Prayogaratna 12.7
Prayogaratna 12.7
- Language
- Sanskrit
12.7.1
tataḥprokṣaṇīpātramuttānaṃkṛtvātatrāntargarbhitaṃ
sāgramasamasthūlaprādeśamātrakuśadvayarūpaṃpavitraṃnidhāyaśuddhābhiradbhastatpātraṃpūrayitvāgaṃdhapuṣpādikṣiptvāhastayoraṃguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmudagagraṃpṛthakpavitredhṛtvāapastrirutpūyapātrāṇyuttānānikṛtvāhaviḥsaṃviśasyasarvāṇipātrāṇitriḥprokṣet 3 | uttānenatuhastena
karttavyaṃprokṣaṇaṃbhavet | avācīnenahastenakarttavyaṃsyādavokṣaṇam | muṣṭīkarotiyattoyamabhyukṣaṇamitismṛtam | tāapaḥkiṃcitkamaṃḍalaukṣipedityeke | tatoyathoktalakṣaṇamīśānadigavasthitaṃbrahmāṇamasminkarmaṇibrahmāṇaṃtvāmahaṃvṛṇaititatpāṇiṃpāṇināgṛhītvāvṛṇuyāt | tatobrahmāvṛto'smītyuktvāprāṅmukho'pavītyācamyatīrthena 4 praviśyasamastapāṇyaṃguṣṭhobhūtvāgreṇāgniṃparītyadakṣiṇaṇataudaṅmukhaḥsthitvāāsanārthadarbheṣudakṣiṇabhāgasthamekaṃdarbhamaṃguṣṭhānāmikābhyāṃgṛhītvā nirastaḥparāvasurititenairṛtyāṃnirasyāpaḥ
spṛṣṭvāidamahamarvāvasoḥsadanesīdāmītyuktcodaṅmukhaevavāmorūparidakṣiṇapādaṃsaṃsthāpyopaviśyagaṃdhākṣatādibhirarcitaḥsannabra
hmāṃjaliṃkṛtojapet oṃ bṛhaspatirbrahmābrahmasadanaāśiṣyatebṛhaspateyajñaṃgopāya(sayaijñaṃpāhisayajñapatiṃpāhisamāṃpāhi)tijapitvā
sadāyajñamanāevavarteta | tatoyajamānaḥpraṇītāpātramagneḥpratyaṅnidhāyatatraprāgagrepavitrenidhāyotpūtābhiradbhistatpātraṃpūrayitvā
gaṃdhapuṣpākṣatānnikṣipya brahmannapaḥpraṇeṣyāmītipṛcchet | tatobrahmābhūrbhuvaḥsvarbṛhaspatiprasūtaḥ oṃ praṇayetyanujānāti | kartāpūrṇa
pātraṃmukhasamamuddhṛtyāgneruttaratodarbheṣunidhāyatepavitregṛhītvānyairdarbhairācchādayet | tataḥpratyagagneḥkuśeṣuśūrpanidhāyatatraprāgagrepa
12.7.2
vitrenidhāya agnayetvājuṣṭaṃnirvapāmi itimuṃtrāvṛttyātrīhīṇāṃyavānāṃvācaturaścaturomuṣṭīnnirupyāgnīṣomābhyāṃtvajuṣṭaṃnirvapā
mīti tathaivānirucyatepavitrevrīhīṇāmuparinidhāyotpūtābhiradbhirbrahmayetvājuṣṭaṃprokṣāmītinirvāpasaṃkhyayotpūtābhiradbhiḥprokṣeta | evaṃ
evamagnīṣomābhyāṃtvajuṣṭaṃprokṣāmīti tathaivaprokṣet | darśatuagnīṣomasthāneiṃdrāgnibhyāṃtvetyādinirvāpaprokṣaṇecaviśeṣaḥ | evaṃ
nāmamaṃtrakahomenirvāpaḥprokṣaṇaṃcayathāpradhānadevaṃtadevatānāmagrahaṇeṃnakāryam | samaṃtrakahometuśravaṇākarmādautūṣṇīṃcaturaścaturo
muṣṭīnnirvetprokṣecca | tataḥpātrāṇāmuttarataḥprāggrīvamāstīrṇeūrdhvalomnikṛṣṇājinenihiteulūkhalemusalenapatnyavahaṃtyaśūrpaṇatu
ṣādīnsaṃśodhyatriḥśuklīkuryāt | tāṃstriḥprakṣālitānpṛthakpātraekapātrevāavidagdhamanavastrāvitamaṃtarūṣmapakkaṃsuśṛtaṃcaruṃpacet
tataḥpavitreājyapātrenidhāyatatpātraṃpurataḥsaṃsthāpyatasminnājyamāsicya agneruttarataḥsthitāṃgārānabhyasanāsahāgnerudakparistara
ṇādvahirniṃruhyateṣvājyapātramadhiśrityajvalattādarbhoṃlmukenāvajvalyāṃguṣṭhaparvamātraṃprakṣālitaṃdarbhāgradvayamājyeprakṣipyapunarjvalatā
tenaivadarbhoṃlmukenacaruṇāsahājyāṃtriḥparyagnikṛtvātadulmukamapāsyāpaḥspṛṣṭvātatrasthamevājyaṃ | savituṣṭvetihiraṇyastūpaḥsavitāpura
uṣṇik | ājyotpavaneviniyogaḥ | oṃ savituṣṭvāprasavautpunāmyacchidreṇapavitreṇavasoḥsūryasyaraśmibhiritimaṃtreṇaikaśru
tyoccāritenaikavāraṃdvistūṣṇīṃuttānapāṇidvayāṃguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmatayoraṃsaṃsṛṣṭagṛhītābhyāmudagagrābhyāṃpavitrābhyāṃprāgutpūya
12.7.3
tepavitreadbhiḥprokṣyāgnaupraharettūṣṇīm | (skaṃdāyasvāhetimaṃtreṇetikecit ) | athāgneḥpaścātparistaraṇādvahirātmanopratobhūmau
prokṣyatatrabarhiḥsannahanaṃrajjumudagagrāṃprasāryatasyāṃbarhiḥprāgagramudagapavargamaviralamāstīryatasminnājyapātraṃnidhāyasruvādiṃsaṃmārja
1 anākaratvādanāhutitvāccaskaṃdāyasvāhetinirmūlam
yet | tadyathā | dakṣiṇenahastenasruksruvaugṛhītvāsavyenakāṃściddarbhānadāyāsahaivāgraupratāpya srucaṃnidhāyasruvaṃsavyemahastegṛhītvā
dakṣiṇahastenasruvasyābilaṃdarbhāgraiḥprāgādiprāgapavargatriḥsaṃmṛjyādhastāddarbhamūlairevābhyātmaṃbilapṛṣṭhaṃtriḥsaṃmṛjya tatodarbhāṇāmūlairda
