Pramāṇa · Search · About · API

Sandesharasaka 5

Sandeśarāsaka 5

Language
Apabhraṃśa

Contents

5.2

vastutaḥ dohā, ābhīra, soraṭhā ye eka hī jāti ke chaṃda haiṃ| jaisā ki ḍaॉ0 hajārīvaha kevala eka chedaka chaṃda ke rūpa hī samajhā jāne lagā| dhattā yā chedaka chaṃda
dvipaṃktilekhya (couplet) hote the| dohā, baravai, soraṭhā ādi kaī dvipaṃktilekhya
dohoṃ kā prayoga sabase adhika lokapriya huā| dohe kā dhattā rūpa meṃ prayoga
athavā yoṃ hī thor̤ī-thor̤ī dera bāda chaṃda parivartita karate calane kī rīti
(1) rāsā (rāsaka)—kāvyarūpa para vicāra karate samaya hama isa chaṃda kā
karahu kṛpā jagasvāmī mere sātha ho
rahihuṃ vadā abhilāṣī tere hātha ho
solaha mattā pāu alillaha
ve vi jamakkā bheu alillaha
hoṇa paohara ki pi alillaha
aṃta supia bhaṇa chaṃdu alillaha
aba vaha āvata veṇu bajāvata
gvāla bāla ko nāca nacāvata
lakhu ati rājata chavi vaha chāvata
jhamaki jhamaki saba khela khilāvata
5 maḍilā
maḍilā chaṃda aḍillā kā hī kiṃcit bhinna rūpa hai | yadi chaṃda ke cāroṃ caraṇoṃ
6. paddhar̤iyā
paddhar̤iyā apabhraṃśa mahākāvyoṃ kā pramukha chaṃda hai | kahā jātā hai ki ‘jisa
caumatta karahu gaṇa cāri ṭhāem̐
ṭhai aṃta paohara pāem̐ pāem̐
causaṭṭhi matta pañjhalai iṃdu
samacāri pāa pajjhaṭia chaṃdu

5.2-2

7. kavva athavā vatthu
8. kāmiṇīmohaṇa
bhāyāṇījī ke kathanānusāra ‘chaṃda-kośa’ aura ‘gāthālakṣaṇa’ tathā saṃdeśa-rāsaka
ke vyākhyākāra ke atirikta anya sabhī chaṃdaḥśāstriyoṃ ne isa chaṃda ko ‘madanāvatāra’
6. duvaī
virahāṃka ko chor̤akara prāyaḥ sabhī apabhraṃśa chaṃdaḥśāstriyoṃ ne isa para vicāra
kiṃtu svayaṃbhū, hemacaṃdra, nāṃdiḍḍhaya, ratnaśekhara aura velanakara ādi sabhī paṃḍitoṃ ke
hotī thī

5.3

hone cāhie
kā hai—
dānava deva bebi ḍhuqkaṃtau giribara sihara kaṃpio
haa gaa pāu ghāa uṭṭhaṃtau dhūlihi gaaṇa jhaṃpio

5.1

10. khaṇijja
'saṃpiḍiā galiā' kā lakṣya batāne ke uparāṃta unhoṃne likhā ki vaha samaṇijja
ko) rāsaka chaṃda kā hī eka bheda batāyā hai
11. gāhā
āja calahu saba mathurā rahata jahām̐ dīnabaṃdhu āpa alī
mādho ko baṃdhavāvana cāho calatī kasa nahiṃ alī

5.4

maiṃ ava milana cahauṃ sakhī jasumati suta jaham̐ hoya katā bahu
jhapaṭi jhapaṭi saba dorikai yaśūdā naṃdana ko lakhavā bahu

5.1-2

16. khaṃdhaya
saṃdeśa-rāsaka ke 118veṃ dohe ke anusāra 119veṃ dohe kā nāma khaṃdhaya hai| kiṃtu
jahām̐ khaṃdhaya meṃ pratyeka pāda meṃ 32 mātrāem̐ honī cāhie vahām̐ isameṃ kevala
caumattā aṭṭhagaṇā
puvvaddhe uttaraddha hoi sama rūā
sā khaṃdhaā viāṇahu
piṃgala pabhaṇei muddhi bahu saṃbheā
apabhraṃśa hai
ye chaṃda apekṣākṛta prācīna jñāta hote haiṃ
20. mālinī
prathama do rasa (3 mātrā) phira tīna camara (guru) phira eka śara (laghu) do guru
bahai malaa bāā, huṃta kaṃpaṃta kāā
haṇai sabaṇa raṃdhā koilā lāva baṃdhā
suṇia daha dihāsuṃ bhiṃga jhaṃkāra bhārā
haṇia haṇai haṃje caṃḍa caṃḍāla mārā

5.3-2

21. naṃdiṇi
gaī hai

5.1-3

22. bhramarāvali
hai—
1—cāra caraṇoṃ ke chaṃda—jaise aḍillā, maḍilā, rāsā, caupaiya, laṃkoḍaya,
paddhar̤iyā, kavva athavā vatthuya, kāmiṇa, mohaṇa duvaī aura khaṇijja
3—aṃtyānuprāsika chaṃda—jaise ḍomilaya,
4—miśra chaṃda—rajjhḍā, vatthu athavā chappaya aura khaḍahaḍaya
bhamarāvali
kā vikāsa prāyaḥ kisī eka mukhya-chaṃda ke ādhāra para huā hai| jaise dohā ke gaṇa
vikāra, saṃśodhana aura parivardhana cāraṇa, māgadhoṃ yā janasādhāraṇa ke ativyavahāra
ke kāraṇa huā hogā
rāso jaise viśāla kāvya meṃ saṃdeśa-rāsaka kā śāyada hī koī chaṃda chūṭā ho | keśavabahulatā hai
kāvya prastāvanā
vibhājita do sau teīsa chaṃdoṃ kā eka choṭā-sā viraha kāvya hai, jisameṃ kathāvastu
kaviyoṃ tathā jāyasī, tulasī ityādi paravartī kaviyoṃ kī bhām̐ti, pūrvakaviyoṃ kī
taruśikharāsīna koyaloṃ kī suṃdara vāṇī sunakara ghara kī muṃḍeroṃ para baiṭhe hue kauve
koī bāta huī ki brahmā ne vedoṃ kī racanā kara dī to śeṣa kavi ātaṃka ke māre
kavitā hī na kareṃ
prastuta karanā tatkālīna kāvya paddhati kī eka rūr̤hi bana gayī thī| 'pṛthvīrāja
hai| yadi bar̤e loga dugdha-śarkarāyukta bhojana kareṃ to kyā gurjarī rabbar̤ī khākara na
kyā babūla ke vṛkṣa para baiṭha kabūtara guṭaragūṃ na boleṃ ? 3
sāmane ise mata par̤hanā

5.2-3

ānaṃda uṭhāne meṃ bādhā hogī | apane ko vidvān mānane vāle ise asaṃskṛta bhāṣā meṃ
racita hone ke kāraṇa nimnakoṭi kā samajheṃge aura ajñānī ajñāna ke kāraṇa isameṃ
haiṃ unhīṃ ke sāmane ise par̤hanā ucita hogā

5.3-3

kyoṃki unhīṃ ke śabdoṃ meṃ saṃdeśa-rāsaka -
anurāgiyoṃ kā ratigṛha, kāmiyoṃ kā mana harane vālā, kāma meṃ pravṛtta janoṃ
saṃjīvanakārī hai

5.2-4

rūpa-varṇana aura aupamya vidhāna
maryādā bām̐dha dī gayī thī | madhyayugīna choṭe-bar̤e prāyaḥ sabhī kaviyoṃ ne usī cirāupamānoṃ kī vṛhad sūcī ācārya hajārīprasāda dvivedī ne apane 'hiṃdī sāhitya kī
parīkṣā ho jātī thī| rūpa-varṇana meṃ pravṛtta kaviyoṃ ne yadyapi upamāna eka hī prakāra
ke kaviyoṃ kā rūpa-varṇana ām̐khoṃ ke sāmane koī suṣamita citra khar̤ā karane ke sthāna
'saṃdeśa-rāsaka' meṃ eka hī strī-pātra hone ke kāraṇa kevala virahiṇī nāyikā
karate hue kavi use bhir̤a ke samāna patalī kamara vālī, haṃsagāminī aura 'kanakāṃgatanu' kahatā hai

5.4-2

kiṃtu hṛdaya kholakara usa nāyikā ke rūpa-varṇana kā avakāśa kavi ko taba
'usakī ati kuṭila keśarāśi nadī kī jala-vīciyoṃ ke samāna thī| ve
kṛṣṇatva ke kāraṇa bhramara samūha kī bhām̐ti lagatī thīṃ| usakā mukha rātri ke tama ko
naṣṭa karane vāle amṛtasrāvī niṣkalaṃka pūrṇa caṃdramā ke samāna thā| donoṃ netra kamalakī bhām̐ti usakī nābhi thī| isakī kaṭi manuṣya ke sukhoṃ kī bhām̐ti tuccha thī
aṃguliyām̐ padmarāga ke samāna thīṃ| nakha sphaṭikakhaṃḍa ke samāna the| aṃguliyoṃ para
romarāji komala mṛṇālatantuoṃ ke samāna śobhita hotī thī|’1
rūpa-varṇana meṃ ghumā-phirākara saṃdeśa-rāsaka ke kavi ne inhīṃ upamānoṃ kā prayoga
sakatī haiḥupameya upamāna
1. śarīrakāṃti svarṇābhā
2. keśa jalakallola, bhramarāvali
3. mukha amṛtasrāvī caṃdramā, kamalaṃ
4. netra kamala
5. kapola dār̤ima puṣpasamūha
6. bāhu dohare kamalanāla
7. stana kalaśa, sajjana, durjana
8. nābhi parvatīya nadī kā āvarta
9. kamara bhir̤a kī kamara, manuṣya kā sukha
10. ūru kadalī staṃbha
11. pairoṃ kī um̐galiyām̐ padmarāga
12. nakha sphaṭika-khaṃḍa
13. roma mṛṇālataṃtu
14. gati haṃsagamana
15. virahajanya śyāmatā rāhugrahaṇa, dhūmakī kālimā3
upamāna ḍhūm̐r̤he jā sakate haiṃ

