Pramāṇa · Search · About · API

Atharvavedabrahmana 9

Atharvavedabrāhmaṇa 9

Language
Sanskrit

9.1

samāptamidaṃ gopathabrāhmaṇapūrvvarddham
atha yad brahmasadanātṛṇaṃ nirasyati śodhayatyevainaṃ tadyopaviśatodamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmītyarvāgvasurha vai devānāṃ brahmā
parāgvasurasurāṇāṃ tamevaitat pūrvaṃ sādayatyariṣṭaṃ yajñantanutādityathopaviśya japati bṛhaspatirbrahmeti bṛhaspatirvā āṅgiraso
devānāṃ brahmā tasminnevaitadanujñāmicchati praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchatyā haviṣkṛta udvādanādetadvai yajñasya dvāraṃ tadetadaśūnyaṃ karotīṣṭe ca sviṣṭakṛtyānuyājānāṃ prasavādityetadvai yajñasya
dvitīyaṃ dvārantadevaitadaśūnyaṃ karoti yat paridhayaḥ paridhīyante
yajñasya gopīthāya paridhīn paridhatte yajñasya sātmatvāya
paridhīn saṃmārṣṭi punātyevainaṃ dvirmadhyamaṃ traya ime prāṇāḥ prāṇā
nevābhinayati trirdakṣiṇārddhaṃ trayo vai lokā lokānivābhinayati
triruttarārddhaṃ trayo vai devalokā devalokānivābhinayati trirupa
vā jayati trayo vai devayānāḥ panthānastānevābhinayati te vai
dvādaśa bhavanti dvādaśa ha vai māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarameva tena
prīṇātyatho saṃvatsaramevāptyā upadadhāti svargasya lokasya
samaṣṭyai

9.2

prajāpatirvai rudraṃ yajñānnirabhajat so'kāmayata me'yamanmāākūrtiḥ samṛddhiyairmā yajñānnirmācchediti | sa yajñamabhyāyamyāvidhya tadāviddhaṃ nirakṛntat tat prāśitramabhavattadudayaktattaṅgagāya paryyaharaṃstatpratīcceta | tasya cakṣuḥ parāpatattasmādāhurandhe vai bhaga ityapihataṃ ne cchedyamicchati tat savitre paryyaharaṃstat
pratyagṛhṇāt tasya pāṇo praticcheda tasmai hiraṇmayau pratyadadhustasmāddhiraṇapāṇiriti stutastatpūṣṇe paryyaharaṃstat prāśyāttasya dantāḥ
paropyanta tasmādāhuradantakaḥ pūṣā piṣṭabhājana iti taddiāyāṅgirasāya paryyaharaṃstat prāśrāttasya śiro vyapatat taṃ yajña evākalpayat sa eṣa ḍraśaḥ samidho ha purātanastvarhaya āṅgirasāya
paryyaharaṃstatprāśrāttasyāṅgā parvāṇi vyasraṃsanta taṃ yajña evākalpayattadetadbarhiḥ prastaro ha purātanastahahaspataya āṅgirasāya paryyaharat
so'bibhet bṛhaspatitirthaṃ vā mārttimākṛṣyasīti sa etaṃ mantra mapaśyat
sūryyasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa ityabravīnna hi sūryyasya cakṣuḥ kiñcana
hinasti so'bibhetya tigdṛhṇantaṃmāhiṃsithatīti devasyātvā savituḥ
prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ pṛśiṣā pratigṛhṇāmītyabravītsaviṭaprasūta evainaṃ taddevatābhiḥ pratyagṛhṇāttadvṛhya tṛṇāni
prapagṭgṛhya sthaṇḍile nidadhāti pṛthivyāstvā nābhau sādayāmīti
pṛthivī vāntānāṃ śamayitrī tayaivaitacchamayāñcakāra so'bibhetprāścantaṃ māhiṃsithatītyagnedvāsyena prāśnāmītyabravīnnahyagne rāsyaṃ
kiñcana hinasti so'bibhetpāśitaṃ māhiṃsithatītīndrasya tvā
jaṭhare sādyāmotyabravīnnahīndrasya jaṭharaṃ kiñcana hinasti varuṇasyodara iti na hi varuṇasyodaraṃ kiñcana hinastīti