ḍasyādhastādbilapṛṣṭhādārabhyayāvadupariṣṭhādbilaṃtāvatriḥsaṃmṛjyādbhiḥprokṣyasruvaṃniṣṭapyājyasthālyāuttarataḥsrugasaṃspṛṣṭaṃnidhāyoda
kaṃsṛṣṭvā tairevadarbhairjuhūṃ caivamevasaṃmṛjyasruvāduttaratonidhāya darbhānadbhiḥkṣālayitvāgnāvupraharet | tataḥśṛtaṃcaruṃsruvagṛhītenājye
nābhighāryodagudvāsyā'jyayormadhyenītvā'jyāddakṣiṇatobarhiṣisāṃtaramāsādyapunarapyabhighāryanavābhighārya haviḥpṛthakkaraṇā
yapātrāṃtaraṃcarvājyayormadhyenidhāyaikādaśāṃgulimitaṃdeśaṃgaṃdhākṣatapuṣpairbhagisaṃmaṃtramarcayet | tatramaṃtrau | viśvāninaitisṛṇā
mātreyovasuśrutonirviṣṭhup | ardhyarcaneviniyogaḥ | oṃ viśvā̍ninodu̱rgahā̍jātavedaḥ | oṃ sindhuṃnanā̱vā'du̍ritāti̍parṣi
oṃ agne̍atriva̱nnama̍sāgṛṇā̱naḥ | oṃ a̱smākaṃbodhyavi̱tāta̱nūnā̍ṃ | oṃ yastvā̍hṛ̱dākīriṇā̱manya̍mānaḥ | oṃ ama̍rtyamartyojo̍ha
12.7.4
vīmi | oṃ jāta̍vedoyaśo̍a̱smāsu̍dhehi | oṃ pra̱jābhi̍ragneamṛta̱tvama̍śyāṃ | tataḥkṛtapraṇatimudro'gniṃprārthayet | oṃ yasmai̍tvaṃsu̱
kṛte̍jātaveda̱ulo̱kama̍gnekṛ̱ṇava̍ḥsyo̱nam | a̱śvina̱ṃsapu̱triṇa̍ṃvī̱rava̍nta̱ṃgoma̍ntaṃra̱yiṃna̍śatesva̱sti | tataātmānaṃcālaṃkṛtyahastaṃprakṣālya
idhmabaṃdhanajjumidhmasthānenidhāyapāṇinedhmamādāya mūlamadhyāgreṣusruveṇatrirbhighāryamūlamadhyayormadhyabhāgegṛhītvā | ayaṃtavā
madevojātavedāagnirviṣṭup | idhmahavaneviniyogaḥ | oṃ a̱yaṃta̍i̱dhmaā̱tmājā̍taveda̱stene̍dhyasva̱vardha̍sva̱ceddhavardha̍yacā̱smānpra̱ja
yā̍pa̱śubhi̱rbrahmavarca̱senānnādye̍nasamedha̍ya̱ḥsvāhā̍itīdhmamagnāvādhāya jātavedasaidamannamametityajet | tataḥsruveṇājyamādāyāgne
Line 1: rāyatanasvavāyavyakoṇamārabhyāgneyakoṇaparyantaṃprajāpatayaitimanasāsmaransvāhetyuccāryeneraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviṣmadārūparihu
Line 2: tvā | punarājyamādāyāgnerāyatanasyanairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā
Line 3: rśvepūrvabhāgehutvā | punarājyaṃsomāyasvāhetyagnidakṣiṇapārśvetatsamapradeśehutvā | pūrvanihitapātrecakramuddhṛtyapṛthakkṛtyaidamanayeida
Line 4: damagnīṣomābhyāmiticarubhāgadvayamuttarasaṃsthamabhimṛśyāvadānadharmeṇajuhuyāt | evaṃnāmamaṃtrakahomeyeyathodaivataṃvibhaktasyacaro
Line 5: rabhimarśaḥ | samaṃtrakahometunavibhāgenābhimarśaśca || || athāvadānadharmaḥ || suveṇasrucyājyamupastīryyaprathamapradhānadevatāca
12.7.5
Line 6: rubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃtriraśrīnāmibhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhirudagrāgibhinarkhasaṃsaparśamakurvannavadāyadavyamiyamapicatattaśvapūrva
Line 7: bhāgaṃprāgagrābhistābhistathaivāvadāyadarvyāmopyāpātrasthaṃhavirabhighāryadavasthitamavattaṃcābhighāryavighūmajvālāgnau agnayesvāhetyā
Line 8: jyabhāgayormadhyedeśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavadarvyāpārśvennahutvā agnayaidaṃnamametityaktvā punaḥpūrvavaduttarahavirbhāgādava
Line 9: dāya agnīṣomābhyāṃsvāhetipūrvāhuteḥ prāgbhāgehutvāgnīṣomābhyāmidaṃnamametityajet | paṃcāvattītudarvyāmupastīryyamadhyātpūrvā
Line 10: rdhātpaścārdhāccatriviṣovadāyābhighāryajuhuyāt | paṃcāvattinastu | jāmadagnyāvatsavidāvārteṣeṇāstathaivaca | bhārgavacyāva
Line 11: nāaurvāḥ paṃcāvattinaīritāḥ | darśatuagnīṣomasthāneiṃdrāgnibhyāṃsvāhāiṃdrāgnibhyāmidaṃnamamabhitiviśeṣaḥ | punardarvyāmupastī
Line 12: ryyaprathamahavirbhāgasyottarādhaṃtaḥ pūrvavadadānatobhūyonūcīnābhirevāṃgulībhiravadāyadarvyāmopyādvitīyahavirbhāgasyatathaivāvadāya
Line 1: rāyatanasvavāyavyakoṇamārabhyāgneyakoṇaparyantaṃprajāpatayaitimanasāsmaransvāhetyuccāryeneraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviṣmadārūparihu
Wait, look at "neraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviṣmadārūparihu":
Is it "neraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviṣmadārūparihu" or "neraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviddhmadārūparihu"?
