṇa vayasarūvaṃ bhaṇiyaṃ | sesehiṃ suttāvayavehiṃ bheyā bhannaṃti-'so 'tti thūlamusāvāo paṃcahā-paṃcabhedā, samāseṇaṃti saṃkheveṇaṃ, sesabheyā savvevi eesu ceva pavisaṃtittikāuṃ, paṃcapagārattameva bhannai-' kannāgobhūmāliyanāsaharaṇakūḍasakkhejaṃ 'tti kannāliyaṃ 1 gavāliyaṃ 2 bhūmāliyaṃ 3 rakkhaṇanimittaṃ annesiṃ jaṃ ruvaggaha appijjai so nāso vuccai, tassa haraṇaṃ nāsaharaṇaṃ 4 kūḍasakkhejjaṃti-aliyasakkhijjadāṇaṃ 5 | tattha kannāliyaṃabhintrakannaṃ bhinnakannaṃ bhaṇei ( bhinnakannaṃ abhinnakannaṃ bhaṇai ), kannāgahaṇaṃ uvalakkhaṇaṃ teṇa kumārāiduppayavisayāṇi savvālīyāṇi ettha daṭṭavvāṇi | gavālīyaṃ-puṇa appakhīraṃ gāviṃ bahukhīraṃ bhaṇai, bahukhīraṃ vā appakhīraṃ, eyaṃvi savvacauppayamusābhāsauvalakkhaṇaṃ | bhūmialiyaṃ-puṇa parasaṃtiyaṃpi bhūmiṃ āyasaṃtiyaṃ bhaṇai, bhūmigahaṇaṃ puṇa sesapuḍhavāiapayadavvavisayamusāvāyauvalakkhaṇaṃ | nanu dupayacauppayaapayagahaṇameva sutte āyarieṇa keṇa kāraṇeṇa na kayaṃ ?, ettha bhannai-kannāgobhūmialiyāṇi loe aigarahiyāṇi, teṇa tesiṃ gahaṇaṃ kayaṃti | nāsaharaṇaṃ adattādāṇasarūvaṃ, tattha ya avalavaṇavayaṇaṃ musāvāo, eyaṃ ca eeṇa ceva viseseṇa puvvalīgehitto bheeṇa bhaṇiyaṃ | kūḍasakkhejjaṃ puṇa laṃcā ( cā ) maccharāīhiṃ abhibhūto pamāṇīkao kūḍa bhaṇai-jahā eyassa ahaṃ eyaṃmi vivāde sakkhiṇo, evaṃ ca parasaṃbaṃdhipāvasamatyaṇāsarūvaṃ visesa paḍucca pacchimehito bheeṇa bhaṇiyaṃti | jahā jāyaitti puvaṃ bhaṇiyameva | dosā ime-“ jaṃ jaṃ vaccai joī appiyavāī tahiṃ tahiṃ hoi | na ya suṇai suhe saddaṃ suṇai asoyavae saddaṃ |
ihatti-thūlamusāvāyaviraie, sahasā-aṇālociūṇa, abbhakkhāṇaṃ-asaṃtadosārovaṇaṃ, jahā-coro tumaṃ pāradārigo vā evamādi, taṃ vajjetti | tahā rahasā-egaṃteṇa heuṇā abbhakkhāṇaṃ rahasabbhakkhāṇaṃ, kiṃ bhaṇiyaṃ hoi ? bhannai-egaṃte maṃtamāṇe bhaṇai-ete hi imaṃ ca imaṃ ca rāyaviruddhāiyaṃ maṃtaṃti | tahā sadāramaṃtabhedaṃti sakalatteṇa guttabhāsiyassa annesiṃ kahaṇaṃti | dāragahaṇaṃ mittāi uvalakkhaṇanimittaṃ | tahā mosovaesayaṃti-aliyamuvaesaṃ dei, imaṃ evaṃ ca 2 bhaṇāhi evamāiyaṃ, asaccābhihāṇasikkhāvaṇaṃ ittharthaḥ | tahā kūḍalehakaraṇaṃti-aliyakkharalihaṇaṃ, taṃ ca vajjei-pariharai | jao eyāṇi samāyaraṃto aiyarai viiyāṇuvayaṃti | naṇu āimāṇaṃ doṇhaṃ aiyārāṇaṃ na paropparaṃ viseso atthi, dosuvi asaṃtadosārovaṇaṃ tullaṃtikāuṃ | saccameyaṃ, natthi viseso, navaraṃ rahasabbhakkhāṇaṃ egaṃtamaṃtanimittaviyakkamettapuvvagaṃ [ pariyāpuvvagaṃ ] ittharthaḥ saṃbhavaṃtadosābhihāṇaṃ, sahasabbhakkhāṇaṃ tu aviyakkapuvvagameva, ao paropparaṃ viseso | naṇu abbhakkhāṇaṃ asaṃtadosābhihāṇasarūvaṃ, taṃ puṇa paccakkhāyameva tao tavbhaṇaṇe bhaṃgo ceva, na puṇa aiyāro ? saccameyaṃ, kevalaṃ jayā parovaghāyagaṃ vayaṇaṃ aṇāmogāiṇā bhaṇai, tayā saṃkilesābhāvāto viraisāvekkhassa na vayassa bhaṃgo, parovaghāyaheuttaṇeṇa ya bhaṃgo ya, ao bhaṃgābhaṃgarūbo aiyāro | jayā puṇa tivvasaṃkileseṇa abbhakkhāṇaṃ dei, tayā bhaṃga eva, vayaniravekkhottikāuṃ | jao bhaṇiyaṃ-“ sahasabbhakkhāṇāiṃ jāṇaṃto jai karejja to bhaṃgo | jai puṇa'ṇāmogāihiṃto to hoi aiyāro |

