Samvadasukta (Saṃvādasūkta)

संवादसूक्त

Language: Sanskrit
Extent: 202 passages, 5,034 words
Text: partly digitised
Source: archiveorg · Rug Vediya Samvada Sukta By Dr. Satya Deva Chaudhary Alankar Prakashan, New Delhi; ed. Satyadev Choudhary;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

1 — 14 parts
2 — 5 parts
3 — 6 parts
4 — 12 parts
5 — 14 parts
6 — 11 parts
7 — 49 parts
8 — 23 parts
9 — 18 parts
10 — 12 parts
11 — 9 parts

Text

1.2

1.3

kutastvamindra māhinaḥ sannekoyāsi satpate kiṃ ta itthā
saṃ pṛcchase samarāṇaḥ śubhānairvocestanno harivo yatte asme

1.4

brahmāṇi me matayaḥ śaṃ sutāsaḥ śuṣma iyarti prabhṛto me adriḥ
ā śāsate prati haryantyukthemā harī vahatastā no accha

1.5

ato vayamantamebhiryujānāḥ svakṣetrebhistanvaḥ śumbhamānāḥ
mahobhiretām̐ upa yujmahe nvindra svadhāmanu hi no babhūtha

1.6

kva1 syā voṃ marutaḥ svadhāsīdyanmāmekaṃ samadhattāhihatyai
ahaṃ hyugrastaviṣastuviṣmānviśvasya śatroranamaṃ vadhasnaiḥ

1.7

1.8

vadhīṃ' vṛtraṃ maruta indriyeṇa svena bhāmena taviṣo babhūvān
ahametā manave viśvaścandrāḥ sugā apaścakara vajrabāhuḥ

1.9

anuttamā te maghavannakirnu na tvāvām̐ asti devatā vidānaḥ
na jāyamāno naśate na jāto yāni kariṣyā kṛṇuhi pravṛddha

1.10

ekasya cinme vibhvastvojo yā nu daṃdhṛṣvānkṛṇavai manīṣā
ahaṃ hyugro maruto vidāno yāni cyavamindra idīśa eṣām

1.11

1.12

evedete prati mā rocamānā anedyaḥ śrava eṣo dadhānāḥ
saṃcakṣyā marutaścandravarṇā acchānta me chadayāthā ca nūnam

1.13

ko nvatrā maruto māmahe vaḥ pra yātana sakhīracchā sakhāyaḥ
manmāni citrā apivātayanta eṣāṃ bhūta navedā ma ṛtānām

1.14

ā yadduvasyādduvase na kārurasmāñcakre mānyasya medhā
o ṣu varta maruto vipramacchemā brahmāṇi jaritā voṃ arcat

1.15

eṣa vaḥ stomo maruta iyaṃ gīrmāndrāryasya mānyasya kāroḥ
eṣā yāṃsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

2.1

irāṃ dṛṇāti yatkāle marudbhiḥ sahito'mbare
raveṇa mahatā yuktastenendramṛṣayo'bruvan|| (bṛ0de0 236)
marudgaṇa-pradhānatvād indrastu vicikitsataḥ
marudgaṇaṃ mahendrasya samāṃśaṃ sakalaṃ viduḥ|| (bṛ0de0 2.144)
maruto 'mitarāviṇo'mitarocino vā mahad dravantīti vā (nirukta 11.13.3)
na nūnamasti no śvaḥ kastadveda yadadbhutam
anyasyo cittamabhi saṃcareṇyamutādhītaṃ vi naśyati

2.2

kiṃ naḥ indra jighāṃsasi bhrātaro marutastava
tebhiḥ kalpasva sādhuyā mā naḥ samaraṇe vadhīḥ

2.3

kiṃ nau bhrātaragastya sakhā sannati manyase
vidyā hi te yathā mano'sbhyaminna ditسsi

2.4

araṃ kṛṇvantu vediṃ samagnimindhatāṃ puraḥ
tatrāmṛtasya cetanaṃ yajñaṃ te tanavāvahai

2.5

2.5.p1

2.5.p2

ṛg0 10.116.3

2.5.p3

agastya indrāya havirnirūpya marudbhyaḥ sampraditsāmbabhūva, sa indra etya
paridevayāñcakre (nirukta 1.4.13)
(ka) ahaṃ sūryasya pari yāmyāśubhiḥ praitaśebhirvahamāna ojasā

2.5.p4

ṛg0 10.49.7

2.5.p5

(kha) yujāno aśvā vātasya dhunī devo devasya vajrivaḥ

2.5.p6

ṛg0 10.22.4

2.5.p7

araiṃjetāṃ rodasī bhiyāne kanikradato vṛṣṇo asya vajrāt

2.5.p8

ṛg0 2.11.9

2.5.p9

indrasya nu vīryāṇi pra vocaṃ yāni cakāra prathamāni vajrī
ahannahimanvapastatarda pra vakṣaṇā abhinatparvatānām|| (ṛg0 1.32.1)
dāsapatnīrahigopā atiṣṭhanniruddhā āpaḥ paṇinaiva gāvaḥ
apāṃ bilamapihitaṃ yadāsīd vṛtraṃ jaghanvām̐ apa tadvāra

2.5.p10

ṛg0 1.32.11

3.1

indra usake sātha kahīṃ chala-chadma to nahīṃ kara rahā, to indra ne kahalavāyā
usane eka upāya socā aura parama sundarī rambhā ko anya apsarāoṃ ke
sātha usake pāsa bhejā| vṛtra ne jaba use dekhā to pūchā kahām̐ se āyī ho
uttara milā ki indra ke yahām̐ se āyī hūm̐| rambhā ne use apane madhura ālāpoṃ
pramatta vṛtra kā vadha kara diyā| jaba devatāoṃ ne indra se kahā ki tuma
brahmahatyā pāpa ke bhāgī ho to vaha bolā—
yena kenāpyupāyena hantavyo'riḥ sadaiva hi
deva-brāhmaṇa-hantā ca yajñadharmasya kaṇṭakaḥ|| (padmapurāṇa, 15.22)
ke samāna prakṛti ke pratīkātmaka rūpa meṃ
— padmapurāṇa (168 veṃ adhyāya) ke anusāra indra aura vṛtra kā
lomaharṣaka yuddha gyāraha sau varṣa paryanta hotā rahā| antataḥ, indra ne samudra-taṭa
para brahmahatyā ne atibhaṃyakara [mānavī] rūpa dhāraṇa kara indra ko gale se
gayī hai
pūrvīrahaṃ śaradaḥ śaśramāṇā doṣā vastoruṣaso jarayantīḥ
mināti śriyaṃ jarimā tanūnāmapyu nu patnīrvṛṣaṇo jagamyuḥ