Wait, "agnāvinmadārūpari"? No, "idhma" (idhma)! "agnāviṃdhmadārūpari" or "agnāviddhmadārūpari" or "agnāviṣmadārūpari"?
अ (a) ग्ना (gnā) वि (vi) ष्म (ṣma) / ध्म (dhma) / न्म (nma) दा (dā) रू (rū) प (pa) रि (ri) हु (hu)
12.7.6
Wait! "idhma" is wood/fuel. So "agnāvidhmadārūpari hutvā"!
Is it "vi"? It's definitely "vi"! But wait, "agnau" + "idhma" = "agnāvidhma" (sandhi of agnāv + idhma = agnāvidhma)!
Yes! agnāvidhmadārūpari!
Wait, look at "viṣmadārūparihu" vs "vidhmadārūparihu":
"tvā | punarājyamādāyāgnerāyatanasyanairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā"
- "tvā |"
- "punarājyamādāyāgnerāyatanasyanairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca" - wait, is it "suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā" or "sruveṇājya..."?
Look at line 5: "suveṇasrucyājyamupastīryya..."
"rśvepūrvabhāgehutvā | punarājyaṃsomāyasvāhetyagnidakṣiṇapārśvetatsamapradeśehutvā | pūrvanihitapātrecakramuddhṛtyapṛthakkṛtyaidamanayeida"
Wait, "idamanaye"? Look at "idamanaye":
Is it "idamanaye" or "idamagnaye"?
Wait, look at line 4: "damagnīṣomābhyāmiti".
Yes! "ida" + "damagnīṣomābhyāmiti" = "idamagnīṣomābhyāmiti"!
"pūrvanihitapātrecakramuddhṛtyapṛthakkṛtya"
Wait! Is that "cakramuddhṛtya"? Or "carumuddhṛtya"?
LOOK CLOSELY at "cakramuddhṛtya" vs "carumuddhṛtya":
Wait, look at "caru" in line 4: "carubhāgadvayam" and "vibhaktasyacaro"!
In "चरो", 'च' then 'रो'.
Is it 'ca' 'ru' 'm'? In "cakramuddhṛtya", is it 'kra' or 'ru'?
Wait, but is it printed as "carumuddhṛtya" or "cakramuddhṛtya"?
Wait, it's 'ca' 'ru' 'ma' 'u' 'ddhṛ' 'tya' = "carumuddhṛtya"!
So it's 'ca' + 'ru' + 'mu' + 'ddhṛ' + 'tya' = "carumuddhṛtya"!
Yes, "carumuddhṛtya"! Not "cakra"!
12.7.7
"damagnīṣomābhyāmiticarubhāgadvayamuttarasaṃsthamabhimṛśyāvadānadharmeṇajuhuyāt | evaṃnāmamaṃtrakahomeyeyathodaivataṃvibhaktasyacaro"
Wait, "yeyathodaivataṃ"?
"evaṃnāmamaṃtrakahome" - then what?
Is it "yeyathodaivataṃ" or "yoyathodaivataṃ" or "yadyathodaivataṃ"?
Wait: 'ya' 'tho' 'dai' 'va' 'taṃ' = yathodaivataṃ? No, "yathāyathodaivataṃ"?
Wait, could it be "यद्यथो"?
"evaṃ nāmamaṃtrakahome yo yathodaivataṃ vibhaktasya caro..." - wait:
Could it be "यथायथं"?
Look at: 'ya' 'tha' 'ā' 'dai' 'va' 'taṃ'?
"evaṃnāmamaṃtrakahome"
Wait! Is it "yathāyathādaivataṃ" or "yathādaivataṃ"?
Wait, could it be "यथा दैवतं"?
Wait, look at: "home'tha yathādaivataṃ"?
Wait, is it: "home yathādaivataṃ"?
ha o ma e
ā (ā)
ta (ta) + ṃ = taṃ
Wait! Is it just "यथादैवतं"?!
Let's look between 'होमे' and 'विभक्तस्य':
home
ā (ā)
तं (taṃ)
Wait, let's compare with line 5: "॥ अथावदानधर्मः ॥"
Line 5 has "athāvadānadharmaḥ".
Could it be "home'thādaivataṃ"? No, "home yathādaivataṃ"?
... home ya tha ā dai va taṃ ...
Width of "विभक्तस्य" = ~2 cm.
Between "home" and "vibhaktasya":
ya (or y?), tha, ā, dai, va, taṃ.
