Gaudapadiya (Gauḍapādīya)
गौडपादीय
- Language
- Sanskrit
- Date
- 700 BCE – 200 CE
- Extent
- 323 passages, 3,669 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Gaudapadiya Mandukya Upanishad Bhashya And Tika Shankaracharya And Anandagiri Sanskrit Vedanta Kolkata 1873… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 8 parts
- 2 — 35 parts
- 3 — 39 parts
- 4 — 48 parts
- 5 — 100 parts
- 6 — 25 parts
- 7 — 31 parts
- 8 — 7 parts
- 9 — 27 parts
Text
1.1
o namaḥ paramātmane | prajñānāṃśupratānaiḥ sphuritavitatadīptivyāpibhirvyāpya lokān bhuktvā bhogān sthaviṣṭhān
punarapi dhiṣaṇodbhāsitān kāmajanyān
peti madhurabhuṅmāyayā bhojayan no māyāsaṃkhyāturīyaṃ paramamṛtamajaṃ brahma yattannato'smi
1.2
yo viśvātmā vidhija viṣayān prāpya bhogān sthaviṣṭhān paścāccānyān svamativibhavān jyotiṣā svena
sūkṣmān | sarvvānetān punarapi śanaiḥ svātmani sthāpa|| hariḥ oṃ || oṃ mityetadakṣaramidaṃ
yitvā hitvā sarvvān viśeṣāna vigataguṇagaṇaḥ pātvasau
nasturīyaḥ
1.1-2
sarvvaṃ tasyopavyākhyānaṃ bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaditi
sarvvamoṅkāra eva
yaccānyattrikālātītaṃ tadapyoṅkāra eva
1.2-2
sarvvam̐ hyetadbrahmāyamātmā brahma so'ya
mātmā catuṣpāt
1.3
jāgaritasthāno bahiḥprajñaḥ saptāṅga ekona
viṃśatimukhaḥ sthūlabhugvaiśvānaraḥ prathamaḥ
pādaḥ
1.4
svapnasthāno'ntaḥ prajñaḥ saptāṅga ekonaviṃbhūtimukhaḥ praviviktabhuk taijaso dvitīyaḥ pādaḥ
1.5
yatra supto na kañcana kāmaṃ kāmayate na
kañcana svapnaṃ paśyati tatsuṣuptam| suṣuptasthāna
ekībhūtaḥ prajñānaghana evānandamayo hyānandabhuk
cetomukhaḥ prājñastṛtīyaḥ pādaḥ
1.6
eṣa sarvveśvara eṣa sarvvajña eṣo'ntaryāmyeṣa
yoniḥ sarvvasya prabhavāpyayau hi bhūtānām
2.1
atha gaur̤apādācāryyakṛtaitadupaniṣadarthāviṣkaraṇarūpaślokāvatāraṇam
atraite ślokāḥ
vahiḥprajño vibhurviśvo hyantaḥprajñastu taijasaḥ
ghanaprajñastathā prājña eka eva tridhā smṛtaḥ
2.2
ācāryyairmāṇḍūkyopaniṣadaṃ paṭhitvā tadvyākhyānaślokāvatāraṇamatretyādinā kṛtaṃ tadatretyanūdya bhāṣyakāro vyākaroti | etasminniti
viśvasya vibhutvaṃ prāguktādhidaivikābhedādavadheyam | adhyātmādhidaivābhede
pūrvodāhṛtāṃ śrutiṃ sūcayituṃ hiśabdaḥ || sthūlasūkṣmakāraṇopādhibhedājjīvabhedamāśaṅkya svarūpaikye'pi khatantropādhibhedamantareṇa viśeṣaṇamātrabhedādavāntarabhedoktirityāha | eka eveti || padārthānāmeva
pūrvoktatvenoktatvāttātparyyaṃ ślokasya vaktavyamavaśiṣyate tadāha | paryāyeṇeti || yadyātmanaścaitanyamiva svābhāvikaṃ sthānatrayaṃ na tarhi tadvadeva
taṃ vyabhicaritumarhati vyabhicarati cātmānaṃ sthānatrayaṃ kramākramābhyāṃ
tasya tristhānatvādatastadvyatiriktatvamātmanaḥ siddham | yaḥ suptaḥ so'haṃ
jāgarmītyanusandhānādekatve tasyāvagatam | ekatvena hi smṛtyā ghaṭādāvekatvamiṣyate | dharmmādharmma rāgadveṣādimattvasyāvasthādharmmatvāttadatirekta śuddhatvamapi siddhayati | saṅgasyāpi vedyatvenāvasthādharmmatvāṅgīdakṣiṇākṣimukhe viśvo manasyantaśca taijasaḥ
