Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 10

Ṛgvedabrāhmaṇa 10

Language
Sanskrit

10.1

iti navamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
vajro vā eṣa yadūpastadyadupavasathe yūpamucchrayanti vajreṇaiva tadyajamānasya pāpmānamapaghnanti sa nāpanata iva syādaśanāyato vā etadrūpamabhinata ivodareṇāthāhavanīyaṃ punarabhyāvṛttastaddhai suhitasya rūpamanaśanāyukā hāsya bhāryā bhavati^3 ya evaṃrūpaṃ yūpaṃ kurute pālāśaṃ brahmavarcasakāmaḥ kurvīta bailvamannādyakāmaḥ khādiraṃ svargakāmastryaratniḥ syāllokānāṃ rūpeṇa caturaratniḥ paśūnāṃ rūpeṇa pañcāratniḥ paṅktyai rūpeṇa ṣaḍaratnirṛtūnāṃ rūpeṇa saptaratniścchandasāṃ rūpeṇāṣṭāratnirgāyatryai rūpeṇa
navāratnirbṛhatyai rūpeṇa daśāratnirvirājo rūpeṇaikādaśāratnistriṣṭubho
rūpeṇa dvādaśāratnirjagatyai rūpeṇaitā mātrāḥ saṃpado yūpasya tāsāmekāṃ
saṃpadamabhisaṃpādya yūpaṃ kurvīta tadu vā āṅgurna mimedyūpamaparimita eva
syānmitaṃ ha vai mitena jayatyamitamamitenāparimitasyāvaruddhyai yatraiva
manasā velāṃ manyeta^4 tadyūpasya ca vedeñceti ha smāha prajāpatirvai mano
yajña u vai prajāpatiḥ svayaṃ vai tayajño yajñasya juṣate yanmano manaso
vājapeyayūpa evāvadhṛtaḥ saptadaśāratniḥ so 'ṣṭāśrirniṣṭhito bhavati sarveṣāmeva kāmānāmāptyā athaitaṃ praṇenijati tayadevedaṃ paraśunā krūrīkṛta
iva taṣṭa iva bhavati tadevāsmaitadāpyāyayati tadviṣajyatyathainamabhyañjati
tayā evemāḥ puruṣa¹ āpastā evāsmiṃstaddadhāti svabhyaktaṃ svayameva yajamānaḥ kurvīta tathā ha yajamāno 'rukṣa iva bhavati

10.2

añjanti tvāmadhvare devayanta ityaktavatīmabhirūpāmrājyamānāyānvāhocchrayasva vanaspate samiddhasya śrayamāṇaḥ purastājjāto jāyate sudinatve ahnāsūrdhva ū ṣu ṇa ūtaya ūrdhvo naḥ pāhyaṃhaso niketunṛtyucchritavatīścodgatīścocchriyamāṇāyānvāha yuvā suvāsāḥ parivīta āgāditi parivītavatyā paridadhātyabhirūpā anvāha yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhai tā vai saptānvāha sapta vai cchandāṃsi sarveṣāmeva
cchandasāmāptyai triḥ prathamayā triruttamayaikādaśa saṃpadyanta ekādaśākṣarā
triṣṭup traiṣṭubhāḥ paśavaḥ paśūnāmevāptyā iti tvekayūpa ekapaśau cātha
yadyekayūpa ekādaśinīmālabheranpaśau paśāvevādhvaryuḥ saṃpreṣyati paśau paśāveva yuvā suvāsāḥ parivīta āgāditi saiva paridhānīyā sā
parivīyamāṇāyāti nvekayūpe 'tha kathaṃ yūpaikādaśinyāmityetā eva sapta
saptādaśabhyo 'nubrūyādatha yamuttamaṃ saṃminvanti tasminyatsūktasya pariśiṣyeta
tadanuvartayetpurastātpragāthasya tacchraṅgāṇīvecchṛṅgiṇāṃ saṃdṛṣṭatha iti sarvānevānuvadati yuvā suvāsāḥ parivīta āgāditi saiva paridhānīyā
sā parivīyamāṇāya tamāṅgaranupraharedyajamāno vā eṣa yadūpaḥ svargo
loka āhavanīyastadenaṃ svargaṃ lokaṃ gamayati tatsvargyamiti tadu vā
āṅgastiṣṭhedeva yadidamāsthānaṃ svarostata īśvarā yadi nāsurarakṣāṃsyanvavapātostasmāttikṣedyato vajro yajñavāstau tiṣṭhedevāsurarakṣāṃsyapaghnannapabādhamāno yajñaṃ caiva yajamānaṃ cābhigopāyannityatha yūpya eko dravya
eko gattyai eko yo 'vācīnavakalaḥ sa¹ gatryaṃstasyāśāṃ neyādatha ya
ūrdhvavakalo dravyaḥ sa mānuṣaḥ kāmaṃ tasyāpi kurvītātha yasya prasavyā
ādityasyānvāvṛttā vakalāḥ sa yūpyaḥ sa² svargya ekastho bhrātṛvyo
yo vānuvṛtaḥ palāśairā mūlātsyātso 'namraḥ sa paśavyastaṃ paśukāmaḥ
kurvīta

