Atharvavedabrahmana 12
Atharvavedabrāhmaṇa 12
- Language
- Sanskrit
12.2
ityatharvavedottaragopathabrāhmaṇasya dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ
12.1
om | devapātraṃ vai vaṣaṭkāraḥ | yadvaṣaṭ karoti, devapātreṇaiva
taddevatāstarpayati | atho yadābhiṣṭaṇanto'bhisaṃsraṃ(3) tarpayati,
evametaddevatāstarpayati | yadanu vaṣaṭ karoti, tadyathaivādo'śvānvā
(4)gā vā punarabhyāghāraṃ tarpayati | evameva taddevatāstarpayati, yadanu
vaṣaṭ karoti | dūmānevāgnīnupāsata ityāhurdhiṣṇyānatha kasmāt
pūrvasminnevāgnau juhvati pūrvasminvaṣaṭ karoti | yadeva somasyāgne vohīti anu vaṣaṭ karoti, tenaiva vaṣaṭ karoti, dhiṣṇyān
prīṇāti | atha saṃsthitān somān bhakṣayantītyāhuḥ | yeṣāṃ
nānu vaṣaṭ karoti, tadāhuḥ, kī nu somasya sviṣṭakṛdbhāga dūti
yadeva somasyāgne vohītyanu vaṣaṭ karoti, tenaiva saṃsthitān
somān bhakṣayantītyāhuḥ | sa u eṣa somasya sviṣṭakṛdbhāgaḥ,
yadadyu vaṣaṭ karoti
12.2-2
vajro vai vaṣaṭkāraḥ | sa yaṃ(1), dviṣyāt taṃ manasā dhyāyan
vaṣaṭ kuryāt | tasmiṃstadvajramāsthāpayati | ṣaḍiti vaṣaṭkaroti
ṣaḍḍā ṛtavaḥ, ṛtūnāmāpyai | vauṣaḍiti vaṣaṭ karoti | asau vāva
vau ṛtavaḥ ṣaṭ, etameva tadṛtṣvādadhāti, ṛtuṣu pratiṣṭhāpayati
tadu ha smāha, vai ta etāniva(2) etena ṣaṭ pratiṣṭhāpayati
dyaurantarikṣe pratiṣṭhitā, antarikṣaṃ pṛthivyāṃ, pṛthivyapsu, āpaḥ
satyena, satyaṃ brahmaṇi, brahma tapasi | ityetā eva taddevatāḥ
pratiṣṭhānyāḥ pratiṣṭhantīridaṃ sarvamanupratiniṣṭhati | pratitiṣṭhati
prajayā paśubhiḥ, ya evaṃ deva
12.3
trayo vai vaṣaṭkārāḥ, vajro dhāmacchadaktaḥ (3) | sa yadevoccairbalavaṣaṭ karoti, sa vajrastanta (4) praharati dviṣate bhrātṛvyāya, badhaṃ
yosya stṛtyaḥ, tasmai 'starotave(1) | tasmāt sa bhrātṛvyavatā(2)
vaṣaṭ kṛtyaḥ | atha yaḥ sa yaḥ santato nirhrāṇacche(3) svadhāmacchat,
tantaṃ prajāśca paśavaścānūpatiṣṭhante | tasmāt sa prajākāmena paśukāmena vaṣaṭkṛtyaḥ | atha yenaiva ṣaṭ parārdhoti,(4) sa ṛkto
ritktātmānaṃ(5) riṇakti yajamānasya | pāpīyān vaṣaṭkarttā
bhavati, pāpīyān yasmai vaṣaṭ karoti | tasmātsasyāśanviyāt
kiṃsvit sa yajamānasya pāpabhadramādriyeteti ha smāha, yosya vaṣaṭ
karttā bhavati, atraibainaṃ yathā kāmayeta tathā kuryyādyaṃ kāmayeta
yathaivānījānobhūttathaivajānaḥ syāditi | yathaivāsyacaṃ brūyāttathaivāsya vaṣaṭkuryyāt | samānamevainaṃ tat karoti, yadkāmayeta
pāpīyān syāditi | uccaistarāmasyacaṃ brūyānnīcaistarāvaṣaṭ(6)
kuryyāt | pāpīya samevainaṃ tat karoti, yaṃ kāmayeta śreyān
syāditi | nīcaistarāmasyacaṃ brūyāduccai starānvaṣaṭ kuryyāt,
śreyā samevainaṃ tat karoti, śriya evainaṃ tacchriyamadadhāti
12.4
yasyai devatāyai havirgṛhītaṃ syāt, tāṃ manasā dhyāyan vaṣaṭ
kuryāt | sākṣādeva taddevatāṃ prīṇāti, pratyakṣāddevatāṃ parigṛhṇāti | saṃtatamṛcā vaṣaṭkṛtyaṃ santatyai sandhīyate prajayāpaśubhiḥ, ya evaṃ veda
12.5
vajro vai vaṣaṭkāraḥ | sa u eṣa prahṛtaḥ, 1) śāṃtohīdāya
tasya ha na sarva eva śāntiṃ veda no pratiṣṭhāṃ | tasmādāpyetarhi bhūyānsiva mṛtyuḥ, tasya haiṣaiva śāntireṣā pratiṣṭhā, yadvāgiti | vaṣaṭkṛtya vāgityanumantrayate, vaṣaṭkāra mā māṃ pramṛkṣo māhaṃ tvāṃ pramṛkṣaṃ
bṛhatā mana upahvaye vyānena śarīraṃ pratiṣṭhāmi, pratiṣṭhāṃ gacchan
pratiṣṭhāṃ mā gamayediti | tadu ha smāha, dīrghamevaitat sadaḥ
prabhojaḥ | saha oja ityanumantrayeta, ojaśca ha vai sahaśca
vaṣaṭkārasya priyatame tanvau priyābhyāmeva tattanūbhyāṃ samardhayati
priyayā tanvā samṛdhyate, ya evaṃ veda
12.6
vāk ca ha vai prāṇāpānau ca vaṣaṭkāraḥ, te vaṣaṭkṛtevaṣaṭkṛte vyutkrāmanti | tānanumantrayate, vāgojaḥ saha ojo mayi
prāṇāpānāviti | vācaṃ caiva tat prāṇāpānau ca hotā ātmani
pratiṣṭhāpayati, sarvamāyureti, na purā jarasaḥ pramīyate, ya evaṃ veda
śanno bhava hṛda āpīta indro piteva somasūnave suśevaḥ | sakheva
sakhya uru śam̐sa dhīraḥ pra ṇa āyurjīvase soma tārīrityātmānaṃ
pratyabhimṛśati, īśvaro vā eṣo pratyabhimṛṣṭo yajamānasyāyuḥ pratyavihartuṃma̍narihanmābhakṣayediti | tadyadetena pratyabhimṛśati, āyurevāsmai tat pratirate | āpyāyasvasa̍ṃtepayom̐sīti hābhyāṃ camasānāpyāyayatyabhirūpābhyāṃ | yad yajñebhirūpaṃ, tat samṛddhaṃ
12.7
prāṇā vā ṛtuyājāḥ, tayadṛtuyājaiścaranti, prāṇāneva tayajamāne dadhati | ṣaḍatuneti yajanti, prāṇameva tayajamāne dadhati
catvāra ṛtubhiryajanti, apānameva tayajamāne dadhati | dvimaituneti upariṣṭād, vyānameva tayajamāne dadhati| sa cāsusambhṛtastredhāvihṛtaḥ(1), prāṇopāno vyāna iti | tato'nyata guṇitamtathāha
yajamānaḥ, sarvamāyuretyasmiṃlloka ādhītyāpnotyamṛtatvamakṣitaṃ svarge
loke | te vā ete prāṇā eva, yadṛttuyājāḥ | tasmādanavānaṃ(2)
tato yajanti(3), prāṇānāṃ santatyai | santatā iva hīme prāṇāḥ