9.3

atho āhurbrahmaṇasodara ityātmā'syātmanā''tmānaṃ me mā hiṃsīḥ svāhetyannaṃ vai sarveṣāṃ bhūtānāmātmā tenaivaitacchamayāñcakāra prāśitra
manumantrayate | yo'gnirnṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭaḥ tasmin maetat suhutamastu prāśitraṃ tanmā māhiṃsīt parame vyomanniti
tanmarveṇa brahmaṇā prāśnāttata enaṃ nāhinattasmādyo brahmiṣṭhaḥ syāttaṃ
brahmāṇaṃ kurvīta bṛhaspatirvai sarvaṃ brahma sarveṇa ha vā etad brahmaṇā
yajñaṃ dakṣiṇata udyacchate'pa eva vā etasmāt prāṇāḥ krāmanti
ya prāśitraṃ prāśnātyadbhirmārjayitvā prāṇān saṃspṛśate vāṅ‌maāsyaṃ nityamṛtaṃ vai prāṇā amṛtamāpaḥ prāṇāneva yathāsthānamupāhvayate tadu haika āhurindrāya paryaharanniti te devā abruvannindro
vai devānāmojiṣṭho baliṣṭhastasmā etatpariharantviti tattasmai paryaharaṃstattad brahmaṇā(1) śamayāñcakāra tasmādāhurindro brahmeti yavamātraṃ
bhavati yavamātra vai viṣasya na hinasti yadadhastādabhighārayati
tasmādadhastāt prattaraṇaṃ prajā arūnaṃ hinasti yadupariṣṭādabhighārayati tasmādupariṣṭāt prattaraṇaṃ prajā arūnaṃ hinasti yadubhayato'bhighārayatyubhayato'bhighāri prajā arurṣārtukaṃ syādyacchamayābhiharedanabhiviṅgaṃ yannasyābhiviṅget

9.4

agreṇa pariharati tīrthenaiva pariharati vai vā etadyajñamchidyate
yat prāśitraṃ pariharati yadāha brahman prasthāsyāmīti bṛhaspatirvai sarvaṃ brahma sarveṇa ha vā etad brahmaṇā yajñaṃ dakṣiṇataḥ
sandadhātyo'tra vā etarhi yajñaḥ śrito yatra brahmā tatraiva yajñaḥ śritastata evainamālabhate yaddhastena pramīyetepanasyādyacchīrṣṇā śīrṣaktimāṃsyādyattūṣṇīmāsīdāsakto yajñaḥ saṃgat pratiṣṭhetyeva brūyādvāci vai
yajñaḥ śrito yatra brahmā tatraiva yajñaḥ śritastata evainaṃ samprayacchatyāgnīdhraādadhātyagnimukhānivartūn prīṇātyathottarāsāmāhutīnāṃ pratiṣṭhityā 'tho samiddhatyaiva juhoti paridhīṃtsammāṣṭiṃ punātyaivaināṃ sakṛt
sakṛt sammāṣṭiṃ parāṅeva hyetarhi yajñaścataḥ sampradyate'tho catuṣpādaḥ
paśavaḥ paśūnāmāptai| deva savitaretatte prāhaityāha prasṛtyai bṛhaspatiḥ
brahmetyāha sa hi brahmiṣṭhaḥ sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māmpāhi sa māṃ pāhi sa māṃ karmaṇyaṃ pāhītyāha yajñāya ca yajamānāya ca paśūnāmāptai

9.5

na vai paurṇamāsyāṃ nāmāvāsyāyāṃ dakṣiṇā dīyante ya eṣaodanaḥ pacyate dakṣiṇaiṣā dīyate yajñasyardhyā iṣṭī vā etena yadyajate'tho vā etena pūrttī ya eṣa odanaḥ pacyata eṣa havā iṣṭāpūrttī
ya enaṃ pacati