No, wait! Look at "यथादैवतं":
- 'ya'
- 'thā'
- 'va'
- 'taṃ'
Wait! Is it "yathādaivataṃ" or "yathoktadaivataṃ"?
'ya'
'thā'
'dai'
'va'
'taṃ'
Is it "home yathādaivataṃ"?
था (thā)
तं (taṃ)
'ho' 'me' 'ya' 'thā' 'dai' 'va' 'taṃ'
No! It is just "यथादैवतं"!
Wait, let me look really closely at: "होमे यथादैवतं" vs "होमेऽथ यथादैवतं":
Wait, is it "home yathādaivataṃ"?
12.7.8
Let's check the meaning: "evaṃ nāmamaṃtrakahome yathādaivataṃ vibhaktasya carorabhimarśaḥ |"
"carorabhimarśaḥ | samaṃtrakahometunavibhāgenābhimarśaśca ||"
Wait, after "चरो":
Is it "rabhimarśaḥ" or "'bhimarśaḥ"?
Line 4 ends with: "विभक्तस्यचरो"
Line 5 begins with: "रभिमर्शः ।"
Yes! caroḥ + abhimarśaḥ - carorabhimarśaḥ!
Then: "samaṃtrakahometunavibhāgenābhimarśaśca ||"
Wait, look at "navibhāgenābhimarśaśca":
Is it "navibhāgenābhimarśaśca" or "navibhāgenabhimarśaśca"?
It is "नविभागेनाभिमर्शश्च" (na vibhāgena abhimarśaś ca).
"|| athāvadānadharmaḥ || suveṇasrucyājyamupastīryyaprathamapradhānadevatācarubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃtriraśrīnāmibhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhirudagrāgibhinarkhasaṃsaparśamakurvannavadāyadavyamiyamapicatattaśvapūrva"
1. "suveṇasrucyājyamupastīryyaprathamapradhānadevatāca" (end of line 5)
"rubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃ"
Wait, look at "triraśrīnāmibhiraṃguṣṭha...":
Wait, is that "triraśrīnāmibhiḥ"?
अङ्गुष्ठ, मध्यमा, अनामिका! (Three fingers: thumb, middle finger, ring finger).
"tribhiraṅgulībhiḥ"? Or "tryaṅgulībhiḥ"? Or "astryagrābhiḥ"?
'tri'
tra (tra) + i (i) = tri
Wait, look at: 'tri' 'bhi' 'ra' 'ṅgu' 'lī' 'bhi' 'r'?
"rubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃ"
"tribhiraṅguṣṭhamadhyamānāmikābhirudagrāgibhi..."
Wait, is it "tribhiraṅguṣṭha..."?
4. then 'ना' (nā) or 'ङ्गु' (ṅgu)?
tri - bhi - ra - ṅgu - ṣṭha - no, wait!
"rubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃ"
"tribhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhirudagrābhi..."
न (na) or ङ्गु (ṅgu)?
12.7.9
Then 'गु' (gu) with 'ष्ठ' (ṣṭha) below? - 'ष्ठ' (ṣṭha)!
Then 'म' (ma) 'ध्य' (dhya) 'मा' (mā) 'ना' (nā) 'मि' (mi) 'का' (kā) 'भि' (bhi) 'र्' (r)!
Yes! "tribhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhir"!
tri (tri) bhi (bhi) ra (ra) ṃ (anusvara on a?) no, aṃ (aṃ) gu (gu) ṣṭha (ṣṭha) ma (ma) dhya (dhya) mā (mā) nā (nā) mi (mi) kā (kā) bhi (bhi) r (r) = "tribhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhir"!
"udagrābhi" or "udagrāgibhi"?
u (u)
grā (grā)
r (r)
u (u)
grā (grā)
r (r) = "udagrābhir"!
"narkhasaṃsaparśamakurvannavadāya"?
सं (saṃ)
स्प (spa) with 'र्' = स्पर्श (sparśa)
dā (dā)
It is: "nakhasaṃsparśamakurvannavadāya"!
Not "नर्ख"! It is "नख"!
Not "saṃsaparśa"! It is "saṃsparśa"!
"नखसंस्पर्शमकुर्वन्नवदाय" = without letting the nails touch! (Standard ritual phrase: नखसंस्पर्शमकुर्वन् अवदाय!)
"davyamiyamapicatattaśvapūrva" - let's look at this carefully:
After "अवदाय":
rvyā (rvyā)
pyā (pyā)
Look at line 7: "darvyāmopyāpātrasthaṃ..."
Line 8: "darvyāpārśvennahutvā..."
Line 9: "darvyāmupastīryya..."
Line 11: "darvyāmopyādvitīya..."
rvyā (rvyā)
प्य (pya) or प्या (pyā)?
It is: "darvyāmopya" or "darvyāmopyā"?
rvyā (rvyā)
śca (śca)
Wait! "darvyāmopya tataśca pūrvabhāgāt..."!
द (da) र्व्या (rvyā) मो (mo) प्य (pya) त (ta) त (ta) श्च (śca) पू (pū) र्व (rva)
bhā (bhā) gā (gā) t (t) !
"pūrvabhāgāt"!
"darvyāmopya tataśca pūrva" - is it "darvyāmopya" or "darvyāmopyā"?
"darvyāmopyatataścapūrva"
da - rvyā - mo - pya - ta - ta - śca - pū - rva
Exactly: "darvyāmopyatataścapūrva"!