atho ṛtavo vā ṛtuyājāḥ | sa॰sthānuvaṣaṭkāraḥ | yotānruvaṣaṭ (4) kuryyāt, asa॰sthitānṛtūn saṃsthāpayet | yastaṃ taca
brūyāt, asa॰sthitānṛtūn samatiṣṭhi | yo duḥsamanubhaviṣyatīti(5), śaśvattathā syāt
12.8
tadāhuḥ, yaddhotā yakṣaddhotā yakṣaditi, maitrāvaruṇo hoce preṣyati, atha kasmāddotṛbhyaḥ sadbhyo hocāśaṃsibhyo hotā yakṣaddhotā
yakṣaditi(6) preṣyatīti | vāgve hotā, vāk sarva ṛtvijaḥ, vāg
yakṣadvāg yakṣaditi | atho sarve vā ete saptahotāropi vā
ṛcābhyuditaṃ, saptahotāra ṛtuthā yajantīti | atha ya upariṣṭād
saṃvatsaraḥ, saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ, prajāpatiryajñaḥ | sa yotra bhakṣayedyastaṃ tatra brūyāt, aśānto bhakṣo nānuvaṣaṭkṛta ātmānamantaragān jīviṣyātīti | tathā hāsyādyo(1) vai bhakṣayet,(2) prāṇo
dvādaśarcaṃjāmitāyai, te vai dvādaśa bhavanti, dvādaśa ha vai māsāḥ,
bhakṣaḥ prāṇa ātmanamantaragāditi | tathaiva ha bhavati limpediti
vāva jighrettatra(3) ta dvidevatyeṣu(4) ceti, tadu tatra śāsanaṃ vedayante(5) atha yadamū vyabhicarato nānāntyonyamanuprapadyete adhvaryyū
tasmādṛtūṃstūṃnāṃnuprapadyete
12.6-2
prajāpatirvai yat prajā asṛjata, tā vai tāntā asṛjata | tā
hiṅkāreṇaivābhyajighrat | tāḥ prajā amāran(6), taddahyate vā etadyajño yahavīṃṣi pacante | yat somaḥ sūyate, yat paśurālabhyate,
hiṅkāreṇa vā etat prajāpatirhi tamabhijighrati, yajñasyāhatāyai
(7)yajñasyāsyai yajñasya vīryyavattayā iti | tasmādu hiṅkriyate,
tasmādu ya eva pitā putrāṇāṃ mūrddhati, sa śreṣṭho bhavati, prajāpatirhi tamabhijighrati | yacchakunirāṇḍamadhyāste(8) yatra sūyate,
tadvi sāpi hiṅkṛṇoti | atho khalvāhuḥ, maharṣirvā (1) etadyajñasyāgre geyamapaśyat | tadetadyajñasyāgre geyaṃ, yadiṅkāraḥ | taṃ
devāśca ṛṣayaścābruvan, vasiṣṭhoyamastu, yo no yajñasyāgre geyamadrāgiti(2) | tadetadyajñasyāgre geyaṃ, yadiṅkāraḥ | tato vai sa
devānāṃ śreṣṭhobhavat | ye na vai śreṣṭhaḥ, tena vasiṣṭhaḥ | tasmād
yasminvāsiṣṭho brāhmaṇaḥ syāt, taṃ dakṣiṇāyā nāntarīyāt | tathā
hāsya prīto hiṅkārī bhavati | atha devāśca ha vā ṛṣayaśca
yadṛksāme apaśyan | te ha smaine(3) apaśyan | te yatraine apaśyan, tata evainaṃ sarvaṃ dohamaduhan | te vā ete dugdhe yātayāme,
ya ṛksāme | te hiṅkāreṇaivāpyāyete | hiṅkāreṇa vā ṛksāme āpīne yajamānāya dohaṃ duhāte | tasmādu hiṅkṛtyādhvaryavaḥ
somamabhiṣuvanti | hiṅkṛtyodgātāraḥ sāmnā stuvanti | hiṅkṛtyokthaśa ṛtvijyaṃ kurvanti | hiṅkṛtyātharvāṇo brahmatvaṃ kurvīnta
tasmādu hiṅkriyate | prajāpatirhi tamabhijighrati | atho khalvāhuḥ, eko vai prajāpatervrataṃ bibhartti gaurèva, tadubhaye paśava
upajīvanti, ye ca grāmyā ye cāraṇyā iti
12.10
devaviśaḥ kalpayitavyā ityāhuḥ, chandasi pratiṣṭhāpyamiti
śaꣵsāvomityāhvayate, prātaḥsavane trākṣareṇa | śaṃsāvo daivetyadhvaryuḥ
pratigṛhṇāti | pañcākṣaraṃ tat aṣṭākṣaraṃ sampadyate | aṣṭākṣarā
vai gāyatrī, gāyatrīmevaitat(1)| purastāt prātaḥsavane cīkḷpatā(2)
mukthaṃ vācītyāha, śastvā caturakṣaramomukthaśā ityadhvaryuḥ
pratigṛṇāti | caturakṣaraṃ tat, aṣṭākṣaraṃ sampadyate | aṣṭākṣarā
vai gāyatro, gāyatrīmevaitat | ubhayaḥ prātaḥsavane cīkḷpatā
(3)madhvaryyo śaṃsāvomityāhvayate | mādhyandine ṣaḍakṣareṇa śaṃsā
vo daivetyadhvaryuḥ pratigṛṇāti | pañcākṣaraṃ tadekādaśākṣaraṃ sampadyate | ekādagākṣarā vai triṣṭup, triṣṭubhamevaitat | purastān
mādhyandine cokḷpatā(4)mukthaṃ vācīndrāyetyāha, śastvā ṣaḍakṣaramomukthaśā yajetyadhvaryuḥ pratigṛṇāti | pañcākṣaraṃ tadekādaśākṣaraṃ
sampadyate | ekādaśākṣarā vai triṣṭup, triṣṭubhamevaitat | ubhayato
mādhyandine cokḷpatā(5) madhvaryyo śaᳵśaᳵsāvomityāhvayate | tṛtīyasavane saptākṣareṇa śaᳵsāvaudaivetyadhvayaḥ pratigṛṇāti | pañcākṣaraṃ
tadvādaśākṣaraṃ sampadyate | dvādaśākṣarā vai jagatī, jagatīmevaitat
purastāttṛtoyasavane cīkḷpatā(6)mukthaṃ vācīndrāya devebhya ityāha,
śastvā navākṣaramomukthaśā ityadhvaryuḥ pratigṛṇāti | cākṣaraṃ
tad dvādaśākṣaraṃ sampadyate | dvādaśākṣarā vai jagatī, jagatīmevaitat
ubhayatastṛtīyasavane cīkḷpatā(7) mityetadvai chandaḥ, chandasi pratiṣṭhāpayati | kalpayatyeva devaviśaḥ, ya evaṃ veda | tadapyeṣābhyanūktā,
yadgāyatre adhigāyatramāhitamiti
12.11
athaitannānācchandāṃsyantareṇa gartā iva | athaite aviṣṭhe baliṣṭhe
nāntare ṇva te tābhyāṃ (1) pratipadyate, tadvarttaskandaṃ rohasyarūpaṃ svargaṃ
tadanu vā na(2) saṅkrāmit | amṛtaṃ vai praṇavaḥ, amṛtenaiva tat
mṛtyuṃ tarati | tadyathā mantreṇa vā vaṇśena vā garttaṃ saṅkrāmet,
evaṃ tat praṇavenopasantanoti | brahma ha vai praṇavaḥ, brahmaṇaivāsmai tadraddhyopasantanoti | śuddhaḥ praṇavaḥ syāt prajākāmānāṃ makarāntaḥ
pratiṣṭhākāmānāṃ makarāntaḥ praṇavaḥ syāditi haika āhuḥ | śuddha iti