9.6

dvayā vai devā yajamānasya gṛhamāgacchanti somapā anye'somapāanye hutādo'nye ahutādondya ete vai devā ahutādo yad brāhmaṇāetaddevatya ṛṣayaḥ purānojāna ete ha vā etasya prajāyāḥ paśūnāmośate te 'syāprītā iṣamūrjamādāyāpakrāmanti yadanvāhāryyamanvāharati tāneva tena prīṇāti dakṣiṇataḥ saṅgāḥ pariharttavā āha
dakṣiṇāvṛtenaiva yajñena yajata āhutibhireva devān hutādaḥ
prīṇāti dakṣiṇābhirmanuṣyadevāṃste'smai prītā iṣamūrjaṃ niyacchanti

9.7

devāśca ha vā asurāścāspardhanta, te devāḥ prajāpatimevābhyayajanta anyo'nyasyāsanna surā ajuhvavuste devā etamòdanamapaśyaṃstaṃ
prajāpataye bhāgamanuniravapaṃstaṃ bhāgaṃ paśyan prajāpatirdevānupāvarttata
tato devā abhavan parāsurāḥ sa ya evaṃ vidvānaitamodanaṃ pacati
bhavatyātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati prajāpatirvai devebhyo
bhāgadheyāni vyabhajatsannaṃ manyata ātmānamantaragāditi saeta modanamabhaktamapaśyattamātmane bhāganniravapat prajāpatervā eṣa
bhāgo parimitaḥ syādaparimito hi prajāpatiḥ prajāpaterbhāgo sūrrjasvānpayasvānacito'si cityai tvā māmiceṣṭhāḥ | amutrāmuṣmiṃ
loka iha ca prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhyadānarūpe
me pāhyūrgasyūrjaṃ me dhehikurvato me māccheṣṭhāḥ | dadato me mopadasaḥ
prajāpatimahantvayā samṛdhmṛdhyā samitti prajāpatimeva samṛddhamṛdhnoti
ya evaṃ veda ya evaṃ veda

9.8

ye vā iha yajñai rārbhuvaṃsteṣāmetāni jyotīṣi yānyamūni nakṣatrāṇi tannakṣatrāṇāṃ nakṣatratvaṃ yanna kṣiyanti darśapūrṇamāsau vai yajñasyāvasānadarśo ye vā aniṣṭvā darśapūrṇamāsābhyāṃ somena yajante teṣāmetāni jyotīṃṣi yānyamūni nakṣatrāṇi patantīva tadyathāha vā
idamasṛṣṭāvasānenehāvasāsyasi nehāvamāsāsīti no'nudyanta
evaṃ haivaite'muṣmān lokān no nudyante ta ete pracyavante

9.6-2

yasya havirniruptaṃ purastāccandramā abhyudiyāttrām̐stredhā taṇḍulānvibhajedye madhyamāstānagnaye dātre'ṣṭākapālanniva̍pet ye
sthaviṣṭhāstānitrāya pradātre dadhati caruṃ ye kṣodiṣṭhāstānviṣṇave
śipiviṣṭāya śṛte carumprayatno vā ete'tiricyante tānevāpnoti
tānavarunddhe'gnirvai madhyamasā dātā indro vaijyeṣṭhasya pradātā yadvevedaṃ
kṣudraṃ paśūnāṃ tadviṣṇoḥ śipiviṣṭaṃ tadevāpnoti paśūnevāvarundhe

9.10

yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiryottarā sā rākā yā pūrvā
sā'māvāsyā sā sinībālī yottarā sā kuhūścandramā eva dhātā ca
vidhātā ca yat pūrṇo'nvāṃ vasat pūrṇonvāntan mithunaṃ yat paśyantyānvānyāntanmithunaṃ yadamāvāsyāyāścandramā adhipajāyate tanmithanamasmādevāsmai mithanāt paśūnprajanayate