5.1-4

madhyakālīna kaī saṃskṛta aura apabhraṃśa tathā hiṃdī kaviyoṃ ke rūpa-varṇana para
māṇa ne unakī bhām̐ti kahīṃ bhī kevala camatkārī upamānoṃ kā sahārā lekara rūpajāyasī ityādi ne atyaṃta upayukta upamānoṃ ke vyavahāra se śarīra-sauṃdarya kā
cāva thā
kā pūrā dhyāna rakhā hai| kisī aṃga ke samāna koī anya vastu ḍhūm̐r̤ha nikālanā
rakhate hoṃ

5.2-5

eya vaya ṇa āyannavi siṃdhubbhavavayaṇi,
saṃsivi sāsu dīhunhau salilubbhavanayaṇi
toḍi karaṃguli karuṇa sagaggira girapasaru,
jālaṃdhariva samīri muṃdha tharahariya ciru

5.3-4

sunnāraha jima mahū hiyau, piya uvvikkha karei
girahahuyāsi dahevi kari, āsājali siṃcei

5.3-5

prāṇavaṃta banā diyā hai| kahīṃ-kahīṃ addahamāṇa ne svacchaṃda paddhati virala prayukta yā
saṃdeśa-rāsaka meṃ prakṛti-varṇana
cchādita parvata-śreṇiyoṃ, kala-kala-ninādamukhara nirjharoṃ, śubhrarākāmaṃḍita śarad
rajanī tathā sarja kadaṃba-puṣpoṃ se vyāmiśra parvata sānu tāmra saritāoṃ kā hī varṇana
ati śītala hemaṃtakālīna jalasparśa se vanya dvirada kā vituṇḍasaṃkocana tathā jīrṇa
hokara jhar̤e hue pattoṃ vāle, ṭūṭī chitarī kesarakarṇika vāle pāle se dhvasta nālamātra
isī prakāra kālidāsa ne jahām̐ eka ora himālaya kā advitīya varṇana kiyā
karanā thā| alakā ke alaukika puṣpodyāna ko to unhoṃne sarāhā hī, kiṃtu śīghra
bilama gayā

5.2-6

samāptaprāya ho cukī thī| madhyakālīna saṃskṛta kaviyoṃ ne sāhitya ke pratyeka kṣetra
citra svataṃtra rūpa se svayaṃ pāṭhaka, yā śrotā ke bhāva ke ālaṃbana hoṃ
nahīṃ milatā
karake bhāvoṃ ke uddīpana kā varṇana' |' śuklajī ne āge likhā hai ki 'jāna par̤atā hai
ṛtu-varṇana vaise hī phuṭakala padyoṃ ke rūpa meṃ par̤hā jāne lagā jaisā bārahamāsā par̤hā
lagā|' saṃskṛta sāhitya meṃ ṛtu-varṇana sabase pahale śāyada 'ṛtusaṃhāra' meṃ hī milatā
dekhā jā sakatā hai
kabhī-kabhī kaviyoṃ ne eka sātha hī sabhī ṛtuoṃ kā varṇana viśiṣṭa paddhati meṃ
kaī suṃdara prākṛta śloka milate haiṃ

5.1-5

paraṃparā ke kāraṇa kaviyoṃ ko prakṛti kī ora jhām̐kane kā yatkicit avasara mila
lagatā hai| dharitrī kaṭhina tāpa na saha sakane ke kāraṇa tar̤a-tar̤a-tar̤a śabda kara ke
jamajīhaha ṇaṃ caṃcalu ṇahayalu lahalahai,
taḍataḍayaḍa dhara tiḍai ṇa teyaha bharu sahai
aiuṇhau vomayali pahaṃjaṇu jaṃ vahai,
taṃ jhaṃkharu virahiṇihi aṃgu pharisiu dahai

5.2-7

piu cāvaihi bhaṇijjai navaghaṇakaṃkhirihiṃ
salilanivahutucchacchau saraha taraṃgiṇihiṃ
phalahāriṇa unnamiyau aisacchayai suhi

5.2-8

ityādi
grīṣma ke paścāt nāyikā varṣākālīna virahaduḥkha ko batāne ke lie varṣā kā
varṇana prāraṃbha karatī hai
dikhāyī par̤atī haiṃ | papīhe saṃtuṣṭa hokara manohara śabda karane lagate haiṃ | navaghanamālā
gamana karanevāle pathikoṃ ko jalādhikya ke kāraṇa jūte hātha meṃ lekara calanā par̤a
āmravṛkṣoṃ ke śikharoṃ para baiṭhakara koyaleṃ manorama svara se diśāoṃ ko pūrita kara
haiṃ

5.3-6

prakṛti kā varṇana na karake apanī virahadaśā kā varṇana karanā hai| varṣā ke paścāt
phira lā diyā| haṃsa kamala-nāloṃ kā rasa utkaṃṭhāpūrvaka pīkara suṃdara śabda kara rahe
biṃba spaṣṭa dikhāyī par̤atā hai

5.1-6

ādi
ina ṛtuoṃ kā varṇana karate samaya usakā dhyāna mānava-vyāpāroṃ para hī adhika
keṃdrita rahatā hai
ramatā jitanā ki sukhī premiyoṃ ke vilāsa-keli aura nāyikā ke viraha-duḥkha varṇana
kaṃsuyai kasiṇa ghaṇa rattavāsa,
paccakkha palāsai dhuya palāsa
savi dussaha hūya pahaṃjeṇaṇa,
saṃjaṇiu asuhuvi suhaṃjaṇeṇa

5.2-9

karake roka letī hai| sabase pahale pṛthvīrāja vasaṃta ke samaya bar̤ī rānī icchinī ke
kā manorama varṇana karake unheṃ apane pāsa roka letī hai

5.1-7

isī prakāra pṛthvīrāja
kā avasara mila jātā hai
thala latā lū sām̐muhī dājholā pahiyāha
mhākau kahiyau jau karau ghari baiṭhā rahiyāha

5.2-10

prathama navala basaṃta ritu āī
suritu caita baisākha suhāī
caṃdana cīra pahiri dhani aṃgā
seṃdura dīnha biham̐si bhari maṃgā

5.1-8

ityādi
car̤hā asār̤ha gagana ghana gājā
sājā biraha duṃda dala bājā
dhūma sāma dhaureṃ ghana dhāe
seta dhvajā baga pām̐ti dekhāe
khar̤aga bīju camakai cahum̐ orā
bunda-bāna barasahi ghanaghorā

5.3-7

ityādi
vastutaḥ saṃdeśa-rāsaka, pṛthvīrājarāso, ḍholā, padmāvata jaise kāvyoṃ meṃ prakṛtipūre manoyoga ke sātha prākṛtika vastuoṃ, vyāpāroṃ kī akṛtrima jhām̐kiyām̐ dikhākara
cāhie
viraha-varṇana aura ṛtu-varṇana
apane dāruṇa viraha-vivaraṇa ko pati ke pāsa pahum̐cānā cāhatī hai jisase dravita
āja hameṃ cāhe paradeśī priya ke pāsa anya vyakti ke mādhyama se viraha-saṃdeśa
sakuśala lauṭa ānā eka asādhāraṇa bāta samajhī jātī rahī hogī| usa samaya
hoṃge| aisī sthiti meṃ yadi āśābaṃdhakusumasadṛśā premāturā virahiṇiyām̐ pāgala ho
jātī rahī hoṃ, niścita avadhi taka pati ke na āne para abhilāṣā, ciṃtā, smṛti,
pahum̐catī huī aṃta meṃ mara jātī rahī hoṃ to kauna āścarya !2 isī viraha daśā meṃ
daśā kā saṃdeśa priya ke pāsa pahum̐cāne ke lie ātura na ho uṭheṃgī| hameṃ ina saṃdeśoṃ
bhūlakara madhyayuga meṃ jānā par̤egā | astu
bhāratīya sāhitya meṃ, virahiṇī nāyikā kā kisī anya ke dvārā pravāsī priya
pravaṇa bhāratīya kaviyoṃ ne saṃdeśa le jāne ke lie haṃsa, śuka, bhramara, megha ādi
mahattvapūrṇa viśeṣatā hai
dina kṣīṇa hone, virahatāpa meṃ bhasma hone, sūkhakara ṭhaṭharī hone ke varṇana meṃ kaviyoṃ
raha gayā|’2
ataeva yaha kaise māna liyā jāya ki hiṃdī kaviyoṃ ne striyoṃ kā viraha-varṇana
anurakta dikhākara bhāratīya aura phārasī prema-paddhatiyoṃ kā samanvaya kara diyā
um̐galiyoṃ ko tor̤a rahī hai

5.1-9

rāstā chor̤akara kināre jāte hue eka pathika ko dekhā| ḍūbate meṃ tinake kā sahārā
bhāva umar̤a par̤e hoṃge| usakā pati isī taraha eka dina pathika banakara ghara se
sparśī varṇana virala hī hoṃge
gati ko sarala karake utāvalī se cala par̤ī | śīghratā ke kāraṇa usake manohara
caṃcala nitaṃboṃ se karadhanī khisakakara gira par̤ī, jisase usakī kiṃkiṇiyoṃ kā
muktāem̐ vaise hī par̤ī rahane dīṃ, kucha uṭhāyīṃ, taba taka caraṇoṃ kī durbalatā ke kāraṇa
nūpura hī nikala gayā