tveva sthitau mīmāṃsitaḥ praṇavaḥ | athāta iha śuddha iha pūrṇa iti,
śuddhaḥ praṇavaḥ syācchastrānuvacanayormmadhya iti, ha smāha kauṣītakiḥ | tatha saṃhitaṃ bhavati makarāntovasānārthe | pratiṣṭhā vā avasānaṃ, pratiṣṭhityai eva | athobhayoḥ kāmayorāptyā eto vai chandaḥpravāhāvaraṃ chandaḥ paracchandotipravahataḥ, tasyāyurnachinatti, chandasāṃ
chandotiprotaṃ syāt, yataiva yaṃ didhyāttaṃ manasā praiva vidhye (3) chandasāṃ
krandatve dravati vācaṃ vā śroṣyata iti | triḥ prathamāṃ triruttamāmanvāha, yajñasyaiva tadbarhisau nahyati, kṣemme balāyāvisraṃsāya | yadyapi
chandaḥ prātaḥsavane yujyetārddharcaśa eva tasya śaṃsyaṃ (4) gāyatrā
rūpeṇa | atho prātaḥsavanarūpeṇeti, na triṣṭubjagatyāvetāsmiṃ
sthānerddharcaśasye yat kiñcicchandaḥ prātaḥsavane yujyetāṃ (5) paccha
evainayoḥ śasyamiti sā sthitiḥ
12.12
athāta ekāhasya prātaḥsavanaṃ | prajāpatiṃ ha vai yajñaṃ tanvānaṃ
bahiṣpavamāna eva mṛtyuṃ mṛtyupāśena pratyupākrāmata | sa āgneyyā
gāyatryājyaṃ pratyapadyata | mṛtyurvāva taṃ paśyat(1)| prajāpatiṃ paryyakrāmat | taṃ sāmājye'sodat | sa vāyavyā pra u gaṃ pratyapadyata | mṛtyurvāva taṃ paśyat(2)| prajāpatiṃ paryyakrāmat | taṃ mādhyandine pavamāne
sodat | sa aindrā triṣṭubhā marutvatīyaṃ pratyapadyata | mṛtyurvāva taṃ
paśyat(3) | prajāpatiṃ paryyakrāmat(4)| sa tenaiva draviṇe pūrvī
niṣkevalyasya stotriyamāsīdat, tamastṛṇot | tasmādu ya eva
pūrvvamāsodati, sa tat stṛṇute | vidvān mṛtyuranavakāśamapādravat, aśrūꣵsat, itaro niṣkevalyaṃ | tasmādekamevokthaṃ hotā
marutvatīyena pratipadyate | niṣkevalyamevātra hi prajāpatiṃ mṛtyuryyajahāt
12.13
mitrāvaruṇāvabravīt, yuvaṃ na imaṃ yajñasyāṅgamanusamāharatāṃ,
maitrāvaruṇīyāṃ | tathetyabrūtāṃ | tau sayujau sabalau bhūtvā prāsahā
mṛtyumatyetāṃ| tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāṃ maitrāvaruṇīyāṃ(5)
tasmān maitrāvaruṇaḥ prātaḥsavane maitrāvaruṇāni śaṃsati| tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāṃ| yadveva maitrāvaruṇāni śaṃsati, prati
vāṃ sūra udite vidhema namobhirmitrāvaruṇota havyaiḥ | uta vāmuṣaso budhniḥ(1) sākaṃ sūryyasya raśmibhiriti ṛcābhyanūktaṃ
mā no mitrāvaruṇā no gantaṃ riśādaseti, maitrāvaruṇasya
stotriyānurūpau | pra vo mitrāya gāyateti ukthamukhaṃ | pra mitrayorvaruṇayoriti paryāyaḥ | āyātaṃ mitrāvaruṇeti yajati | eta
eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na hyanārāśam̐sāḥ sodanti
12.14
indramabravīt, tvaṃ na imaṃ yajñasyāṅgamanusamāharan brāhmaṇācchaṃsīyāṃ | kena saheti | sūryyeṇeti | tathetyabrūtām | tau sayujau
sabalo bhūtvā prāsahā mṛtyumalyetām | tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāṃ brāhmaṇācchaṃsīyāṃ | tasmād brāhmaṇācchaṃsī
prātaḥsavana aindrāṇi sūryyanyaṅgāni śam̐sati | tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāṃ | yadeva aindrāṇi sūryyanyaṅgāni śam̐sati,
indra piva pratikāmaṃ sutasya prātaḥsāvastava hi pūrvapītiriti
ṛcābhyanūktam | āyāhi suṣumāhita ā no yāhi sutāvata
iti brāhmaṇācchaṃsina stotriyānurūpau | ayamu tvā vicarṣaṇa
iti ukthamukhaṃ | udvedabhiśrutāmaghamiti paryāyaḥ | indra kratuvidamiti yajati | ete eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti, vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭ karoti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na hyanārāśam̐sāḥ sīdanti
12.15
indrāgnī abravīt, yuvanna imaṃ yajñasyāṅgamanusamāharatāmacchāvākīyāṃ | tathetyabrūtām | tau sayujo sabalo bhūtvā
prāsahā mṛtyumatyetām | tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāmacchāvākīyāṃ | tasmādacchāvākaḥ prātaḥsavana aindrāgnāni
śaṃsati | tau hyasyaitadyajñasyāṅgamanusamāharatāṃ | yadvaivendrāgnāni
śaṃsati, prātaryāvabhirāgatandevebhirjenyā vasū | indrāgnī somapītaya iti, ṛcābhyanūktam | indrāgno āgatantauśā vṛtrahaṇā
huva iti, acchāvākasya stotriyānurūpau | iṃdrāgnī apasasparautyukthamukhaṃ | ihendrāgnī upahvaya iti paryāsaḥ | indrāgnī āgatamiti, yajati | ete eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭ karoti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na hyanārāśam̐sāḥ sīdanti
12.16
atha śaṃsāvomiti, stotriyāyānurūpāyokthamukhāya paridhānīyāyai iti, catuṟścaturāhvayante(1)| catasro vai diśaḥ, dikṣu tat pratitiṣṭhante(2)| atho catuṣpādaḥ paśavaḥ, paśūnāmāptyai | atho caturdhvāṇo hi prātaḥsavane hotrakāḥ | tasmāccatuḥsarve gāyatrāṇi
śaṃsanti | gāyatraṃ hi prātaḥsavanaṃ sarve samavatībhiḥ paridadhati