9.11

na dve yajeta yat pūrvvayā samprati yajetottarayā ṣṣaṃ vaṣaṭ kuryyādyaduttarayā samprati yajeta pūrvvayā ṣṣaṃ vaṣaṭkuryyānneṣṭirbhavati na yajñastadanuhotāmukhyamupagalbho'jāyata ekāmeva yajeta pragalbho haiva jāyate
na hatyanta dve yajeta yajñamukhameva pūrvvamālabhate yajata uttarayā devatāevaṃ pūrvvayāpnotīndriyamṛttarayā devalokameva pūrvvayā'varundhe manuṣyalokamuttarayā bhūyaso yajñakratūnāmupaityeṣa ha vai sumanānāmeṣṭiye madhye
yāne paścāccandramā abhyudiyādasmā asmin loka ārṣukaṃ
bhavati

9.12

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvaped darśapūrṇamāsāvāripsamāṇo'gnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño devatāścaiva yajñaṃ cārabhataṛdhyā ṛdhnotyevobhau sahārambhāvityāhurudinu śṛṅge śrito mucyataiti darśo vā etayoḥ pūrvaḥ paurṇamāsa uttaro'tha yat parastātpaurṇamāsaārabhyate tadyathāpūrvaṃ kriyate tadyatpaurṇamāsamārabhamāṇaḥ sarasvatyai caru nirvapetsarasvate dvādaśakapālamamāvāsyā vai sarasvatī paurṇamāsaḥ sarasvānityubhāvevaitau sahārabhata ṛdhyā
ṛdhnotye va

9.13

agnaye pathikṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapedyasya prajñāteṣṭiriti
padyate bahiṣyathaṃ vā eṣa eti yasya prajñāteṣṭiriti padyate vai 'gni
devānāṃ pathikṛttameva bhāgadheyenopāsaratsa enaṃ panthānamapi
nayatyanaṅgā dakṣiṇā sa hi panthānamabhivahati

9.14

agnaye vratapataye'ṣṭākapālaṃ nirvaped ya āhitāgniḥ sampravased bahuvā eṣa vratamatipātayati ya āhitāgniḥ sampravasati vratye'hani striyaṃ vopaiti māṃsaṃ vā aśnātyagnirvai devānāṃ vratapatiragnimetasya vratamagāttasmādetasya vratamālabhyate

9.15

agnaye vratabhṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgnirārttimamaśru kuryyādāṃnīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgnistasmādetenāśru na karttavyaṃ na hi devā aśru kurvantyagnirvai devānāṃ
vratabhṛdagnimetasya vratamagāttasmādetasya vratamālabhyate

9.16

aindrāgnamutsannamanusṛṣṭamālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ
na pivedindriyeṇa vā(1) eṣa vīryeṇa vyadhyate (2) yasya pitāpitāmahaḥ
somaṃ na pivati yadaindraṃ indra indriyeṇaivainaṃ tadvīryeṇa samardhayati devatābhirvā eṣa vīryeṇa vyadhyate (3) yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na
pivati yadāgneyo'gnirvai sarvā devatāḥ sarvābhirevainantaddevatābhiḥ
samarddhayatyanusṛṣṭo bhavatyanusṛṣṭa iva hyetasya somapītho
yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pivati tasmādeṣa eva tasyā devatāyāḥ paśūnāṃ samṛddhaḥ

9.17

devā vā oṣadhīṣu pakkāsvajimayuḥ sa indro vedāgnirvā
vemāḥ prathama ujjeśyatīti so'bravīdyataro nau pūrvaṃ ujjayāttaṃ nau
saheti tā agnirudajayattadindro nodajayata sa eṣa aindrāgnaḥ
satrāgnendra ekā vai tarhi yavasya muṣṭirāsodekā broherekā māṣasyaikā tilasya taddikhe devā abruvan vayaṃ vā etat prathayiṣyāmo
bhāgī no 'stviti tadbhū ma eva vaiśvadevo'tho prathayateātenaiva payasi sāādvaiśvadevatvāya vaiśvadevaṃ hi payo'theme abrūtāṃ navā ṛtaāvābhyāmevaitadbhū yaṃ prathayata mayi pratiṣṭhitamasau vṛṣṭyā pacati naitadito'bhyuñjethatauti bhāgī nāvastviti tābhyāṃ vā eṣa bhāgaḥ
kriyata ujjitā evātho pratiṣṭhitā eva ye dyāvāpṛthivoyaḥ
somorvā oṣadhī soma oṣadhīnāmadhirājo yāsu grāmyā yāsyāraṇyā stāsa miṣa uddāro yacchyāmāko yacchyāmākaḥ saumyastameva bhāginaṃ kurute yadakṛtvā''grayaṇaṃ navasyāśnīyād devānāṃ
bhāgaṃ pratiklṛptamadyātsaṃvatsarādvā etadadhiprajāyate yadāgrayaṇaṃ
saṃvatsaraṃ vai brahmā tasmād brahmā purastāddhomasaṃsthitahomeṣvāvape
taikahāyano dakṣiṇā sa hi saṃvatsarasya pratimā reta eva heṣo
prajātaḥ prajāyai