5.2-11

isameṃ nāyikā ke bhāvoṃ ko kahakara nahīṃ pratyuta bhāvavikala ceṣṭāoṃ kā
samajhanī cāhie
kisī taraha virahiṇī pathika ke pāsa pahum̐cī | usane karuṇāvilasita bhāva se
hūm̐ use suna lo | jarā tumhārā hṛdaya pasīje

5.3-8

ramaṇī apanā mastaka nīcā kiye caraṇa ke am̐gūṭhe se dharatī khodatī rahī | kucha dera
khaṃbhāta jā rahā hai

5.1-10

bhām̐ti haharātī rahī

5.4-3

yahām̐ para phira kavi ne apanī tarapha se kucha na kahakara kevala virahiṇī ko
bhāva sthāpita ho jāte haiṃ| usase saṃbaṃdha rakhanevālī pratyeka bāta hamāre hṛdaya-sāgara
diyā| vaha kucha dera taka to kevala rotī rahī| phira ām̐kheṃ poṃchakara bolī ki he
lie apane paira mor̤a karake baiṭho to maiṃ tumase apane priya ke lie choṭā-sā saṃdeśa
kaha dūm̐ ! 2
lajjā ātī hai

5.4-4

prāraṃbhika kucha dohoṃ meṃ virahiṇī jahām̐ eka ora priya ke prati apanī vihvala
premāturatā prakaṭa karatī hai vahām̐ usake pauruṣa ko lalakāra apane prati usake uttaraviraha ne jalā ḍālā hai—
'garuau parihavu kina sahau, pai porisa nilae ṇa
jihi aṃgihi tūṃ bilasiyau, te dadvā viraheṇa ||'
merā pati hī dūra kara sakatā hai| maiṃ to viraha ke saṃmukha asamartha hūm̐ ataeva vilāpa
karate rahane ke atirikta aura kara hī kyā sakatī hūm̐| gopālikāoṃ kā to kevala
rudana hī pramāṇa hai

5.1-11

kahūm̐| saṃdeśa kahane ko to bahuta adhika hai kiṃtu maiṃ use kahām̐ taka kaha pāūm̐gī? priya
kahasu aha ahiu jaṃ kiṃpi jaṃpivvaau
maggu ahaṃ duggu mai muṃdhi jaivvaau

5.1-12

ho gayī hūm̐

5.2-12

isī prakāra virahiṇī apane viraha kā varṇana kara hī rahī thī ki pathika ko
phira jaldī sūjhī| usane kahā he caṃdravadanī ! aba mujhe chuṭṭī do athavā jo kucha
kahanā ho śīghratāpūrvaka kaha ḍālo| virahiṇī ne jāne kī ājñā dene ke sthāna para
denā

5.2-13

arthalobha ke kāraṇa akele chor̤a jāne kā āropa lagāte hue atyaṃta mārmika bāta
jātī hai
saṃdeśa-rāsaka meṃ yadyapi viraha ke aṃtargata śārīrika daśāoṃ kā hī varṇana
kahīṃ-kahīṃ kavi ne kisī viśeṣa bhāva kā citra rūpaka ke mādhyama se bar̤ī saphāī
ke sātha khīṃcā hai| sunāra ābhūṣaṇa gar̤hate samaya dhātu ko laṃbā, patalā yā gola
kā ṛtu-varṇana pahale se cale āte hue viraha-varṇana kā svābhāvika vikāsa lagatā
apane ghara jāo aura merā gamana na roko

5.1-13

kahā
una do skaṃdhakoṃ meṃ kucha aisī bāta thī ki unheṃ sunate hī pathika kā hṛdaya
kahatā hūm̐ use dhairyapūrvaka suno aura sahī-sahī batāo ki navaghana rekhā vinirgata
śarada rajanī ke nirmala amṛtasrāvī caṃdramā ko jītane vāle, priya ko saṃjīvana sukha
dina ho gaye ? 1
viraha kā varṇana kiyā
udgama, kumuda kā saṃbhāra, malayānila kā vega, kokila kā kalarava, bhramara kī
jhaṃkāra, kāmadeva kā prabhāva, virahiṇī kī utkaṃṭhā, nāyaka kā harṣa, nāyikā kī
paddhati para kavitā karane kī kaī praṇāliyāṃ pracalita thīṃ jaise arabī varṇakrama ke
ādhāra para 'aliphanāmā' jisakā bhāratīyakaraṇa 'akharāvaṭa' aura 'kakaharā' ke
donoṃ kā raṃga gār̤hā ho jātā thā| kaviyoṃ kā atisaṃvedanaśīla vyaktitva manuṣya
viśāla paridṛśya meṃ manuṣya ke vyaktigata sukha-duḥkha. usakī apanī āśā-nirāśā
grīṣma varṇana prāraṃbha karatī hai

5.3-9

yadyapi saṃdeśa-rāsaka meṃ ṛtu-varṇana kā mūla uddeśya virahiṇī ke apāra virahameṃ maiṃ kaise sahūm̐

5.1-14

usa nāyikā ne kisī taraha atyaṃta kaṣṭapūrvaka hemaṃta kāṭā | śiśira ṛtu
manāne lage| vividha gaṃdha milā karake īkha kā rasa bharapeṭa pīte haiṃ| saubhāgyavatī
striyām̐ kuṃda caturthī kā utsava karake apanī-apanī śayyā para prasannatāpūrvaka leṭī
rahatī haiṃ
manātī haiṃ| isī samaya akelī virahiṇī ne apane pati ke pāsa manarūpī dūta bhejā
pūrita ho gayā

5.2-14

maiṃne pati kā smaraṇa karate-karate ati dussaha grīṣma bitā diyā, varṣā bitā dī;
saṃlagna hai

5.2-15

likhita uddhṛta vākya saṃdeśa-rāsaka ke ṛtu-varṇana kī viśeṣatā kā samyak paricaya
dete haiṃ—
vastu nirūpaka varṇana bāhya vastu kī ora pāṭhaka kā dhyāna na le jākara viraha-kātara
vyathā-kātara sahānubhūti saṃpanna komala hṛdaya kī marma-vedanā hī mukhara ho
uṭhatī hai|’1
upasaṃhāra
saṃdeśa-rāsaka śṛṃgārapradhāna rāsaka kāvyoṃ kā pratinidhi graṃtha hai| pratinidhi
aura ṛtu-varṇana ke sthaloṃ para tatkālīna paścimottara bhārata kā khāsā paricaya
de gaye haiṃ
saṃdeśa-rāsaka ke prakāśana ke pūrva amīra khusaro (mṛ0 1325 ī0) prathama
udghāṭita huā ki bhāratīya sāhitya ko musalamānoṃ kā sakriya sahayoga aura
hai ki āścaryacakita raha jānā par̤atā hai
paravartī hiṃdī meṃ prayoga hone vāle kaī chaṃda saṃdeśa-rāsaka meṃ jyoṃ-ke-tyoṃ mila
kāvya masṛṇoddhata hote the ataeva prasaṃgānusāra upayukta chaṃdoṃ ke dvārā jhanakāra
pṛthvīrāja rāso yuddhapradhāna kāvya hai| isalie usameṃ yuddhocita gar̤agar̤āhaṭa utpanna
ho yā prakṛti-varṇana, kavi pāṭhaka ko biṃba grahaṇa karāne meṃ sarvatra samartha dikhāyī
kā adhikārī samajhā jānā cāhie, kiṃtu saṃdeśa-rāsaka kī sabase bar̤ī viśeṣatā
logoṃ ke prati upekṣā dikhākara apanā lokavādī pakṣa prakaṭa kara detā hai| usane
marma vedanā hī mukhara ho uṭhatī hai| varṇana cāhe jisa dṛśya kā ho, vyaṃjanā hṛdaya
viśvanātha tripāṭhī
prathamaḥ prakramaḥ
rayaṇāyara dhara giritaruvarāim̐ gayaṇaṃgaṇammi rikkhāim̐
jeṇa'jja sayala siriyaṃ so buhayaṇa vo sivaṃ deu ||1||‡
māṇussadivvavijjāharehim̐ ṇahamaggi sūra-sasibiṃbe
āehim̐ jo ṇamijjai taṃ ṇayare ṇamaha kattāraṃ

5.5

paccāesi pahūo puvvapasiddho ya micchadeso ttha
taha visae saṃbhūo āraddo mīraseṇassa ||3||‡
taha taṇao kulakamalo pāiyakavvesu gīyavisayesu
addahamāṇapasiddho saṃneharāsayaṃ raiyaṃ ||4||‡
puvvaccheyāṇa ṇamo sukaīṇa ya saddasatthakusalāṇa
tiyaloe succhaṃdaṃ jehim̐ kayaṃ jehi ṇiddiṭṭhaṃ

5.6

avaiṭṭhaya-sakkaya-pāiyaṃmi pesāiyaṃmi bhāsāe
lakkhaṇachaṃdāharaṇe sukaittaṃ bhūsiyaṃ jehim̐

5.7

tāṇa'ṇu kaīṇa amhārisāṇa suisaddasattharahiyāṇa
lakkhaṇachaṃdapamukkaṃ kukavittaṃ ko pasaṃsei

5.8

ahavā ṇa ittha doso jai uiyaṃ sasahareṇa ṇisisamae
tā kiṃ ṇa hu joijjai bhuaṇe rayaṇīsu joikkhaṃ

5.6-2

jai parahuehim̐ raḍiyaṃ sarasaṃ sumaṇoharaṃ ca tarusihare
tā kiṃ bhuvaṇārūr̤hā mā kāyā karakarāyaṃtu

5.10

taṃtīvāyaṃ ṇisuyaṃ jai kiri karapallavehi aimahuraṃ
tā maddalakaraḍiravaṃ mā summau rāmaramaṇesu