12.7.10
Starts with: "bhāgātprāgagrābhistābhistathaivāvadāyadarvyāmopyāpātrasthaṃhavirabhighāryadarvyāsthamavattaṃcābhighāryavighūmajvālāgnau"
1. "bhāgātprāgagrābhistābhistathaivāvadāya"
- bhāgāt (bhāgāt)
- prāgagrābhiḥ (prāgagrābhis - prāgagrābhistābhis)
- ताभिः (tābhis)
- तथैव (tathaiva)
- avadāya (avadāya - tathaivāvadāya)
2. "darvyāmopyāpātrasthaṃhavirabhighārya"
- darvyām (darvyām) + opya (opya - darvyāmopya)
Wait, is it "darvyāmopya pātrasthaṃ" or "darvyāmopyā pātrasthaṃ"?
So it is "darvyāmopya pātrasthaṃ"!
Wait, is there an aa-matra on 'pya'? No, it is 'pya' + 'pātrasthaṃ' = "darvyāmopyapātrasthaṃ"!
3. "हविरभिघार्य" (havirabhighārya)
4. "darvyāsthamavattaṃcābhighārya"
- wait, is it "darvyāsthaṃ" or "darvisyaṃ" or "davasthaṃ"?
rvya (rvya) with 'stha' below? Or 'rvīsthaṃ'? Or 'darvyāsthaṃ'?
Wait, look at: "darvyāsthamavattaṃcābhighārya" -
then 'rv' + 'stha'?
Wait, look at: "davīṃsthamavattaṃ"?
After 'havirabhighārya':
rvī (rvī) or rvyā (rvyā)?
Or 'rvā'?
da
Wait, is it "davīsthamavattaṃ"? Or "darvyāṃ sthamavattaṃ"?
Wait, look at the letter: 'da' 'va' 'ī' 'sthaṃ' - "davīsthamavattaṃ" or "davisthaṃ"?
Wait, could it be "दर्व्यस्थम्"?
Wait, let me look at line 8: "darvyāpārśvennahutvā" - wait, in line 8, is it "darvyāpārśve" or "darvyāḥ pārśvena"?
Let's look at line 8: "darvyāpārśvennahutvā" - 'da' 'rvyā' 'pā' 'rśve' 'na' with double na? 'nna' 'hu' 'tvā'!
= "davīsthamavattaṃcābhighārya" or "davisthamavattaṃ"?
Wait, could it be 'दवस्थमवत्तं'?
12.7.11
Let's look at line 11: "punardarvyāmupastī"
"vighūmajvālāgnau agnayesvāhetyā"
Yes: "agnayesvāhetyā"!
"jyabhāgayormadhyedeśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavadarvyāpārśvennahutvāagnayaidaṃnamametityaktvā punarupūrvavaduttarahavirbhāgādava"
1. "jyabhāgayormadhyedeśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavadarvyāpārśvennahutvā"
"vighūmajvālāgnau agnayesvāhetyā"
"jyabhāgayormadhye" - wait! "tyā" at end of line 7 + "jyabhāgayormadhye" = "tyājyabhāgayormadhye"?
"agnayesvāhetyā" - wait, is that "tyā"?
a (a)
svā (svā)
"agnayesvāhetya"
"ājyabhāgayormadhye"?
Is it "jyabhāgayormadhye" or "ājya..."?
भा (bhā)
r (r)
Wait, where is the "ā" of "ājyabhāgayormadhye"?
agnayesvāhetyā = agnaye svāheti + ājyabhāgayormadhye = agnaye svāhetyājyabhāgayormadhye!
Sandhi: iti + ājya... = ityājya...!
Line 7 ends: "agnayesvāhetyā"
Line 8 begins: "jyabhāgayormadhye"!
"jyabhāgayormadhyedeśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavadarvyāpārśvennahutvā"
"deśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavadarvyāpārśvennahutvā"
Wait, is it "havirbhavadarvyā"?
r (r)
rvyā (rvyā)
Wait! "havirbhavadarvyā"?
Or "havirbhavaddarvyā"?
It's 'bhavad' + 'darvyā' = 'bhavaddarvyā'!
It looks like 'da' with a small loop: 'dda'! "havirbhavaddarvyā" or "havirbhavadarvyā"?
Wait, look at 'हविर्भव':
Is it 'भव' or 'र्भव'?
Wait! "haviryathā"?
'da' with 'r' on 'vyā' = 'darvyā'
Wait, between 'हवि' and 'दर्व्या':
1. 'rbhava'? No, 'rbhāva'?
"tatpratyagdeśe vā''cchādya havi..."
"ācchādya havirbhavadarvyā pārśvena"?
r (r)
d (d)
rvyā (rvyā)
12.7.12
Wait, could it be 'havirbhavadarvyā'?
Is it 'pārśvenna' or 'pārśvena'?
'hu' 'tvā'!
Wait, let's re-read: "havirbhavadarvyā pārśvena hutvā"?
Wait, is it "हविर्भव"?
Could it be "हविर्भवत्"?
It is 'da' with 'rvyā' - in sandhi, bhavat + darvyā = bhavaddarvyā!
Yes, 'vā' + avagraha + 'cchā' + 'dya' = "vā''cchādya" or "vā'cchādya"?
"agnayaidaṃnamametityaktvā"
"punaḥpūrvavaduttarahavirbhāgādava"
Together: "अवदाय"!
"agnīṣomābhyāṃsvāhetipūrvāhuteḥ prāgbhāgehutvāgnīṣomābhyāmidaṃnamametityajet | paṃcāvattītudarvyāmupastīryyamadhyātpūrvā"
"pūrvāhuteḥ prāgbhāge" or "pūrvāhuteḥprāgbhāge":
There is a colon / visarga: 'pūrvāhuteḥ' then a space, then 'prāgbhāgehutvāgnīṣomābhyāmidaṃnamametityajet |'
"paṃcāvattītudarvyāmupastīryyamadhyātpūrvā"
Together: "pūrvārdhāt"!
Then: "paścārdhāccatriviṣovadāyābhighāryajuhuyāt |"
Wait! Look at "triviṣovadāyā...":
r (r) ?