3.2

ye ciddhi pūrve ṛtasāpa āsantsākaṃ devebhiravadannṛtāni
te cidavāsurnahyantamāpuḥ samū nu patnīvṛṣabhirjagamyuḥ

3.3

na mṛṣā śrāntaṃ yadavanti devā viśvā itspṛdho abhyaśnavāva
jayāvedatra śatanīthamājiṃ yatsamyañcā mithunāvabhyajāva

3.4

nadasya mā rudhataḥ kāma ā agannitaḥ ājāto amutaḥ kutaścit
lopāmudrā vṛṣaṇaṃ nī riṇāti dhīramadhīrā dhayati śvasantam

3.5

imaṃ nu somamantito hṛtsu pītamupa bruve
yatsīmāgaścakṛmā tatsu mṛḷatu pulukāmo hi martyaḥ

3.6

agastyaḥ khanamānaḥ khanitraiḥ prajāmapatyaṃ balamicchamānaḥ
ubhau varṇāvṛṣirugraḥ pupoṣa satyā deveṣvāśiṣo jagāma

3.6.p1

3.6.p2

ṛg0 7.33.11

3.6.p3

satre ha jātāviṣitā namobhiḥ kumbhe retaḥ siṣicatuḥ samānam
tato ha māna udiyāya madhyāttato jātamṛṣimāhurvasiṣṭham

3.6.p4

ṛg0 7.33.13

4.1

vidyato jyotiḥ pari saṃjihānaṃ mitrāvaruṇā yadapaśyatāṃ tvā
pītaḥ samudro'gastyena agādho brahmatejasā
pra parvatānāmuśatī upasthādaśveva viṣite hāsamāne
gāveva śubhre mātarā rihāṇe vipāṭchutudrī paryasā javete

4.2

indreṣite prasavaṃ bhikṣamāṇe acchā samudraṃ rathyeva yāthaḥ
samārāṇe ūrmibhiḥ pinvamāne anyā vāmanyāmapyeti śubhre

4.3

acchā sindhuṃ mātṛtamāmayāsaṃ vipāśamurvīṃ subhagāmaganma
vatsamiva mātarā saṃrihāṇe samānaṃ yonimanu saṃcarantī

4.4

enā vayaṃ payasā pinvamānā anu yoniṃ devakṛtaṃ carantīḥ
na vartave prasavaḥ sargataktaḥ kiṃyurvipro nadyo johavīti

4.5

ramadhvaṃ me vacase somyāya ṛtāvarīrupa muhūrtamevaiḥ
pra sindhumacchā bṛhatī manīṣāvasyurahve kuśikasya sūnuḥ

4.6

indro asmām̐ aradadvajrabāhurapāhanvṛtraṃ paridhiṃ nadīnām
devo'nayatsavitā supāṇistasya vayaṃ prasave yāmaṃ urvīḥ

4.7

pravācyaṃ śaśvadhā vīryaṃ tadindrasya karma yadahiṃ vivṛścat
vi. vajreṇa pariṣado jaghānāyannāpo'yanamicchamānāḥ

4.8

etadvacau jaritarmāpi mṛṣṭhā ā yatte ghoṣānuttarā yugāni
uktheṣu kāro prati no juṣasva mā no ni kaḥ puruṣatrā namaste

4.9

o ṣu svasāraḥ kārave śṛṇota yayau vo dūrādanasā rathena
ni ṣū namadhvaṃ bhavatā supārā adhoakṣāḥ sindhavaḥ srotyābhiḥ

4.10

ā tai kāro śṛṇavāmā vacāṃsi yayātha dūrādanasā rathena
ni tai naṃsai pīpyāneva yoṣā maryīyeva kanyā śaśvacai tai

4.11

yada̱ṅga tvā bharatāḥ saṃtareyurgavyangrāmaṃ iṣita indrajūtaḥ
arṣādaha prasavaḥ sargatakta ā vo vṛṇe sumatiṃ yajñiyānām

4.13

5.2

bhārata ke nivāsī the| bharatoṃ ke rājā sudāsa1 the joki tritsuoṃ ke
adhipati the| sudāsa ke purohita kabhī viśvāmitra huā karate the

5.2.p1

kintu
paristhiti ne pāsā palaṭā| huā yaha ki sudāsa ke anya purohita vasiṣṭha
the| saṃbhavataḥ isī avasara para bharatoṃ ne viśvāmitra ke sātha ukta nadiyām̐ pāra
bharata parājita hue–ṛgveda 7.33 ke anusāra isa vijayaprāpti kā kāraṇa
carcā kareṃ¹—
(ka) indra-dvārā preṣita athavā prerita ye donoṃ nadiyām̐ parvata kī goda
(kha) indra ne apane vajra se nadiyoṃ ke avarodhaka vṛtra ko jaba māra
saṃkhyā 7)
devatā' prākṛtika ādhāra para kise kahā jāe? yoṃ to indra arthāt 'vāyu kī
mantra-saṃkhyā-6 meṃ indra śabda ke sātha vaikalpika rūpa meṃ 'savitā' śabda kā
haiṃ
kāraṇa eka camakatī-sī, laharātī-sī jvālā nīle ākāśa meṃ kar̤akadāra
sa māhina indro arṇo' apāṃ prairayadahihācchā samudram
arjanayat sūryaṃ' vidad gā, aktunāhāṃ' vayunāni sādhat

5.2.p2

ṛg0 2.19.3

5.1

o citsakhāyaṃ sakhyā vavṛtyāṃ tiraḥ purū cidarṇavaṃ jaganvān
piturnapātamā dadhīta vedhā adhi kṣami prataraṃ dīrdhyānaḥ

5.2-2

na te sakhā sakhyaṃ vaṣṭyetatsalakṣmā yadviṣurūpā bhavāti
mahasputrāso asurasya vīrā divo dhartāraṃ urviyā pari khyan

5.3

uśanti ghā te amṛtāsa etadekasya cittyajasaṃ martyasya
ni te mano manasi dhāyyasme janyuḥ patistanvaśmā vi viśayāḥ