9.18

atha haitadapratirathamandrasya bāhū sthaviro vṛṣāṇāvityetena ha vā indro'surānapratyajayadapratiha bhavatyetena yajamāno
bhrātṛvyañjayati saṅgāme juhuyādapratiha bhavatyetena ha vai bharadvājaḥ pra̱tardanaṃ samanahyat sa rāṣṭramabhavadyaṃ kāmayeta rāṣṭrī syāditi
tametena sannahyedrāṣṭrī ha bhavatyetena ha vā indro virājamabhyajayaddaśai
tānvāha daśākṣarā virāṅgerājaṃ vā etena yajamāno bhrātṛvyaṃ
vṛṅkte tadu haika ekādaśānvāhurekādaśākṣarā vai triṣṭup traiṣṭubho
vajro vajreṇaivaitarakṣāṃsyapasedhati dakṣiṇato vai devānāṃ yajñaṃ rakṣāṃsvajighāṃs᳭stānyapratirathenāpāhnata, tasmādbrahmā apratirathañjapanneti | yadbrahmā apratirathañjapanneti, yajñasyābhijityai rakṣasāmapahatyai rakṣasāmapahtyai

9.16-2

athātaścāturmāsyānāṃ(1) cāturmāsyānāṃ prayogaḥ, phālgunyāṃ
paurṇamāsyāṃ cāturmāsyāni prayuñjīta | mukhaṃ vā etatsaṃvatsarasya,
yat phālgunī paurṇamāsī, mukham uttare phalgunyau, pucchaṃ pūrve,
tadyathāpravṛttasyāntau sametau syātām, evamevaitatsaṃvatsarasyāntau
sametau bhavataḥ | tadyat phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyairyajate,
mukhata evaitat saṃvatsaraṃ prayuṅkte | atho bheṣajyayajñā vā ete,
yaccāturmāsyāni | tasmādṛtusandhiṣu prayujyante, ṛtusandhiṣu vai
vyādhirjāyate | tānyetānyaṣṭau havīṃṣi bhavanti, aṣṭau vai catasṛṇāṃ
paurṇamāsīnāṃ havīṃṣi bhavanti, catasṛṇāṃ vai paurṇamāsīnāṃ vaiśvadevaṃ
samāsaḥ | atha yadagniṃ manthanti, prajāpatirvai vaiśvadevaṃ prajātyā
eva(2) | agnyenaṃ daivaṃ garbhaṃ prajanayati | atha yat saptadaśasāmi
dhenyaḥ, saptadaśo vai prajāpatiḥ, prajāpaterāptyai | atha yatsrahantāvājyabhāgāvasisantoti vai sahantau bhavataḥ | atha yadirājau saṃyājye, annaṃ vai śrorvirāḍ, annādyasya śriyovarudhyai | atha yannava prayājā
navānuyājā aṣṭau havīṃṣi vājinannavamaṃ, tannākṣarīyāṃ virājamāpnoti | atho āhurhaśamīṃ virājamiti prayājānuyājā havīṃṣyāghārāvājyabhāgāviti