5.11

jai mayaṃgalu mau jharae kamaladalabbahalagaṃdhaduppiccho
jai airāvai matto sesagayā ma maccaṃtu

5.12

jai atthi pārijāo bahuvihagaṃdhaḍḍhakusuma āmoo
phullai suriṃdabhuvaṇe tā sesatarū ma phullaṃttu

5.13

jai atthi ṇaī gaṃgā tiyaloe ṇiccapayaḍiyapahāvā
vaccai sāyarasamuhā tā sesasarī. ma vaccaṃtu

5.14

jai saravaraṃmi vimale sūre udaesu viasiā naliṇī
tā kiṃ vāḍivilaggā mā viasau tuṃbiṇī kahavi

5.16

jai bharahabhāvachaṃde ṇaccai ṇavaraṃga caṃgimā taruṇī
tā kiṃ gāmagahillī tālī sadde ṇa ṇaccei ||15||‡
jai bahuladuddhasaṃmīliyā ya ullalai taṃdulā khīrī
tā kaṇakukkasasahiā rabbaḍiyā mā daḍabbaḍau

5.18

jā sassa kavvasattī sā teṇa alajjireṇa bhaṇiyavvā
jai caumuheṇa bhaṇiyaṃ tā sesā mā bhaṇijjaṃtu ||17||‡
ṇatthi tihuyaṇi jaṃ ca ṇahu diṭṭhu,
tumhehiṃ vi jaṃ na suu viaḍabaṃdhu succhaṃdu sarasau
ṇisuṇeviṇu ko rahai laliyahīṇu mukkhāha pharasauṃ
to doggacciya chearihiṃ pattihiṃ alahaṃtehiṃ
āsāsijjai kaha kahivi saivattī rasiehiṃ

5.19

‡
ṇia kavittaha vijja māhappu,
paṃḍitta pavittharaṇu maṇuyajanmi koliya payāsiru
koūhali bhāsiau saralabhāi saṃneharāsau
taṃ jāṇavi ṇimisiddhu khaṇu buhayaṇa karavi saṇehu
pāmarajaṇathūlakkharihiṃ jaṃ raiyau ṇisaṇehu

5.20

saṃpaḍiu ju sikkhai kui samatthu,
tasa kahau vibuhu saṃgahavi hatthu
paṃḍittaha mukkhaha muṇahi bheu,
tihi purau paḍhivvau ṇa hu vi eu

5.21

ṇahu rahai buhaha kukuvitta resu,
abuhattaṇi abuhaha ṇahu pavesu
jiṇa mukkha ṇa paṃḍiya majjhayāra,
tiha purau paḍhivvau savvavāra

5.22

aṇurāiya raiharu kāmiyamaṇaharu,
maya ṇa mahappaha dīvayaro |‡
virahiṇimairaddhau suṇahu visuddhau,
rasiyaha rasasaṃjīvayaro

5.23

aiṇehiṇa bhāsiu raimaivāsiu,
savaṇasakuliyaha abhiyasaro
lai lihai viyakkhaṇu atthaha lakkhaṇu,
suraisaṃgi ju viaḍḍha naro

5.24

dvitīyaḥ prakramaḥ
vijayanayarahu kāvi vararamaṃṇi,
uttaṃgathirathorathaṇi, viruḍalakki, dhayaraṭṭhapauddhari
dīṇāṇahi pahuṇihai, jalapavāha pavahaṃti dohari
virahaggihi kaṇayaṃgitaṇu taha sāmalimapavannu
ṇajjai rāhi viḍaṃbiau tārāhivai saunnu

5.26

phusai loyaṇa ruvai dukkhatta,
dhammillapamukkamuha vijjaṃbhai aṇu aṃgu moḍai
virahānali saṃtavia, sasai dīha karasāha toḍai
ima muddhaha vilavaṃtiyaha mahi calaṇehi chihaṃtu
addhaḍḍīṇau tiṇi pahiu pahi joyau pavahaṃtu ||25||‡
taṃ ji pahiya pikkheviṇu piaukkaṃkhiriya,
maṃtharagaya saralāivi uttāvali caliya
taha maṇahara callaṃtiya caṃcala ramaṇabhari,
chuḍavi khisiya rasaṇīvali kiṃkiṇarava pasari

5.27

taṃ jaṃ mehala ṭhavai gaṃṭhi ṇiṭṭhura suhayaṃ,
tuḍiya tāva thūlāvati ṇavasarahāralaya
sā tivi kivi saṃvarivi car̤avi kivi saṃcāraya,
ṇevara caraṇa vilaggivi taha pahi paṃkhuḍiya

5.28

paḍi uṭṭhiya savilakkha salajjira saṃjhasiya,
taṃ siya saccha ṇiyaṃsaṇa muddhaha vivalasiya
taṃ saṃvari aṇusariya pahiyapāvaya ṇamaṇa,
phuḍavi ṇitta kuppāsa vilagviya dara sihaṇa

5.26-2

chāyatī kaha kahava salajjira ṇiyakarihi,
kaṇayakalasa jhaṃpaṃtī ṇaṃ iṃdīvarihi
to āsanna pahutta sagaggiragiravayaṇi,
kiyau sadda savilāsuṃ karuṇa dīharanayaṇi

5.30

ṭhāhi ṭhāhi ṇimisaddhu suthiru avahāri maṇu,
ṇisuṇi kiṃpi jaṃ jaṃpaum̐ pahiya pasijji khaṇu
eya vayaṇā āyanni pahiu koūhaliu,
neya ṇiattau tā su kamaddhuvi ṇahu caliu

5.33

kusumaṃsarāuha rūvaṇihi vihi ṇimmaviya garidva
taṃ pikkheviṇu pahiya ṇihi gāhā bhaṇiyā aṭṭha ||31||‡
pahiu bhaṇai vivi dohā tasu su viyaḍḍhapari
iku maṇi viṃbhau thiyau sa rūviṇi pikkha kari ||kṣepaka‡
kiṃ nu payāvai aṃdhalau ahava viyaḍḍhalu āhi
jiṇi erisi tiya ṇimmaviya ṭheviya na appaha pāhi || kṣepaka‡
aikuḍila māipihuṇā vivihataraṃgiṇisu salilakallolā
kisaṇattaṇami alayā aliulamāla vva rehaṃti ||32||‡
rayaṇītamaviddaṃvaṇo amiyaṃjharaṇo supuṇṇasomo ya
akalaṃke māi vayaṇaṃ vāsaraṇāhassa paḍiṃbibaṃ

5.34

loyaṇajuyaṃ ca ṇajjai ravidala dīharaṃ ca rāillaṃ
piṃḍīrakusumapuṃjaṃ taru ṇikavolā kalijjaṃti

5.35

komala muṇālaṇalayaṃ amarasarupanna bāhujuyalaṃ se
tāṇaṃte karakamalaṃ ṇajjai dohāiyaṃ paumaṃ

5.36

sihaṇā suyaṇa-khalā iva thaḍḍhā ṇiccunnayā ya muharahiyā
saṃgami suyaṇasaricchā āsāsahi bevi aṃgām̐im̐

5.37

giriṇai samaāvattaṃ joijjai ṇāhimaṃḍalaṃ guhiraṃ
majjhaṃ maccasahaṃ bhiva tucchaṃ taralaggaī haraṇaṃ

5.38

jālaṃdharrithaṃbhajiyā urū rehaṃti tāsu airammā
vaṭṭā ya ṇāidīhā sarasā sumaṇoharā jaṃghā

5.36-2

rehaṃti paumarāi va calaṇaṃguli phalihakuṭṭi ṇahapaṃttī
tucchaṃ romata raṃgaṃ ubbinnāṃ kusumanalaesuṃ

5.40

sayalajja sireviṇu payaḍiyāīṃ aṃgām̐ī tīivi susaṃvisesaṃ
ko kaviyaṇāṇa dūsai siṭṭhaṃ vihiṇāvi puṇarutta

5.41

gāhā taṃ nisuṇeviṇu rāyamarālagai,
calaṇaṃguṭṭhi dharatti salajjira ullihai
tau paṃthiu kaṇayaṃgi tattha bolāviyau,
kahi jāisi hiva pahiya kaham̐ṃva tui āyau

5.42

ṇayara ṇāmu sāmoru saroruhadalaṇayaṇi,
ṇāyarajaṇasaṃpunnu harisa sasiharavayaṇi
dhavalatuṃgapāyārihi tiurihi maṃḍiyau,
ṇahu dīsai kui mukkhu sayalu jaṇu paṃḍiyau

5.43

vivihaviakkhaṇa satthihi jai pavasīi naru,
summai chaṃdu maṇoharu pāyau mahurayaru
kahava ṭhāi cauveihim̐ veu payāsiyai,
kaha bahuruvi ṇibaddhau rāsau bhāsiyai

5.45

kaha va ṭhāim̐ sudavaccha kattha vara nalacariu,
katthava vivihaviṇoihi bhārahu uccariu
kahava ṭhāi āsīsiya cāihim̐ dayavarahim̐,
rāmāyaṇu ahiṇaviyai katthavi kayavarihi ||44||‡
ke āyaṇṇahiṃ vaṃsa vīṇa kāhala murau,
kahū payavaṇṇaṇibaddhau summai gīyarau
āyaṇṇahi susamattha pīṇaunnatathaṇiya,
callahi calla karaṃtiya katthavi ṇaṭṭaṇiya

5.46

nara auvva vibhaṃviya vivihanaḍanāḍaihiṃ,
mucchijjahi pavisaṃtaya vesāvāḍaihiṃ
bhamihi kāvi mayaviṃbala guruka rivaragamaṇi,
anna rayaṇatāḍaṃkahi parilolira savaṇi