5.4

na yatpurā cakṛmā kaddha nūnamṛtā vadanto anṛtaṃ rapema
gandharvo apsvapyāṃ ca yoṣā sā no nābhiḥ paramaṃ jāmi tannau

5.5

garbhe nu nau janitā daṃpatī kardevastvaṣṭā savitā viśvarūpaḥ
nakirasya pra minanti vratāni veda nāvasya pṛthivī uta dyauḥ

5.6

ko asya vaida prathamasyāhnaḥ ka īṃ dadarśa ka iha pra vocat
bṛhanmitrasya varuṇasya dhāma kadu brava āhano vīcyā nṛn

5.7

yamasya mā yamyaṃḥ kāmam āgantsamāne yonau sahaśeyyāya
jāyeva patye tanvaṃ riricyāṃ vi cidvṛheva rathyeva cakrā

5.8

na tiṣṭhanti na ni miṣantyete devānāṃ spaśa iha ye caranti
anyena madāhano yāhi tūyaṃ tena vi vṛha rathyeva cakrā

5.9

rātrībhirasmā ahabhirdaśasyetsūryasya cakṣurmuhurunmimīyāt
divā pṛthivyā mithunā sabandhū yamīryamasya bibhṛyādajāmi

5.10

ā ghā tā gacchānuttarā yugāni yatra jāmayaḥ kṛṇavannajāmi
upa barbṛhi vṛṣabhāya bāhumanyamicchasva subhage patiṃ mat

5.11

kiṃ bhrātāsadyadnāthaṃ bhavāti kimu svasā yatriṛtirnigacchāt
kāmarmūtā bahveu tadrapāmi tanvā me tanvaṃś saṃ pipṛgdhi

5.12

na vā u te tanvā tanvaṃ saṃ papṛcyāṃ pāpamāhuryaḥ svasāraṃ nigacchāt| anyena matpramudaḥ kalpayasva na te bhrātā subhage vaṣṭyetat

5.13

brato batāsi yama naiva te mano hṛdayaṃ cāvidāma
anyā kila tvāṃ kakṣyeva yuktaṃ pari ṣvajāte libujeva vṛkṣam

5.13.p1

anyamū ṣu tvaṃ yamyanya u tvāṃ pari ṣvajāte libujeva vṛkṣam
tasyaṃ vā tvaṃ manaṃ icchā sa vā tavādhā kṛṇuṣva saṃvidaṃ subhadrām
maithunārthamabhīpsantīṃ pratyācaṣṭe yamīṃ yamaḥ
tado ciditi saṃvādo vivasvatsutayostayoḥ|| (bṛ0 de0 6.154)
abhavan mithunaṃ tvaṣṭuḥ saraṇyūstriśirāḥ saha
sa vai saraṇyūṃ prāyacchat svayameva vivasvate
tataḥ saraṇyāṃ jajñāte yama-yamyau vivasvataḥ
tau cāpyubhau yamāveva jyāyāṃstābhyāṃ tu vai yamaḥ|| (bṛ0de0 6.162,163)
ghaṭanā ne kyā mor̤a liyā-kaha nahīṃ sakate
7. aba eka anya praśna para vicāra kareṃ| kyā yama aura yamī ko
mānava jāti ke pahale do mānava, bhāī-bahina ke rūpa meṃ; athavā saṃbhavata:
meṃ usakī smṛti bhūlatī na thī| prajāpati ne dayāvaśa rātri ko janma diyā
hotā
adamanīya kāmukatā ke pariṇāma-svarūpa hai? yadi hām̐, to isakī pūrti apane
isa prakāra ke yugma-bhrātṛ-bhaginī ke bīca maithuna-sambandha ke ikke-dukke
kāmukatā-pūrṇa vacana kaha uṭhī ho, para yahām̐ to paraspara dampatī bana jāne
20. aba kucha mantrāṃśoṃ kī carcā—
—'gandharvo apsvapyāṃ ca yoṣā, sā no nābhiḥ paramaṃ jāmi tannau|' (10.10.4)
6. akṣa-sūkta

5.13.p2

ṛgveda 10.34

6.2

prā̱ve̱pā mām̐ bṛ̍ha̱to ma̍dayanti pra̱vāte̍jā iri̍ṇe̱ varvṛ̍tānāḥ
soma̍syeva maujava̱tasya̍ bha̱kṣo vi̱bhīda̍ko jāgṛ̍vi̱rmahya̍macchān
na mā mimetha na jihīḷa eṣā śivā sakhibhya uta mahyamāsīt
akṣasyāhamekaparasya hetoranuvratāmapā jāyāmarodham

6.4

6.5

yadādīdhye na daviṣāṇyebhiḥ parāyaddhyo'vaṃ hīye sakhibhyaḥ
nyuptāśca babhravo vācamakrata emīdeṣāṃ niṣkṛtaṃ jāriṇīva

6.5-2

yadā yadā etad vicārayāmi yad aham ebhiḥ [akṣaiḥ] na paritapāmi— dyūtakrīḍayā ātmānaṃ duḥkhitaṃ na kariṣyāmi, dyūtakrīḍāṃ parityakṣyāmi ityāśayaḥ, tadā tadā eva [krīḍāsthale māṃ] prati āgacchandyaḥ kitavebhyaḥ avamānitaḥ bhavāmi [yanmayā etādṛśā manomohikā dyūtakrīḍā parityaktā |] yadā ca taiḥ kitavaiḥ babhruvarṇāḥ akṣāḥ dyūta-phalake kṣiptāḥ [manoharaṃ] nādaṃ kurvanti [tadā'ham etena nādena ākṛṣṭaḥ san] eṣām akṣāṇāṃ niyataṃ sthānaṃ (krīḍāsthalīṃ) tathā gacchāmi yathā svairiṇī sva-saṃketasthānaṃ prati gacchati

6.8

sabhāmeti kitavaḥ pṛcchamāno jeṣyāmīti tanvā śūśujānaḥ
akṣāso asya vi tiranti kāmaṃ pratidīvne dadhata ā kṛtāni
akṣāsas idaṃkuśinau nitodinau nikṛtvānastapanāstāpayiṣṇavaḥ
kumāradaiṣṇā jayataḥ punarhaṇo madhvā saṃpṛktāḥ kitavasya barhaṇā
tripañcāśaḥ krīḷati vrāta eṣāṃ deva iva savitā satyadharmā
ugrasya cinmanyave nā namante rājā cidebhyo nama itkṛṇoti