6.1

bhavaṃti, sehā kakhamāvi āgāḍhajogavāhiṇo puḍho bhuṃjaṃti, tahā sapāyacchittā aṇavatthappāicchittā te puḍho bhuṃjaṃti, jeṇa tesiṃ maḍalaṃ na kappati, bālā vuḍḍhā ya puḍho bhuṃjaṃti, jeṇa te maṃḍaliṃ na pāveṃti, tahā veyāvaccakarā puḍho bhuṃjaṃti, jeṇa tesiṃ pacchā bhuṃjaṃti, tevi egāgiṇo
vakkhāṇagāhāo—“ nikkhamapavesamaṃḍali sāgāriyaṭhāṇa parihariya ṭhāi | mā egāsaṇabhaṃgo ahigaraṇaṃ aṃtarāyaṃ vā |
” nikkhamapavesā vajjiūṇa uvavisaṃti, tahā maṃḍalapavesaṃ ca vajjaṃti, tahā sāgāriyaṭhāṇaṃ ca parihariuṃ bhuṃjaṃti, mā sāgārie samāgae ekkāsaṇabhaṃgo bhavejjā, adhikaraṇaṃ vā anneṇa pavaḍ‌iṇṇa saha, ahuṇe uvavisiuṃ bhuṃjaṃtassa aṃtarāyaṃ ca bhavai, kahaṃ ?, so sāhū annassa ṭhāṇe uvaviṭṭho, sovi sāhū āgao paḍikkhaṃto acchaṃti, evaṃ ca aṃtarāyayaṃ kammaṃ bajjhai | iyāṇiṃ disitti“ pacchurasi parammuhapaṭṭi pakkhae yā disā vivajjettā | īsāṇaggeīya ṭhāejja gurussa guṇakalio |
” pacchurasitti guruabhimuhaṃ vajjeṃti bhaṇiyaṃ hoi, sesaṃ sugamaṃ | iyāṇiṃ pagāsaṇayatti-“macchichakkaṃṭaīṇaṃ tu jāṇaṇaṭṭhā pagāsabhuṃjaṇayā | galalaggaṇaṭṭhidosā vāgulidosā jaḍhā evaṃ |
” sugamā, evaṃ iyāṇiṃ bhāyaṇatti-“ je ceva aṃdhayāri dosā te ceva saṃkaḍamuhaṃmi | parisāḍī bahulevāuṇaṃ ca tamhā pagāsamuhe |
puvaddhaṃ sugamaṃ, biiyaddheṇa ahigadose bhaṇai-parisāḍinti bāhiṃ chaḍḍijjai, bahulevāuṇaṃ catti bahu (vaḍu) ttikhaṃ kharaṃṭijjai, hatthassa uvaripi bhuṃjaṃtassa saṃkaḍaṃ, tamhā pagāsamuhe bhāyaṇe bhottavvaṃti | iyāṇiṃ pakkhevaṇatti-‘kukkuḍiaṃḍagamettaṃ avigiyavayaṇo u pakkhive kavalo ’, sugamaṃ | iyāṇiṃ gurutti-‘aikhaḍḍakāragaṃ vā jaṃ ca aṇāloiyaṃ hojjā |’ gurussa āloe bhottavvaṃ, jai puṇa gurudarisaṇapahe na bhuṃjai, tato kayāivi aikhaḍḍaṃ-aibuhugaṃ bhakkhejjā nissaṃkottikāuṃ pacchā gilāṇo bhavejjā, appaḍisarīro ya guruadarisaṇapahe bhuṃjaṃto kayāvi akāragaṃ-apatthaṃti bhuṃjejjā niggauttikāuṃ, kayāvi bhikkhāmaḍaṃteṇa niddhamahuraṃ davvaṃ laddhaṃ bhavejjā, taṃ ca aṇāloiyaṃpi bhuṃjejjā egaṃte, mā mamaṃ āyario nivārihitti, ao eemiṃ jāṇaṇaṭṭhā guruāloe tao uvabhuṃjejjā, jeṇa gurusamīvatthaṃ bhuṃjaṃtaṃ dahuṃ pauraṃ bhakkhaṃtaṃ nivārei, tahā aṇāloiyaṃ coriyaṃtaṃ khāyaṃtaṃ nivārei, mā anivāraṇe ajinnāidosā bhavejjā | iyāṇiṃ bhāvetti nāṇāisaṃghaṇaṭṭhā na vannabalarūvavisayaṭṭhā | nāṇāīṇaṃ tuṭṭaṃtāṇaṃ saṃghaṇanimittaṃ bhuṃjijjai, na vannaṭṭhā vanno-gorattaṃ mama houtti, eyaṃnimittaṃ na bhuṃjejjā, evaṃ balarūvanimittamavi, uvaciyamaṃsasoṇio balavaṃ rūvavaṃ ca bhavissāmitti, eyamaṭṭhaṃpi na bhuṃjejjā, tahā visayaṭṭhā-mehuṇāsevaṇanimittaṃ na bhottavaṃti, evaṃ sāmanneṇa adattasarūvaṃ bhaṇiyaṃ | saṃpayaṃ eyassa viraī bhannai-
kāūṇa coriyāo vaccai naraesu