9.20

atha yadagnīṣomau prathamaṃ devatānāṃ yajati, agnīṣomau vai devānāṃ mukhaṃ, mukhata eva taddevān prīṇāti | atha yatsravitāraṃ yajaṃti,
aso vai savitā, yo'sau tapati, etameva tena prīṇāti | atha
yat sarakhatīṃ yarjati, vāg vai sarakhatī, vācamiva tena prīṇāti
atha yat pūṣaṇaṃ yajati, aso vai pūṣā, yo'sau tapati, etameva
tena prīṇāti | atha yanmarutaḥ svatavaso yajati, ghorā vai marutaḥ
svatavasaḥ, tāneva tena prīṇāti | atha yadviśvān devānyajati,
ete vai viśve devāḥ, yatsarve devāḥ, tāneva tena prīṇāti | atha
yad dyāvāpṛthivyau yajati, pratiṣṭhe vai dyāvāpṛthivyau, pratiṣṭhityā
eva | atha yaddājino yajati, paśavo vai vājinaḥ, paśūneva tena
prīṇāti | atho ṛtavo vai vājinaḥ, ṛtūneva tena prīṇāti
atho chandāṃsi vai vājinaḥ, chandāṃsyeva tena prīṇāti | atho
devākhyā vai vājinaḥ, atra devāḥ sākhyā abhīṣṭāḥ prītā bhavanti
atha yatpurastāt paurṇamāsena yajate, tathā hāsya pūrvapakṣe vaiśvadeveneṣṭaṃ bhavati

9.21

vaiśvadevena vai prajāpatiḥ prajā asṛjata, tāḥ sṛṣṭā aprasūtā
varuṇasya yavāṃ jattuḥ(1) | tāḥ varuṇo varuṇapāśaiḥ pratyabadhnāt (2), tāḥ
prajāḥ prajāpatiṃ pitarametyopāvadan, upa taṃ yajñakratuṃ jānīhi,
yeneṣṭvā varuṇamaprīṇāt | sa prīto varuṇo varuṇapāśebhyaḥ sarvasmātpāpmanaḥ(3) sampramucyanta iti | tata etaṃ prajāpatiṃ yajñakratumapaśyat,
varuṇapraghāsaṃ tamāharat, tenāyajata, teneṣṭvā varuṇamaprīṇāt | sa
prīto varuṇo varuṇapāśebhyaḥ sarvvasmātpāpmanaḥ(1) prajāḥ prāmuñcat
pra ha vā etasya prajā varuṇapāśebhyaḥ sarvvasmācca pāpmano mucyante
ya evaṃ veda | atha yadagniṃ praṇayanti, yamevāmuṃ vaiśvadeve manthanti (2)
tameva tat praṇayanti| yanmanthate, tasyoktaṃ brāhmaṇam | atha yat
saptadaśasāmidhenyaḥ, sahantāvājyabhāgau, virājau saṃyājye, teṣāmuktaṃ
brāhmaṇam | atha yannava prayājāḥ, navānuyājāḥ, navaitāni havīṃṣi
samānāni tveva pañca sañcarāṇi (3) havīṃṣi bhavanti pauṣṇāntāni,
teṣāmuktaṃ brāhmaṇam

9.22

atha yadaindrāgno dvādaśakapālo bhavati, balaṃ vai teja indrāgnī,
balamevatattejasi pratiṣṭhāpayati| atha yadvāruṇyāmikṣā, indro vai varuṇaḥ, sa u vai payobhājanaḥ, (4) tasmād vāruṇyāmikṣā | atha yanmārutī payasyā, apsu vai marutaḥ śritāḥ, āpo hi payaḥ | athaindrasyā
vai marutaḥ śritāḥ, aindraṃ payaḥ, tasmānmārutī payasyā | atha yat
kāya ekakapālaḥ, prajāpatirvaikaḥ, prajāpaterātyai | atho sukhasya vā
etannāmadheyaṅka miti, sukhameva tadadhyālabhante | atha yat mithunau
gāvo dadāti, prajāyai; rūpamṛkthyā vājinaḥ | atha yadapsu varuṇaṃ
yajati, sva evainantadāyatane prīṇāti | atha yatparastāt paurṇamāsena yajate, tathā hāsya pūrvvapakṣe varuṇapraghāsairiṭṭaṃ bhavati