6.9

nīcā vartanta upari sphurantyahastāso hastavantaṃ sahante
divyā aṅgārā iriṇe nyuptāḥ śītāḥ santo hṛdayaṃ nirdahanti

6.10

jāyā tapyate kitavasya hīnā mātā putrasya carataḥ kva svivat
ṛṇāvā bibhyaddhanamicchamāno 'nyeṣāmastamupa naktameti

6.11

striyaṃ dṛṣṭvāya kitavaṃ tatāpānyeṣāṃ jāyāṃ sukṛtaṃ ca yonim
pūrvāhṇe aśvānyuyuje hi babhrūtso agnerante vṛṣalaḥ papāda

6.12

yo vaḥ senānīrmahato gaṇasya rājā vrātasya prathamo babhūva
tasmai kṛṇomi na dhanā ruṇadhmi daśāhaṃ prācīstadṛtaṃ vadāmi

6.13

6.14

mitraṃ kṛṇudhvaṃ khalu mṛḷatā no mā no ghoreṇa caratābhi dhṛṣṇu
ni vo nu manyurviśatāmarātiranyo babhrūṇāṃ prasitau nvastu

7.1

7.2

7.3

somaṃ manyate papivānyatsaṃpiṃṣaṃtyoṣadhim
somaṃ yaṃ brahmāṇo vidurna tasyāṃśnāti kaścana

7.4

7.5

yattvā̍ de̱va pra̱piba̍nti̱ tata̱ ā pyā̍yase̱ puna̍:
vā̱yuḥ soma̍sya rakṣi̱tā samā̍nā̱ṃ māsa̱ ākṛ̍tiḥ

7.6

7.7

cittirā upaba rhaṇaṃ cakṣurā abhyaṃjanam
dyaurbhūmiḥ kośa āsīdyadayātsūryā patim

7.8

stomā āsanpratidhayaḥ kurīraṃ chaṃda opaśaḥ
sūryāyām̐ aśvināṃ varāgnirāsītpurogavaḥ

7.9

somau vadhūyurabhavadaśvināstāmubhāvarā
sūryāṃ yatpatye śaṃsaṃtīṃ manasā savitādaṃdāt

7.10

manau asyā anaṃ āsīddyaurāsīduta cchadiḥ
śukrāvanaḍvāhāvāstāṃ yadayātsūryā gṛham

7.11

ṛksāmābhyāmabhihitau gāvau te sāmanāvitaḥ
śrotraṃ te cakre āstāṃ dvivi paṃthāścarācaraḥ

7.12

śucau te cakre yātyā vyāno akṣa āhataḥ
ano manasmayaṃ sūryārohatprayatī patim

7.13

sūryāyāṃ vahatuḥ prāgātsavitā yamavāsṛjat
aghāsu hanyaṃte gāvo'rjunyoḥ paryuhyate

7.14

yadaśvinā pṛcchamānāvayātaṃ tricakreṇa vahatuṃ sūryāyāḥ
viśve devā anu tadvāmajānan putraḥ pitarāvavavṛṇīta pūṣā

7.15

yada̱yāta̍ṃ śubhaspatī vare̱yaṃ sūryāmupa̍
kvaika̍ṃ ca̱kraṃ vā̍māsī̱tkva̍ de̱ṣṭrāya̍ tasthathuḥ

7.16

dve taiṃ cakre sūrye brahmāṇā ṛtuthā viduḥ
athaikaṃ cakraṃ yadguhā tadaddhātaya idviduḥ

7.15-2

yadayātaṃ śubhaspatī vareyaṃ sūryāmupa
kvaikaṃ cakraṃ vāmāsītkva deṣṭrāya tasthathuḥ

7.16-2

dve te cakre sūrye brahmāṇa ṛtuthā viduḥ
athaikaṃ cakraṃ yadguhā tadaddhātaya idviduḥ

7.17

etasya saptadaśasya mantrasya devatā (viṣayaḥ) devāḥ santi—
sūryāyai devebhyo mitrāya varuṇāya ca
ye bhūtasya pracetasa idaṃ tebhyau'karaṃ namaḥ

7.18

pūrvāparaṃ carato māyayaitau śiśū krīḷaṃtau pari yāto adhvaram
viśvānyanyo bhavanābhicaṣṭa ṛtūṃnyo vidadhajjāyate punaḥ

7.19

navaunavo bhavati jāyamāno'hnāṃ keturuṣasāmetyagram
bhāgaṃ devebhyo vi dadhātyāyanpra candramāstirate dīrghamāyuḥ

7.20

20ta: 28paryantam āśīrvādātmakā vivāha-mantrāḥ —
sukiṃśukaṃ śalmali viśvarūpaṃ hiraṇyavarṇaṃ suvṛtaṃ sucakram
ā roha sūrye amṛtasya lokaṃ syonaṃ patyai vahatuṃ kṛṇuṣva

7.21

7.22

udīrṣvātau viśvāvaso namaṃseḷāmahe tvā
anyāmiccha prapharvyaṃ saṃ jāyāṃ patyā sṛja

7.24

anṛkṣarā ṛjavaḥ saṃtu paṃthā yebhiḥ sakhāyo yaṃti no vareyam
samyaryamā saṃ bhago no ninīyātsaṃ jāspatyaṃ suyamamastu devāḥ
pra tvā muṃcāmi varuṇasya pāśādyena tvābadhnātsavitā suśevaḥ
ṛtasya yonau sukṛtasya loke 'riṣṭāṃ tvā saha patyādadhāmi

7.25

preto muṃcāmi nāmutaḥ subaddhāmamutaskaram
yatheyamiṃdra mīḍhvaḥ suputrā subhagāsati

7.26

pūṣā tveto nayatu hastagṛhyāśvināṃ tvā pra vahatāṃ rathena
gṛhāngaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṃ vidathamā vadāsi

7.27

iha priyaṃ prajayā te samṛdhyatāmasmingṛhe gārhapatyāya jāgṛhi
enā patyā tanvaṃ saṃ sṛjasvādhā jirvī vidathamā vadāthaḥ

7.28

7.29

parāṃ dehi śāmulyaṃ brahmabhyo vi bhajā vasu
kṛtyaiṣā padvatī bhūtyā jāyā viśate patim