6.13

thūlaadattādāṇetti iha adattādāṇaṃ duvihaṃ hoi-thūlaṃ suhumaṃ ca, tattha parithūlavatthuvisayaṃ corakāraṇa thūlaṃ, tavvivarīyaṃ suhumaṃ, tattha cunnī-“ thūlagaadattādāṇaṃ nāma jeṇa corasaddo hoi, taṃ parihariyavvaṃ, corabuddhīe appaṃ jaṇavādasāmannaṃ pakkhalāi, khette vā khale vā paṃthe vā na giṇhiyavvaṃ, jaṃ puṇa leḍḍugāi aṇaṇunnavettā geṇhai, taṃ suhumaṃti |” tattha thūlādattadāṇe viraī-nivittī taiyamaṇuvvayaṃ hoitti, evaṃ vayasarūvaṃ | taṃ puṇa adattādāṇaṃ duvihaṃ-dubheyaṃ, ‘mo’iti pādapūraṇe, tusaddo puṇasaddatthe, niddiṭṭhaṃ-kahiyaṃ āgame, duppagārattameva bhannai-sacittācittesutti, saceyaṇavatthuvisayaṃ aceyaṇavatthuvisayaṃ ca, eyaṃ ceva āharaṇehi bhannailavaṇahirannāivatthugayaṃti lavaṇaṃ-loṇaṃ, hirannaṃ-suvannaṃ, evamāivatthugayaṃ-evamādipayatthavisayaṃ, tattha lavaṇasaddeṇa sacittādattādāṇodāharaṇaṃ bhaṇiyaṃ, hirannasaddeṇācittādattādāṇodāharaṇaṃ bhaṇiyaṃ, ādisaddeṇa āsavatthāī gheppaṃti | missādattādāṇaṃ tu eesu ceva nibaddha, teṇa bhinnaṃ na bhaṇiyaṃ |
eeṇa bheyaddāraṃ vakkhāṇiyaṃ | adattahārissa ime dosā-“ dukkhajjiyaṃ ca davvaṃ bahūhiṃ paripiṃḍiyaṃ uvāehiṃ | harai parassa akaruṇo, kaha nāma na dāruṇo coro |