ākāśe ca hṛdi prājñastridhā dehe vyavasthitaḥ
2.3
viśvo hi sthūlabhuṅnityaṃ taijasaḥ praviviktabhuk | ānandabhuktathā prājñastridhā bhogaṃ nibodhata
2.4
sthūlaṃ tarpayate viśvaṃ praviviktantu tejasam
ānandaśca tathā prājñaṃ tridhā tṛptiṃ nibodhata
2.5
triṣu dhāmasu yadbhojyaṃ bhoktā yaśca prakīrttitaḥ | vedatadubhayaṃ yastu sabhuñjāno na lipyate
2.6
prabhavaḥ sarvvabhāvānāṃ satāmiti viniścayaḥ
sarvvaṃ janayati prāṇaśceto'ṃśūn puruṣaḥ
pṛthak
2.7
vibhūtiṃ prasavantvanye manyante sṛṣṭicintakāḥ
svapnamāyāsvarūpeti sṛṣṭiranyairvikalpitā
2.8
icchāmātraṃ prabhoḥ sṛṣṭiriti sṛṣṭau viniścitāḥ | kālātprasūtiṃ bhūtānāṃ manyante kāla
cintakāḥ
2.6-2
bhogārthaṃ sṛṣṭirityanye krīḍārthamiti
siti cāpare | devasyaiṣa svabhāvo'yamāptakāmasya
kā spṛhā
2.7-2
upaniṣad
nāntaḥ prajñaṃ na vahiḥ prajñaṃ nobhayataḥ
prajñaṃ na prajñānaghanaṃ na prajñaṃ nāprajñam | ahaṣṭamavyavahāryyamagrāhyamalakṣaṇamacintyamavyapade
dṛśyamekātmapratyayasāraṃ prapañcopaśamaṃ śāntaṃ
śivamadvaitaṃ caturtha manyante sa ātmā sa
vijñeyaḥ
2.10
gauḍapādīyaupaniṣadāviṣkaraṇam
nivṛtteḥ sarvvaduḥkhānāmīśānaḥ prabhuravyayaḥ
advaitaḥ sarvvabhāvānāṃ devasturyyo vibhuḥ smṛtaḥ
2.11
kāryyakāraṇabaddhau tāviṣyete viśvataijasau
prājñaḥ kāraṇabaddhastu dvau tau turye na sidhyataḥ
2.12
nātmānaṃ na parāṃścaiva na satyaṃ nāpi cā'
mṛtam | prājñaḥ kiñcana saṃvetti turyyaṃ tatsarvvadṛk
sadā
2.13
dvaitasyāgrahaṇaṃ tulyamubhayoḥ prājñaturyyayoḥ
bījanidrāyutaḥ prājñaḥ sā ca turyena vidyate
2.14
svapnanidrāyutāvādyau prājñastvapnanidrayā
na nidrāṃ naiva casvapnaṃ turyye paśyanti niścitāḥ
2.15
anyathā gṛhṇataḥ svapno nidrātattvamajāna
taḥ | viparyyāse tayoḥ kṣīṇe turīyaṃ padama
śnute
2.16
anādimāyayā supto yadā jīvaḥ prabu
dhyate | ajamanidramasvapnamadvaitaṃ budhyate tadā
2.17
prapañco yadi vidyeta nivartteta na saṃśayaḥ
māyāmātramidaṃ dvaitamadvaitaṃ paramārthataḥ
2.18
vikalpo vinivartteta kalpito yadi kena
cit | upadeśādayaṃ vādo jñāte dvaitaṃ na
vidyate
2.8-2
so'yamātmā'dhyakṣaramoṅkāro'dhimātraṃ pādāmātrā mātrāśca pādā akāra ukāro makāra
iti
2.6-3
jāgaritasthāno vaiśvānaro'kāraḥ prathamā
sāvāpterādimattvādvāpnoti ha vai sarvvān kāmā
nādiśca bhavati ya evaṃ veda
2.10-2
svapnasthānastaijasa ukāro dvitīyā mātrotkarṣādubhayatvādvotkarṣati ha vai jñānasantatiṃ
samānaśca bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati ya
evaṃ veda
2.11-2
suṣuptasthānaḥ prājño makārastṛtīyā mātrā
miterapītervā minoti ha vā ida ūm̐ sarvvamapītiśca bhavati ya evaṃ veda
2.16-2
gaur̤apādīyaślokāḥ
viśvasyātvavivakṣāyāmādisāmānyamutkaṭam | mātrāsampratipattau syādāptisāmānyameva
ca
2.20
taijasasyotvavijñāne utkarṣo dṛśyate sphuṭam
mātrāsampratipattau syādubhayatvaṃ tathāvidham
2.21
makārabhāve prājñasya mānasāmānyamutkaṭaṃ
mātrāsampratipattau tu layasāmānya meva ca
2.22
triṣu dhāmasu yattulyaṃ sāmānyaṃ vetti