9.23

aindro vā eṣa yajñakratuḥ, yat sākamedhāḥ, tadyathā mahārājaḥ
purastāt senānīkāni vyūhyābhayaṃ panthānamanvi yāt, evamevaitat
purastād devatā yajante, tad yathaivādaḥ somasya mahāvratam, evamevaitadiṣṭimahāvratam | atha yadagnimanīkavantaṃ prathamaṃ devatānāṃ
yajati, agnirvai devānāṃ mukhaṃ, mukhata eva taddevān prīṇāti | atha
yanmadhyandine marutaḥ sān Santanatpanān yajati(1), indro vai marutaḥ sāntapanāḥ, aindraṃ mādhyandinaṃ, tasmādenāninyeṇopasaṃhitān yajati,
atha yat sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti, (2) puṣṭikarma vai gṛhamedhīyaḥ,
sāyampoṣaḥ paśūnāṃ, tasmāt sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti | atha
yacchrobhūte gṛhamedhīyasya (3) niṣkāsamiśreṇa pūrṇadarvyā (4) caranti,
pūrvedyuḥ karmaṇaivaitat prātaḥkarmopasantanvanti | atha yat prātarmarutaḥ
krīr̤ino yajati, indro vai marutaḥ krīr̤inaḥ, tasmādenāninyeṇopasaṃhitān yajati | atha yadagniṃ praṇayanti, yamevāmuṃ vaiśvadevemathyanti, tameva tat praṇayanti, yanmathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam | atha
yat saptadaśasāmidhenyaḥ, sahantāvājyabhāgau, virājau saṃyājye, teṣāmuktaṃ brāhmaṇam | atha yannava prayājā navānuyājā aṣṭau havīṃṣi
samānāni tveva ṣaṭ sañcarāṇi havīṃṣi bhavantyaindrāgnāntāni, teṣāmuktaṃ brāhmaṇam | atha yanmahendramantato yajati, anta vai śreṣṭho
bhajate, tasmādenamantato yajati | atha yadvaiśvakarmaṇa ekakapālaḥ,
asau vai viśvakarmā, yo'sau tapatyetameva tena proṇāti | atha
yadṛṣabhaṅgaṃ dadāti, aindro ha yajñakratuḥ

9.24

atha yadaparāhne pitṛyajñena caranti, aparāhnabhājo vai pitaraḥ,
tasmādaparāhne pitṛyajñena caranti | tadāhuryadaparapakṣabhājo
vai pitaraḥ, kasmādenān(1) pūrvapakṣe yajantīti | devā vā ete
pitaraḥ, tasmādenān pūrvapakṣe yajantīti | atha yadekā sāmidhenīranvivāha, sakṛd ha vai pitaraḥ, tasmādekāṃ sāmidhenīranviranvāha | atha yadyajamānasyārṣe'nvāha(2), nedyajamānaṃ pramṛṇajānauti | atha yat somampiṭamantaṃ pitṝn somavataḥ pitṝnbarhiṣadaḥ
pitṝnagniṣvāttānityāvāhayanti, na haivaṃ svaṃ mahimānamāvāhayanti,(3) yajamānasyaiṣa mahimati vadata āvāhayediti, tveva sthitamagnehyaiṣa mahimā bhavati, o svadhetyāśrāvayati, astu svadheti
pratyāśrāvayati, svadhākāro hi (4) pitṝṇām | atha yat prayājānuyājebhyo barhiṣmantāvaṅgarati, prajā vai barhiḥ, net prajāṃ
pitṛṣu dadhānoti | te vai ṣaṭ sampadyante, ṣaḍḍā ṛtavaḥ, ṛtavaḥ
pitaraḥ, pitṝṇāmāmaiva