8.1

kāūṇa coriyāo vaccai naraesu do tinni cattāri, savā goṭhṭhī ga yā, egau sāvago bhaṇati na harāmi na luṃchitto, tehiṃ vi bhaṇiyaṃ-na esa harati, mukko, iyare sāsiyā | aghiya sāvageṇa gohiṃ na pavisiyavvaṃ, jai kihavi paoyaṇe pavisati to ohāragaṃ hiṃsādi na deti, na ya tesiṃ āogaṭṭhāṇesu ṭhāti | iyāṇiṃ jayaṇā daṃsijjai-“uciyakkalaṃ mottūṇaṃ davāikamaggayaṃ ca ukkarisaṃ | nivviḍiyamavijāṇaṃto parassa saṃtaṃ na geṇhejjā |
” uciyakkalā-paṃcagasayabuḍḍimāisarūvā, taṃ mottūṇa sesaṃ parassa saṃtaṃ na geṇhejjā, davva-gaṇimagharimāi, āīsaddāu eesiṃ ceva sagayabhedā aṇege labbhaṃti, tesiṃ davāṇaṃ kameṇa-davvakkhayalakkhaṇeṇa āgao-saṃpanno jo ukkarisoagghabuḍḍisarūvo taṃ ca mottūṇaṃ, kiṃ bhaṇiyaṃ hoi ? bhannai-jai kahiṃci pūgaphalāīṇaṃ davāṇaṃ khayāo duguṇāilābho hoi, taṃ aduṭṭhajjhavasāo giṇhai, na puṇa evaṃ ciṃtei-sundaraṃ saṃjāyaṃ jaṃ pūgaphalāīṇaṃ khayāo saṃvṛttotti | tahā nivviḍiyamavi parassa saṃtaṃ jāṇaṃto na geṇhejjā | ettha esa bhāvattho-savvattha gaṇimagharimāīṇaṃ kayavikkayāisu kalaṃtarāisu ya desakālādi avekkhavāe jo ucio siṭṭhajaṇaaṇiṃdio lābho so ceva gaheyavvo, na puṇa dasegādasigāditti | saṃpayaṃ assa aiyārā bhannaṃti-
” uciyakkalā-paṃcagamayacullimāisarūvā, taṃ mottūṇa sesaṃ parassa saṃtaṃ na geṇhejjā, davvaṃ-gaṇimagharimāi, āīsaddāu eesiṃ ceva sagayabhedā aṇege labbhaṃti, tesiṃ davāṇaṃ kameṇa-davvakkhayalakkhaṇeṇa āgao-saṃpanno jo ukkarisoagghavuḍḍhisarūvo taṃ ca mottūṇaṃ, kiṃ bhaṇiyaṃ hoi ? bhannai-jai kahiṃci pūgaphalāīṇaṃ davāṇaṃ khayāo duguṇāilābho hoi, taṃ aduṭṭhajjhavasāo giṇhai, na puṇa evaṃ ciṃtei-sundaraṃ saṃjāyaṃ jaṃ pūgaphalāīṇaṃ khayāo saṃvṛttotti | tahā nivviḍiyamavi parassa saṃtaṃ jāṇaṃto na geṇhejjā | ettha esa bhāvattho-savvattha gaṇimagharimāīṇaṃ kayavikkayāisu kalaṃtarāisu ya desakālādi avekkhāie jo ucio siṭṭhajaṇaaṇiṃdio lābho so ceva gaheyavvo, na puṇa dasegādasigāditti | saṃpayaṃ assa aiyārā bhannaṃti-
je daṃtasohaṇaṃpi hu geṇhaṃti adinnayaṃ na ya muṇiṃdā | tesiṃ namāmi payao nirābhisaṃgāṇa guttāṇaṃ |
” kīrisaṃ baṃbhaceraṃti sarūve pucchie bhannai-aṭṭhārasahā baṃbhaṃ | na kareti 1 na kāraveti 2 nāṇumannai 3 maṇeṇaṃ, evaṃ vāyāe tinni 3, kāeṇavi tinni 3, savve nava 9, veuvviyakāmamuhāu eehiṃ navahiṃ payārehiṃ viraī, evaṃ orāliyamuhāovi navahiṃ savve aṭṭhārasa 18, evaṃ aṭṭhārasahā baṃbhaṃ jaiṇo, kīrisaṃ ? navaguttīpaṃcabhāvaṇāsahiyaṃti, navahiṃ guttīhiṃ paṃcahiṃ bhāvaṇāhiṃ sahiyaṃti, tattha navaguttīo-“ vasahiṃ kahanisijjeṃdiyakuḍuṃtarapuvvakīliepaṇīe | aimāyāhāravibhūsaṇā ya nava baṃbhaguttīo |
” bhāvaṇā paṃca-“ āhāragutte avivūsiyappā, itthiva na nijjāi na saṃthavejjā | buddhe muṇī khuddakahaṃ na kujjā, dhammaṇupehī saṃcae baṃbhaceraṃ |
” khuddāḥ striyaḥ | puṇo'vi kīrisaṃ ? chāmacauvīsarahiyaṃ dasahā vā aṭṭhahā vā tti [ granthāntarādavaseyaṃ ] | kāmijjaṃti-abhilasijjaṃti je te kāmā tesiṃ cauvvīsā evaṃ, duviho tāva kāmo saṃpattakāmo asaṃpattakāmo ya, tattha saṃpatto cauddasaviho, taṃjahā-“ diṭṭhīe saṃpāo 1 diṭṭhīsevā ya 2 saṃbhāso 3 |
hasiya 4 lalio 5 vaggūhiya 6 daṃta 7 naha 8 nivāyacuṃbaṇaṃ ceva 9 | āliṃgaṇa 10 māyāṇaṃ 11 kara 12 sevana 13 ṇaṃgakīḍā 14 ya |
9 maraṇaṃ 10 ca hoi dasamotti ” tattha asaṃpatto kāmo atthaṃti-adidvaṃvi vilayāipayatthe savaṇāo tadabhippāyamitta 1, tattheva aho rūvāiguṇā evaṃvihaabhiniveseṇa ciṃtaṇaṃ ciṃtā 2, tahā saṅkā-saṃgamābhilāso 3, saṃbharaṇaṃ-saṃkappiyassa tīe rūvassa ālihaṇādaṇā viṇodo 4, vikkhayā-sogaireṇāo āhārāisuṃvi niravekkhayā 5, lajjānāso-gurumāīṇasamakkhaṃpi tagguṇakittaṇaṃ 6, pamāo-tadatthameva savvāraṃbhesu a pavattaṇaṃ 7, ummāo-naḍuṃcittayāe ālajālabhāsaṇaṃ 8, tabbhāvo-thaṃbhādaṇaṃ pi takkhuddhīe āliṃgaṇāiceṭṭhā 9, maraṇaṃ ca-sogaireṇāo pāṇaccāo 10 | annatthavi bhaṇiyaṃ-“ paḍhame