7.30

aśrīrā tanūrbhavati ruśatī pāpayāmuyā
patiryaddhvoῑ vāsaṃsā svamaṃgamabhidhitsate

7.31

ye vadhrvaścaṃdraṃ vahatuṃ yakṣmā yaṃti janādanu
punastānyajñiyā devā nayaṃtu yata āgatāḥ

7.32

mā vidanparipanthino ya āsīdaṃti daṃpatī
sugebhirdurgamatītāmapadrāṃtvarātayaḥ

7.33

7.34

7.35

7.36

gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭiryathāsaḥ
bhago aryamā savitā puraṃdhirmahyaṃ tvādurgārhapatyāya devāḥ

7.37

tāṃ pūṣañchivatamāmerayasva yasyāṃ bījaṃ manuṣyā vapanti
yā naḥ ūrū uśatī viśrayāte yasyāmuśaṃtaḥ praharāṃma śepam

7.38

tubhyamagre paryavahantsūryāṃ vahatunā saha
punaḥ patibhyo jāyāṃ dā agne prajayā saha

7.39

punaḥ patnīmagniradādāyuṣā varcasā
dīrghāyurasyā yaḥ patirjīvāti śaradaḥ śatam

7.40

somaḥ prathamo vivide gaṃdharvo vivida uttaraḥ
tṛtīyo agniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ

7.41

somau dadadgaṃdharvāya gaṃdharvo dadadagnaye
rayiṃ ca putrāṃścādādagnirmahyamatho imām

7.42

ihaiva staṃ mā vi yauṣṭaṃ viśvamāyurvyaśnutam
krīḷaṃtau putrairnaptṛbhirmodamānau sve gṛhe

7.42-2

he varavadhū-janau! yuvām asmin loke [sukhapūrvakaṃ] vasatam| na kadāpi viyuktau bhavatam| pūrṇam āyuḥ prāpnutam| putraiḥ pautraiḥ saha krīḍantau yuvāṃ svasmin gṛhe modamānau vasatam

7.43

ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatirājarasāya samanaktvaryamā
adurmaṃgalīḥ patilokamā viśa śaṃno bhava dvipade śaṃ catuṣpade

7.44

aghoracakṣurapatighnedhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ
vīrasūrdevakāmā syonā śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade

7.45

7.46

samrājñī śvaśure bhava samrājñī śvaśravāṃ bhava
nanāṃdari samrājñī bhava samrājñī adhi devṛṣu

7.47

samaṃjaṃtu viśve devāḥ samāpo hṛdayāni nau
saṃ mātariśvā saṃ dhātā samu deṣṭrī dadhātu nau

8.1

vi hi sotorasṛkṣata nendraṃ devamamaṃsata
yatrāmadad vṛṣākapiryaḥ puṣṭeṣu matsakhā viśvasmādindra uttaraḥ

8.2

parā hyīndra dhāvasi vṛṣākaperati vyathiḥ
no aha pra vindasyanyatra somapītaye viśvasmādindra uttaraḥ

8.3

kimayaṃ tvāṃ vṛṣākapiścakāra harito mṛgaḥ
yasmā irasyasīdu nvṛ̱ryo vā puṣṭimadvasu viśvasmādindra uttaraḥ

8.4

yamimaṃ tvaṃ vṛṣākapiṃ priyamindrābhirakṣasi
śvā nvasya jambhiṣadapi karṇe varāhayurviśvasmādindra uttaraḥ

8.5

8.6

na mattrī subhbhasattarā na suyāśutarā bhuvat
namatpratiṃcyavīyasīnasakṣyudyamīyasīviśvasmādindra uttaraḥ

8.7

uve amba sulābhike yathaivāṅga bhaviṣyati
bhasanmeambasakthimeśiraumevīvahṛṣyativiśvasmādindrauttaraḥ

8.8

8.9

avīrāmiva māmayaṃ śarārurabhi manyate
utāhamasmi vīriṇīndrapatnī marutsakhā viśvasmādindra uttaraḥ

8.10

sam̐hotraṃ sma purā nārī samanaṃ vāvaॅ gacchati
vedhā ṛtasya vīriṇīndrapatnī mahīyate viśvasmādindra uttaraḥ

8.11

indrāṇīmāsu nāriṣu subhagāmahamaśravam
nahyasyā aparaṃ cana jarasā marate patirviśvasmādindra uttaraḥ

8.12

nāhamindrāṇi rāraṇa sakhyurvṛṣākaperṛte
yasyedamapyaṃ haviḥ priyaṃ deveṣu gacchati viśvasmādindra uttaraḥ

8.13

vṛṣākapāyi revati suputra ādu susnuṣe
ghasatta indra ukṣaṇaḥ priyaṃ kācitkaraṃ havirviśvasmādindra
uttaraḥ

8.14

ukṣṇo hi me pañcadaśa sākaṃ pacanti viṃśatim
utāhamadmi pīva idubhā kukṣī pṛṇanti me viśvasmādindra uttaraḥ

8.15

vṛṣabho na tigmaśṛṅgo'ntaryūtheṣu roruvat
manthastè indra śaṃ hṛde yaṃ taiṃ sunoti bhāvayurviśvasmādindra uttaraḥ

8.16

na seśe yasya rambate'ntarā sakthyāi kapṛt
sedīśe yasya romaśaṃ niṣeduṣo vijṛmbhate viśvasmādindra
uttaraḥ

8.17

na seśe yasya romaśaṃ niṣeduṣo vijṛmbhate
sedīśe yasya rambate'ntarā sakthyāṅ kapṛdviśvasmādindra:
uttara:

8.18

ayamindra vṛṣākapiḥ parasvantaṃ hataṃ vidat
asi sūnāṃ navaṃ carumādedhasyāna ācitaṃ viśvasmādindra
uttaraḥ

8.19

8.20

dhanva ca yatkṛntatraṃ ca kati sviittā vi yojanā
nedīyaso vṛṣākape'stamehi gṛhām̐ upa viśvasmādindra uttaraḥ

8.21

punarehi vṛṣākape suvitā kalpayāvahai
ya eṣa svapnanaṃśano'stameṣi pathā punarviśvasmādindra uttaraḥ

8.22

yadudañco vṛṣākape gṛhamindrājagantana
kraṃsyapulvaghomṛgaḥkamaṃgañjanayopanoviśvasmādindrauttaraḥ