niścitaḥ | sampūjyaḥ sarvvabhūtānāṃ vandyaścaiṣa
mahāmuniḥ
2.23
akāro nayate viśvamukāraścāpi taijasam | makāraśca punaḥ prājñaṃ nāmātne vidyate
gatiḥ
2.12-2
upaniṣad
amātraścaturtho'vyavahāryyaḥ prapañcopaśamaḥ
śivo'dvaita evamoṅkāra ātmaiva saṃviśatyātmanā''tmānaṃ ya evaṃ veda ya evaṃ veda
2.24
iti māṇḍūkyopaniṣanmūlamantrāḥsamāptiṅgatāḥ || om̐ tatsat hariḥ om̐
gaur̤apādīyaślokāḥ
oṅkāraṃ pādaśo vidyāt pādā mātrā
na saṃśayaḥ | oṅkāraṃ pādaśo jñātvā na kiñcidapicintayet
2.25
yuñjīta praṇave cetaḥ praṇavo brahma nirbhayam
praṇave nityayuktasya na bhayaṃ vidyate kvacit
2.26
praṇavo hyaparaṃ brahma praṇavaśca paraḥ smṛtaḥ
apūrbbo'nantaro bāhyo na paraḥ praṇavo'vyayaḥ
2.27
sarvvasya praṇavo hyādirmadhyamantastathaiva ca
evaṃ hi praṇavaṃ jñātvā vyaśnute tadanantaram
2.28
praṇavaṃ hīśvaraṃ vidyātsarvvasya hṛdi saṃsthitam | sarvvavyāpinamoṅkāraṃ matvā dhīro na
śocati
2.26-2
amātro'nantamātraśca dvaitasyopaśamaḥ śivaḥ
oṅkāro vidito yena sa munirnataro janaḥ
2.26-2.p1
iti māṇḍūkyopaniṣadarthāviṣkaraṇaparāyāṃ gauḍapādīyakārikāyāṃ prathamamāgamaprakaraṇam
3.1
oṃ tatsat
vaitathyaṃ sarvvabhāvānāṃ svapna āṅkūrmanīṣitaḥ | antaḥsthānāttu bhāvānāṃ saṃvṛtatvena
hetunā
3.2
adīrghatvācca kālasya gatvā deśānna
paśyati | pratibuddhaśca vai sarvvastasmin deśe na
vidyate
3.3
abhāvaśca rathādīnāṃ śrūyate nyāyapūrvakam
vaitathyaṃ tena vai prāptaṃ svapna āhuḥ prakāśitam
3.4
antasthānāttu bhedānāṃ tasmājjāgarite
smṛtam | yathā tatra tathā svapne saṃvṛtatvena bhidyate
3.5
svapnajāgarite sthāne hyekamāhurmanīṣiṇaḥ
bhedānāṃ hi samatvena prasiddhenaiva hetunā
3.6
ādāvante ca yannāsti varttamāne'pi tattathā
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo'vitathā iva lakṣitāḥ
3.7
saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate
tasmādādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ
3.8
apūrvaṃ sthānidharmo hi yathā svarganivāsinām
tānayaṃ prekṣate gatvā yathaiveha suśikṣitaḥ
3.6-2
svapnavṛttāvapi tvantaścetasā kalpitantvasat
vahiśceto gṛhītaṃ sahṛṣṭaṃ vaitathyametayoḥ
3.10
jāgradantāvapitvantaścetasā kalpitantukat
vahiśceto gṛhītaṃ sayyuktaṃ vaitathyametayoḥ
3.11
ubhayorapi vaitathyaṃ bhedānāṃ sthānayoryadi
ka etān budhyate bhedān ko vai teṣāṃ vikalpakaḥ
3.12
kalpayatyātmanātmānamātmadevaḥ svamāyayā
sa eva budhyate bhedāniti vedāntaniścayaḥ
3.13
vikarotyaparān bhāvānantaścitte vyavasthitān | niyatāṃśca vahiścinta evaṃ kalpayateprabhuḥ
3.14
cittakālā hi ye'ntastu dvayakālāśca ye
rbahiḥ | kalpitā eva te sarve viśeṣo nānyahetukaḥ
3.15
avyaktā eva ye'ntastu sphuṭā eva ca ye vahiḥ
kalpitā eva te sarvve na vāhyo kāladvayatva viśeṣaḥ kalpitatvavyatirekeṇānyahetukaḥ
atrāpi hi svapnadṛṣṭānto
bhavatyeva
3.15-2
kalpitāeva te sarvve viśeṣastvindriyāntare
3.16
jīvaṃ kalpayate pūrvvaṃ tato bhāvān pṛthagvidhān | bāhyānādhyātmikāṃścaiva yathāvidyastathāsmṛtiḥ
3.27