8.2

” iccāi, bhaṇiyaṃ taiyamaṇuvayaṃ | saṃpayaṃ cautthaṃ bhannaitattha sāmanneṇa baṃbhabayasarūvaṃ tāva daṃsijjai-“ aṭṭhārasahā baṃbhaṃ navaguttīpaṃcabhāvaṇāsahiyaṃ | chāmacauvīsarahiyaṃ dasahā vā aṭṭhahā vāvi |
” tattha diṭṭhīsaṃpāo-itthīṇaṃ pajjaṇaṇāvayavāvaloyaṇaṃ 1, diṭṭhīsevā-puṇa bhāvasāraṃ thīdiṭṭhīe diṭṭhīmīlaṃṇaṃ 2, saṃbhāso-saṃbhāsaṇaṃ uciyakāle kāmakahāhiṃ saṃlāvo 3, hasiyaṃ-caṃkamaṇiyagasaṃpasiddhaṃ 4, laliyaṃ-pāsagāikīḍā 5, uvagūhiyaṃ-āliṃgiyaṃ 6, daṃtanivāo-daṃtecheḍyavihī 7, nahanivāo-nahavidāraṇavihī 8, cuṃbaṇaṃ-muhasaṃjogo 9, āliṃgaṇaṃ-gāyasaṃmīlaṃṇa 10, āyāṇaṃ-kuyāigahaṇaṃ 11, karaṃti karaṇaṃ-nāgaragāipāraṃbhajaṃtaṃ 12, sevanaṃti-āsevaṇaṃ mehuṇa kiriyā 13, aṇaṃgakiriyā-muhamāimu mehuṇasevaṇaṃ 14 | esa paḍhamadukkaṇagāhājugassa attho | asaṃpattakāmo dasappagāro evaṃ“ tattha asaṃpatto attho 1 ciṃtā 2 taha saṅka 3 saṃbharaṇameva 4 | vikkhaya 5 lajjaṇāso 6 pamāya 7 ummāya 8 tavbhāvo |

8.4

aṇāloiyaṃ coriyaṃtaṃ khāyaṃtaṃ nivārei, mā anivaraṇe ajhinnāidosā bhavejā | iyāṇiṃ bhāvetti nāṇāisaṃghaṇaṭṭhā na vannabalarūvavisayaṭṭhā | nāṇāīṇaṃ tuṭṭaṃtāṇaṃ saṃghaṇanimittaṃ bhuṃjijjai, na vannaṭṭhā vanno-gorattaṃ mama houtti, eyanimittaṃ na bhuṃjejā, evaṃ balarūvanimittamavi, uvaciyamaṃsasoṇio balavaṃ rūvavaṃ ca bhavissāmitti, eyamaṭṭhaṃpi na bhuṃjejā, tahā visayaṭṭhā-mehuṇāsevaṇanimittaṃ na bhottavvaṃti, evaṃ sāmanneṇa adattasarūvaṃ bhaṇiyaṃ | saṃpayaṃ eyassa viraī bhannai-

8.13

thūlaadattādāṇetti iha adattādāṇaṃ duvihaṃ hoi-thūlaṃ suhumaṃ ca, tattha parathūlavatthuvisayaṃ corakāraṇaṃ thūlaṃ, tavvivarīyaṃ suhumaṃ, tattha vuttī-“ thūlagamadattādāṇaṃ nāma jeṇa corasaddo hoi, taṃ parihariyavvaṃ, corabuddhīe appaṃ jaṇavādasāmannaṃ pacannakhāi, khette vā khale vā paṃthe vā na giṇhiyavvaṃ, jaṃ puṇa lelugāi aṇaṇunnavettā geṇhai, taṃ suhumaṃti |” tattha thūlādattadāṇe viraī-nivittī taiyamaṇuvvayaṃ hoitti, evaṃ vayasarūvaṃ | taṃ puṇa adattādāṇaṃ duvihaṃ-dubheyaṃ, ‘mo’iṃti pādapūraṇe, tusaddo puṇasaddatthe, niddiṭṭhaṃ-kahiyaṃ āgame, duppagārattameva bhannai-sacittācittesutti, saceyaṇavatthuvisayaṃ aceyaṇavatthuvisayaṃ ca, eyaṃ ceva āharaṇehi bhannailavaṇahirannāivatthugayaṃtti lavaṇaṃ-loṇaṃ, hirannaṃ-suvannaṃ, evamāivatthugayaṃ-evamādipayatthavisayaṃ, tattha lavaṇasaddeṇa sacittādattādāṇodāharaṇaṃ bhaṇiyaṃ, hirannasaddeṇācittādattādāṇodāharaṇaṃ bhaṇiyaṃ, ādisaddeṇa āsavatthāī gheppaṃti | missādattādāṇaṃ tu eesu ceva nivaḍai, teṇa bhinnaṃ na bhaṇiyaṃ |
eeṇa bheyaddāraṃ vakkhāṇiyaṃ | adattahārissa ime dosā-“ dukkhaṃjiyaṃ ca davvaṃ bahūhiṃ paripīḍiyaṃ uvāehiṃ | harai parassa akaruṇo, kaha nāma na dāruṇo coro |