Wait! The word is "triravadāya" or "triṣo'vadāya" or "tridho'vadāya" or "triravadya"?
rdhātpaścārdhācca (rdhātpaścārdhācca)
Wait, look at line 8: "punaḥpūrvavaduttarahavirbhāgādava"!
"paścārdhācca"
Then: 'षो' (ṣo)?
Wait, look at: 'tri' 'r' 'ha' 'vi' 'ṣo' ''' 'va' 'dā' 'ya'?
ṣo (ṣo)
ṣo (ṣo)
dā (dā)
= "trirahaviṣo'vadāya" or "triravidya"?
4. षो (ṣo) - 'ष' with 'ो'!
6. dā (dā)
YES! "trirahaviṣo'vadāya" or "trirahaviṣovadāya"!
So it is: "trirahaviṣovadāyābhighāryajuhuyāt |"
"dāyābhighārya" = dāya + abhighārya = dāyābhighārya!
Yes! "trirahaviṣovadāyābhighāryajuhuyāt |"
"paṃcāvattinastu | jāmadagnyāvatsavidāvārteṣeṇāstathaivaca | bhārgavacyāva"
12.7.13
Line 11 starts with: "nāaurvāḥ paṃcāvattinaīritāḥ |"
Line 10: "bhārgavacyāva"
Line 11: "nāaurvāḥ paṃcāvattinaīritāḥ |"
Together: "bhārgavacyāvanā aurvāḥ paṃcāvattina īritāḥ |"
"nāaurvāḥ" - 'nā' 'au' 'rvāḥ'
"paṃcāvattinaīritāḥ |"
Wait, is it "paṃcāvattinaīritāḥ" or "paṃcāvattina īritāḥ"?
"paṃcāvattinaḥ" - in sandhi with "īritāḥ", visarga drops before a vowel: "paṃcāvattina īritāḥ" or "paṃcāvattinaīritāḥ"!
It is printed together: "पंचावत्तिनईरिताः ।"
"| darśatuagnīṣomasthāneiṃdrāgnibhyāṃsvāhāiṃdrāgnibhyāmidaṃnamamabhitiviśeṣaḥ | punardarvyāmupastī"
"darśatuagnīṣomasthāne" -
Is it "darśatu" or "darśe tu"?
'darśe tu' or 'darśetu'?
It is "darśe tu" or "darśetu": "darśetuagnīṣomasthāne" (or darśe tu agnīṣomasthāne). It's printed closely: "darśetuagnīṣomasthāne".
Then: "iṃdrāgnibhyāṃsvāhāiṃdrāgnibhyāmidaṃnamamabhitiviśeṣaḥ |"
Wait, look at "namamabhitiviśeṣaḥ":
Is it "namamabhitiviśeṣaḥ" or "namametiviśeṣaḥ"?
'na' 'ma' 'me' 'ti' 'vi' 'śe' 'ṣaḥ' !
iṃdrāgnibhyāmidaṃ (indrāgnibhyāmidaṃ)
Wait, is it "namametiviśeṣaḥ"?
Wait, let's compare with line 8: "अग्नयइदंनममेतित्यक्त्वा".
iṃdrāgnibhyāmidaṃ
'na'
'ma'
'me'
'ti'
'vi'
'śe'
'ṣaḥ'
"punardarvyāmupastī"
Together: "upastīryya"!
"prathamahavirbhāgasyottarādhaṃtaḥ pūrvavadadānatobhūyonūcīnābhirevāṃgulībhiravadāyadarvyāmopyādvitīyahavirbhāgasyatathaivāvadāya |"
1. "prathamahavirbhāgasyottarādhaṃtaḥ"
Wait, is it "uttarādhaṃtaḥ" or "uttarāddhataḥ" or "uttarādhrtaḥ" or "uttarādrdhataḥ"?
u (u)
rā (rā)
u (u)
rā (rā)
12.7.14
Is it "uttarārddhataḥ" or "uttarārdhataḥ"?
So it's "uttarārdhataḥ" or "uttarāddhataḥ"?
So it is "uttarārdhataḥ"!
"pūrvavadadānatobhūyo"
Wait, is it "pūrvavadadānato" or "pūrvavadavadānato"?
pū (pū)
pū - rva - va - da - va - dā - na - to
pū (pū)
dā (dā)
तः (taḥ)
Look at: "pūrvavadavadānato" = pūrvavat + avadānataḥ = pūrvavadavadānato!
Yes! pūrvavadavadānato!
भू (bhū)
yo (yo) = "bhūyo"!
"nūcīnābhirevāṃgulībhiravadāya" - wait!
Is it "anūcīnābhiḥ"?
a (a)
nū (nū)
cī (cī)
nā (nā)
vā (vā)
Look: 'aṃ' 'gu' 'lī' 'bhi' 'r' = aṃgulībhir!
a (a)
nū (nū)
cī (cī)
nā (nā)
"darvyāmopyādvitīyahavirbhāgasyatathaivāvadāya |"
- "darvyāmopyā" or "darvyāmopya"?
rvyā (rvyā)
tī (tī)
r (r)
भा (bhā)
vā (vā)
dā (dā)
। (daṇḍa)
There is NO 'ā' on 'pya'! It is "darvyāmopya" + "dvitīya..." = "darvyāmopyadvitīyahavirbhāgasyatathaivāvadāya |"!
rāyatanasvavāyavyakoṇamārabhyāgneyakoṇaparyantaṃprajāpatayaitimanasāsmaransvāhetyuccāryeneraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāviṣmadārūparihu
- "rāyatanasva" vs "rāyatanasya":
In 'svāhetyuccārye', 'sva' is 's' + 'va'.
In line 2, "rāyatanasyanairṛtyakoṇaṃ":
Is it "agnāvidhmadārūparihu"?