10.3

agnīṣomayorvā eṣa ātmānamāpadyate yo dīkṣate tadyadupavasathe 'gnīṣomīyaṃ paśumālabhata ātmaniṣkrayaṇo haivāsyaiṣa tenātmānaṃ niṣkrīyānṛṇo bhūtvātha yajate tasmādu tasya nāśnīyātpuruṣo hi sa pratimayā
tadu vā āṅurhavirhavirvā ātmaniṣkrayaṇaṃ haviṣo haviṣa eva sa tarhi
nāśnīyādya ātmaniṣkrayaṇamiti nāśnīyāttasmādu kāmamevāśitavyamahorātre vā agnīṣomau tadyaddivā vapayā caranti tenāhaḥ prītamāgneyaṃ
rātrimabhisaṃtiṣṭhate tena rātriḥ saumī prītā saiṣāhorātrayoratimuktirityahorātre yajñena mucyete nainaṃ te āpnuto ya evaṃ vidvānetaṃ paśumālabhate tamāṅrdvirūpaḥ syācchuklaṃ ca kṛṣṇaṃ cāhorātrayo rūpeṇa śuklaṃ
vātha lohitaṃ vāgnīṣomayo rūpeṇeti tasyaikādaśa prayājā ekādaśānuyājā ekādaśopayajastāni trayastriṃśattrayastriṃśadvai sarve devāḥ sarveṣāmeva devānāṃ prītyai prāṇā vai prayājā apānā anuyājāstasmātsamā
bhavanti samānā hīme prāṇāpānāstadāṅaḥ kasmādṛcā prayājeṣu yajati
pratīkairanuyājeṣviti retaḥ sicyaṃ vai prayājā reto dheyamanuyājāstasmādṛcā prayājeṣu yajati pratīkairanuyājeṣvityatha yatsarvamuttamamāha svarga
eva talloke yajamānaṃ dadhātyāprībhirāprīṇāti sarveṇa ha vā eṣa
ātmanā sarveṇa manasā yajñaṃ saṃbharate yo yajate tasya riricāna iva
vā etasyātmā bhavati tamasyaitābhirāprībhirāprīṇāti tadyadāprīṇāti
tasmādāgniyo nāma paryagniṃ¹ paśuṃ karoti rakṣasāmapahatyā agnirve rakṣasāmapahantā triḥ prasavi paryagnikaroti tadyathā tisro 'gniḥ puraḥ kuryādevaṃ tattasmātpunaḥ parīhītyagnīdhaṃ brūyādyamicchenna pracyaveteti

10.4

daivyāḥ śamitāra uta ca manuṣyā ārabhadhvamupanayata medhyādura
āśāsānā medhapatibhyāṃ medhamiti tadvaika āūryajamāno vai medhapatiriti ko manuṣya iti brūyāddevaitauva medhapatiriti ṣaḍviṃśatirasya vaṅkaya
iti parśava u ha vai vaṅkaya ubhayato 'ṣṭakaparyevānityasṛgbhājanāni ha
vai rakṣāṃsi bhavanti nedrakṣasāṃ bhāgena daivaṃ bhāgaṃ prasṛjānīti sa eṣo
'priguḥ saṃśāsanamevāṅgāni mā parikartīriti yadva vā aduṣṭaṃ taddevānāṃ havirna vai te duṣṭaṃ haviradanti navakṛtvo 'dhigāvavāniti²
naveme prāṇāḥ prāṇāneva tadyajamāne dadhāti sarvvāyutvāyāsmim̐lloke 'mṛtatvāyāmuṣmiṃstriḥ paridadhātyaparāktāya sakṛtpurastādāha sakṛdiva vai
pitaraḥ pitṛdevatya iva vai paśurālabhyamāno bhavatyatha yattrirupariṣṭādāha
trivai devatrā devadevatyamevainaṃ tadyatayāma naṃ karoti paridhāyopāṃśu
japatyabhāvapāpasyetyapāpo ha vai devānāṃ śamitā tasmā evainaṃ tatsaṃprayacchati sa hi devānanuveda