8.14

vajjai iha teṇāhaḍatakkarajogaṃ viruddharajjaṃ ca | kūḍatulakūḍamāṇaṃ tappaḍirūvaṃ ca vavahāraṃ |
vajjai-pariharai, tenāhaḍaṃti tenā-corā tehiṃ āhaḍaṃ-āṇīyaṃ kiṃci kaṃkumāi tenāhaḍaṃ takkarajogaṃti takkarā-corā tesiṃ jogo-haraṇakiriyāe peraṇaṃ haraha tujjhaṃti appunnā takkarajogo | tahā viruddharajjaṃti viruddho-sadesarāiṇo sattū tassa rajjaṃkaḍagaṃ deso vā viruddhaṃ rajjaṃ taṃ vajjei, na tattha vaccai | casaddo samuccae | tahā kūḍatulakūḍamāṇaṃti kūḍā-pasiddhasabhāvavikkhavāe ūṇā ahiyā vā tulā kūḍatulā, kūḍamāṇaṃ ca hīṇamahiyaṃ vā kuḍavāi, taṃ vajjei | tahā tappaḍirūvavavahāraṃti teṇa-vikiṇido tinni cattāri, savvā goṭhṭhī ga yā, egago sāvago bhaṇati na harāmi na luṃcichato, tehiṃ vi bhaṇiyaṃ-na ema haraṃti, mukko, iyare sāsiyā | aviya sāvageṇa gohiṃ na pavisiyavvaṃ, jai kihaṃvi paoyaṇe pavisati to ohāragaṃ hiṃsādi na deti, na ya tesiṃ āogaṭṭhāṇesu ṭhāti | iyāṇiṃ jayaṇā daṃsijjai-“uciyakkalaṃ mottūṇaṃ davāikamaggayaṃ ca ukkarisaṃ | nivviḍiyamavijāṇaṃto parassa saṃtaṃ na geṇhejjā |
vajjai-pariharai, tenāhaḍaṃti tenā-corā tehiṃ āhaḍaṃ-āṇīyaṃ kiṃci kaṃkumāi tenāhaḍaṃ takkarajogaṃti takkarā-corā tesiṃ jogo-haraṇakiriyāe peraṇaṃ haraha tujjhaṃti appunnā takkarajogo | tahā viruddharajjaṃti viruddho-sadesarāiṇo sattū tassa rajjaṃkaḍagaṃ deso vā viruddhaṃ rajjaṃ taṃ vajjei, na tattha vaccai | casaddo samuccae | tahā kūḍatulakūḍamāṇaṃti kūḍā-pasiddhasabhāvavikkhāe ūṇā ahiyā vā tulā kūḍatulā, kūḍamāṇaṃ ca hīṇamahiṃyaṃ vā kuḍavāi, taṃ vajjei | tahā tappaḍirūvavavahāraṃti teṇa-vikkiṇivayarakkhaṇaujjuyassa aiyāro | ahavā tenāhaḍagahaṇāī paṃcavi ee payaḍaṃ adattādāṇasarūvā eva, kevalaṃ sahasākāraaṇābhogehiṃ aikamavaikkamaaiyārehiṃ vā kīramāṇā aiyārā bhavaṃti, saṃbhavaṃti ya ete rāyarāyovagāiṇaṃpi tenāhaḍagahaṇatakkarapaogā, donni vi tāva payaḍā ceva tesiṃ saṃbhavaṃti, viruddharajjaikkamo puṇa jayā sāmaṃtādāo sanāmimaṇovittiṃ uvajīvaṃti sāmiviruddhassa ya sahāittaṃ kareṃti tayā tesiṃ aiyāro bhavati | kūḍatulakūḍamāṇavavahāratappaḍirūvavavahārā puṇa jayā bhaṃḍāgāradavāṇaṃ viṇimayaṃ kāraveṃti, tayā rāiṇovi aiyārā bhavaṃtitti |
bhaṃgo aiyārabhāvaṇāe darisio ceva, bhāvaṇā puṇa imā-“ iṇamavi ciṃteyavvaṃ adattadāṇāu niccavirayāṇaṃ | samatiṇamaṇimuttāṇaṃ namo sayā savvasāhūṇaṃ |