In "vidhma":
So it is definitely 'dhma'! "agnāvidhmadārūparihu"!
Wait, look at "neraṃtaryyeṇājyadhārāmagnāvidhmadārūparihu":
Is it "neraṃtaryyeṇa" or "nairaṃtaryyeṇa"?
Wait, look at "svāhetyuccāryeneraṃtaryyeṇa":
Wait, is it "svāhetyuccāryya" or "svāhetyuccārye"?
r (r) on 'ya' = 'ryya'?
Wait, why does it have 'e'? "uccārya" + "nairantaryeṇa"?
Wait, could it be "svāhetyuccārya nairaṃtaryyeṇa"?
12.7.15
svā (svā)
ccā (ccā)
So it is: "svāhetyuccārya nairaṃtaryyeṇa" or "svāhetyuccāryya nairaṃtaryyeṇa"!
svā (svā) he (he) tyu (tyu) ccā (ccā) rya (rya)
रं (raṃ)
ṇā (ṇā)
धा (dhā)
rā (rā)
gnā (gnā)
dā (dā)
rū (rū)
Yes! "svāhetyuccārya nairaṃtaryyeṇājyadhārāmagnāvidhmadārūparihu" (or "svāhetyuccāryya nairaṃtaryyeṇājyadhārāmagnāvidhmadārūparihu").
Wait, is it "uccārya" or "uccāryya"?
Let's check 'पर्य्यन्तं' in line 1:
Let's check 'उच्चार्य':
"tvā | punarājyamādāyāgnerāyatanasyanairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā"
- "punarājyamādāyāgnerāyatanasya" - is it "punarājyam" or "punarājyaṃ"?
Wait, look at: 'pu' 'na' 'rā' 'jya' 'mā' 'dā' 'ya' = "punarājyamādāya"!
No, 'मा' is 'म' + 'आ' (m + ādāya = mādāya)!
So it is "punarājyamādāyāgnerāyatanasya"!
- "nairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca"
Wait, is it "īśānīparyyaṃtaṃ" or "īśānaparyyaṃtaṃ"?
Yes, "nairṛtya"!
- "suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā"
"rśvepūrvabhāgehutvā | punarājyaṃsomāyasvāhetyagnidakṣiṇapārśvetatsamapradeśehutvā | pūrvanihitapātrecarumuddhṛtyapṛthakkṛtyaidamagnayeida"
Wait, look at "punarājyaṃsomāyasvāhetyagnidakṣiṇapārśve":
- "punarājyaṃ" has an anusvara on 'jya': "punarājyaṃ somāya"!
- "agnidakṣiṇapārśve" or "agnerdakṣiṇapārśve"?
Look at 'अग्नि':
a (a)
So it is printed as "agnidakṣiṇapārśve"!
- "tatsamapradeśehutvā |"
- "pūrvanihitapātrecarumuddhṛtyapṛthakkṛtyaidamagnayeida"
Wait, is it "pṛthakkṛtya" or "pṛthak kṛtya"?
No space: "pṛthakkṛtya".
12.7.16
"idamagnayeida"
"damagnīṣomābhyāmiti"
Wait, does line 4 start with "damagnīṣomābhyāmiti" or "magnīṣomābhyāmiti"?
gnī (gnī)
ṣo (ṣo)
mā (mā)
bhyāṃ (bhyāṃ)
'द' (da) 'म' (ma) 'ग्नी' (gnī)...?
'i' 'da' 'ma' 'gna' 'ye'
i (i)
i (i)
1. i (i)
6. i (i)
pṛthakkṛtya (5 aksharas: pṛ, thak, kṛ, tya)
i, da, ma, gna, ye.
i, da!
da, ma, gnī, ṣo, mā, bhyāṃ, m, i, ti...
Wait! Why "इद" and then "दमग्नी..."?
Wait, if line 3 ends with 'ida', and line 4 has 'magnī...', then 'ida' + 'magnīṣomābhyāmiti' = 'idamagnīṣomābhyāmiti'!
"idamagnaye"?
After "pṛthakkṛtya":
i (i)
i (i)
"idamagnaye idamagnīṣomābhyām"?
1. "idamagnaye" (for Agni)
2. "idamagnīṣomābhyām" (for Agnīṣomau)!
Of course! The mantra is "idamagnaye, idamagnīṣomābhyām"!
And the tyāga "इदमग्नीषोमाभ्याम्" begins with "इदम्"!
Line 3: rśve...
i, da, ma, gna, ye.
i (i)
After 'ye' of 'idamagnaye':
i (i)
... पृथक्कृत्य (pṛthakkṛtya)
i (i)
i (i)
Aha! Line 3 ends with: "इदमग्नयेइ"
"i" + "damagnīṣomābhyāmiti" = "idamagnīṣomābhyāmiti"!