5.47

avara kahava ṇivaḍubbharaghaṇatuṃgatathaṇihiṃ,
bhariṇa majjhu ṇahu tuṭṭai tā viṃbhiu maṇihiṃ
kāvi keṇa sama hasai ṇiyamaikoiṇihi,
chittatucchatābhiccha tiracchiya loiṇihi

5.48

avara kāvi suviyavikhaṇa vihasaṃtiya vimali,
ṇaṃ sasi sūra ṇivesiya rehai gaṃḍayali
maya ṇavaṭṭaṭu miaṇāhiṇa kassava paṃkriyau,
annaha bhālu (bhāru) turakki tilaka ālaṃkriyau

5.46-2

hāru kasavi thūlāvali ṇiṭṭhura rayaṇabhari,
lulai maggu alahaṃtau thaṇavaṭṭaha sihari
guhira ṇāṃhivivaraṃtaru kassavi kuṃḍaliu,
tivala taraṃga pasaṃgiha rehai maṃḍaliu

5.50

ramaṇabhāru guruviyaḍau kā kaṭṭhahi dharai,
ai malhirau camakkau turiyau ṇahu sarai
jaṃpaṃtī mahurakkhara kassava kāmiṇihim̐,
hīrapaṃtisāriccha dasaraṇa jhamurāṇihim̐

5.51

avara kahava varamuddha hasaṃtiya aharayalu,
sohālau kara kamalu saralu vāhaha juyalu
annaha taruṇi karaṃguli ṇaha ujjvala vimala,
avara kavola kalijjahi dāḍimakusumadala

5.52

bhamahajuyala sannaddhau kassava bhāiyai,
ṇāi koi koyaṃḍu aṇaṃgi caḍāiyai
ikkaha ṇevara juyalahu summai rau ghaṇau,
annaha rayaṇanibaddhau mehala ruṇajhuṇau

5.53

cikkaṇarau caṃbāihim̐ līlaṃtiya pavaru,
ṇavasara āgami ṇajjai sārasi rasiu saru
paṃcmu kahava jhuṇaṃtiya jhīṇau mahurayaru,
ṇāyaṃ tuṃbari sajjiu surapikkhaṇai saru

5.54

ima ikkikkaha tattha rūvu joyaṃtayaha,
jhasura piki paya khalahi pahihi pavahaṃtayaha
aha bāhiri paribhamaṇi kāi jai nīsarai,
pikkhi viviha ujjāṇu bhuvaṇu taha vīsarai

5.55

atha vanaspati nāmāni—
ḍhalla¹ kuṃda² sayavattiya³ katthava rattavala⁴,
kahava ṭhāi vara mālai⁵ māliya⁶ taha vimala
jūhī⁷ khaṭṭaṇa⁸ bālū⁹ caṃvā¹⁰ vaula¹¹ ghaṇa,
kavai¹² taha kaṃduṭṭhaya¹³ aṇurattā sayaṇa

5.56

māuliṃga¹⁴ mālūra¹⁵ soya māyaṃda¹⁶ mura¹⁷,
dakkha¹⁸ bhaṃbha¹⁹ īkhoḍa²⁰ pīṇa āru²¹ siyara²²
taruṇa tāla²³ taṃmāla²⁴ taruṇa tuṃbara²⁵ khayara²⁶,
saṃjiya²⁷ saivattiya.²⁸ sirīsa²⁹ sīsama³⁰ sayara³¹

5.57

pippala1 pāḍala2 tuya3 palāsa4 ghaṇasāra5 vaṇa,
maṇahara tujja6 hiranna7 bhujja8 dhaya9 vaṃsavaṇa10
nāliera11 niṃboya12 niṃbijiya13 niṃba14 vaḍa15
ḍhakka16 cūya17 am̐biliya18 kaṇaya19 caṃdaṇa20 nivaḍa

5.58

āmaruya21 gullara22 mahūya23 āmali24 abhaya25
nāyaveli26 maṃjiṭṭha27 pasari daha disaha gaya

5.59

maṃdāra28 jāi taha siṃdhuvāra29,
mahamahai suvālau30 atihi phāra
kiṃkilli31 kuṃja32 kuṃkuma33 kavola34,
surayāra35 sarala sallai36 salola
vāyaṃba37 niṃba38 niṃbū39 cināra40,
simi41 sāya42 sarala siya devadāra43

5.60

lesūḍa44 ela45 laṃviya46 lavaṃga47,
kaṇayāra48 kaira49 kurabaya50 khataṃga51
aṃbiliya52 kayaṃba53 bibhīya54 coya55,
rattaṃjaṇa56 jaṃbuya57 guru asoya58

5.61

jaṃbīra59 suhaṃjaṇa60 nāyaraṃga61,
bijja62 uriya ayarūya63 pīya raṃga
naṃdaṇa jimi sohai rattasāla',
jiha pallava dīsai jaṇu pavāla

5.62

āriṭṭhaya' damaṇaya' gidda' cīr̤a",
jiha ālai dīsai sauṇi bhīḍa
khajjūri' beri" bhāhaṇa' sayāiṃ,
voheya' ḍavaṇa'0 tulasīyalāim̐"

5.63

nāesari morḍāma pūgamāla
mahamahai chamma maruai visāla

5.64

annaya sesa mahīruha atthi ji sasivayaṇi,
muṇai ṇāmu taha kavaṇu saroruhadalanayaṇi
aha savvai saṃkheviṇu nivas niraṃtariṇa,
joyaṇa dasa gaṃmijjai taruchāyaṃtariṇa

5.66

purau savittharu vannau addhau jaivi (navi ?)
kari ajju gamaṇu mahu bhagā dhū atthavai ravi || kṣepaka‡
tavaṇa titdhu caudisiha miyacchi bakhāṇiyai,
mūlathāṇu supasiddhau mahiyali jāṇiyai
tihu huṃtau haum̐ ikkaṇi lehaupesiyau,
khaṃbhāittihi vaccaum̐ pahu āem̐siyau ||65||‡
eya vaya ṇa āyantavi siṃdhuvvavayaṇi,
sasivi sāsu dīhunhau salilubbhavanayaṇi
tor̤i karaṃguli karuṇa sagaggira girapasaru,
jālaṃdhakhva samīra muṃdha tharahariya ciru

5.67

ruivi khaṇaddhu vi phusavi nayaṇa puṇa vajjariu,
khaṃbhāittihi ṇāmi pahiya taṇu jajjariu
taham̐ maha acchai ṇāhu virahaulhāvayaru,
ahiya kālu gammiyau ṇa āyau ṇiddayaka

5.68

pau moḍavi nimisiddhu pahiya jai daya karahi,
kahaum̐ kiṃpi saṃdesau piya tucchavakharahi
pahiu bhaṇai kaṇayaṃgi kahahu kiṃ runnayaṇi,
kiṃ jhijjhahi diṇa rayaṇi uviṣṇayamiyanayaṇi

5.66-2

jasu ṇiggami reṇuvvakaraḍi kaia ṇa virahadaveṇa
kima dijjai saṃdesaḍau tasu ṇiṭṭhurai maṇeṇa

5.70

pāṇī taṇai vioi kādami hī phāṭai hiyau
jai ima māṃṇasu hoi nehu ta sācau jāṇiyai || kṣepaka
kaṃtu kahibbau bhaṃti viṇu dhū paṃthiya jāṇāim̐
ajjavi jīviu kaṃta viṇu tiṇi saṃdesai kāim̐ || kṣepaka
jasu pavasaṃta ṇa pavasiyā muia viyoga ṇa jāsu
lajjijjau saṃdesaḍau ditī pahiya piyāsu

5.71

lajjavi paṃthiya jai rahaum̐ hiyau na na dharaṇau jāi
gāha par̤hijjasi ikka piya kara leviṇu mannāi

5.74

tuha virahapaharasaṃcūriāīm̐ vihaḍaṃti jaṃ na aṃgāem̐
taṃ ajja-kalla-saṃghaṃḍaṇa-osahe (āsahe ?) ṇāha taggaṃti ||72||‡
ūsāsaḍau na millihavaum̐ dajjhaṇa aṃga bharaṇa
jima haum̐ mukkī ballahai tima so mukku jameṇa ||73||‡
kahavi gāha iha paṃthiya maṇṇāevi piu
dohā paṃca kahijjusu ghuruviṇaeṇa sau

5.76

piavirahānalasaṃtavia jai vaccau sura loi
tuha chaḍḍivi hiyaaṭṭhiyaha taṃ parivāḍi ṇa hoi ||75||‡
kaṃta ju taim̐ hiayaṭṭhiyaha viraha viḍaṃbai kāu
sappurisaha maraṇāahiu paraparihava saṃtāu

5.77

garuau parihasu kina sahau pai paurisunilae ṇa
jinhi aṃgihi tūṃ vilasayau te daddhā viraheṇa

5.76-2

viraha pariggaha chāvaḍai paharāviu niravikkha
tuṭṭī deha ṇa hau hiyau tuya sammāṇiya pikkha ||78||‡
maha ṇa samatthima viraha sau tā acchaum̐ vilavaṃti
pālī rūa pamāṇa para, dhaṇa sāmihi ghummaṃti

5.80

saṃdesaḍau savittharau haum̐ kahaṇaham̐ asamattha
bhaṇa piya ikkati baliyaḍai bevi samāṇā hattha

5.81

saṃdesaḍau savittharau, para mai kahaṇu na jāi
jo kālaṃguli mūṃdaḍau so bām̐haḍī samāi

5.82

turiya ṇiyagamaṇu icchaṃtu tattakkhaṇe,
dohayā suṇavi sāhei suviyakkhaṇe
kahasu aha ahiu jaṃ kiṃpi jaṃpivvaau,
maggu aḍuggu mai muṃdhi jāivvaau