9.1

” tato coriyākaraṇeṇa vayamaṃgo, vaṇijjameva ahaṃ karemi na coriyaṃti aṇeṇa ajjhavasāeṇa ya vayasāvekkhottikāuṃ na vayabhaṃgo, ao bhaṃgābhaṃgarūvo aiyāro | takkarapaogo puṇa jaivi coriyaṃ na karemi, na kāravemiṃti, evaṃ paḍivannavayassa bhaṃga eva, tahāvi kiṃ ahuṇā tumhe nivāvārā acchaha ?, jai tumhāṇaṃ saṃbalagāī ṇatthi taṃ ahaṃ demi, tumhehiṃ āṇiumosassa vā jai vikkayago natthi tayā ahaṃ vikkayaṃ karissāmiṃti, evaṃvihavayaṇehiṃ core vāvāraṃtassa sakappaṇāe coravāvāraṇaṃ pariharaṃtassa vayasāvekkhassa aiyārotti | viruddharajjāikkamo puṇa jaivi niyasāmiṇā aṇaṇuṇṇāyassa parakaḍagadesapavesassa ‘sāmījīvādattaṃ titthayareṇaṃ taheva ya gurūhiṃ’ evaṃvihaadattādāṇalakkhaṇajogeṇaṃ tahā viruddharajjāikkamakāriṇaṃ coradaṃḍajogeṇaṃ adattādāṇarūvattāo bhaṃga eva, tahāvi viruddharajjāikkamaṃ karaṃteṇa mae vaṇijjameva kayaṃ na puṇa coriyaṃti bhāvaṇāe vayasāvekkhattaṇeṇa loe ya coro eso evaṃvivavaesāḍabhāvāo aiyārotti | uvalakkhaṇaṃ ca viruddharajjāikkamo teṇa sadesevi jaṃ batthāi vikkiṇiuṃ vā kiṇiuṃ vā nisiddhaṃ tayasāmiṇā taṃpi iha daṭṭavvaṃ | tahā kūḍatulakūḍamāṇavavahāro tappaḍirūvavavahāro ya paravaṃcaṇeṇa paradhaṇagahaṇāo bhaṃga eva, kevalaṃ tallakkhaṇāigameṇa adattādāṇaṃ kūḍatulakūḍamāṇavavahārā puṇa vāṇiyagakalā cevatti, evaṃvihaniṇhavappaṇāe nidāragamma mohodayāo hoi tahā takkālameva uṭṭhittā iriyāpaḍikkamaṇapuvvaṃ addhuttaramayaūsāsaparimāṇo kāussaggo kāyavvotti bhaṇiyaṃ hoi, tahā iṃdiyāvaloyaṇe jayaṇā kāyavvā, jao bhaṇiyaṃ-“ vajjejjā mohakaraṇaṃ parajuvaīdaṃsaṇāi saviyāraṃ | ee khu mayaṇavāṇā caritta rāṇe viṇāsaṃti |
” daṃsaṇāitti daṃsaṇaṃ-avaloyaṇaṃ, āmuddaṇao saṃbhāsaṇāi gheppaṃti | saviyāraṃsavibbhamaṃti, tahā-“ aṃgapacaṃgasaṃṭhāṇa, cāruchaviya pehiyaṃ | itthīṇaṃ taṃ na nijjhāe, kāmarāgavivaḍḍhaṇaṃ |
jahā kukkuḍa poyassa, niccaṃ kulalao bhaya | evaṃ baṃbhayārissa, itthīviggahao bhayaṃ |
iha bhāvaṇā-pareṇa ittarakālaṃ jā pariggahiyā vesā taggamaṇaṃ aiyāro, paradāravajjagassa tattiyaṃ kālaṃ paradāritti kāuṃ | tahā apariggahiyāe aṇāhakulaṃgaṇāe jaṃ gamaṇaṃ taṃpi paradāravajjagassa cena aiyāro, kaha ? bhannai-jeṇa loe paradārattaṇeṇa sā pasiddhā teṇa bhaṃgo, jeṇa ya tīe kāmugo bhattāroī natthi, teṇa kāraṇeṇa parakalattaṃ na hoitti kāuṃ abhaṃgo, ao bhaṃgābhaṃgarūvo aiyāro emotti | sesā puṇa titthivi sannāsaṃtuṭṭhaparadāravajjagāṇaṃ doṇhaṃpi saṃbhavaṃti, sadārasaṃtuṭṭhassa makalattevi, paradāravajjagassa puṇa vemāsakalattesuvi jā aṇaṃgakīḍā sā sakkhaṃ apaccakkhāyāvi na kāyavvā, kiṃ kāraṇaṃ ?, bhannai-jao sāvago aṇaṃtapāvabhīruyāe baṃbhaceraṃ kāukāmovi jayā vedodayaṃ sahiuṃ asamattho baṃbhaceraṃ kāuṃ na sakkei tayā vedodayasamittinimittaṃ sadārasaṃtosaṃ paradāravajjaṇaṃ vā paḍivajjai, mehuṇametteṇa ceva vedodayapasamo saṃbhavai ato aṇaṃgakīḍā sāmatthao paccakkhāyā ceva, evaṃ paravivāhativvakāmābhilāsāvi atthao paccakkhāyā daṭṭavvā, ao atthao paccakkhāyātti tesu payaṭṭaṃtassa bhaṃgo, sakkhaṃ na paccakkhāyātti payaṭṭaṃtassavi abhaṃgo, ao bhaṃgābhaṃgarūvā aiyārā te bhannaṃti |” annaṃ puṇa aṇaṃgakīḍāiyārabhāvaṇaṃ evaṃ kareṃti, taṃjahā-“kira so sāvago mehuṇameva vayavisaotti evaṃvihanicchayappaṇāe mehuṇaṃ pariharaṃto sadārasaṃtosī gaṇiyāaṇāhakulaṃgaṇāsu, paradāravajjago puṇa paradāresu āliṃgaṇāirūvaṃ aṇaṃgakīḍaṃ kuṇaṃto vayasāḥ vekkhittikāuṃ aiyāre vaṭṭai | tahā sadārasaṃtuṭṭeṇa sakalattāu annattha, paradāravajjageṇa sakalattevamāhitto annattha maṇavayaṇakāehiṃ mehuṇaṃ na kāyavvaṃ na ya kāraveyavvaṃti, evaṃ jayā paḍivannaṃ vayaṃ hoi tayā paravivāhakaraṇeṇa mehuṇakāravaṇaṃ atthao kayaṃ bhavai, baṃbhavayadhārī puṇa bhannai-vivāho ceva esa mae kīrai, na mehuṇaṃti, tato vayasāvekkhittikāuṃ aiyāro hoitti |” nanu paravivāhakaraṇe kannāhallābhamecchā kāraṇaṃ bhaṇiyaṃ, tattha kiṃ saṃmaddiṭṭhī vā ?, jai sammaddiṭṭhī
” bhaṇiyaṃ cautthāṇuvayaṃ | saṃpayaṃ paṃcamaṃ bhannaiicchāparimāṇaṃ khalu appagāraṃbhavinivittisaṃjaṇagaṃ | vittāuvantuvimayaṃ cittādāvi ( va ) rohao nittaṃ |
aḍḍa cahuṃ vahui bharaṃ mahai kuṃṭhe