aniścitā yathā rajjurandhakāre vikalpitā|sarpadhārādibhirbhāvaistadvadātmā vikalpitaḥ
3.18
niścitāyāṃ yathā rajjvāṃ vikalpo vinivarttate | rajjureveti cādvaitaṃ tadvadātmaviniścayaḥ
3.19
prāṇādibhiranantaiśca bhāvairetairvikalpitaḥ
māyaiṣā tasya devasya yayā sammohitaḥ svayam
3.20
prāṇa iti prāṇavido bhūtānīti ca tadvidaḥ
guṇā iti guṇavidastattvānīti ca tadvidaḥ
3.21
pādā iti pādavido viṣayā iti ca tadvidaḥ
lokā iti lokavido devāiti catadvidaḥ
3.22
vedā iti ca vedavido yajñā iti ca tadvidaḥ | bhokteti ca bhoktṛvidobhojyamiti ca
tadvidaḥ
3.23
sūkṣma iti sūkṣmavidaḥ sthūla iti ca tadvidaḥ
mūrtta iti mūrttavido'mūrtta iti ca tadvidaḥ
3.24
kāla iti kālavido diśa iti ca tadvidaḥ
vādā iti vādavido bhuvanānīti tadvidaḥ
3.25
mana iti manovido buddhiriti ca tadvidaḥ
cintamiti cittavido dharmādhamauti tadvidaḥ
3.26
pañcaviṃśaka ityeke ṣaḍviṃśa iti cāpare
ekatriṃśaka ityāhurananta iti cāpare
3.27-2
lokān lokavidaḥ prāhurāśramā iti
tadvidaḥ | strīpuṃnapuṃsakaṃ laiṅgāḥ parāparamathāpare
3.28
sṛṣṭiriti sṛṣṭivido laya iti ca tadvidaḥ
sthitireti sthitividaḥ sarvve cehratu sarvvadā
3.29
yaṃ bhāvaṃ darśayedyasya taṃ bhāvaṃ sa tu paśyati
tañcāvati sa bhūtvāsau tadgrahaḥ samupaiti taṃ
3.30
etaireṣo'pṛthagbhāvaiḥ pṛthageveti lakṣitaḥ
evaṃ yo veda tattvena kalpayetsā'viśaṅkitaḥ
3.31
svapnamāye yathā dṛṣṭe gandharbbanagaraṃ yathā
tathā viśvamidaṃ dṛṣṭaṃ vedānteṣu vicakṣaṇaiḥ
3.32
na nirodho nacotpattirna baddho na ca sādhakaḥ | na mumukṣurnavai mukta ityeṣā paramārthatā
3.33
bhāvairasadbhirevāyamadvayena ca kalpitaḥ
bhāvā apyadvayenaiva tasmādadvayatā śivā
3.34
nātmabhāvena nānedaṃ na svenāpi kathañcana
na pṛthaṅ nāpṛthakkiñciditi tattvavido viduḥ
3.35
vītarāgabhayakrodhairmunibhirvedapāragaiḥ
nirvikalpo hyayaṃ dṛṣṭaḥ prapañcopaśamo'dvayaḥ
3.36
tasmādevaṃ viditvainamadvaite yojayet smṛ tim
advaitaṃ samanuprāpya jar̤avallokamācaret
3.73
nistutirnirnamaskāro niḥsvadhākāra evaca
calācalaniketaśca yatiryādṛcchiko bhavet
3.38
tattvamādhyātmikaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ dṛṣṭvā tu vāhyataḥ
tattvībhūtastadārāmastattvādapracyuto bhavet
4.1
upāsanāśritodharmo jāte brahmaṇi varttate
prāgutpatterajaṃ sarvvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ
4.2
ato vakṣyāmyakārpaṇyamajāti samatāṅgatam
yathā na jāyate kiñcijjāyamānaṃ samaṃ tataḥ
4.3
ātmā hyākāśavajjīvairghaṭākāśairivoditaḥ
ghaṭādivacca saṅghātairjātāve̍tannidarśanam
4.4
ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā
ākāśe sampralīyante tadvajjīva ihātmani
4.5
yathaikasmin ghaṭākāśe rajodhūmādibhiryute
na sarve samprayujyante tadvajjīvā sukhādibhiḥ
4.6
rūpakāryyasamākhyāśca bhidyante tatra tatra vai
ākāśasya na bhedo'sti tadvajjīveṣu nirṇayaḥ
4.7
nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā
naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā
4.8
yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ
tathā bhavatyabuddhānāmātmā'pi malino malaiḥ
4.6-2
maraṇe sambhave caiva gatyāgamanayorapi
sthitau sarvvaśarīreṣu ākāśenāvilakṣaṇaḥ
4.10
saṅghātāḥ svapnavatsarvve ātmamāyāvisarjjitāḥ
ādhikye sarvvasāmye vānopapattirhi vidyate
4.11
rasādayo hi ye kośā vyākhyātāstaittirīyake
teṣāmātmā paro jīvaḥ khaṃ yathā saṃprakāśitaḥ
4.12
dvayordvayormadhujñāne paraṃ brahma prakāśitam
pṛthivyāmudare caiva yathā''kāśaḥ prakāśitaḥ
4.13
jīvātmanorananyatvamabhedena praśasyate
nānātvaṃ nindyate yacca tadevaṃ hi samañjasam
4.14
jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yatprāgutpatteḥ prakīrttitaṃ
bhaviṣyadvṛttyā gauṇaṃ tan mukhyatvaṃ hina yujyate
4.15
mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭiryā coditā'nyathā
upāyaḥ so'vatārāya nāsti bhedaḥ kathañcana
4.16
āśramāstrividhā hīnamadhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ
upāsanopadiṣṭeyaṃ tadarthamanukampayā
4.17
svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham
parasparaṃ virudhyante tairayaṃ na virudhyate
4.18
advaitaṃ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate
teṣāmubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na virudhyate
4.19
māyayā bhidyate hyetannānyathājaṃ kathañcana
tattvato bhidyamāne hi martyatāmamṛtaṃ vrajet
4.20
ajātasyaiva bhāvasya jātimanticchanti vādinaḥ
ajāto hyamṭato bhāvo martyatāṃ kathameṣyati
4.21
na bhavatyamṭataṃ martyaṃ na martyamamṭatantathā
prakṛteranyathābhāvo na kathañcidbhaviṣyati
4.22
svabhāvenāmṭato yasya bhāvo gacchati martyatāṃ
kṛtakenāmṛtastasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ
4.23
bhūtato'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ
niścitaṃ yuktiyuktañca yattadbhavati netarat
4.24
neha nāneti cāmnāyādindro māyābhirityapi
ajāyamāno bahudhā māyayā jāyate tu saḥ
4.25
sambhūterapavādācca sambhavaḥ pratiṣidhyate
konvenaṃ janayediti kāraṇaṃ pratiṣidhyate
4.26
sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihute yataḥ
sarvvamagrāhyabhāvena hetunā'jaṃ prakāśate
4.27
sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ
tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate
4.28
asato māyayā janma tattvato naiva yujyate
bandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate
4.29
yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ
tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayāmanaḥ
4.30
advayañca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ
advayañca dvayābhāsaṃ tathā jāgranna saṃśayaḥ
4.31
manodṛśyamidaṃ dvaitaṃ yat kiñcit sacarācaram
manaso hyamanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate
4.32
ātmasatyānubodhena na saṅkalpayate yadā
amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve tadagrahaṃ
4.33
akalpakamajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate
brahma jñeyajaṃ nityamajenājaṃ vibudhyate