8.23

parśurha nāma mānavī sākaṃ sasūva viṃśatim
bhadraṃ bhala tyasyā abhūdyasyā udaramāmayadvivaśvasmādindra
uttaraḥ

9.1

sāyāhnakāle bhūtāni svāpayannastameti yat
vṛṣākapirito vā syād iti mantreṣu dṛśyate
triṣu dhanveti hīndreṇa prayukto vāriṣākape
4. brahmapurāṇa meṃ vṛṣākapi kā ullekha
aba ukta sthala kā sārāṃśa lījie²—
prācīna kāla meṃ daityoṃ kā pūrvaja hiraṇya nāma kā eka vikhyāta asura thā| usakā mahāśani nāmaka mahābalī putra devatāoṃ ke dvārā sarvathā durjeya thā| eka dina mahāśani indra ko parājita kara use airāvata-sahita bām̐dhakara apane pitā hiraṇya ke pāsa le āyā| hiraṇyane apanī putrī ke āgraha para indra ko bhūgarbha meṃ baṃda kara diyā| idhara mahāśani ne indra ko jītane ke
paścāt varuṇa para car̤hāī kara dī| varuṇa ne apanī kanyā dekara usase saṃdhi
varuṇa tathā mahāśani meṃ maitrī ho gayī| varuṇaputrī vāruṇī ko pākara
mahāśani atyanta ānanda ke sātha samaya vyatīta karane lagā
idhara indra kā apaharaṇa jānakara sabhī devatā atyanta duḥkhita ho
ke lie kahā| varuṇa apane jāmātā mahāśani ke pāsa pahum̐ce| mahāśani ne
kāraṇa pūchā| varuṇa ne usase kahā—vīravara! tumane jo devendra ko rasātala
mahātmā varuṇa ko sauṃpa diyā| isase indra atyanta lajjita ho gaye| unhoṃne
pūchā ki maiṃ isa kalaṃka ko kaise dūra karūm̐?
mere cācā hiraṇya kā putra hai| isakī utpatti tathā mṛtyu kā mujhe sampūrṇa
kī ārādhanā kareṃ| vahām̐ unakī stuti karane para ve āpa para prasanna hoṃge| maiṃ
ācārya bṛhaspati ke sātha śacī aura indra gautamī nadī ke pāsa pahum̐ce aura
vahām̐ unhoṃne bhagavān śaṅkara tathā mām̐ pārvatī kī prārthanā kī| tadanantara indra
aisā vīra puruṣa deṃ jo daitya-śatruoṃ kā saṃhāra kara sake|'
aura usī samaya una logoṃ ke sāmane hī godāvarī gaṅgā ke pavitra
ha̱ye jāye̱ mana̱sā̱ tiṣṭha̱ ghore̱ vacā̍ṃsi̱ mi̱śrā kṛ̱ṇvāvahai̱ nu
na nau̱ mantrā̱ anu̍ditāsa̱ ete̱ maya̍ska̱ra̱nparata̍re̱ ca̱nāha̍n

9.2

9.3

iṣurna śriya iṣudherasanā goṣāḥ śatasā na raṃhiḥ
avīre kratau vi davidyutannorā na māyuṃ citayanta dhunayaḥ

9.4

sā vasu dadhatī śvaśurāya vaya uṣo yadi vaṣটyantigṛhāt
astaṃ nanakṣe yasminnākandivā naktaṃ śnathitā vaitasena

9.5

triḥ sma māhnaḥ śanathayo vaitasenota sma me'vryatyai pṛṇāsi
purūravo'nu te ketamāyaṃ rājā me vīra tanvastadāsīḥ

9.6

yā sujūrṇiḥ śreṇiḥ sumnaāpirhṛdecakṣurna granthinī caraṇyuḥ
tā añjayo'ruṇayo na sastuḥ śriyee gāvo na dhenavo'navanta

9.7

samasmiñjāyamāne āsata gnā utemavardhannadyaḥ svagūrtāḥ
mahe yattvā purūravo raṇāyāvardhayandasyuhatyāya devāḥ

9.8

sacā yadāsu jahatīṣvatkamarmānuṣīṣu mānuṣo niṣevai
apa sma mattarasantī na bhujyustā atrasanrathaspṛśo nāśvāḥ

9.9

9.10

vidyunna yā patantī davidyodbharantī me apyā kāmyāni
janiṣṭo apo naryaḥ sujātaḥ prorvaśī tirata dīrghamāyuḥ

9.11

jajñiṣa itthā gopīthyāya hi dadhātha tatpurūravo ma ojaḥ
aśāṃsaṃ tvā viduṣī sasminnahanna ma āśṛṇoḥ
kimabhugvadāsi

9.12

9.13

9.14

sudevo adya prapatedanāvṛtparāvataṃ paramāṃ gantavā u| adhā śayīta nirṛterupasthe'dhenaṃ vṛkā rabhasāso adyuḥ

9.15

purūravo mā mṛthā mā pra papto mā tvā vṛkāso aśivāsa u kṣan| na vai straiṇāni sakhyāni santi sālāvṛkāṇāṃ hṛdayānyetā

9.16

9.17

9.18

iti tvā devā ima āhuraiḷa yathemetadbhavasi mṛtyubandhuḥ
prajā te devānhaviṣā yajāti svarga u tvamapi mādayāse

9.18.p1

na sā bhuṅkte, na svapiti śrāntā svapiti vā yadā
tadā paśyati taṃ svapne nīra-nīraja-locanā|| (130.7)
kva gatāsi viśālākṣi vihāya vijane'tra mām| (135.14)
"candra, pautre kuru dayāṃ darśayasva mama priyām|" (135.52),
"kadā'dhara-rasaṃ tasyāḥ pāsyāmyamṛta-sannibham
kadā draṣṭāsmi tāṃ bhūyaḥ kamalodayasannibhām||" (136.55)
vastutaḥ urvaśī ne isakā janma hote hī ise cyavana ṛṣi ke yahām̐ gupta rūpa
bahukāla-paryanta purūravā ke saṃga raha sake|] itane meṃ cyavana ṛṣi ke yahāṃ
ko sauṃpane āyī hūm̐|"
udāsa ho gaye| unhoṃne putra āyu ko rājakāja sauṃpakara vana meṃ jāne kā
niścaya kara liyā ki tabhī nārada muni ne ākara batāyā ki aba urvaśī
martyaloka meṃ hī rahegī, purūravā śastra-tyāga na kareṃ, vana meṃ na jāeṃ, kyoṃki
sahāyatā karanī hai| nārada dvārā āyu kā rājyābhiṣeka, harṣollāsa kā
vātāvaraṇa, puṣpa-varṣā! āyu apanī vimātā mahārānī auśanarī ko praṇāma
ho sakatī hai–
(1) purūravas śabda
(ka) niruktakāra yāska ke anusāra 'purūravas' śabda se tātparya
preyasī hai| para yadi 'purūravā' (bahuta śabda vālā) kā pratīkātmaka artha
vistīṇamantarikṣamaśnute dīvyata iti urvaśī (nirukta 5.13, vararuci)| aura,
paṃ0 śivanārāyaṇa śāstrī kahate haiṃ-urvaśī=uru+vaśī| uru=adhika,
kānta-kāntā-sambandha hai| purūravā yadi garajatā bādala hai to urvaśī
kar̤akatī-kauṃdhatī-camakatī vidyut hai
vidyuti vinaṣṭāyāṃ tayā vimuktāḥ stanayitnulakṣaṇaṃ śabdaṃ kurvan vilapati