9.2

” kulalaotti majjārāo, “ gujjhīruvayaṇakakkhoruaṃtare taha thaṇaṃtare dahuṃ | sāharai tao diṭṭhiṃ na ya baṃdhai diṭṭhie diṭṭhiṃ |

9.15

aṃteṇa cīhimāiṇā ghayāiṇā vā paḍirūvaṃ-sarisaṃ palaṃjimāī vasāi vā davaṃ jattha vavahāre sa tappaḍirūvo, ahavā suvannakuṃkumakappūramuttāhalādisariseṇa juttisuvannakuṃkumakappūramuttāhalāiṇā daveṇa jo vavahāro so tappaḍirūvavavahāro taṃ vajjei | jao eyāṇi samāyaraṃto atiyarati taiyāṇuvayaṃ | atiyārabhāvaṇā ya evaṃ-teṇāhaḍaṃ kāṇakaeṇa lobhadoseṇa paṇṇaṃ geṇhaṃto coro hoi, jao bhaṇiyaṃ“coro corāvaṇo maṃtī, bheyannū kāṇagakkayī | annado ṭhāṇado ceva, coro sattaviho mato |
3 || tahā-rasā pagāmaṃ na niseviyavvā, pāyaṃ rasā dittikarā narāṇaṃ | dittaṃ ca kāmā samabhiddavaṃti dumaṃ jahā sāuphalaṃ va pakkhī |
4 || jahā-davaggī pauriṃdhaṇe vaṇe, samāruo novasamaṃ uvei | eviṃdiyaggivi pagāmabhoiṇo na baṃbhayārissa hiyāya kassai |
5 ||” evamāi | saṃpayaṃ aiyārā bhannaṃtivajjai ittariapariggahiyāgamaṇaṃ aṇaṃgakīḍaṃ ca | paravīvāhakaraṇaṃ kāme tivvābhilāsaṃ ca |
casaddo samuccae | tahā parastrīvāhakaraṇaṃti pareṃsi-niyaannavairittāṇaṃ jaṇāṇaṃ vivāhakaraṇaṃ kannāphalalāmikaṅkhāe neheṇa vā saṃbaṃdhāiṇā vā pariṇayaṇavihāṇaṃ paravivāhakaraṇaṃti, iha a sakīyavaccesuvi saṃkhābhiggaho jutto | tahā kāme tivvābhilāsaṃ ca-kāme-kāmodayajaṇie mehuṇe tivvābhilāsaṃ, ahavā kāmeti 'rūvagaṃghaṃrasaṃ saddaṃ'ti kāuṃ kāmabhogesu, tattha kāmā-saddarūvāṇi, bhogā-gaṃdharasaphāsā tesu tivvābhilāso-accaṃtaajjhavasāo jeṇajjhavasāeṇa osahapāṇāim̐hiṃ aṇavarayamehuṇasuhanimittaṃ mayaṇamuddīvei taṃ vajjei | casaddo samuccae, eyāṇi samāyaraṃto aiyarai cautthāṇuvayaṃ, ao eyāṇi vajjei | ettha ya paḍhamabiīyāiyārā sadārasaṃtuṭṭhassa ceva na paradāravajjagassa, sesā puṇa doṇhavi bhavaṃti | bhāvaṇā puṇa ettha evaṃ kāyavvā-bhāḍipyayāṇeṇā ittarakālaṃ niyasattāe kāūṇa vesaṃ bhuṃjamāṇassa sakappaṇāe sakalattaṃ maṇṇamāṇassa vayasāvakkhavacittassa na bhaṃgo, ittarakālapariggahabhāveṇa ya paramatyao sakalattaṃ sā na hoi, ato bhaṃgo teṇa bhaṃgābhaṃgarūvo aiyāro | apariggahiyāgamaṇaṃ puṇa sahasākāraaṇābhogehiṃ aikamavaikkamaaiyārehiṃ vā aiyāro, paradāravajjagassa ee donnivi aiyārā na hoṃti jeṇa vesā aṇāhakulaṃgaṇā ya parakalattaṃ na hoṃti | anne āyariyā bhaṇaṃti-"ittarapariggahiyāgamaṇaṃ sadārasaṃtuṭṭhassa aiyāro, apariggahiyāgamaṇaṃ tu paradāravajjagassa, tattha paḍhamabhāvaṇā jahā puvvaṃ bhaṇiyā tahā bhaṇiyavvā, biīyabhāvaṇā puṇa evaṃ-apariggahiyā nāma vesā taṃ jayā annapurisasaṃbaṃdhigahiyabhāḍiṃ abhigacchai tayā paradāragamaṇajaṇiyadosasaṃbhavāu kahiṃci paradārattaṇeṇaṃ bhaṃgo, vesattikāuṃ abhaṃgo, ao bhaṃgābhaṃgarūvo aiyāro |" anne puṇa annahā bhaṇaṃti-"paradāravajjiṇo paṃca hoṃti tinni u sadārasaṃtuṭṭhe| itthīe tinni paṃca ya bhaṃgavigappehiṃ nāyavvaṃ |

First 36 of 127 passages. Read on