10.5

atha stokīyā anvāha stokānevaitābhiragnaye svadayatyetā ha vā
u teṣāṃ puronuvākyā etā yājyāstasmādabhirūpā bhavanti svāhākṛtibhiścaritvā vapayā caranti prayājāneva tatpaśubhājaḥ kurvanti na svāhākṛtīśca vapāṃ cāntareṇa vācaṃ visṛjeta prāṇā vai svāhākṛtaya ātmā
vapā netprāṇāṃścātmānaṃ cānyenāntardadhānītyatha yadanuṣṭubho 'gnīṣomīyasya
paśoḥ puronuvākyā bhavanti gāyatrī vai sā yānuṣṭubgāyatramagneśchando
'tha yattriṣṭubho yājyāḥ kṣatrasyaivaitacchando yattriṣṭuptracaṃ somastadyathāchandasaṃ
devate prīṇātyatha vai paśumālabhyamānaṃ puroḍāśo nirupyate³ medho vā
eṣa paśūnāṃ yatpuroḍāśaḥ samedhamevainaṃ tayajñiyaṃ karotyatha yatra puroḍāśo nirupyate¹ tatpuroḍāśaḥ sviṣṭakṛdacyuto 'gnirvai sviṣṭakṛttasmādacyuto bhavati vaiśvāmitrīṃ puroḍāśasviṣṭakṛtaḥ puronuvākyāmanūcya vaiśvāmitryā yajati tartirvai yajñasya puroḍāśo vāgvai viśvāmitro vācā
yajñastāyate

10.6

atha manotāmanvāha sarvā ha vai devatāḥ paśumālabhyamānamupasaṃgacchante mama nāma grahīṣyati mama nāma grahīṣyatīti tāsāṃ sarvāsām
paśāveva manāṃsyotāni bhavanti tā atra prīṇāti tathā hāsāṃ sarvāsāmamoghāyaivopasametaṃ bhavati tadāhuryannānādevatāḥ paśava ālabhyante
'tha kasmādāgneyamevānvāheti tisro vai devānāṃ manotā agnirvai devānāṃ
manotā tasminheṣāṃ manāṃsyotāni bhavantyatho vāgvai devānāṃ manotā
tasyāṃ hyeṣāṃ manāṃsyotāni bhavantyatho gaurvai devānāṃ manotā tasyāṃ
hyeṣāṃ manāṃsyotāni bhavantyagniḥ sarvā manotā agnau manotāḥ saṃgacchante tasmādāgneyamevānvāheti tā vai trayodaśa bhavanti trayodaśa vai
paśoravadānāni teṣāṃ samavadyati triḥ prathamayā triruttamayā saptadaśa
saṃpadyante saptadaśo vai prajāpatiretadvā ārdhukaṃ karma yatprajāpatisaṃmitaṃ
saptadaśa sāmidhenīranvāha saptadaśo vai prajāpatiretadvā ārdhukaṃ karma
yatprajāpatisaṃmitamatha yatra paśurālabhyate tadvanaspatiracyuto 'gnirvai vanaspatiḥ sa vai devebhyo haviḥ śapayati tasmādacyuto bhavati sa u vai
payobhājano 'trāgniḥ sarveṣu haviḥṣu bhāgī bhavati tadāhuryaddhāmabhājo
devā atha kasmātpāthobhāgvanaspatiriti dhāma vai devā yajñastāyajanta
pāthaḥ pitaraḥ pitṛdevatya iva vai paśuḥ pitṛdevatyaṃ payastasmāditi brūyāttadāhuḥ kasmātsaumya evādhvare pravṛtāhutī juhvati na haviryajña
ityakṛtaivai vā eṣā devayajyā yaddhaviryajño 'thaiṣaiva kṛtsnā devayajyā
yatsaumyo 'dhvarastasmātsaumya evādhvare pravṛtāhutī juhoti na haviryajña
iti juṣṭo vāco bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspaterdevi vāgyatte vāco madhumattamaṃ tasminno adya dhātsvāhā sarasvatyā iti purastātsvāhākāreṇa
juhoti vācaṃ tadutsṛjate tasmādvāgata ūrdhotsṛṣṭā yajñaṃ vahati manasottarāṃ manasā hi manaḥ prītaṃ manasā hi manaḥ prītam

Linked texts (4)