5.83

vayaga ṇisuṇevi maṇamatthasaravaṭṭiyā,
mayausaramukka ṇaṃ hariṇi uttaṭṭhiyā
mukka dīunha nīsāsa usasaṃtiyā,
paḍhiya iya gāha miyaṇayaṇi varasaṃtiyā

5.85

aṇiyattakhalaṃ jalavarihaṇeṇa lajjaṃti nayaṇa nahu dhiṭṭhā
khaṃḍavavaṇajalaṇaṃ viya virahaggī tavai ahiyayaraṃ ||84||‡
par̤havi iya gāha miyanayaṇa uvvintiyā,
bhaṇai pahiyassa aikaruṇadukkhinniyā
kaḍhiṇa nīsāsa raiāsasuhavigghaṇe,
vinti caupaiya pabhaṇijja tasu nigghiṇe

5.87

tuya samaraṃta samāhi mohu visamaṭṭhiyau,
tahi khaṇi khuvai kavālu na vāmakaraṭṭhiyau
sijjāsaṇau na milhau khaṇa khaṭṭaṃga laya,
kāvāliya kāvāliṇi tuya viraheṇa kiya ||86||‡
lhasiu asu uddhasiu aṃgu viluliyaṃ aliya,
huya uvvvivara vayaṇa khaliya vivarīya gaya
kuṃkumakaṇayasariccha kaṃti kasiṇāvariya,
huiya muṃdha tuya virahi ṇisāyara ṇisiyariya

5.88

tuha puṇa kajjihi āvalau lihivi na sakkau lehu
dohā gāha kahijjapiya paṃthiya karivi saṇehu

5.89

pāiya piya baḍavānalahu virahaggihi uppatti
jaṃ sittau thoraṃsuyahi jalai paḍillī jhatti

5.61-2

sosijjaṃta vivajjai sāse dīuṇhaehi pasayacchī
nivaḍaṃta bāhabhara loyaṇāi dhū jai ṇa siccaṃti ||60||‡
pahiu bhaṇai paḍiḍaṃvi jāu sasiharavayaṇi,
ahavā kivi kahaṇijja su kahu mahu miyanayaṇi
kahau pahiya kiṇa kahau kahisu kiṃ kahiyayaṇa,
jiṇa kiya eha avattha ṇeha-rai rahiyayaṇa

5.62-2

jiṇi hauṃ virahaha kuhari eva kari ghalliyā,
atthalohi akayatthi ikallaya milhiyā
saṃdesaḍau savittharu tuhu uttāvalau,
kahiya pahiya piya gāha vatthu taha ḍomilau

5.63-2

taiyā nivaḍaṃta ṇivesiyāim̐ saṃgamai jattha ṇahu hāro
inhi sāyara-sariyā-giri-taru duggāim̐ aṃtariyā

5.65

ṇiya daiyaha ukkaṃkhiri kivi virahāuliya,
piya āsaṃgi pahuttiya saṃgama bāuliya
te pāvahim̐ suviṇaṃtari dhannā taṇu pharasu,
āliṃgaṇu avaloyaṇa cuṃbaṇu surayarasu
ima kahiya pahiya tasu ṇiddayaha jaiya kāli pavasiyau tuhu
tasu lai mai taṇi ṇiṃda ṇahu ko puṇu suviṇai saṃgasuhu ||64||‡
piyavirahavioe saṃgamasoe divasarayaṇi jhūraṃta maṇe,
ṇihu aṃgu susaṃtaha vāha phusaṃtaha appaha ṇiddaya kiṃpi bhaṇe
tasu suyaṇa nivesiya bhāiṇa pesiya mohavasaṇa bolaṃta khaṇe,
maha sāmiya vakkharu hari gau takkharu jāum̐ saraṇi kasu pahiya
bhaṇe

5.66-3

ihu ḍomilau bhaṇeviṇu nisi tamaharavayaṇi,
huiya ṇimisa ṇiphphaṃda saroruhadalanayaṇi
ṇahu kihu kahai ṇa pikkhai jaṃ pai avaru jaṇu,
cittu bhitti ṇaṃ lihiu muṃdha saccaviya khaṇu

5.67-2

osāsaṃsabhamaruddhasāsa orunnamuha,
vammahasarapaḍibhinna saravi piya saṃgasuha
dara tiracchi taralacchi pathiu jaṃ joiyau,
ṇaṃ guṇasadda utaṭṭhi kuraṃgi paloiyau

5.68-2

pathiu bhaṇai thiru hohi dhīra āsāsi khaṇu,
laivi varakkiya sasi saunnu phuṃsaha vayaṇu
tassa vayaṇu āinni virahabharabhajjariya,
lai aṃcalu muhu puṃchiḍa tahava saṃlajjariya

5.66-4

pahiya ṇa sijjhai kiri vala mahū kaṃdappa sau,
rattau jaṃ ca virattau niddose ya piu
ṇeya śuṇiya paraveyaṇa ṇinnehaha calaha,
māliṇivitta kahijjai ikkai tahaṃ khalaha

5.101

jai virai virāme ṇaṭṭhasoho muṇaṃtī,
suhau taiya rāo uggilaṃto siṇeho
bharavi navayaraṃge ikku kuṃbho (ikki kuṃbhe ? ) dharaṃtī,
hiyau taha paḍillo voliyaṃto viratto ||100||‡
jai aṃbaru uggilai rāya puṇi raṃgiyai,
aha ṇinnehaha hoi aṃga abbhaṃgiyai
aha hārijjai daviṇu jiṇivi puṇu bhiṭṭiyai,
piyaha virattau hiyau pahiya kima vaṭṭiyai

5.102

pahiu bhaṇai pasayacchi dhīri maṇu paṃthi dharu,
saṃvari ṇiru loyaṇaha vahaṃtau nīrubharu
pāvāsuya bahukajji gamahi tahi paribhamahi,
akiyai ṇiyai paoyaṇi sundari ! ṇahu valahi

5.103

te ya viesi phiraṃtaya vammahasarapahaya,
ṇiyagharaṇīya sumaraṃta virahasuvaseya kaya
divasarayaṇi ṇiyadaiya soya asahaṃta bharu,
jima tumhhi tima mundhi pahiya jhijjhaṃti naru

5.105

eye vayaṇa āyannivi dīharaloyaṇihim̐
paḍhiya aḍila vriyaseviṇu mayaṇākoaṇihim̐ ||‡ addhaṃm
jai mai ṇatthi ṇehu tākaṃ taha,
paṃṃthiya kajju sāhi saha kaṃtaha
jaṃ virahaggi majjha ṇavakaṃtaha,
hiyau havei majjha ṇakkaṃtaha ||104||‡
kahi ṇa savittharu sakkaum̐ mayaṇāuhavahiya,
pahiya avattha amhāriya kaṃtaha saum̐ kahiya
aṃgabhaṃgu ṇiru aṇarai ujjagau ṇisihi,
vihalaṃghala gaya maggi calaṃtihi ālasihi

5.106

dhammilaha saṃvaraṇu na ghaṇu kusumihi rayaum̐,
kajjalaga galai kalolihi jaṃ nayaṇihi dharaum̐
jaṃ piyaāsāsam̐gihi aṃgihi palu caḍai,
virahahuyāsi jhalakki paḍilliu taṃ jhaḍai

5.107

āsājali saṃsikta viraha unhatta jalaṃtiya,
ṇahu jīvaum̐ ṇahu maraum̐ pahiya acchaum̐ dhukadhuttiya
itthaṃtari puṇa puṇaravi pahiya dharevi maṇu,
phullau bhaṇiyau doharacchi ṇiya ṇayaṇa phuseviṇu

5.108

sunnāraha jima maṃha hiyau piya ukkikkha karei
viraha huyāsi dahevi kari āsā jala siṃcei

5.109

pahiu bhaṇai pahi jaṃta amaṃgalu maha ma kari,
ruyavi ruyavi puṇarutta vāha saṃvarivi dhari
pahiya ! hou tuha iccha ajja sijjhau gamaṇu,
mai na runnu virahaggidhūma loyaṇasavaṇu

5.114

pahiu bhaṇai pasayacchi turiu ki na vajjarihi,
ravi diṇasesu pahuttu paḍuṃjahi daya karihi
jāhi pahiya tuha maṃgalu hou puṇannavau
piyaha kahiya ika maḍila annu taha cūḍilau ||110||‡
taṇu dīunha sāsi sosijjai,
aṃsu jalohu ṇeya sosijjai
hiyau paḍikku paḍiu dīvaṃtari,
paḍiu pataṃgu ṇāi dīvaṃtari ||111||‡
uttarāyaṇu vaḍḍhahi divasa,
ṇisi dakkhiṇa ihu puvva ṇioiu
ducciyaṃ vaḍḍhahi jattha piya,
ihu tīya a virahāyaṇu hoiu ||112||‡
gayau divasu thiu sesu pahiya ! gamu milhiyai,
ṇisi atthami bolevi divasi puṇu calliyai
biṃbāhari diṇabiṃba junha gosihi balai;
rayaṇi toi jāihaum̐ kajji haum̐ āvalai
jai na rahahi iṇi ṭhāi pahiya ! icchahi gayaṇu,
cūḍillau khaḍahaḍau piyaha gāhāi bhagu ||113||‡
phalu virahaggi pavāsi tua,
pāia anhihi jāṃi piyaha bhaṇu
ciru jīvaṃtau laddha varu,
huau saṃvacchara tullau ikku diṇu

5.115

jai pimmavioi visuṃṭhalayaṃ hiyayaṃ,
jai aṃgu aṇaṃga sarehi hayaṃ ṇihuyaṃ
jai vāhajalohū kavoḷarayaṃ ṇayaṇaṃ,
jai ṇicca maṇaṃ bhi viyaṃbhiyayaṃ mayaṇaṃ