4.34
nigṛhītasya manaso nirvvikalpasya dhīmataḥ
pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupte'nyo na tatsamaḥ
4.35
līyate hi suṣupte tannigṛhītaṃ na līyate
tadeva nirbhayaṃ brahma jñānālokaṃ samantataḥ
4.36
ajamanidramasvapnamanāmaka marūpakam
sakṛdvibhātaṃ sarvvajñaṃ nopacāraḥ kathañcana
4.37
sarvābhilāpavigataḥ sarvvacintāsamutthitaḥ
supraśāntaḥsakṛjjyotiḥsamādhiracalo'bhayaḥ
4.38
graho na tatra notsargaścintā yatra na vidyate
ātmasaṃsthantadā jñānamajāti samatāṃ gatam
4.39
asparśayogo vai nāma durddaśaḥ sarvvayogibhiḥ
yogino bibhyati hyasmādabhaye bhayadarśinaḥ
4.40
manaso nigrahāyattamabhayaṃ sarvvayoginām
duḥkhakṣayaḥ prabodhaścāpyakṣayā śāntireva ca
4.41
utseka udadheryadvat kuśāgreṇaikabindunā
manaso nigrahastadvadbhavedaparikhedataḥ
4.42
upāyena nigṛhṇīyādvikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ
suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layastathā
4.42-2
duḥkhaṃ sarvvamanusmṛtya kāmabhogānnivarttayet
ajaṃ sarvvamanusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati
4.44
laye saṃbodhayeccittaṃ vikṣiptaṃ śamayetpunaḥ
sakaṣāyaṃ vijānīyāt samaprāptaṃ na cālayet
4.45
nāsvādayet sukhaṃ tatra niḥsaṅgaḥ prajñayā bhavet
niścalaṃ niścaraccittaṃ ekīkuryātprayatnataḥ
4.46
yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ
aniṅganamanābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tattathā
4.47
svasthaṃ śāntaṃ nirvvāṇaṃ akathyaṃ sukhamuttamam
ajamajena jñeyena sarvvajñaṃ paricakṣate
4.48
na kaścijjāyate jīvaḥ sambhavo'sya na vidyate
etattaduttamaṃ satyaṃ yatna kiñcinna jāyate
4.48.p1
iti gauḍapādīyakārikāyāmadvaitākhyaṃ tṛtīyaṃ prakaraṇam
5.1
oṃ tatsat
jñānenākāśakalpena dharmmāngaganopamān
^yo
jñeyābhinnena sambuddhastaṃ vande dvipadāmbaram
5.2
asparśayogo vai nāma sarvvasattvasukho hitaḥ
avivādo'viruddhaśca deśitastaṃ namāmyaham
5.3
bhūtasya jātimārgacchanti vādinaḥ kecideva hi
abhūtasyāpare dhīrā vivadantaḥ parasparam
5.4
bhūtaṃ na jāyate kiñcidabhūtaṃ naiva jāyate
vivadanto'dvayā hyevamajātiṃ khyāpayanti te
5.5
khyāpyamānāmajātintairanumodāmahe vayam
vivadāmo na taiḥ sārddhamavivādaṃ nibodhata
5.6
ajātasyaiva dharmasya jātimicchanti vādinaḥ
ajāto hyamṛto dharmo martyatāṃ kathameṣyati
5.7
na bhavatyamṛtaṃ martyaṃ na martyamamṛtaṃ tathā
prakṛteranyathābhāvo na kathañcidbhaviṣyati
5.8
svabhāvenāmṛto yasya dharmo gacchati martyatām
kṛtakenāmṛtastasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ
5.6-2
sāṃsiddhikī svābhāvikī sahajā akṛtā ca yā
prakṛtiḥ seti vijñeyā svabhāvaṃ na jahāti yā
5.10
jarāmaraṇanirmuktāḥ sarvve dharmmāḥ svabhāvataḥ
jarāmaraṇamicchantaścyavante tanmanīṣayā
5.19
kāraṇaṃ yasya vai kāryyaṃ kāraṇaṃ tasya jāyate
jāyamānaṃ kathamajaṃ bhinnaṃ nityaṃ kathañca tat
5.12
kāraṇādyadyananyatvamataḥ kāryyamajaṃ yadi
jāyamānāddhi vai kāryyātkāraṇaṃ te kathaṃ dhruvam