9.25

atha yajjīvanavantāvājyabhāgau bhavataḥ, yajamānameva tajjīvayataḥ | atha yadekaikasya haviṣastisrastisro yājyā bhavanti, hvayatyevaināṃ prathamayā, ditīyayā gamayati, haiva tṛtīyayā yacchati | atho
devayajñamevainaṃ pitṛyajñena vyāvartayanti, atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñaḥ, tamevaitadudaksaṃsthaṃ kurvanti | atha yadagniṃ kavyavāhanamantato
yajati, etat sviṣṭakṛto vai pitaraḥ, tasmādagniṃ kavyavāhanamantato yajati | atha yadiḍāmupahvayāvaghrāya na prāśnanti, paśavo
vā iḍā, netpaśūn pramṛṇajānīti | atha yat sūktavāke yajamānasyāśiṣonvāha(1), nedyajamānaṃ pramṛṇajānīti | atha yat patnīnna
saṃyājayanti, net patnīṃ pramṛṇajānīti | atha yat pavitravati mārjjayante, śāntirvai bheṣajamāpaḥ, śāntirevaiṣāṃ bheṣajamantato yajñe
kriyate | atha yadadhvaryuḥ pitṛbhyo nipṛṇāti, jīvāneva tat pitṛnanu(2) manuṣyāḥ pitaro'nupravahanti | atho devayajñamevainaṃ pitṛyajñena vyāvartayanti | atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñaḥ, tamevaitadudaksaṃsthaṃ kurvanti | atha yat prāñco'bhyutkramyādityamupatiṣṭhante,
devaloko vā ādityaḥ, pitṛlokaḥ pitaraḥ, devalokamevainaṃ
pitṛlokādupasaṅkrāmayantīti | atha yahakṣiṇāñco'bhyutkramyāgnīnupatiṣṭhante, protyaiva taddeveṣvantato'rcaṃ caranti | atha yadudañco'bhyutkramya traiyambakairyajante, rudrameva tat svasyāṃ diśi prīṇanti | atho
devayajñamevainaṃ pitṛyajñena vyāvartayanti | atho dakṣiṇāsaṃstho vai
pitṛyajñaḥ, tamevaitadudaksaṃsthaṃ kurvanti | atha yadantata ādityecyā
yajati(3) iyaṃ vā aditistyāmevainamantataḥ pratiṣṭhāpayati | atha
dyatparastāt paurṇamāsena yajate, tathāhāsya pūrvapace sākamedhairiṣṭaṃ
bhavati

9.26

trayodaśaṃ vā etaṃ māsamāpnoti, yacchunāsīryeṇa yajate,
etāvānbai saṃvatsaraḥ, yāvāneṣa trayodaśo māsaḥ| atha yadagniṃ
praṇayanti, yamevāmuṃ vaiśvadeve manthanti, tameva tat praṇayanti, yanmathyate, tasyoktaṃ brāhmaṇaṃ, yadyu na mathyate paurṇamāsameva tantraṃ bhavati,
pratiṣṭhā vai paurṇamāsaṃ, pratiṣṭhityai eva | atha yadvāyuṃ yajati,
prāṇo vai vāyuḥ, prāṇameva tena prīṇāti| atha yacchunāsīraṃ
yajati, saṃvatsaro vai sunāsīraḥ, saṃvatsarameva tena prīṇāti
atha yatsūryyaṃ yajati, asau vai sūryyaḥ, yo'sau tapati, etameva tena
prīṇāti| atha yacchetā dakṣiṇā dadāti, etasyaiva tadrūpaṃ
kriyate | atha yat prāyaścittapratinidhiṃ (1) kurvanti, svastyayanameva tat kurvanti, yajñasyaiva śāntiryajamānasya bheṣajyāya| tairvā
etaiścāturmāsyairdevāḥ sarvān kāmānāpnuvan, sarvā dṛṣṭīḥ sarvamamṛtatvaṃ | sa vā eṣa prajāpatiḥ caturviṃśaḥ, yaccāturmāsyāni, tasya
mukhameva vaiśvadevaṃ, bāhū varuṇapraghāsāḥ prāṇo'pāno vyāna ityetāstisra iṣṭayaḥ, ātmā mahāhaviḥ, pratiṣṭhā sunāsīraṃ, sa vā
eṣa prajāpatireva saṃvatsaraḥ, yaccāturmāsyāni, sarvaṃ vai prajāpatiḥ,
sarvaṃ cāturmāsyāni, tatsarveṇaiva sarvamāpnoti, ya evaṃ veda, yaścaivaṃ
vidvāṃścāturmāsyai ryajate cāturmāsyairyajate

Linked texts (9)