5.116

tā pahiya ! kama ṇisi samae vāvijjai nivvuiya taha ṇiddā
jīvijjai jaṃ piya virahaṇīhi divasehi taṃ cujjaṃ

5.117

pahiu bhaṇai kaṇayaṃgi ! sayalu jaṃ tumhi kahiu,
annai jaṃ mai diṭṭha payāsisu taṃ ahiu
paumadalacchi ! paluṭṭahi icchahi ṇiyabhuvaṇu,
haum̐ puṇi maggi payaṭṭaum̐ bhaṃji ma maha gamaṇu
puvvādisihi tamu pasariu ravi atthamaṇi gau,
ṇisi kaṭṭhihi gammiyai maggu duggamu sabhau

5.118

pahiya vayaṇa āyannivi pimmaviāiriya,
sasi usāsa dīhanhau puṇa khāmāyariya
aṃsukaṇohu kavoli ju kimmai kui rahai,
ṇaṃ vidduma puṃjovari muttiu sui sahai
kahai ruvai vilavaṃtī piyapāvāsahai,
bhaṇai kahiya taha piyaha ikku khaṃdhau duvai

5.119

maha hiyayaṃ rayaṇanihī mahiyaṃ guru maṃdareṇa taṃ ṇiccaṃ
ummūliyaṃ asesaṃ suharayaṇaṃ kaḍhḍhiyaṃ ca tuha pimme

5.122

maya ṇa samīra vihuya virahāṇaladiṭṭhiphuliṃgaṇibbharo,
dusaha phuraṃta tibva maha hiyai niraṃtara jhāla duddharo
aṇaraichāruchittu paccittalai tajjai tāma daḍḍhae,
ihu accariu tujjha ukkaṃṭhi saroruha amha vaḍḍhae ||120||‡
khaṃdhau duvai suṇevi aṃgu romaṃciyau,
ṇeya 'pimma parivariu pahiu manjha raṃciyau
taha jaṃpai miyanayaṇi suṇihi dhīrayasu khaṇu,
kiha pucchaum̐ sasivayaṇi payāsahi phuḍa vayaṇu ||121||‡
ṇavaghaṇarehaviṇaragaya nimmala phurai karu,
saraya rayaṇi paccakkhu jharaṃtau amiyabharu
taha caṃdaha jiṇaṇatthu piyaha saṃjaṇiya-suhu,
kaiya laggi virahaggi dhūmi jhaṃpiyau muhu

5.123

baṃkakaḍakkhihi tikkhahi mayaṇākoyaṇim̐hi,
bhaṇu vaṭṭuhi kai diyahi jhuraṃtihiṃ loyaṇihim̐
jālaṃdhariva sakomalu aṃgu susaṃtiyaha,
haṃsa sarisa saralai gayahi līlaṃtiyaha

5.124

ima dukkhaha tarulacchi kāṃi taṇu appiyai,
dusahu virahakaravattihi aṃgu karappiyai
harisuyavāṇakhurappihi kai diṇu bhaṇu pahuḍa,
bhaṇu kai kāli paḍuttau sundari ! tua suhau

5.125

pahiya vayaṇa āyannivi dīharaloyaṇihi
par̤hiyau gāha caḍavakau mayaṇākīyaṇihi

5.126

āehi pahiya kiṃ pucchieṇa maha piyapavāsadiyaheṇa
hariūṇa jattha sukkhaṃ laddhaṃ dukkhāṇa paḍivaṭṭaṃ

5.128

tā kahasu teṇa kiṃ sumīraeṇa viccheyajālajalaṇeṇa
jaṃ gao khaṇaddhamatto ṇāmaṃ mā tassa diyahassa |' 127
jattha gao so suhao taddiha divasāu amha aṇiyattī
ṇicchau hiyae paṃthiya kālo kāluvva pariṇamai

5.126-2

mukkā'haṃ jattha pie ḍajjhau gimhānaleṇa so gimho
malayagirimosaṇeṇa ya sosijjau sosiyā jeṇa

5.130

tṛtīyaḥ prakramaḥ
ato grīṣma varṇanam
ṇavagimhāgami pahiya ṇāhu jaṃ pavasiyau,
karavi karaṃjuli suha samūha maha ṇivasiyau
taṇu aṇṇaṃvi paluṭṭhi virahahvitaviyataṇi,
valivi patta ṇiya bhayaṇi visaṃṭhula vihalamaṇi

5.131

‡
taha aṇarai raṇaraṇau asuhu asahaṃtiyaham̐,
dussahu malayasamīraṇu mayaṇākkaṃtiyaham̐
visamajhāla jhalakaṃta jalaṃtiya tivvayara,
mahiyali vaṇatiṇa dahaṇa tavantiya taraṇikara

5.132

jama jīhaha jima caṃcalu ṇahayalu lahalahai,
taḍataḍayaḍi dhara tiḍai ṇa teyaha bharu sahai
aiuṇhau vomayali pahaṃjaṇu jaṃ vahai,
taṃ jhaṃkharu virahiṇihi aṃgu pharisiu dahai

5.133

piu cāvaihi bhaṇijjai navaghaṇakaṃ khirihim̐,
salilanivahu tucchacchau sarai taraṃgiṇihim̐
phalahāriṇa unnamiyau aisacchayai suhi,
kuṃjarasravaṇasariccha pahallira gaṃdhavahi

5.134

taha pattihi saṃsaggihi cūyākaṃkhiriya,
kīrapaṃtti parivasayai ṇivaḍa ṇiraṃtariya
lai pallava jhulaṃti samuṭṭhiya karuṇa jhuṇi,
hauṃ kiya ṇissāhāra pahiya sāhāravaṇi

5.135

hariyaṃdaṇu sisiratthu uvari jaṃ leviyau,
taṃ sihaṇaha paritavai addiu ahiseviyau
ṭhaviya vividha vilaṃvaṃtiya aha taha hāralaya,
kusumamāla tivi muvai jhāla tau hui sabhaya

5.136

ṇisi sayaṇṇiha jaṃ khittu sarīraha suha jaṇaṇu,
viuṇau karai uveu kamaladalasattharaṇu
ima sijjaha uṭhṭhaṃta paḍaṃta salajjirihi,
paḍhiu vatthu taha dohau pahiya sagaggirihi

5.137

viyasāviya raviyarahi tavihi araviyatavaṇi,
amiyamao vihu jaṇai dāha visajammaguṇi
daṃsiu dusahu bhuaṃgi aṃgi caṃdaṇu tavai,
khivai hāru hārubbhavu kusuma saricchayai

5.138

‡
taṇu ghaṇasāriṇa caṃdaṇiṇa aliu ji kivi caccaṃti
puṇa vi pieṇa va ulhavai piyavirahaggi nibhaṃti

5.136-2

‡
atha varṣā varṇanam
ima taviyau bahu giṃbhu kaṭhiṭha mai boliyau,
pahiya ! pattu puṇa pāusu dhiṭṭha ṇa pattu piu
caudisi ghoraṃdhāru pavannau garuyabhara,
gayaṇiguhiru ghurahurai sarosau aṃbuharu

5.140

paudaṃḍau pesijai jhāla jhalakaṃtiyai,
bhayabhesiya airāvai gayaṇi khivaṃtiyai
rasahi sarasa babbīhiya ṇiru tippaṃti jaṃli,
vayaha reha ṇahi rehai ghavaghaṇa jaṃtitali

5.141

giṃbha taviṇa khara tāviya bahu kiraṇukkarihim̐,
pau paḍaṃtu pukkharahu ṇa māvai pukkharihim̐
payahatthiṇa kiya pahiya pahihi pavahaṃtiyahi,
pai pai pesai karalau gayaṇi khivaṃtayahi

5.142

‡
ṇivaḍa lahari ghaṇa aṃtari saṃgihim̐ duttarihim̐,
kari kalayalu kallolihi gajjau varasarihim̐
disi pāvāsuya thakkiya ṇiyakajjāgamihim̐,
gamiyai ṇāvihim̐ maggu pahiya ṇa turaṃgamihim̐

5.143

kaddamalula dhavalaṃma vihāviha sajjaॉrihi,
taḍinaevi paya bhariṇa alakkha salajjarihi
huu tārāyaṇu alakhu viyaṃbhiu tama pasaru,
channau indāehi niraṃtara dhara sihara

5.144

bagu milhavi saliladahu tarusiharihi caḍiu,
taṃḍavu karivi siṃhaḍihi vara siharihi raḍiu
salila nivahi sālūrihi pharasiu rasiu seri,
kalayalu kiu kalayaṃṭhihi caḍi cūhaha sihari

5.145

ṇāya ṇivaḍa paharuddha phaṇiṃdihim̐ daha disihim̐,
huiya asaṃcara magga mahaṃta mahāvisihim̐
pāḍaladalaparikhaṃḍaṇu nīrataraṃga bhari,
orunnau giri siharihi haṃsihi karuṇa sari

5.146

maccharabhaya saṃcaḍiu ranni goyaṃgaṇihi,
maṇahara ramiyai nāhu raṃgi goyaṃgaṇihi
hariyāula dharavalau kayaṃbiṇa maṃhamahiu,
kiyau bhaṃgu aṃgaṃgi aṇaṃgiṇa maha ahiu

5.147

bisamasijja vilulaṃtiya aidukkhantiyai,
aliulamāla viṇaggaya sarapaḍibhintiyai
aṇimisanayaṇaṇuvvanniya ṇisi jāgaṃtiyai,
vatthu gāha kiu dohau ṇiṃda alahaṃtiyai

5.148

jhaṃpavi tama bahalaṇa dasaha disi chāyau aṃbaru,
unnaviyau ghurahurai ghoru ghaṇu kisaṇāḍaṃbaru
ṇahaha magi ṇahavalli tarala taḍayaḍivi taḍakkai,
daddura raḍaṇu rauddu kuvi sahavi ṇa sakkai
nivaḍa niraṃtara nīrahara duddhara dharadhārohabharu,
kima sahau pahiya siharaṭṭhiyai dusahau koila rasai saru

5.146-2

‡
ulhaviyaṃ gimhahavī dhārāṇivaheṇa pāuse patte
accariyaṃ maha hiyae virahaggī tavai ahiyayaraṃ

5.150

guṇaṇihi jala biṃdubbhaviya ṇa galatthiya lajjaṃti
pahiyā jaṃ thoraṃsuihi thaṇa thaḍḍhā ḍajjhaṃti

5.151

dohau ehu paḍhevi virahakheālasihi,
o āgai aikhinnī mohaparāvasihi
suviṇaṃtāra ciru pavasiu jaṃ joiau piu,
saṃjāṇivi kara gahivi tāma mai bhaṇiu ihu

5.152

kiṃ juttaṃ sukulaggayāṇa muttūṇa jaṃci iha samae
taḍataḍaṇa tivva-ghaṇa ghaḍaṇasaṃkule daiya vaṃcaṃti

5.153

ṇavamehamālamāliya ṇahammi suracāva rattadisi pasaro
ghaṇachanna jamma iṃdoiehi piya pāvataṃ dusahaṃ

5.154

rāyaruddha kaṃṭhaggi viuddhī jaṃ sivaṇi,
kaha haum̐ kaha piu pattharaṃgi ju na muiya khaṇi
jai ṇahu ṇiggau jīu pāvabaṃdhihi jaḍiu,
hiyau na kiṇa kari phuṭṭa ṇāi vajjihi ghaḍiḍa

5.155

īsarasari sālūri kuṇaṃtī karuṇa sari,
ihu dohau mai par̤hiya nisaha pacchimapahari

5.156

jāmiṇi jaṃ vayaṇijja tua taṃ tihuyaṇi ṇahu māi
dukkhihi hoi cauggaṇī jhijjhai suhasaṃgāe

5.157

atha śarada varṇanam
ima vilavaṃta kahava diṇa pāiu,
geu giraṃta paḍhaṃtai pāiu
piya aṇurāi rayaṇi ramaṃṇīiva,
gijjai pahiya muṇiya ramaṇīiva

5.158

jāmiṇi gamiyai ima jaggaṃtaha,
pahiya piyāgami āsa tagaṃtaha
gosuyaraṃta miliha sijjāsaṇu,
maṇi sumaraṃta virahaṇinnāsaṇu

5.156-2

dakkhiṇa maggu ṇiyaṃtaha bhattihi,
diṭṭhu aṭṭhitthi risiu mai jhattihi
muṇiu su pāusu puṇu parigamiau,
piu paraesi rahiu ṇahu ramiau

5.160

gaya viddaravi balāhaya gayaṇihi,
maṇahara rikkha paloiya rayaṇihi
huyai vāsu chammayaṃli phaṇiṃdaha,
phuriya junha nisi nimmala caṃdaha

5.161

sohai salilu sarihiṃ sayavattihi,
viviha taraṃga taraṃgiṇi jaṃtihi
jaṃ hayaṃ hīya giṃbhi ṇavasarayaha,
taṃ puṇa soha caḍī ṇavasarayaha

5.162

haṃsihi kaṃḍuṭṭavi ghuṭṭhivi rasu,
kiu kalayalu sumaṇoharu surahasu
ucchali bhuvaṇa bhariya sayavattihim̐,
gaya jalarilli paḍilliya titthihim̐

5.163

dhavaliya dhavalasaṃkhasaṃkāsihi,
sohahi sarahatīra saṃkāsihi
ṇimmalaṇīra saririhim̐, pavahaṃtihim̐,
taḍa rehaṃti vihaṃgamapaṃtihim̐

5.164

paḍibiṃbau darasijjai vimalihi,
kaddamabhāru pamukkiu salilihi
sahami ṇa kuṃja sadda sarayāgami,
marami marālāgamiṇa hu taggami

5.165

jhijjaum̐ pahiya jalihi jhijjaṃtihi,
khijjaum̐ khajjoyahim̐ khajjaṃtihi
sārasa sarasu rasahim̐ kiṃ sārasi !
maha cira jiṇṇa dukkhu kiṃ sārasi

5.166

ṇiṭṭhura karaṇu sadda maṇamahi lava,
daḍḍhā mahila hāi gayamahilava
ima ikkikkakah karuṇa bhaṇaṃtaha,
pahiya ṇa kui dhīravai khaṇaṃtaha

5.167

acchahi jiha sannihi ghara kaṃtaya,
racchihi ramahi ti rāsu ramaṃtaya
karivi siṃgāru viviha āharaṇahim̐,
cittavicittahim̐ taṇu paṃguraṇahim̐

5.168

tilu bhālayali turakkika tilakkiva,
kuṃkumi caṃdaṇi taṇu caccakkiva
soraṃḍahim̐ kari liyahi phiraṃtihi,
divva maṇoharu geu giraṃtihi

5.169

dhūva diṃti gurubhatti-saittihi,
goāsaṇihim̐ turaṃga calatthihi
taṃ oivi haum̐ ṇiya uvvinniya,
ṇeya saṃhiya maha icchā unniya

5.170

tau pikkhiya disi ahiya vicittiya,
ṇāya huāsaṇi jaṇu pakkhittiya
maṇi pajjaliya viraha jhālāvali,
ṇaṃdiṇi gāha bhaṇiya bhamarāvali

5.171

saṃkasāya ṇavaḷibhasa suddha gale,
dhayaraṭṭha-rahaṃga rasaṃta jale
gai daṃti camakakariṇaṃ pavaraṃ,
sarayāsire ṇevara jhīṇa saraṃ

5.172

āsoe sarai mahāsirīṃhi pakkhalira veyaviyaḍāe
sārasi rasiūṇa saraṃ puṇarutta ruyāviyā dukkhaṃ

5.173

sasijunha ṇisāsu susohiyayaṃ dhavalaṃ,
varatuṃgapapāra maṇoharayaṃ amalaṃ
piyavajjiya sijja lulaṃta pamukkarae,
jamakuṭṭa sariccha vihāvi hae sarae

5.174

acchahi jiha nārihiṃ nara ramirai,
sohai saraha tīra tiha bhamirai
bālaya vara juvāṇa khillaṃtaya,
dīsahiṃ ghari ghari paḍaha vajaṃtaya

5.175

dāraya kuṃḍavāla taṃḍava kara,
bhamahi ratitha vāyaṃtaya sundara
sohahi sijja taruṇi jaṇa satthihi,
ghara ghari ramiyai reha palatthihi

5.176

diṃtiya ṇisi dīvāliya dīvaya,
ṇavasasireha sarisa kari līaya
maṃḍahi bhuvaṇa taruṇa joikvahim̐
mahiliya diṃti salāiya akkhihim̐

5.177

kasiṇaṃbarihim̐ vihāviha bhaṃgihim̐,
kaḍḍiya kuḍila aṇegataraṃgihim̐
miyaṇāṃhiṇa mayavaṭṭa maṇohara,
cacciya cakkāvaṭṭa payohara

5.178

aṃgi aṃgi ghaṇu ghusiṇu vilattau,
ṇe kaṃdappa sarihi visu khittau
sajjiu kusumabhāru sīsovari,
ṇaṃ caṃdaṭṭhu kasiṇaghaṇagovari

5.176-2

jhasuru kapūra bahulu muhi chuddhau,
ṇaṃ paccūsihi diṇapahu buddhau
rahasucchali kīrai pāsāhaṇa,
vara raya kiṃkiṇīhim̐ sijjāsaṇa

5.180

imi kivi keli karahi saṃpunniya,
mai puṇu rayaṇi gamiya uvvinniya
acchai ghari ghari gīu ravantau,
ikku samaggu kaṭṭha mahu dintau

5.181

puṇa piu samariu pahiya ! ciraggau,
ṇiyamaṇi jāṇi tahavi sūraggau
ghaṇa jalavāhu bahula milheviṇu,
paḍhiya aḍila mai vatthu taheviṇu

5.182

ṇisi paharaddhu ṇeya ṇaṃdīyai,
piya kaha jaṃpirī uṇaṃdīyai
raya ṇimisiddhu addhu ṇaṃdīyai,
biddhī kāmatatti ṇaṃ dīyai

5.1863

ki tahi desi ṇahu phurai junha ṇisi ṇimmala caṃdaha,
aha kalarau na kuṇaṃti haṃsa phala sevi raviṃdaha
aha pāyau ṇahu paḍhai koi sulaliya puṇa rāiṇa,
aha paṃcamu ṇahu kuṇai koi kāvāliya bhāiṇa
mahamahai ahava paccūsi ṇahu osasittu ghaṇa kusumabharu,
aha muṇiu pahiya ! aṇarasiu piu sarai samai ju na
sarai gharu

5.1864

atha hemanta varṇanam
surahi gaṃdhu ramaṇīu sarau ima voliyau,
pāvāsuya aiḍiṭṭi ṇa vali gharu saṃbhariu
ima acchau jaṃ karuṇa mayaṇapaḍibhinnasari,
avaloiya dhavalahara seya tussārabhari

5.1865

jaliu pahiya ! savvaṃgu virahahavi taḍyaḍavi,
sarapamukka kaṃdappa dappi dhaṇu kaṅayaḍavi
taṃ sijjahi dukhitta ṇa āyau cittaharu,
para maṃḍalu hiḍaṃtu kavāliu khalu savaru

5.1866

taha kaṃkhiri aṇiyatti ṇiyaṃtī disi pasaru,
lai ḍhukkau kosilli himaṃtu tusāra bharu
huiya aṇāyara soyala bhuvaṇahi pahiya ! jala,
osāriya sattharahu sayala kaṃduṭṭhadala

First 200 of 282 passages. Read on