5.13
ajāhai jāyate yasya dṛṣṭāntastasya nāsti vai
jātācca jāyamānasya na vyavasthā prasajyate
5.14
hetorādiḥ phalaṃ yeṣāmādirhetuḥ phalasya ca
hetoḥ phalasya cānādiḥ kathaṃ tairupavarṇyate
5.15
hetorādiḥ phalaṃ yeṣāmādirhetuḥ phalasya ca
tathā janma bhavetteṣāṃ putrājjanma pituryathā
5.16
sambhave hetuphalayoreṣitavyaḥ kramastvayā
yugapatsambhave yasmādasambandho viṣāṇavat
5.17
phalādutpadyamānaḥ sanna te hetuḥ prasiddhyati
aprasiddhaḥ kathaṃ hetuḥ phalamutpādayiṣyati
5.18
yadi hetoḥ phalātsiddhiḥ phalasiddhiśca hetutaḥ
kataratpūrvvaniṣpannaṃ yasya siddhirapekṣayā
5.16-2
aśaktiraparijñānaṃ kramakopo'tha vā punaḥ
evaṃ hi sarvvathā buddhairajātiḥ paridīpitā
5.20
bījāṅkurākhyo dṛṣṭāntaḥ sadā sādhyasamo hi saḥ
nahi sādhyasamo hetuḥ siddhau sādhyasya yujyate
5.21
pūrvvāparāparijñānamajāteḥ paridīpakam
jāyamānāddhi vai dharmmātkathaṃ pūrvvaṃ na gṛhyate
5.22
svato vā parato vāpi na kiñcidvastu jāyate
sadasatsadasadvā'pi na kiñcidvastu jāyate
5.23
heturna jāyate'nādeḥ phalañcāpi svabhāvataḥ
ādirnavidyate yasya tasya hyādirna vidyate
5.24
prajñapteḥ sanimittatvamanyathā dvayanāśataḥ
saṃkleśasyopalabdheśca paratantrāstitā matā
5.25
prajñapte sanimittatvamiṣyate yuktidarśanāt
nimittasyāninimittatvamiṣyate bhūtadarśanāt
5.26
cittaṃ na saṃspṛśatyarthaṃ nārthābhāsaṃ tathaiva ca
abhūto hi yataścārtho nārthābhāsastataḥ pṛthak
5.27
nimittaṃ na sadā cittaṃ saṃspṛśatyadhvasu triṣu
animitto viparyāsaḥ kathaṃ tasya bhaviṣyati
5.28
tasmānna jāyate cittaṃ cittadṛśyaṃ na jāyate
tasya paśyanti ye jātiṃ khe vai paśyanti te padam
5.26-2
ajātaṃ jāyate tasmādajātiḥ prakṛtistataḥ
prakṛteranyathābhāvo na kathañcidbhaviṣyati
5.30
anāderantavattvañca saṃsārasya na setsyati
anantatā cādimato mokṣasya na bhaviṣyati
5.31
ādāvante ca yannāsti varttamāne'pi tattathā
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo'vitathā iva lakṣitāḥ
5.32
saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate
tasmādādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ
5.33
sarvve dharmā mṛṣā svapne kāyāsyāntarnidarśanāt
saṃvṛte'smin pradeśe vai bhūtānāṃ darśanaṃ kutaḥ
5.34
na yuktaṃ darśanaṃ gatvā kālasyāniyamāṅgatau
pratibuddhaśca vai sarvvastasmin deśe na vidyate
5.35
mitrādyaiḥ saha sammantya sambuddho na prapadyate
gṛhītañcāpi yatkiñcit pratibuddho na paśyati
5.36
svapne cāvastukaḥ kāyaḥ pṛthaganyasya darśanāt
yathā kāyaṃstathā sarvvaṃ cittadṛśyamavastukam
5.37
grahaṇājjāgaritavattaddhetuḥ svapna iṣyate
taddhetutvāttu tasyaiva sañjāgaritamiṣyate
5.38
utpādasyāprasiddhatvādajaṃ sarvvamudāhṛtam
na ca bhūtādabhūtasya sambhavo'sti kathañcana
5.36-2
asajjāgarite dṛṣṭvā svapne paśyati tanmayaḥ
asatsvapne'pi dṛṣṭvā ca pratibuddho na paśyati
5.40
nāstyasaddhetukamasat sadasaddhetukantathā
sacca saddhetukaṃ nāsti saddhetukamasatkutaḥ
5.41
viparyyāsādyathā jāgradacintyān bhūtavat spṛśet
tathā svapne viparyyāsāddharmmāṃstatraiva paśyati
5.42
upalambhāt samācārādasti vastutvavādinām
jātistu deśitā buddhairajātestrasatāṃ sadā
5.42-2
ajātestrasatānteṣāmupalambhādviyanti ye
jātidoṣā na setsyantidoṣo'pyalpobhaviṣyati
5.44
upalambhāt samācārānmāyāhastī yathocyate
upalabbhāt samācārādasti vastu tayocyate
5.45
jātyābhāsaṃ calābhāsaṃ vastvābhāsa tathaiva ca
ajācalamavastutvaṃ vijñānaṃ śāntamadvayam
5.46
evaṃ na jāyate cittamevaṃdharmmā ajāḥ smṛtāḥ
evameva vijānanto na patanti viparyyaye
5.47
ṛjuvakrādikābhāsamalātaspanditaṃ yathā
grahaṇāgrāhakābhāsaṃ vijñānaspanditantathā
5.48
aspandamānamalātamanābhāsamajaṃ yathā
aspandamānaṃ vijñānamanābhāsamajaṃ tathā
5.46-2
alāte spandamāne vai nābhāsā anyato bhuvaḥ
na tato'nyatra nisspandānnālātamaviśanti te
5.50
na nirgatā alātātte dravyatvābhāvayogataḥ
vijñāne'pi tathaiva syurābhāsasyāviśeṣataḥ
5.51
vijñāne spandamāne vai nābhāsā anyato bhuvaḥ
na tato'nyatra nispandānna vijñānaṃ viśanti te
5.52
na nirgatā vijñānātte dravyatvābhāvayogataḥ
kāryyakāraṇatābhāvādyato'cintyāḥ sadaiva te
5.53
dravyaṃ dravyasya hetuḥ syādanyadanyasya caiva hi
dravyatvamanyabhāvo vā dharmmāṇaṃ nopapadyate
5.54
evaṃ na cittajā dharmmāścittaṃ vāpi na dharmmajam
evaṃ hetuphalā jātiṃ praviśanti manīṣiṇaḥ
5.55
yāvaddhetuphalāveśastāvaddhetuphalodbhavaḥ
kṣīṇe hetuphalāveśe nāsti hetuphalodbhavaḥ
5.56
yāvaddhetuphalāveśaḥ saṃsārastāvadāyataḥ
kṣīṇe hetuphalāveśe saṃsāraṃ na prapadyate
5.57
saṃvṛtyā jāyate sarvvaṃ śāśvataṃ nāsti tena vai
sadbhāvena hyajaṃ sarvvamucchedastena nāsti vai
5.58
dharmmā ya iti jāyante jāyante te na satvataḥ
janmamāyopamanteṣāṃ sā ca māyā na vidyate
5.56-2
yathā māyāmayādbījājjāyate tanmayo'ṅkuraḥ
nā'sau nityo na cocchedī taddharmeṣu yojanā
5.60
nājeṣu sarvvadharmeṣu śāśvatāśāśvatābhidhā
yatra varṇā na varttante vivekastatra nocyate
5.61
yathā svapne dvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā
tathā jāgraddvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā
5.62
advayañca dvayābhāsaṃ cittaṃ svapne na saṃśayaḥ
advayañca dvayābhāsaṃ tathā jāgranna saṃśayaḥ
5.63
svapnadṛk pracaran svapne dikṣu vai daśasu sthitān
aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati yān
[sadā
5.64
svapnadṛk cittadṛśyāste na vidyante tataḥ pṛthak
tathā taddṛśyamevedaṃ svapnadṛkcittamiṣyate
5.65
caran jāgarite jāgradvikṣu vai daśasu sthitān
aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati
[yān sadā
5.66
jāgraccittekṣaṇīyāste na vidyante tataḥ pṛthak
tathā taddṛśyamevedaṃ jāgrataścittamiṣyate
5.67
ubhe hyanyonyadṛśye te kintadastīti cocyate
lakṣaṇāśūnyamubhayaṃ tanmate naiva gṛhyate
5.68
yathā svapnamayo jīvo jāyate mriyate'pi ca
tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca
First 200 of 332 passages. Read on
Commentaries (1)
- Gauḍapādīyavyākhyā — Madhva, Sanskrit, not yet digitised