9.18.p2

nirukta 5.13 durgācārya

10.1

par̤a gayā| (dekhiye pṛṣṭha 251)
[apane śiṣyoṃ ko ] adhika śāstroṃ kā upadeśa detā hai- "purūṇi bahūni
śāstrāṇyupadiśati yenādhyayanādhyāpanayajñena sa purūravāḥ|" 'urvaśī' śabda se
svāmī jī ko abhipreta hai 'yajñakriyā jisake dvārā bahuta sukha bhoge jāte
sambaddha haiṃ
kimicchantau saramā predamānaḍ dūre hyadhvā jaguriḥ parācaiḥ
kāsmehitiḥ kā paritakmyāsītkathaṃ rasāyā ataraḥ payāṃsi

10.1-2

āgacchantīṃ saramāṃ dṛṣṭvā paṇayo vadanti— saramā [etannāmikā devaśunī] kenābhiprāyeṇa etatsthānaṃ prāpnot? yasmānmārgāt tvamāgatā sa mārgastu sudūravarto, gamanāya (gamanāgamanāya ityarthaḥ) varjito durlaṅghyo vā'sti| asmāsu kastava [apekṣito'rtho] nihito vartate? kiñca tava gantavyamabhīṣṭa-sthānaṃ vā'sti? athavā kīdṛśamāsīt tava paribhramaṇaṃ, sukhapūrvakaṃ khalu? athavā āgacchantyāstava kīdṛśī rātrirāsīt, mārge rātriḥ sukhena tu vyatītā nanu? kathañca tvayā antarikṣa-nadyāḥ udakāni tīrṇāni āsan?

10.2

indrasya dūtīriṣitā carāmi maha icchanতī paṇayo nidhīnvaḥ
atiṣkado bhiyasā tatra āvattathā rasāyā ataraṃ payāṃsi

10.4

nāhaṃ taṃ veda dabhyaṃ dabhatsa yasyedaṃ dūtīrasaraṃ parākāt
na taṃ gūhanti sravato gabhīrā hatā indreṇa paṇayaḥ śayadhve

10.5

10.6

asenyā vaḥ paṇayo vacāṃsyaniṣavyāstanvaḥ santu pāpīḥ
adhṛṣṭo va etavā astu panthā bṛhaspatirva ubhayā na mṛḷāt

10.7

ayaṃ nidhiḥ sarame adribudhno gobhiraśvaibhirvasubhirnyṛṣṭaḥ
rakṣanti taṃ paṇayo ye sugopā reku padamalakaṃmā jagantha

10.8

eha gaṃmannṛṣayaḥ somaśitā ayāsyo aṃgiraso navagvāḥ
ta etamūrvaṃ vi bhaṃjanta gonāmathaitadvacaḥ paṇayo vamannit

10.9

10.10

eva| ca| tvam| sarame| ā'jagantha| pra'bādhitā| sahasā| daivyena
svasāram| tvā| kṛṇavai| mā| punaḥ| gāḥ| apa| te| gavām su'bhage| bhajāma
nāhaṃ veda bhrātṛtvaṃ no svasṛtvamindrau viduraṅgirasaśca ghorāḥ
gokāmā me acchadayanyadāyamapātaṃ ita paṇayo varīyaḥ

10.10-2

saramā kahatī— he paṇiyo! na to maiṃ [āpa logoṃ ke] bhrātṛtva ko jānatī hūṃ, aura na hī [apane] bhaginītva ko| indra aura bhayaṃkara aṃgiras [tuma logoṃ ke kapaṭa-pūrṇa vyavahāra ko] jānate haiṃ| 'gokāmā me acchadayan yad āyam' isa vākya ke do artha haiṃ| pahalā artha isī anvaya ke ādhāra para ki tuma logoṃ dvārā apahata gauoṃ ko vāpasa lene kī kāmanā vāle indra ādi ne mujhe bhejā hai, jisase ki maiṃ yahāṃ āyī hūm̐| aura dūsarā artha 'yad āyam me gokāmā acchadayan' isa anvaya ke ādhāra para ki jaba maiṃ indra ādi ke pāsa lauṭa kara jātī hūm̐ to gauoṃ ko vāpasa lene kī icchā vāle indra ādi mere svāmī āpa logoṃ ke isa sthāna ko ghera leṃge| isī kāraṇa gauoṃ ke isa bṛhatsamūha ko chor̤akara kahīṃ anyatra athavā kisī dūra deśa ko cale jāo

10.11

dūramita paṇayo varīya udgāvau yantu minatīrṛtena
bṛhaspatiryā avindatrigūḷhāḥ somo grāvāṇa ṛṣayaśca viprāḥ

10.11.p1

4. saramā śabda kī vyutpatti—
(ka) vidadyadīṃ saramā rugṇamadrermahi pārthaḥ pūrvyaṃ sadhryakkaḥ