tadyat samavatībhiḥ paridadhati, anto vai paryāsonta udarkaḥ, antenaivāntaṃ paridadhati | sarve mahatībhiryajanti, tadyat mahatībhiryajanti | sarve sutavatobhiḥ pītavatībhirabhirūpābhiryajanti | yadyajñe'bhirūpaṃ, tatsamṛddhaṃ | savaḍanuvaṣaṭ kurvanti, sviṣṭakṛttvā anuvaṣaṭkārī net sviṣṭakṛtamantarayāmeti | ayaṃ vai lokaḥ prātaḥsavanaṃ | tasya pañca diśaḥ pañcokthāni | prātaḥsavanasya sa etaiḥ
pañcabhirukyairetāḥ pañca diśa āpnotyetāḥ pañca diśa āpnoti
12.17
ghnanti vā etatsa somaṃ, yadabhiṣuṇvanti | yajñaṃ vā etad ghnanti,
yadakṣiṇā nīyante | yajñaṃ vā etāḥ satrakṣipyanti, taddakṣiṇānāṃ
dakṣiṇatvaṃ | svargo vai loko mādhyandinaṃ savanaṃ | yanmādhyandine
savane dakṣiṇā nīyante, svargasya lokasya samaṣṭyai | bahudeyaṃ setuṃ vā
etat yajamānaḥ saṃskurute svargasya lokasyākrāntyai prajākrāntyai
dvābhyāṃ gārhapatye 1) juhotyadhvaryuḥ, asyākrāntenākramayatyāgneyyāgnoodhe, antarikṣaṃ tena | yanmādhyandine savane dakṣiṇā nīyante,
svarga etena loke hiraṇyaṃ haste bhavati | atha nayati, satyaṃ vai
hiraṇyaṃ, satyenaivenaṃ tannayati agreṇa gārhapatyaṃ jaghanena rudontarāgnodhīyañca sadaśca | tā udīcīrantarāgnīdhīyañca sadaśca
cātvālotsṛjanti | etena ha sma vā aṅgirasaḥ svargaṃ lokamāyan | tā vā etāḥ panthānamabhivahanti
12.18
agnīdhre 2) agre dadāti | yajñamukhaṃ vā agnīt, yajñamukhenaiva
tadyajñamukhaṃ samardhayati | brahmaṇe dadāti | prājāpatyo vai brahmā,
prajapatimeva tena prīṇāti | ṛtvigbhyo dadāti, hotrā eva tayā
prīṇāti | sadasyebhyo dadāti, somapīthastayā niṣkrīṇīte | na hi
tasmā arhati somapīthaḥ, tayā niṣkrīṇīyāt | yāṃ śuśruṣatra ārdhayāya dadāti, devaloke tayādrnoti| yāmaśuśrūṣave'nārṣeyāya dadāti,
manuṣyaloke tayādrnoti | yāṃ prasṛptāya dadāti, vanaspatayastayā
prathante | yāṃ yācamānāya dadāti, bhrātṛvyantayā jinvaute | yāṃ
bhoṣāccakraṃ, tayā brahmātīyāt | yāṃ pratinudante, sā vyāghro dakṣiṇā| yastāṃ punaḥ pratigṛhṇīyāt, vyāghrī hyenaṃ bhūtvā pralbīnīyāt
anyayā saha pratigṛhṇīyāt, atha hainanna pralvīnāti
12.16-2
yadgāṃ dadāti, vaiśvadevī vai gauḥ, viśveṣāmeva taddevānāṃ tena
priyaṃ dhāmopaiti | yadajaṃ dadāti, āgneyo vā ajaḥ, agnereva tena
priyandhāmopaiti | yadaviṃ dadāti, ābyantenāpajayati | yatkṛtānnaṃ
dadāti, māṃsantena niṣkrīṇīte | yadano vā ratho vā, śarīrantena
yadvāso dadāti, bṛhaspataṃ tena | yaddhiraṇyaṃ dadāti, āyustena
varṣīyaḥ kurute | yadaśvaṃ dadāti, sauryyo vā aśvaḥ, sūryyasyaiva tena
priyandhāmopaiti | antataḥ prati harve deyaṃ | raudro vai pratiharttā,
rudrameva tannirvajayati | yanmadhyataḥ pratiharve dadyāt, madhyato
rudramanvavasyet| svarbhānuva asuriḥ sūryyantamasāvidhyat | tadatrirapanunoda | tadatriranvapaśyat | yadātreyāya hiraṇyaṃ dadāti,
tama eva tenāpahate | atho jyotirupariṣṭāddhārayati, svargasya
lokasya samaṣṭyai
12.20
athāta ekāhasyaiva mādhyandinam | ṛk ca vā idamagre sāma
bāstāṃ(1), saiva nāmargāsīt | amo nāma sāma, sā vā ṛk sāmopāvadat, mithunaṃ sambhavāva prajātyā iti(2) | netyabravotsāma, jyāyān
vā ato mama mahimeti | te dve bhūtvopāvadatām | te na prativacanaṃ
samavadata| tāstisro bhūtvopāvadan | yat tisro bhūtvopāvadan, tat
tisṛbhiḥ samabhavat | yat tisṛbhiḥsamabhavat, tasmāttisṛbhiḥ stuvanti, tisṛbhirudgāyanti, tisṛbhirhi sāma sammitaṃ bhavati | tasmādekasya bahvyo jāyā bhavanti, na hyekasyā bahavaḥ sahapatayaḥ | yadvai tatsā
cāmaśca samavadatām, tat sāmābhavat | tat sāmnaḥ sāmatvaṃ
sāmaṃ bhavati śreṣṭhatāṃ gacchati | yo vai bhavati, sa sāmaṃ bhavati
asāmānya iti ha nindante | te vai pañcānyaṅbhūtvā pañcānyaṅbhūtvā
kalpetām, āhāvaśca hiṅkāraśca prastāvaśca prathamā codgīthasya
madhyamā ca pratihāraścottamā ca nidhanañca vaṣaṭkāraśca | te yat
pañcānyaṅbhūtvā pañcānyaṅbhūtvā kalpetāṃ, tasmādāhuḥ, pāṅkto yajñaḥ
pāṅktāḥ paśava dūti | yadu virājaṃ daśanīmabhisampadyeyātāṃ,
tasmādāhurvirājo yajño daśamyāṃ pratiṣṭhita iti| yadu bṛhatyāḥ
pratipadyate | bārhato vā eṣaḥ, ya eṣastapati | tadenaṃ svenarūpeṇa
samardhayati | dve tisraḥ karoti | punarādāyaṃ prajāyai rūpaṃ dvandvivāyo bhavataḥ | tata upaprajāyate
12.21
ātmā vai stotriyaḥ, prajā anurūpaḥ, patnī dhāyyā, paśavaḥ
pragāthaḥ, grahāḥ(1) sūktaṃ, yadantarātman, tannivit, pratiṣṭhā paridhānīyā, annaṃ yājyā | so'smiṃśca loke bhavatyamuṣmiṃśca prajayā
ca paśubhiśca gṛheṣu bhavati, ya evaṃ veda
12.22
stotriyaṃ śaṃsati | ātmā vai stotriyaḥ, sa madhyamayā vācā
śaṃsatya ātmānamevā asya tat kalpayati | anurūpaṃ śaṃsati,
prajā vā anurūpaḥ, tasmāt pratirūpamanurūpaṃ kurvanti | pratirūpo
haivāsya pra jāyāmājāyate nāpratirūpaḥ | tasmāt pratirūpamanurūpaṃ
kurvanti | sa uccaistarāmiva śaṃsyyaḥ, prajāmivāsya tacchreyasīṃ
karoti | dhāyyāṃ śaṃsati, patno vai dhāgyā, sā nocaistarāmiva
śaṃsyā | prativādinī haivāsya gṛheṣu patnī bhavati, yastaivaṃ