Line 2: tvā | ...uttarapā
Line 3: rśve...idamagnayei
Line 4: damagnīṣomābhyāmiti...vibhaktasyacaro
Line 5: rabhimarśaḥ | ...prathamapradhānadevatāca
Line 6: rubhāgamadhyā...darvyāmopyatataścapūrva
Line 7: bhāgāt...agnayesvāhetyā
Line 8: jyabhāgayormadhye...havirbhāgādava
Line 9: dāya...pūrvā
Line 10: rdhāt...bhārgavacyāva
Line 11: nāaurvāḥ ...punardarvyāmupastī
Line 12: ryya...tathaivāvadāya
12.7.17
rāyatanasyavāyavyakoṇamārabhyāgneyakoṇaparyantaṃprajāpatayaitimanasāsmaransvāhetyuccāryyanairaṃtaryyeṇājyadhārāmagnāvidhmadārūparihu
tvā | punarājyamādāyāgnerāyatanasyanairṛtyakoṇaṃtataīśānīparyyaṃtaṃtathaivahutvātyaktvāca suveṇājyamādāyāgnayesvāhetyagneruttarapā
rśvepūrvabhāgehutvā | punarājyaṃsomāyasvāhetyagnidakṣiṇapārśvetatsamapradeśehutvā | pūrvanihitapātrecarumuddhṛtyapṛthakkṛtyaidamagnayei
damagnīṣomābhyāmiticarubhāgadvayamuttarasaṃsthamabhimṛśyāvadānadharmeṇajuhuyāt | evaṃnāmamaṃtrakahome yathādaivataṃvibhaktasyacaro
rabhimarśaḥ | samaṃtrakahometunavibhāgenābhimarśaśca || || athāvadānadharmaḥ || suveṇasrucyājyamupastīryyaprathamapradhānadevatāca
rubhāgamadhyādaṃguṣṭhaparvamātraṃtribhiraṃguṣṭhamadhyamānāmikābhirudagrābhirnakhasaṃsparśamakurvannavadāyadarvyāmopyatataścapūrva
bhāgātprāgagrābhistābhistathaivāvadāyadarvyāmopyapātrasthaṃhavirabhighāryadarvīsthamavattaṃcābhighāryavighūmajvālāgnau agnayesvāhetyā
jyabhāgayormadhyedeśetatpratyagdeśevā''cchādyahavirbhavaddarvyāpārśvenahutvāagnayaidaṃnamametityaktvā punaḥpūrvavaduttarahavirbhāgādava
dāya agnīṣomābhyāṃsvāhetipūrvāhuteḥ prāgbhāgehutvāgnīṣomābhyāmidaṃnamametityajet | paṃcāvattītudarvyāmupastīryyamadhyātpūrvā
rdhātpaścārdhāccatrirahaviṣovadāyābhighāryajuhuyāt | paṃcāvattinastu | jāmadagnyāvatsavidāvārteṣeṇāstathaivaca | bhārgavacyāva
nāaurvāḥ paṃcāvattinaīritāḥ | darśatuagnīṣomasthāneiṃdrāgnibhyāṃsvāhāiṃdrāgnibhyāmidaṃnamametiviśeṣaḥ | punardarvyāmupastī
12.7.18
ryyaprathamahavirbhāgasyauttarārdhataḥ pūrvavadavadānatobhūyo'nūcīnābhirevāṃgulībhiravadāyadarvyāmopyadvitīyahavirbhāgasyatathaivāvadāya
paṃcāvattītuhavirbhāgadvayepiuttarārdhātpūrvārdhāccidvirdviravadāyātrasthamanabhighāryāvattaṃtudvirabhighārya | yadasyetihiraṇyagarbhoniḥ
sviṣṭakṛdatidhṛtiḥ | sviṣṭakṛddhomeviniyogaḥ | oṃ yadasyakarmaṇotyarīricaṃyadvānyūnamihākaraṃ | agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvānsarvaṃ
sviṣṭaṃsuhutaṃkarotume | agnayesviṣṭakṛtesuhutahutesarvaprāyaścittāhutīnāṃkāmānāṃsamardhayitresarvānnaḥkāmāntsamardhayasvāhetiekaṃśru
tyoccāryaagnāvīśānedeśejuhuyāt | sviṣṭakṛteagnayaidaṃnamametityāgaḥ | tatobherūttarataḥsthitāmidhmabaṃdhanajjuṃvistrasyarudrāya
svāhetihutvāpaḥspṛṣṭvāsruveṇaprāyaścittājyāhutīḥsaptajuhuyāt | tatramaṃtrāḥ | ayāścetivimadoyāagniḥpaṃktiḥ | prāyaścittā
jyahomeviniyogaḥ | oṃ ayāścāgnesyanabhiśastīścasatyamitvamayāasi | ayāsāvayāsanyūmūhibheṣajānodhehibheṣajaṃ
svāhāityekaśrutyājuhuyāt | ayāseagnayaidaṃnamama || atodevetidīrghatamāviṣṇurgāyatrī | prāyaścittājyahomeviniyogaḥ
oṃ ato̍de̱vāa̍vaṃtu̱noyato̱viṣṇu̍rvicakra̱me | pṛthi̱vyāḥsa̱ptadhāma̍bhiḥsvāhā̍ | devebhyaidaṃ0 || idaṃviṣṇurme
dhātithirviṣṇurgāyatrī | prāyaścittājyahomevi0 | oṃ i̱daṃviṣṇu̱rvica̍krametre̱dhānida̍dhepa̱daṃ | samū̍ḍhamasyapāṃsu̱resvāhā̍ | viṣṇa
vaidaṃ0 | vyastasamastavyāhṛtīnāṃviśvāmitrajamadagnibharadvājaprajāpatayaṛṣayaḥ agnirvāyusūryaprajāpatayodevatāḥ gāyatryuṣṇi
ganuṣṭubvṛhatpacchaṃdāṃsi prāyaścittājyahomevi0 | oṃ bhūḥsvāhā | agnayaidaṃ0 | oṃbhuvaḥsvāhā | vāyavaidaṃ0 | svaḥsvāhā
12.7.19
sūryāyedaṃ0 | oṃ bhūrbhuvaḥsvaḥsvāhā | prajāpatayaidaṃ0
Linked texts (4)
- Āgniveśyagṛhyasūtra — Agniveśa, Sanskrit
- Prayogaratna (Jagadguru Nārāyaṇa Bhaṭṭa) — Jagadguru Nārāyaṇa Bhaṭṭa, Sanskrit
- Prayogaratna — Kāśīdīkṣita Yājñika 1625, Sanskrit
- Prayogaratna (Bhaṭṭa Nārāyaṇa) — Bhaṭṭa Nārāyaṇa, Sanskrit