10.11.p2

ṛg0 3.31.6-ka

10.11.p3

(kha) apo yadadriṃ puruhūta dardarāvirbhuvat saramā pūrvyaṃ tai

10.11.p4

ṛg0 4.16.8

11.1

5. kauna the paṇi¹
pari tṛndhi paṇīnāmāryā hṛdayā kave
athaimasmabhyaṃ randhaya|| (ṛg 6.53.5)
vi pūṣantāryā tuda paṇericcha hṛdi priyam
athaimasmabhyaṃ randhaya|| (ṛg 6.53.6)
ā rikha kikirā kṛṇu paṇīnāṃ hṛdayā kave
arthamasmabhyaṃ randhaya|| (ṛg 6.53.7)
na vā u devāḥ kṣudhamiddhadhaṃ dadurutāśitamupa gacchanti mṛtyavaḥ
uto rayiṃ pṛṇato nopa dasyatyutāpṛṇanmarḍitāraṃ na vindate

11.2

ya ādhrāyya cakamānāya pitvo'nnavānsanraphitāyyaupajagmuṣai
sthiraṃ manaḥ kṛṇute sevate puroto citsa marḍitāraṃ na viṃdate

11.3

sa idbhojo yo gṛhave dadātyannakāmāya carate kṛśāya
aramasmai bhavati yāmahūtā utāparīṣu kṛṇute sakhāyam

11.4

na sa sakhā yo na dadāti sakhyai sacābhuve sacamānāya pitvaḥ
apāsmātpreyātra tadokau asti pṛṇaṃtamanyamaraṇaṃ cidicchet

11.5

pṛṇīyādinnādhamānāya tavyān drāghīyāṃsamanu paśyeta paṃthām
o hi vartante rathyeva cakrānyamanyamupa tiṣṭhanta rāyaḥ

11.6

moghamannaṃ vindate apracetāḥ satyaṃ bravīmi vadha itsa tasya
nāryamaṇaṃ puṣyati no sakhāyaṃ kevalāgho bhavati kevalādī

11.7

kṛṣannitphāla āśitaṃ kṛṇoti yannadhvānamapaṃ vṛṃkte caritraiḥ
vadanbrahmāvadato vanīyānpṛṇannāpirapṛṇaṃtamabhi ṣyāt

11.8

ekapādbhūyo dvipado vi cakrame dvipāntripādamabhyaiti paścāt
catuṣpādeti dvipadāmabhisvare saṃpaśyanpaṅktīrupatiṣṭhamānaḥ

11.9

samau ciddhastau na samaṃ viviṣṭaḥ saṃmātarā citra samaṃ duhāte
yamayościtra samā vīryāṇi jñātī citsantau na samaṃ pṛṇītaḥ

11.9.p1

11.9.p2

10) paṇi aura saramā tathā (11) āṃgirasa (bhikṣu

11.9.p3

manīṣiyoṃ—brāhmaṇagranthakāroṃ tathā yāska ādi niruktakāroṃ 2— ke mana meṃ
aura nirukta ke hī ādhāra para anekāneka bhāratīya vicāraka adyāvadhi
ukta nāmoṃ ke pratīkātmaka artha svīkāra karate cale ā rahe haiṃ| aise artha
isa viṣaya para kiṃcit carcā kareṃ
'sākṣātkṛtadharmāṇa ṛṣayo babhūvuste 'varebhyo'sākṣātkṛtadharmebhya upadeśena mantrān saṃprāduḥ| upadeśāya glāyanto'vare bilmagrahaṇāyemaṃ granthaṃ samāmnāsiṣurvedaṃ ca vedāṃgāni ca'| (nirukta 1.20.1)
asamartha the, veda tathā vedāṃgoṃ kā abhyāsa karanā ārambha kara diyā tathā
ve inake pāṭha mātra se hī santuṣṭa rahe|)
isa prakāra vedoṃ ke vāstavika arthoṃ ke surakṣita na rahane ke
yathā – nairukta, vaiyākaraṇa, aitihāsika, parivrājaka, naidāna, pūrvayājñika,
yājñika, ādhyātmika ādhidaivika ādhibhautika paddhati ādi| ājakala
prāyaḥ antima tīna paddhatiyāṃ pracalita haiṃ
ukta sabhī paddhatiyāṃ nirdiṣṭa karatī haiṃ ki vedamantroṃ ke vāstavika
artha kī khoja na ho sakane ke kāraṇa inake vaikalpika arthoṃ athavā
— aba apane viṣaya para āem̐ | saṃvādasūktoṃ meṃ prayukta uparyukta indra,
marut ādi nāmoṃ¹ ko pratīkātmaka siddha karane kelie brāhmaṇagranthakāroṃ
tathā niruktakāroṃ ne inake aneka vyutpattiparaka artha kiye aura inheṃ prāyaḥ
prakṛti ke vibhinna padārthoṃ – megha, vidyut, sūrya, uṣā ādi kā paryāya mānā,
— indra varṣākāraka vāta hai; marut tūfānī andhar̤a hai;² marut indra ke
—indra ko unhoṃne prasaṃgavaśāt kabhī paramātmā, kabhī jīvātmā, kabhī sūrya, kabhī vidyut, kabhī śāsaka, kabhī sabhādhyakṣa, kabhī ācārya, kabhī senāpati, kabhī mahān puruṣa ādi aneka arthoṃ kā vācaka mānā hai
padoṃ ke vaikalpika athavā bahuvidha nirvacana karane kī āvaśyakatā
hai ki —
yahī ākhyāna hī abhīṣṭa rahe hoṃge
– para aneka śatābdiyoṃ apitu kaī sahasrābdiyoṃ paścāt bhāratīya
prajñā ne inheṃ prākṛtika padārthoṃ se jor̤ā tathā inheṃ devatva ke ucca
āsana para āsīna kara diyā
– isake atirikta, yajurveda ke prabhāva se devayajñoṃ kā ( karmakāṇḍa
bhī saṃbandhita kara diyā
kramaśaḥ garajate bādala aura kar̤akatī bijalī kā pratīka bhale hī svīkāra
kara liyā jāe, para isa pūre ākhyāna ko ina donoṃ prākṛtika padārthoṃ ke
sātha, hama kahām̐ taka aura kitanī sīmā taka, khīṃcate cale jā sakate
dūra taka ūhāpoha-samanvita na ho
svāmī dayānanda, unake anuyāyī tathā anya bhī aneka bhāratīya vicāraka,
vedoṃ ko pauruṣeya arthāt mānava-racita nahīṃ mānate | unake anusāra veda
tasmād yajñāt sarvahuta ṛcaḥ sāmāni jajñire,
chandāṃsi jajñire tasmād yajustasmādajāyata

First 200 of 213 passages. Read on

Samvadasukta (Saṃvādasūkta)

Contents

Text