vidvān nocaistarāmbāyāṃ śaṃsati | pragāthaṃ śaṃsati, paśavo vai
pragāthaḥ, sa kharavatyā vācā śaṃsyyaḥ | paśavo vai pragāthaḥ, paśavaḥ
svaraḥ, paśūnāmāptyai sūktaṃ śaṃsati | gṛhā vai sūktaṃ, prativotaṃ tat,
prativotatatayā vācā śaṃsavyam | sa yadyapi ha dūrāt paśūṃllabhate, gṛhānevainānājigamiṣati | gṛhā hi paśūnāṃ pratiṣṭhā
nividaṃ śaṃsati, yadantarātman, tannivit, tadevāstha tat
kalpayati | paridhānīyāṃ śaṃsati, pratiṣṭhā vai paridhānīyā, pratiṣṭhāyā evainamantataḥ pratiṣṭhāpayati | yājyayā yajati, annaṃ vai
yājyā, annādyamevāsya tat kalpayati | mūlaṃ vā etadyajñasya,
yaddhāyyāśca yājyāśca | tadyadanvāḥ anyā (1) dhāyyāśca yājyāśca kuryurunmūlameva tadyajñaṃ kuryuḥ | tasmāttāḥ sāmānya eva syuḥ
12.23
tadāhuḥ, kindevalyo yajña iti | aindra iti brūyāt, aindre vāva
yajñe sati yathābhāgamanyā devatā nvavāyan | tā prātaḥsavane
marutvatīye tṛtīyasavane ca | atha haitat kevala mevendrasya, yadūrdhvaṃ marutvatīyāt | tasmāt sarve niṣkevalyamani śaṃsanti | yadeva niṣkevalyāni, tat svargasya lokasya (2) rūpaṃ | ya hevaniṣkevalyani, ekaṃ
ha vā agre savanamāsīt prātaḥsavanameva | atha haitaṃ prajāpatirindrāya jyeṣṭhāya putrāyaitat savanaṃ niramimata, yan mādhyandinaṃ savanaṃ
tasmān mādhyandine savane sarve niṣkevalyrāni śaṃsanti | yadeva
niṣkevalyrāni, tat svargasya lokasya rūpaṃ | yaddeva niṣkevalyrāni,
yā ha vai devatāḥ prātaḥsavane hotā śaṃsati, tāḥ śastvā hotrāśaṃsino'nuśaṃsanti | maitrāvaruṇaṃ tṛcaṃ pra u ge hotā śaṃsati, tadubhayaṃ
maitrāvaruṇaṃ | maitrāvaruṇaṃ maitrāvaruṇo'nuśaṃsati | aindraṃ tṛcaṃ pra u
ge hotā śaṃsati, tadubhayamaindraṃ | aindraṃ brāhmaṇācchaṃsyanuśaṃsati,
aindrāgnaṃ tṛcaṃ pra u ge hotā śaṃsati, tadubhayamaindrāgnaṃ | aindrāgnamacchāvāko'nuśaṃsati | atha haitat kevalamevendrasya, yadūrddhaṃ marutvatīyā | tasmāt sarve niṣkevalyrāni śaṃsanti | yadeva niṣkevalyrāni,
tat svargasya lokasya rūpaṃ | yaddeva niṣkevalyrāni, yaddedadevīrabhisaṃhiṣṭhamāyā athābhavat kevalaḥ somo asyeti ṛcābhyanūktaṃ | devān
ha yajantanvānā asurarakṣāṃsyajighāṃsan | te'bruvan, vāmadevaṃ tvaṃ
na imaṃ yajñaṃ dakṣiṇato gopāyeti, madhyato vasiṣṭhaṃ, uttarato
bharadvājaṃ, sarvānanu viśvāmitraṃ | tasmān maitrāvaruṇo vāmadevāt
pracyavate, vasiṣṭhādbrāhmaṇācchaṃsī, bharadvājādacchāvākaḥ, sarve viśvāmitrāt | eta evāsmaitadṛṣayo haraharnnamagā apramattā yajñaṃ
rakṣanti, ya evaṃ veda ya evaṃ veda
12.3-2
ityatharvavedottaragopathabrāhmaṇasya tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ
12.1-2
om | kayā naścitra ābhuvat kayā tvaṃ na ūtyeti maitrāvaruṇasya stotriyānurūpau | kastamindra tvā vasumivi bārhataḥ pragāthaḥ | tasyopariṣṭādbrāhmaṇaṃ | sadyo ha jāto vṛṣabhaḥ kanīna iti
ukthamukham| evā tvāmindra vajinnaveti paryāyaḥ | uśannuṣuṇaḥ(1)
sumanā upāka iti yajati | etāmeva taddevatāṃ yathābhāgaṃ proṇāti, vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti,
na hvānārāśa9sāḥ sīdanti
12.2-3
taṃ vodasma mṛtīṣahaṃ tatvā yāmi suvīryamiti brāhmaṇācchaṃsinaḥ stotriyānurūpau | udu tye madhumattamā gira iti bārhataḥ
pragāthaḥ | paśavo vai pragāthaḥ, paśavaḥ svaraḥ, paśūnāmāptyai | ato madhyaṃ
vai sarveṣāṃ chandasāṃ bṛhatī, madhyaṃ mādhyandinaṃ savanānāṃ, tanmadhyanaiva madhyaṃ samardhayati | indraḥ pūrbhidātiraddāsamarkairityukthamukhaṃ
udu brahmāṇyāairataśravasyeti paryāyaḥ | evedindraṃ vṛtraṇaṃ vajratrāhumiti,
paridadhāti | vasiṣṭhāso abhyarcanti, arkairiti | annaṃ vā arkaḥ,
annādyamevāsmai tatparidadhāti | sa na stuto vīravadvātu gomaditi,
prajāñcaivāsmai tatpaśūṃścāśāste | yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā na iti,
svastimato rūpasamṛddha | etadvai yajñasya samṛddhaṃ, yat rūpasamṛddhaṃ | yat
karma kriyamāṇamṛgyajurvābhivadati, svasti tasya yajñasya pāramaśnute
ya evaṃ veda yasyaivaṃ vidvān brāhmaṇācchaṃsī etayā paridadhāti
ṛjīṣī vajrī vṛṣabhasturoṣāḍiti yajati | etāmeva taddevatāṃ
yathābhāgaṃ prīṇāti, vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti | pratyevābhimṛśantenāpyāyayanti, na hvānārāśa9sāḥ sīdanti
12.3-3
tarobhirvovidadvasuntaraṇiritpipāsatoti, acchāvākasya stotriyānurūpau | uddivasya ricata iti, bārhataḥ pragāthaḥ | tasyoktaṃ
brāhmaṇaṃ | bhūya idāvṛdhe vīyryāyeti ukthamukham | imāmūṣu prabhṛtiṃ
sātayedhā iti, paryāsaḥ | tasya daśamomuddharati | ghorasya vā
āṅgirasasyaitadārṣaṃ nedyajñaṃ nirddahet śasyamānaṃ pibā varddhasva tava
ghā sutāsa iti yajati | etāmeva taddevatāṃ yathābhāgaṃ prīṇāti
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭ karoti | pratyevābhibhṛśante nāpyāyayanti, na
hyanārāśaśaṃsāḥ sodanti
12.4-2
athādhvaryyo śam̐sāvomiti, stotriyānurūpāya pragāthāyokthamukhāya paridhānīyāyā iti, pañcakṛtva āhvayante | pañcapadā
paṅktiḥ, pāṅkto yajñaḥ | sarve aindrāṇi traiṣṭubhāni śaṃsanti | aindraṃ
hi traiṣṭubhaṃ mādhyandinam̐ savanaṃ | sarve samavatībhiḥ paridadhati,
tadyat samavatībhiḥ paridadhati | anto vai paryāsonta udarkaḥ,
antenaivāntaṃ paridadhati(1) | sarve mahatobhiryajanti, tadyat mahatobhiryajanti | sarve sutavatobhiḥ pītavatobhirabhirūpābhiryajanti
yadyajñebhirūpaṃ, tat samṛddhaṃ | sarvenuvaṣaṭ kurvanti, sviṣṭakṛttvā
anu vaṣaṭkāro net sviṣṭakṛtamantarayāmeti | antarikṣaloko
mādhyandinaṃ savanaṃ | tasya pañca diśaḥ, pañcokthāni mādhyandinasya
savanasya | sa etaiḥ pañcabhirukthairetāḥ pañca diśa āpnotyetāḥ
pañca diśa āpnoti
12.5-2
atha yaddopāsanaṃ tṛtīyasavana upāsyante, pitṝneva tena prīṇā
ti | upāṃśu pātnīvatasyāgnīdhro yajati, reto vai pātnīvataḥ,
upāṃśviva vai retaḥ sicyate, navānuvaṣaṭkaroti, nedretaḥ siktaṃ
saṃsthāpayāmīti | asaṃsthitamiva vai retaḥ siktaṃ samṛddhaṃ | saṃsthā vā
eṣā, yadanuvaṣaṭkāraḥ | tasmānnānuvaṣaṭ karoti | neṣṭurupasthe
dhiṣṇāānte vāsīno bhakṣayanti, patnībhājanaṃ vai neṣṭā, agnīt
patnīṣu reto dhatte, retasaḥ siktāḥ prajāḥ prajāyante prajānāṃ
prajananāya | prajāvān prajanayiṣṇurbhavati prajāyai | prajāyate prajayā
paśubhiḥ, ya evaṃ veda
12.6-3
atha śākalāṃ juhvati | tadyathāhirjīrṇāyāstvaco nirmucyeta
iṣīkā vā muñjāt, evaṃ haivaite sarvasmātpāpamanaḥ sampramucyante,
ye śākalāṃ juhvati | droṇakalaśe dhānā bhavanti, tāsāṃ hastairādadhati | paśavo vai dhānāḥ, tā āhavanīyasya bhakṣānte nivapanti | yonirvai paśūnāmāhavanīyaḥ, sva evainaṃstadgoṣṭhe nirapakrame
nidadhati | atha sa vyāhatīpsu somānāpyāyayanti, tān ha antarvedyāṃ sādayanti, taddhi somasyāyatanaṃ | cāvālādapare ṇādhvaryuścamasānadbhiḥ pūrayitvodīcaḥ praṇidhāya haritāni tṛṇāni vyavadadhati | yadā vā āpaścauṣadhayaśca saṅgacchante, atha chatasraḥ somaḥ
sampadyate | tā vaiṣṇāvyarcā ninayanti | yajño vai viṣṇuḥ, yajñamevainamantataḥ(1) pratiṣṭhāpayati | atha yajñaccaḥ pratinidhiṃ kurvanti,
mānuṣeṇaivaivaṃ tadrūpeṇa daivaṃ bhakṣamantardadhati
12.7-2
pūtirvā eṣo'muṣmilloke'dhvaryuśca yajamānañcābhivahati, tadyadenaṃ
dadhrānabhihutyāvabhṛthamapahareyuḥ | yathā kuṇapaṃ vāti, evamivainaṃ tat
karoti | atha yadenaṃ dadhrānabhihutyāvabhṛthamapaharanti, sarvamevainaṃ
sayoniṃ santanute, samṛddhiṃ sambharanti | abhūddevaḥ savitā vandyo
nūna,1) iti juhoti, sarvamevainaṃ saparvāṇaṃ sambharanti (2) | tisṛbhistisṛddhiryajño drapsavatobhirabhijuhoti, sarvamevainaṃ sarvāṅgaṃ sambharati (3) | somobhirabhijuhoti, sarvamevainaṃ sa ātmānaṃ bharati (4)
pañcabhirabhijuhoti, pāṅkto yajñaḥ, yajñamevāvarundhe | pāṅktaḥ
puruṣaḥ, puruṣamevāpnoti | pāṅktāḥ paśavaḥ, paśuṣveva pratitiṣṭhati
pratitiṣṭhati prajayā paśubhiḥ, ya evaṃ veda
12.8-2
agnirvāva yama iyaṃ yamī | kusodaṃ(5) vā etadyamasya (6) yajamāna ādatte, yadoṣadhībhirvediṃ stṛṇāti | tāṃ yadanupoṣa prayāyāt, yātayerannenameśuṣmiṃlloke yame yatkusīdamayamityamapratītamiti(7) vedimupoṣanto(8) haiva santamaṅkusīdaṃ niravadāya (6) anṛṇo
bhūtvā svargaṃ lokameti | vikhalopavikhadāvasya tvā saṃ juhomītyāha, hotāhā yajamānasyāparābhāvāya yadu miśrāmiva carañchañjalinā santan pradāvye juhuyāt | eṣa ha vā agnirśvānaro
yat pradātanyaḥ, svasyāmevainaṃ tadyonyāṃ sādayati
12.8-3
aṅgūhāṃ vidhāmyāmekāṣṭakāyāmapūpañcatuḥśarāvaṃ paktvā prātaretena kacchamupoṣet | yadi dahati puṇyasamaṃ bhavati, yadi na dahati
pāpasamaṃ bhavati| etena ha sma vā aṅgirasaḥ purā vijñānena dorghasattramupayanti| yo ha vā upadraṣṭāramupaśrotāramanukhyātārameva
vidvānyajate, samamuṣmiṃlloka dṛṣṭāpūrttena gacchate| agnirvvā upadraṣṭā,
vāyurvvā upaśrotā, ādityovā anukhyātā, tānya evaṃ vidvānyajate, samamuṣmiṃlloka iṣṭāpūrttena gacchate| yanno nabhasaspatirityāha, agnirvai nabhasaspatiragnimeva tadāha| etanno gopāyeti
sa tvaṃ no nabhasaspatirityāha, vāyurvai nabhasaspatirvāyumeva tadāha
etanno gopāyeti deva saṃ snānetyāha(1), ādityo vai devasaṃsnānaḥ,
ādityameva tadāha| etanno gopāyetyayaṃ te yoniriti, araṇyoragniṃ(2) samāropayet| tadāhuḥ, yadaraṇyoḥ samārūḍho naśyedudasyāgniḥ sodet, punarādheyaḥ syāditi| yā te agneryajñiyā
tanūstayā me hyāroha tayā me hyāviśāyante yonirityātmannagnīn
samāropayet| eṣa ha vā agneryoniḥ, svasyāmevainaṃ tadyonyāṃ
sādayati
12.10-2
yo ha vā agniṣṭomaṃ sānhaṃ veda, agniṣṭomasya sānhasya
sāyujyaṃ salokatāmaśrute| ya evaṃ veda, yo ha vā eṣa tapalyeṣo'gniṣṭoma eṣa sānhaḥ, taṃ sahaivānhā saṃsthāpayeyuḥ, sānho vai nāmaiṣaḥ,
tenārunvanvaramāṇāścareyuḥ(3) yadva vā idaṃ pūrvayoḥ savanayorasanvaramāṇāścaranti, (1) tasmādidaṃ taṃ prāñco grāmatā bahulāviṣṭā | •
atha yadidaṃ tṛtīyasavane sankharamāṇāścaraṃti, (2) tasmādidaṃ pratyañcedorghāraṇyāni bhavanti | yathaiva prātaḥsavana evaṃ mādhyandinasavana evaṃ
tṛtīyasavane, evamu ha yajamāno pramāyuko bhavati | tenāsankharamāṇāścareyuḥ (3) | yadā vā eṣa prātarudetyatha mandratamaṃ tapati,
tasmānmandratamayā vācā prātaḥsavane śaṃset | atha yadābhyetyatha
balīyastapati, tasmādbalīyasyā vācā mādhyandine savane śaṃset
atho yadābhitarāmetyatha baliṣṭhatamaṃ tapati, tasmādvaliṣṭhatamayā
vācā tṛtīyasavane śaṃset | evaṃ śaṃset, yadi vā ta īśata(4),
vāg hi śastraṃ, yayānuvācottarāṇyuttarayotsahet, āsamāpanāyatanā pratipadyeta (5) | etat suśastataramiva bhavati, sa vā eṣa
na kadācanāstamayati, nodayati | tadyadenaṃ paścādastamayatīti
manyante, ahra eva tadantaṃ gatvāthātmānaṃ viparyyasyateharevādhastāt
kurute rātrīṃ parastāt | sa vā eṣa na kadācanāstamayati
nodayati | tadyadenaṃ purastādudayatīti manyante, rātrereva tadantaṃ
gatvāthātmānaṃ viparyyasyate rātrimevādhastāt kurute'haḥ parastāt | sa vā eṣa na kadācanāstamayati nodayati na ha vai
kadācana nimlocati | etatsadda sāyujyaṃ salokatāmaśrute, ya evaṃ
veda
12.11-2
athāta ekāhasyaiva ṭṭatīyasavanaṃ, devā'surā vā eṣu lokeṣu
samayanta | te devā asurānabhyajayan | te jitā ahorātrayoḥ
sandhiṃ samabhyavāguḥ | sa hendra uvāca, ime vā asurā ahorātrayoḥ
sandhiṃ samabhyavāguḥ kasmāhaṅgemānasurānabhyutthāsyāmahtīti
ahañcetyagnirabravīt, ahañceti varuṇaḥ, ahaṃ ceti vṛhaspatiḥ, ahaṃ
ceti viṣṇuḥ | tānabhyutthāyāhorātrayoḥ sandhernirjaghnuḥ | yadabhyutyāyāhorātrayoḥ sandhernirjaghnuḥ, tasmādvṛṣyā abhyutthāya ha vai dviṣantaṃ
bhrātṛvyaṃ nirhanti(1), ya evaṃ veda | sognirakho bhūtvā prathamaḥ
prajigāya | yadagnirakho bhūtvā prathamaḥ prajigāya, tasmādāgneyobhirukthāni praṇayanti | yadagnirakho bhūtvā prathamaḥ prajigāya, tasmātsākamaśvaṃ | yatpañca devatā abhyuttasthuḥ(2), tasmātpañca devatā ukthe
śasyante | yā vāk sogniḥ, yaḥ prāṇaḥ sa varuṇaḥ, yanmanaḥ sa indraḥ,
yaccakṣuḥ sa vṛhaspatiḥ, yacchrotraṃ sa viṣṇuḥ | ete ha vā etān
pañcabhiḥ prāṇaiḥ samoryyotthāpayan | tasmādu ha evaitāḥ pañca devatā
ukthe śasyante
12.12-2
prajāpatirhyatebhyaḥ pañcabhyaḥ prāṇebhyo devān(3)sasṛje | yadu cedaṃ
kiṃ ca pāṅktaṃ tat sṛṣṭvā vyāñcalayat | te hocurdevāḥ, glānoyaṃ
pitā mayobhūḥ, punarimaṃ samauryotthāpayāmoti (1) | sa ha sakhamākhyāyābhyupatiṣṭhate (2), yadi ha vā api nirṣiktasyaiva kulasya
sanyukṣṇeṇa yajate, sakhyaṃ haivākhyāyābhyupatiṣṭhate | yo vai prajāpatiḥ sa
yajñaḥ | sa etaireva pañcabhiḥ prāṇaiḥ samauryotthāpitaḥ | ye ha vā
enaṃ pañcabhiḥ prāṇaiḥ samīrrītthāpayam̐stā u evaitāḥ pañca devatā
ukthe śasyante
12.13-2
tadāhuḥ, yahayordevatayostuvata indrāgnyoriti, atha kasmāṅkayiṣṭhau
devatā ukthe śasyanta (3) iti | anto vā āgnimārutamanuruktyānyanta āśvinaṃ kanīyasoṣu devatāsu stuvate, anteṣviti
atha kasmāṅkayiṣṭhau devatā ukthe śasyanta (4) iti | dve dve ukthamukhe
bhavataḥ, tadyad dve dve
12.14-2
atha yadindrāvāruṇaṃ maitrāvaruṇasyokthaṃ bhavati | aindrāvārhaspatyaṃ brāhmaṇācchaṃsina ukthaṃ bhavati | aindrāvaiṣṇavamacchāvākasyokthaṃ bhavati | dve saṃśasya̍sta aindraṃ ca vāruṇañcaikamaindrāvāruṇaṃ
bhavati | dve saṃśasya̍sta aindraṃ ca vārhaspatyañcaika maindrāvārhaspatyaṃ
bhavati | dve saṃśasya̍sta (5) aindraṃ ca vaiṣṇavañcaika maindrāvaiṣṇavaṃ bhavati
dve dve ukthamukhe bhavataḥ, tadyad dve dve
12.15-2
atha yadindrāvāruṇaṃ maitrāvaruṇasyokthaṃ bhavati | indrāvaruṇā
sutapāvimaṃ sutaṃ somaṃ pivataṃ madyaṃ dhṛtavratāvityṛcābhyanūktaṃ
mahaddhi tṛtīyasavanam | etyūṣu (1) bravāṇi tā agniragāmi bhārata
iti maitrāvaruṇasya stotriyānurūpau | carṣaṇī dhṛtaṃ maghavānamukthamityukthamukhaṃ | tasyopariṣṭādbrāhmaṇam | astambhādyāmasuro viśvavedā iti vāruṇaṃ sāṃgaṃsikam | ahañceti varuṇo'bravīddevatayoḥ
saṃśaṃsāyānatiśaṃsāya | indrāvaruṇā yuvamadhvarāya na iti paryāsa
aindrāvāruṇe | endrāvāruṇamasyaitannityukthaṃ (2) | tadetat khasminnāyatane svasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati | dvandvaṃ vā etā
devatā bhūtvā vyajayanta vijityā eva | atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyai saikapādinau (3) bhavati | ekapādivyā hotā
paridadhāti | yata hoturhotrakāṇāṃ yuñjanti (4), tat samṛddhantarddhe
khalvāvāṃ rājānamadhvarevahatyāmiti | evameva kevalaparyāsaṃ
kuryāt | kevalasūktaṃ kevalasūktamevottarayorbhavati | indrāvaruṇā
madhumattamasyeti yajati | ete eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti,
vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na
hyanārāśa1sāḥ sīdanti
12.16-3
atha yadaindrābārhaspatyaṃ brāhmaṇācchaṃsina ukthaṃ bhavati, indraśca
somaṃ pivataṃ bṛhaspate'smin (5) yajñe mandasānā vṛṣaṇvasū ityūcābhyanūktaṃ mahaddhi tṛtīyasavanaṃ | vayamu tvāmapūrvva yo na idamikṣaṃ
pureti brāhmaṇācchaṃsina stotriyānurūpau | pra maṃniṣṭhāya bṛhate
bṛhadratha ityukathamukhaṃ | aindraṃ jāgataṃ, jāgatāḥ paśavaḥ, paśūnāmāptyai | jāgatamu vai tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavanasya rūpa | udprato (1) na vayo rakṣamāṇā iti vāhaṃsatyaṃ sāṃgsaṃsikaṃ | ahaśveti bṛhaspatirabravīt, dvaivatayeḥ saṃgaṃsāyānatiśaṃsāya (2)
acchā ma indraṃ matayaḥ svarvida iti paryāsa aindrābārhaspatye
aindrābārhaspatyamasyaitaṃ nityamukthaṃ | tadetat svasminnāyatane
svasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati | dvandvaṃ vā etā devatā bhūtvā
vyajayanta vijityā eva, atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyai
bṛhaspatirnaḥ paripātu paścādityaindrābārhaspatyā paridadhāti| indrābṛhaspatyoreva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati, utottarasmādadharādaghāyorindraḥ purastāduta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotviti
sarvābhya eva digbhya āśiṣamāśāste, nārtīyaṃ kāmaṃ kāmayate
sosmai kāmaḥ samṛdhyate, ya evaṃ veda | yadyevaṃ vidvān brāhmaṇācchaṃsyetayā paridadhāti | bṛhaspate yuvamindraśca vasva iti yajati | ete
eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti | pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na hyanārāśaṃsyāḥ sīdanti
12.17-2
atha yadaindrāvaiṣṇavamacchāvākasyokthaṃ bhavati, indrāviṣṇū madapatī madānā mā somaṃ yātaṃ draviṇo dadhānetyṛcā bhyanūktaṃ mahaddhi
tṛtīyasavanaṃ | adhāhondra girvaṇa iyanta indra girvaṇa ityacchāvākasya stotriyānurūpau | ṛturjanitrī tasyā apasasparautyukyamukhaṃ| tasyoktaṃ brāhmaṇaṃ, nūmatta dayate sa niṣṣaviditi vaiṣṇavaṃ sāṃśraṃ
sikaṃ | ahañceti viṣṇurabravīt, devatayoḥ saṃśaṃsāyānatiśaṃsāya
saṃ vāṃ karmaṇā samiṣā hinomīti paryāsa aindrāvaiṣṇave | aindrāvaiṣṇavamasyaitaṃ nityamukthaṃ | tadetat khasminnāyatane khasyāṃ
pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati | dvandvaṃ vā etā devatā bhūtvā vyajayanta
vijityā eva | atho dvandvasyaiva mithunasya prajātyā ubhā jigyathurna
parājayethe ityaindrāvaiṣṇavyarcā paridadhāti, indrāviṣṇoreva yajñaṃ
pratiṣṭhāpayati | indrāviṣṇū pibataṃ madhvo asyeti yajati | ete
eva taddevate yathābhāgaṃ prīṇāti vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
pratyevābhimṛśante nāpyāyayanti na hyānārāśaṃśāḥ sīdanti
12.18-2
athādhvaryo śam̐śam̐sāvomiti stotriyāyānurupāyokthamukhāya paridhānīyāyā iti catuścaturāvhayante | catasro vai
diśaḥ, dikṣu tat pratitiṣṭhante | atho catuṣpādaḥ paśavaḥ, paśūnāmāptyai | atho caturṣvavāṇī hi tṛtīyasavane hotrakāḥ, tasmāccatuḥ
sarve traiṣṭubhaṃ jāgatāni śaṃsanti | jāgataṃ hi tṛtīyasavanaṃ | atha
haitat traiṣṭubhānyapratibhūtamiva hi prātaḥsavane marutvatīye tṛtīyasavane ca hotrakāṇāṃ śastraṃ | dhotarasaṃ(1) vā etatptavanaṃ, yattṛtīyasavanaṃ | atha haitadadhotarasaṃ śukriyaṃ chandaḥ, yat triṣṭubhā yātayāmasavanasyaiva tat(2) sarakhatāyai | sarve samavatībhiḥ paridadhati,
tadyatsamavatībhiḥ paridadhati | anto vai paryāsonta udarkauntaḥ, sañjāyā u ha vā avenāyāntenaivāntaṃ paridadhati | sarve mahatībhiyaṃjanti, tayanmahatobhiryajanti| sarve sutavatībhiḥ potavatībhirabhirūpābhiryajanti| yadyajñebhirūpaṃ, tatsamṛddhaṃ| sarvenuvaṣaṭ kurvvanti,
sviṣṭakṛccā anuvaṣaṭkārī net sviṣṭakṛtamantarayāmiti| asau vai
lokastṛtīyasavanaṃ, tasya pañca diśaḥ, pañcokthāni tṛtīyasavanasya
sa etaiḥ pañcabhirukthaiḥ etāḥ pañca diśa āpnoti| tayadeṣāṃ
lokānāṃ rūpaṃ, yā mātrā| tena rūpeṇa tayā mātrayemāṃllokātṛpnotomāṃllokāntṛpnototi
12.18-3
tadāhuḥ, kiṃ ṣor̤aśinaḥ ṣoḍaśitvaṃ, ṣoḍaśastotrāṇi ṣoḍaśa
śastrāṇi ṣoḍaśabhirakṣarairādatte, te vā akṣare atiricyete, ṣoḍaśinonuṣṭubhamabhisampannasya(1)| vāco vā etau stanau, satyānṛte
vāva te, avatyenaṃ satyaṃ, nainamanṛtaṃ hinasti, ya evaṃ veda
12.4-3
ityatharvvavedottaragopathabrāhmaṇasya caturthaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ
Linked texts (9)
- Gopathabrāhmaṇa (ed. Gaastra 1919) — Sanskrit
- Aitareyabrāhmaṇa — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- Vaitānaśrautasūtra — Sanskrit
- Śākala — Sanskrit
- Metrically restored text (van Nooten & Holland) — Sanskrit
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Aitareya — Sanskrit
- Vaidikakośa (Haṃsarāja) — Haṃsarāja, Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit