Pramāṇa · Search · About · API

Grammatik der Prakrit-Sprachen c3: II. Lautlehre

Grammatik der Prakrit-Sprachen c3

Language
German

Contents

II. Lautlehre

c3.1

§ 45. Der Lautbestand des Pkt. unterscheidet sich von dem des classischen Skt. dadurch, dass das Pkt. *ĕ*, *ŏ*, *ḷa* (§ 226), dialektisch auch selbstständiges *ña* (§ 237), *ḷha* (§ 242) und die Lautverbindungen *ñña* (§ 282), *yca*, *yja* (§ 217), *yha* (§ 331), *ḷha* (§ 330), *śka*, *śkha*, *hka* (§ 302. 324), *śta* (§ 310), *śṭa*, *śṭha*, *ṣṭa* (§ 303) besitzt, dass dagegen allen Dialekten die Laute *ṛ*, *ḷ*, *ai*, *au*², ṣa, ausser in Mg. ciṣṭhadi = tiṣṭhati (§ 303), ḥ und vocallose, unverbundene Consonanten fehlen, den meisten auch ṛ, na, ya, śa und verbundene Consonanten verschiedener Classen. Verbundene Consonanten derselben Classe finden sich in der Regel nur, wenn der erste ein Nasal ist³. An Stelle der Consonanten, die im Innern des Wortes zwischen Vocalen ausgefallen sind, wird ein schwächer artikulirtes ya gesprochen, das Jainahandschriften in allen Dialekten schreiben, und das für AMg. JM. JS. charakteristisch ist (§ 187). Es wird hier durch ya umschrieben.

c3.2

³ ě, ŏ leugnet S. GOLDSCHMIDT, Prākṛtica p. 28 ff. Dagegen JACOBI, KZ. 25, 292 ff.; PISCHEL, GGA. 1880, 325. — ² ai ist im Pkt. nur in der Interjection ai erhalten geblieben. S. § 60. — 3 C. 2, 14 p. 44; Hc. 1, 1; Triv. und Sr. bei PISCHEL, De gr. Pr. p. 34 f.; Kṛṣṇapaṇḍita bei PETERSON, Third Report 344, 1 ff.; Kalpacūrṇi bei LEUMANN, Av. 6, Anm. 4; Lakṣmīnathabhaṭṭa zu Piṅgala 1, 2, p. 3, 4 ff., wo Zeile 5 zu lesen ist bha statt ma, ferner sārapuṭṭhe hi be vi, Zeile 6 für pādave ṇa hvaanti etwa pāue ṇatthi, indem atthi, wie oft (§ 498), für den Plural santi steht. Weder havanti noch hŏnti = bhavanti stimmen zum Metrum. Zeile 6 ist wieder bha für ma zu lesen und Zeile 7 au aḥ ba ya. Danach würde dem Pkt. auch ba fehlen. S. darüber § 201.

c3.3

§ 46. Der Accent von M. AMg. JM., dem poetischen A., voraussichtlich auch JS., entspricht wesentlich dem vedischen. Da auf ihm die Schwächung und der Ausfall, sowie die Steigerung der Vocale beruht, ferner die Verdoppelung der Consonanten in bestimmten Fällen, kann er nicht rein musikalisch, sondern muss exspiratorisch gewesen sein. In Ś. Mg. Dh. ist auch der Accent des classischen Skt. nachweisbar, der mit dem des Latein meist übereinstimmt¹. Das Nähere ergeben die betreffenden Paragraphen.

c3.4

¹ PISCHEL, KZ. 34, 568 ff.; 35, 140 ff. Anders JACOBI, ZDMG. 47, 574 ff.; KZ. 35, 578 ff.; GRIERSON, ZDMG. 49, 395 ff.

A. Sonanten und Vocale

1. Sonanten

c3.s1.t1.1

§ 47. ṛ hat sich nur in A. dialektisch (§ 28) erhalten (Hc. 4, 329; Kī. 5, 16; Namisādhu zu Rudraṭa, Kāvyālaṃkāra 2, 12, p. 15, 9): tṛṇu = tṛṇam (Hc. 4, 329; Namisādhu l. c.); sukṛdu (Hc. 4, 329), sukṛdam (Kī. 5, 16) = sukṛtam; gṛnhai = gṛhṇāti, gṛhanti = gṛhṇanti, gṛhēppinu = *gṛhṇitvīnam (§ 588) = gṛhītvā (Hc. 4, 336. 341, 2. 394. 438, 1); kṛdantaḥŏ = kṛtāntasya (Hc. 4, 370, 4). Den meisten A.-Dialekten ist, wie allen Pktsprachen, ṛ fremd. CP. khrta = ghṛta bei Kī. 5, 102 wird falsche Lesart für khata sein, wie taṭhahitapaka = dṛḍhahṛdayaka (5, 112) zeigt. Bei LASSEN, Inst. p. 441 fehlt das Beispiel. Als Sonant konnte ṛ a-, i- und u-farbig gesprochen werden¹. Wie consonantisches r (§ 287—295), wird auch sonantisches ṛ dem vorhergehenden Consonanten assimilirt, so dass nur der Vocal übrig bleibt. Danach wird ṛ im Pkt. und A. hinter Consonanten durch a, i, u vertreten. Über anlautendes ṛ, s. § 56. 57, über ě für ṛ § 53.

c3.s1.t1.2

¹ MAHLOW, Anzeiger für deutsches Altertum und deutsche Litteratur 24, 10. Vgl. JOHANNES SCHMIDT, Zur Geschichte des indogermanischen Vocalismus 2, 2 f.; Kritik der Sonantentheorie p. 175 ff.; BECHTEL, Die Hauptprobleme der indogermanischen Lautlehre seit Schleicher p. 128 ff. Weitere Litteratur bei WACKERNAGEL, Altind. Gr. § 28, der Aussprache als r-Vocal als das Ursprüngliche behauptet.

c3.s1.t1.3

§ 48. Da der Vocal, mit dem ṛ gesprochen wurde, unbestimmt war, schwankt er in demselben Worte nicht nur in verschiedenen, sondern auch innerhalb desselben Dialektes. Die einheimischen Grammatiker sehen a als die regelmässige Vertretung von ṛ an, und sie haben Gaṇās von Wörtern aufgestellt, in denen statt a je nachdem i oder u eintritt (Vr. 1, 27—29;

c3.s1.t1.4

Hc. 1, 126—139; Kī. 1, 27. 30. 32; Mk. fol. 9. 10; Pkl. p. 31 ff.; keine Scheidung bei C. 2, 5 p. 15. 43). Im allgemeinen bestätigen die Texte ihre Angaben, die sich vorzugsweise auf M. beziehen und danach beurteilt werden müssen. Die Beispiele werden hier, wie sonst, möglichst im Anschluss an die Grammatiker gegeben.

c3.s1.t1.5

§ 49. a erscheint für ṛ z. B. in M. ghaa = ghṛta (H. 22; so mit v. l. zu lesen), AMg. ghaya (C. 2, 5 [so mit v. l. zu lesen]; Hc. 1, 126; Pāiyal. 123; Āyār. 2, 1, 4, 5; 2, 6, 1, 9. 12; 2, 13, 4; Vivāhap. 910; Uttar. 170. 432; Kappas.; Āv. 12, 12; T. 6, 4. 7; Erz.), aber S. Mg. ghida (Mṛcch. 3, 12; 117, 8; 126, 5 [so für ghia zu lesen]). — PG. tana = tṛṇa (6, 33), ebenso M. (Bh. 1, 27; Hc. 1, 126; Kī. 1, 27; G. H. R.), AMg. (Āyār. 1, 1, 4, 6; 1, 6, 3, 2; Sūyag. 129. 810. 812; Vivāhap. 120. 479. 500. 645. 658. 1245. 1250; Uttar. 106. 219. 371. 582. 695. 1048; Jīv. 356. 464. 465; Paṇṇav. 33. 43 u. s. w.), taṇaga = tṛṇaka (Āyār. 2, 2, 3, 18; Dasav. 623, 1), taṇailla (grasreich; Jīv. 355); JM. (Kī. 12; Dvār. 502, 31; 504, 13; Erz.), S. (Śak. 106, 13), A. (Hc. 4, 329. 334. 339); aber auch AMg. tiṇa (Vivāhap. 1526), JM. (Erz.), JS. (Kattig. 399, 313), S. (Vikr. 15, 11), A. (Hc. 4, 329. 358, 2). — M. kaa = kṛta (Bh. 1, 27; Hc. 1, 126; Pāiyal. 77; G. H. R.); PG. adhikate = adhikṛtān (5, 5), kaḍa (7, 51); AMg. kaya (Uvās.; Ovav.) und kaḍa (Āyār. 1, 8, 4, 11; Sūyag. 46. 74. 77. 104. 106. 133. 136. 151. 282. 368. 465; Nirayāv.; Bhag.; Kappas.), ebenso in Compositen, wie akaḍa (Āyār. 1, 2, 1, 3. 5, 6), dukkaḍa (Āyār. 1, 7, 1, 3; Sūyag. 233 f. 275. 284. 359; Uttar. 33), vigaḍa, viyaḍa (Āyār. 1, 8, 1, 17; Sūyag. 344; Uttar. 53), sukaḍa (Āyār. 1,7,1,3; 2, 4, 2, 3; Uttar. 76), saṃkhaya = saṃskṛta (Sūyag. 134. 150; Uttar. 199), purekaḍa = puraskṛta (§ 306. 345), āhakaḍa = *yāthākṛta (§ 335); JM. kaya (Erz.; Kk.), dukkaḍa (Pāiyal. 53; Erz.); JS. S. kaḍa (Pav. 384, 36 [Text kaya]; Mṛcch. 3, 19; 41, 18; 52, 12; Śak. 36, 16; 105, 15; 140, 13; Vikr. 16, 12; 21, 9; 23, 8), Mg. kaḍa (Mṛcch. 40, 5; 133, 8; 159, 22) und kaḍa (Mṛcch. 17, 8; 32, 5; 127, 23. 24 u. s. w.), kaḷa (Mṛcch. 11, 1; 40, 4); P. kata (Hc. 4, 322. 323); A. kaa (Hc. 4, 422, 10), kaaü = kṛtakaḥ = kṛtaḥ (Hc. 4, 429, 1); Aber in S. Mg. haben die besten Texte und MSS. sehr oft kida, z. B. S. (Mṛcch. 2, 21; 36, 4; 68, 12; Śak. 124, 7; 154, 9; 161, 5; Vikr. 33, 11; 35, 6; 72, 16; 84, 21), Mg. (Mṛcch. 112, 16; 121, 6; 165, 2), eine Form, die für diese Dialekte vielleicht allein richtig ist und jedenfalls in Fällen stehen muss, in denen kṛta das zweite Glied eines Compositum bildet, wie S. siddhikida (Mṛcch. 6, 11. 13; 7, 5), purākida (Śak. 162, 13), paccakkhikida (Vikr. 72, 12), Mg. duskida (Mṛc ch. 125, 1. 4). So auch M. in duhāia = dvidhākṛta (Hc. 1, 126; R. 8, 106), dohāia (R.), während sonst kia in M. unrichtig ist. i neben a, ṛ hat auch A.: akia = akṛta (Hc. 4, 396, 4), kiaü = kṛtakam = kṛtam (Hc. 4, 371), kidu (Hc. 4, 446). Vgl. § 219. — vasaha = vṛṣabha (Bh. 1, 27; C. 2, 5 p. 43; 3, 13; Hc. 1, 126; Pāiyal. 151); so M. (G. R.); AMg. (Vivāhap. 225; Uttar. 338; Kappas. § 4. 32. 61; Nāyādh. § 47), auch vasabha (Āyār. 2, 10, 12; 2, 11, 7. 11; Vivāhap. 1048; Paṇṇav. 122; Aṇuog. 502; Kappas, § 114. 118); JM. vasaha (Dvār. 498, 24; Kk.; Erz.) und vasabha (Erz.); JS. vasaha (Pav. 382, 26. 43); aber S. stets vusaha (Mṛcch. 6, 7; Mālav. 65, 8; Bālar. 73, 18; 93, 10; 287, 15; Pras. 44, 13), fälschlich auch in M. (H. 460. 820; an erster Stelle v. l. und ed. Bomb. richtig va°). — AMg. ghaṭṭha = ghṛṣṭa (Hc. 1, 126; Āyār. 2, 2, 1, 3; 2, 5, 1, 3; 2, 10, 5; Paṇṇav. 96. 110; Jīv. 439. 445. 447. 449. 453. 483 ff.; Ovav.). — AMg. JM. maṭṭiyā, S. maṭṭiā = mṛttikā (Āyār. 2, 1, 6, 6; 2, 1, 7, 3; 2, 3, 2, 13; Vivāhap. 331. 447. 810. 1255. 1255; Thāṇ. 321; Paṇhāv. 419. 494; Uttar. 758; Nāyādh. 621; Rāyap. 176; Uvās.; Ovav.; Erz.; Mṛcch. 94, 16; 95, 8. 9; Śak. 79, 1; 155, 10; Bhartṛharinirveda 14, 5). — AMg. vaṭṭa = vṛtta (rund; Hc. 2, 29; Āyār. 1, 5, 6, 4; 2, 4, 2, 7. 12; Sūyag. 590; Thāṇ. 20;

c3.s1.t1.6

Vivāhap. 942; Uttar. 1022; Paṇṇav. 9 ff; Uvās.; Ovav.; Kappas.). — AMg. *Vaṇhi* = *vṛṣṇi* (Uttar. 666; Nāyādh. 1262), *Andhagavaṇhi* = *Andhakavṛṣṇi* (Uttar. 678 = Dasav. 613, 33; Vivāhap. 1394; Antag. 3).

c3.s1.t1.7

§ 50. Am häufigsten in allen Dialekten wird *ṛ* durch *i* vertreten, was zu der heut in Indien verbreitetsten Aussprache des *ṛ* als *ri* stimmt. Vr. 1, 28; Kī. 1, 32; Mk. fol. 9 f.; Pkl. p. 31 stellen die Wörter im Gaṇa *kṛpādi* zusammen, ohne dass sie damit eine vollständige Aufzählung beabsichtigen. So: M. AMg. *Ś. kisa* = *kṛśa* (Hc. 1, 128; H.; Uttar. 750; Uvās.; Śak. 53, 9). — M. AMg. Ś. *kiviṇa* = *kṛpaṇa* (Hc. 1, 128; G. H.; Kappas.; Kāleyak. 26, 1 [*Text °va°*]; Mṛcch. 19, 6; 136, 18. 19). — AMg. *giddha* = *gṛdhra* (gierig; Sūyag. 105; Vivāhap. 450. 1128; Uttar. 593; Nāyādh. 433. 606); JM. Ś. Mg. (Geier; Vr. 12, 6; Mk. fol. 9; Erz.; Vikr. 75, 11; 79, 15; 80, 20; Mālav. 28, 12; Śak. 116, 3). — AMg. *giddhi* = *gṛddhi* (Hc. 1, 128; Sūyag. 363. 371. 406; Uttar. 933. 939. 944. 954 u. s. w.), *giddhiya* = *gṛddhika* (Paṇhāv. 150). — M. AMg. JM. Ś. A. *diṭṭhi* = *dṛṣṭi* (Bh. 1, 28; Hc. 1, 128; Kī. 1, 32; Mk. fol. 10; G. H. R.; Bhag.; Uvās.; Erz.; Kk.; Pav. 388, 5; Mṛcch. 57, 3. 10. 17; 59, 24; 68, 22; 152, 25; Śak. 53, 8; 59, 7; 77, 10 u. s. w.; Hc. 4, 330, 3). — M. *vimchua* (Bh. 1, 28; H. 237), *viṃcua* (C. 2, 15; Hc. 1, 128; 2, 16. 89; Kī. 2, 68 [*Text viñcao*, ed. Rāj. viccuo]), *viṃchia* (Hc. 1, 26; 2, 16), *vicchua* (Mk. fol. 10), AMg. *vicchuya* (Thāṇ. 311. 312; Paṇhāv. 47. 537; Nāyādh. 755; Vivāhap. 552; Jīv. 257), *vicchiya* (Uttar. 1064)¹ = *vṛścika*. — M. *siāla* = *sṛgāla* (Bh. 1, 28; Hc. 1, 128; Kī. 1, 32; Mk. fol. 9); AMg. JM. *siyāla* (Āyār. 2, 1, 5, 3; Sūyag. 296; Paṇṇav. 49. 367. 369; Jīv. 356; Kk.), *siyālaga* (Nāyādh. 511), *siyālattāe* (Thāṇ. 296), *siyālī* (Paṇṇav. 368); Ś. *siāla* (Mṛcch. 72, 22; Śak. 35, 9); Mg. *siāla* (Mṛcch. 22, 10; 113, 20; 120, 12; 122, 8; 127, 5; Śak. 116, 3), *śiālī* (Mṛcch. 11, 20). — M. AMg. JM. A. *siṅga* = *śṛṅga* (Hc. 1, 130; Pāiyal. 210; G. H.; Vivāhap. 326. 1042; Uvās.; Ovav.; Kappas.; Erz.; Hc. 4, 337), nach Hc. 1, 130 auch *saṅga*. — M. S. Mg. A. *hiaa* = *hṛdaya* (Bh. 1, 28; Hc. 1, 128; Kī. 1, 32; Mk. fol. 10; G. H. R.; Mṛcch. 17, 15; 27, 4. 19. 21; 37, 16 u. s. w.; Mg. Mṛcch. 29, 21; 128, 2; 169, 6; Prab. 63, 15 [*so mit M. zu lesen*]; Hc. s. v.); AMg. JM. *hiyaya* (Bhag.; Uvās.; Nāyādh.; Kappas.; Ovav.; u. s. w.; Erz.; Kk.), Mg. meist *haḍakka* (§ 194), auch *haḷaka*, *haḷaa* (§ 244); P. *hitapa*, *hitapaka* (§ 191).

c3.s1.t1.8

¹ Genau werden sich die richtigen Formen dieses Wortes im einzelnen Falle erst feststellen lassen, wenn mehr kritische Ausgaben vorhanden sein werden.

c3.s1.t1.9

§ 51. *u* für *ṛ* erscheint vorzugsweise nach Labialen, oder (§ 57), wenn ein *u* in der folgenden Silbe steht. Alle Grammatiker fassen die Worte, die *u* zeigen, im Gaṇa *ṛtvādi* zusammen. So: M. *ṇihua* = *nibhṛta* (Hc. 1, 131; Deśin. 5, 50; Mk. fol. 10; H. R.); AMg. JM. *ṇihuya* (Pāiyal. 15; Uttar. 627; Ovav.; Erz.); Ś. *ṇihuda* (Śak. 53, 4. 6; Mudrār. 44, 6; Karṇas. 18, 19; 37, 16). — M. *ṇivvua* = *nirvṛta* (Bh. 1, 29; Hc. 1, 131; G. H. R.; Śak. 96, 2); AMg. JM. *ṇivvuya* (Kappas.; Erz.); Ś. *ṇivvuda* (Śak. 70, 4; 98, 7; Vikr. 53, 1 [*so zu lesen mit der südindischen Recension 651, 2 ed. PISCHEL*]; Mudrār. 103, 7). Vgl. § 219. — M. AMg. JM. *pucchaï* = *pṛcchati* und andere Formen der Wurzel (Hc. 4, 97; H. R.; Uvās.; Bhag.; Kappas.; u. s. w.; Erz.); Ś. *pucchadi* (Mṛcch. 27, 17; 105, 8; 142, 9; Vikr. 18, 8); Mg. *puścadi* (Hc. 4, 295), *puścāmi* (Prab. 51, 1; 62, 6); A. *pucchimi* (Vikr. 65, 3), *pucchahu* (Hc. 4, 364. 422, 9). — M. *puhaï*, *puhavī* = *pṛthvī* (§ 115. 139; Bh. 1, 29; C. 3, 30 p. 50; Hc. 1, 131; Kī. 1, 30; Mk. fol. 10; G. H. R.); AMg. JS. *puḍhavī* (Thāṇ. 135; Uttar. 1034. 1036; Sūyag. 19. 26. 325. 332; Āyār. 1, 1, 2, 2 ff.; Vivāhap. 920. 1099; Paṇṇav. 742; Dasav. 630, 17; Uvās. u. s. w.; Kattig. 401, 346); so auch JM. (Erz.), Ś. (Śak. 59, 12) neben *puhavī* (Erz.; Kk.; Dvār. 501, 23; Vikr. 11, 4; Prab. 39, 6), wie auch Mg. (Mṛcch. 38, 7) und A. (*Piṅgala* 1, 30; Vikr.

c3.s1.t1.10

55, 18) haben. — AMg. *phusaï* = *spṛśati* (§ 486). — M. AMg. Ś. A. *muṇāla* = *mṛṇāla* (Bh. 1, 29; Hc. 1, 131; Kī. 1, 30; Mk. fol. 10; G. H. R.; Śak. 88, 2; Jīv. 290; Rāyap. 55; Ovav.; Mṛcch. 68, 24; Śak. 63, 2. 15; Karp. 41, 1; Vṛsabh. 50, 1; Hc. 4, 444, 2). — M. *muiṅga* = *mṛdaṅga* (Hc. 1, 46. 137; Mk. fol. 10); AMg. JM. *muyiṅga*, *muiṅga* (Paṇhāv. 512; Ṭhāṇ. 481; Vivāhap. 797, [so Commentar]. 920; Rāyap. 20. 231; Jīv. 251; Paṇṇav. 99. 101; Erz.); S. *mudaṅga* (Mālav. 19, 1; v. l. *miaṅga*); nach Hc. 1, 137; Mk. fol. 10 auch *miiṅga*; Mg. *midaṅga* (Mṛcch. 122, 8; v. l. *mudaṅga* und so GODABOLE ,337, 7). — JM. Ś. *vuttaṃta* = *vṛttānta* (Bh. 1, 29; Hc. 1, 131; Erz.; Kk.; Śak. 43, 6; Vikr. 52, 1; 72, 12; 81, 2). — AMg. JM. *vuṭṭhi* = *vṛṣṭi* (Hc. 1, 137; Pāiyal. 227; Vivāhap. 331; Kappas.; Erz.); M. auch *viṭṭhi* (Hc. 1, 137; Kī. 1, 32; H. 261); *vuṭṭha* = *vṛṣṭa* (Hc. 1, 137); M. *uvvuṭṭha* (G. 375); AMg. *silāvuṭṭha* (Dasav. 630, 21); Ś. *pavuṭṭha* (Śak. 139, 15). — M. JM. A., vereinzelt in AMg., *kuṇai*, Js. *kuṇadi* = *kṛṇāti* = Vedisch *kṛṇoti* (§ 508). Über *mūsā*, *mosā* neben *musā* = *mṛṣā* s. § 78.

c3.s1.t1.11

§ 52. Der Vocal schwankt in demselben Worte noch in vielen anderen als den angegebenen Fällen. So M. AMg. JM. Ś. Mg. *daḍha* und JS. Ś. A. *diḍha* = *dṛḍha* (§ 242). — *dhaṭṭha* (Hc. 1, 130) und *dhiṭṭha* = *dhṛṣṭa* (Hc. 1, 130; C. 1, 24 p. 41). — M. *ṇiatta* = *nivṛtta* (Hc. 1, 132; G. H. R.) und *ṇivutta* (Hc. 1, 132). — AMg. JM. *maccu* = *mṛtyu* (Hc. 1, 130; Sūyag. 45; Paṇhāv. 401; Dvār. 501, 25; Erz.) und Ś. *miccu* (Hc. 1, 130; Mālav. 54, 16; Karṇas. 32, 17). — M. AMg. JM. Ś. *masiṇa* = *masṛṇa* (Hc. 1, 130; Kī. 1, 32; Mk. fol. 10; Pāiyal. 261; G. H. R.; Ovav.; Erz.; Uttarar. 11, 8; 163, 4) und *masaṇa* (Hc. 1, 130). — AMg. S. *miu* = *mṛdu* (Vivāhap. 943. 949; Ovav.; Kappas.; Vṛsabh. 13, 13 [Text *midu*], aber stets M. *maüa*, AMg. *maüya* = *mṛduka* (Hc. 1, 127; H. R.; Vivāhap. 943. 954; Uttar. 1022; Jīv. 350. 549; Aṇuog. 268; Nāyādh.); AMg. *maüga* (Jīv. 508); M. *maüia* = *mṛdukita*, *maüī* = *mṛdvī* (G.). — *vandāraa* (Hc. 1, 132) und *vundāraa* = *vṛndāraka* (Hc. 1, 132; Kī. 1, 30). — AMg. *vaga* = *vṛka* (Āyār. 2, 1, 5, 3; Vivāhap. 282. 484 [Text *vagga*, Commentar *viga*]; Paṇṇav. 367), *vagī* = *vṛkī* (Paṇṇav. 368) und AMg. *viga* (Āyār. 2, 1, 8, 12 [vgl. v. 1.]; Nāyādh. 344), Ś. *via* (Uttarar. 105, 12). § 219. *kṛṣṇa* wird nach Hc. 2, 110 in der Bedeutung »schwarz« zu *kasaṇa*, *kasiṇa*, *kaṇha*, als Eigenname aber nur zu *Kaṇha*, nach Bh. 3, 61 in der Bedeutung »schwarz« stets zu *kasaṇa*, in der Bedeutung »Kṛṣṇa« nur zu *Kaṇha*; nach der Kalpal. p. 33 als Eigenname zu *Kaṇha* und *Kiṇha*; keinen Unterschied zwischen *kasaṇa* und *kaṇha* machen Mk. fol. 29 und Kī. 2, 56. Es findet sich in der Bedeutung »schwarz« M. Ś. *kasaṇa* (G. H. R.; Pracaṇḍap. 47, 4; Mṛcch. 2, 21; Vikr. 21, 8; 51, 10; 67, 18; Ratn. 311, 21; Mālatīm. 103, 6; 224, 3; Mahāv. 98, 4; Veṇīs. 61, 10), AMg. JM. *kasiṇa* (Paṇṇav. 101; Paṇhāv. 285; Sūyag. 282; Uttar. 644; Ovav.; Bhag.; Dvār. 503, 6; Erz.; Ṛṣabhap.)¹, auch, wahrscheinlich falsch, in M. (G. 563 ohne v. l.), und Ś. (Mallikām. 122, 6); M. AMg. S. *kaṇha* (G.; Āyār. 2, 4, 2, 18; Paṇṇav. 496 ff.; Jīv. 320; Caṇḍak. 86, 8. 9. 10 [in *kaṇhāhi*; Text *kaḥṇa* und *kahva*]), AMg. 228; Paṇhāv. 285 (neben *kasiṇa*); Paṇṇav. 496 ff. [mit *kaṇha* immer wechselnd]; Jīv. 255. 272. 274. 453. 457); als Eigenname M. AMg. JM. Ś. *Kaṇha* (H.; Āyār. p. 126, 1; Paṇṇav. 61; Nirayāv. § 2, wo auch in den Eigennamen *Sukaṇha*, *Mahākaṇha*, *Virakaṇha*, *Rāmakaṇha*, *Seṇakaṇha*, *Mahāseṇakaṇha*; p. 80; Ovav.; Kappas.; Dvār. 497, 6. 33; 498, 34; 499, 37 u. s. w.; Cait. 75, 14; 77, 3; 78, 10; 79, 6. 14; 92, 13 [meist *Kaṇha*, °*ḍa*, *Kahna* gedruckt]; Vṛsabh. 9, 4; 18, 15; 23, 18 u. s. w. [meist *Kaṇha* gedruckt]). Falsch ist *kisaṇa* (Bālar. 141, 3; Karp. 50, 12 ed. Bomb., wo die v. l. bei KONOW p. 48 nur *kasaṇa* hat) und *Kiṇha* (Nirayāv. 79). Vgl. auch *kasaṇiya* = *kṛṣṇayita*, kasanapakkha = kṛṣṇapakṣa (Pāiyal. 198. 268), Kasaṇasia = *Kṛṣṇasita »der Schwarzweisse«* = Balabhadra (Deśīn. 2, 23). — *vṛddhi* wird in der Bedeutung »Wachstum« zu *vuḍḍhi* (Hc. 1, 131; 2, 40; Mk. fol. 24; AMg. Uvās. § 50), in der Bedeutung »Zinsen« aber AMg. zu *vaḍḍhi* (Uvās.). Es findet sich aber auch M. *parivaḍḍhi* (Mk. fol. 24; R. 5, 2) und JM. *viḍḍhi* (Wachstum; KI. 20). Vgl. § 53.

c3.s1.t1.12

§ 53. Zuweilen finden sich dialektisch alle drei Vocale in demselben Worte. So wird *prākṛta* in AMg. zu *pāyaya* (Hc. 1, 67; Nāyādh. § 145; v. l. *pāgaya*), JM. *pāgaya* (Erz. 2, 28) und *pāyaya* (Hc. 1, 67; Kalpacūrṇi zu Āv. 6, 29), M. *pāia*, JM. *pāiya* (Citat zu Hc. 1, 181; Vajjālagga 325, 2; Pāiyal. 1) und M. *pāua* (H. 2 [v. l. *pāia*, Vajjālagga 324, 20]. 698; Karp. 5, 3), S. *pāuda* (Karp. 5, 1; Mudrār. 82, 2. 5; Viddhaś. 25, 8 [so überall zu lesen]), Mg. *pākida* (Veṇīs. 34, 20). — *pṛṣṭha* wird in M. zu *paṭṭhī* (Hc. 1, 131; G.), *puṭṭha* (Bh. 4, 20; R.; *puṭṭhī* (Bh. 4, 20; H. R.; Karp. 57, 6), in AMg. zu *piṭṭha* (Hc. 1, 35; Sūyag. 180. 285. 286; Nāyādh. § 65; p. 938. 958. 959. 964. 1107; Uttar. 29. 69; Uvās.; Ovav.), *piṭṭhī* (Hc. 1, 35. 129; Āyār. 1, 1, 2, 5; Nāyādh. 940; Dasav. 632, 24), *puṭṭha* (Nirayāv. § 17), *puṭṭhī* (Sūyag. 292), in JM. zu *piṭṭha*, *piṭṭhī*, *puṭṭhī* (Erz.), in Ś. D. zu *piṭṭha* (Vikr. 39, 3; Mālav. 33, 2; 59, 3; 69, 6; Mallikām. 145, 21; 191, 5; Mudrār. 254, 1; Mṛcch. 105, 25), *piṭṭhī* (Kamsav. 57, 9), *puṭṭha* (Pras. 44, 14; Ratn. 316, 22), *puṭṭhī* (Bālar. 238, 10), in Mg. zu *piṣṭa* (Mṛcch. 99, 8; 130, 1; Veṇīs. 35, 5. 10), *piṣṭī* (Mṛcch. 165, 9), in A. zu *paṭṭhi*, *piṭṭhi*, *puṭṭhi* (Hc. 4, 329). Nach Hc. 1, 129 geht in *pṛṣṭha*, wenn es am Ende eines Compositum steht, *ṛ* nur in *a* über. So M. JM. *mahi-vaṭṭha* (Hc. 1, 129; Pratāpar. 214, 9 [*pa°*]; Āv. 12, 23); Ś. *dharaṇivaṭṭha* (Uttar. 63, 12; Bālar. 248, 5; 287, 16); doch auch, wahrscheinlich falsch, JM. *dharaṇiviṭṭha* (Sagara 7, 12), S. *dharaṇipiṭṭha* (Text *°nipiṭṭha*; Bālar. 245, 15). Veṇīs. 64, 18 schwanken die Texte und MSS. zwischen *kālapuṭṭha*, *°vuṭṭha*, *°piṭṭha*. — *Bṛhaspati* bildet *Bahapphaī*, *Bihapphaī*, *Buhapphaī* (C. 2, 5 p. 43; Hc. 1, 138; Sr. fol. 36) und zahlreiche andere Formen mit gleichem Wechsel des Vocales (§ 212). Zu belegen ist AMg. *Bahassaī* (Sūyag. 709 [Text *Va°*]; Thāṇ. 82; Paṇṇav. 116 [Text *Va°*]), *Bihassaī* (Aṇuog. 356 [Text *Vi°*]; Ovav. § 36 [Text *Vi°*]); Ś. *Bahappaī* (Mallikām. 57, 3; 184, 3 [Text *Va°*]); *Bihapphaḍi* (Ratn. 310, 29). — *vṛddha* wird in allen Dialekten zu *vuḍḍha* (C. 2, 5; 3, 16 p. 49; 3, 26; Hc. 1, 131; 2, 40. 90; Mk. fol. 24; H.; Āyār. 2, 2, 3, 24; Ovav.; Erz.; Ś. Mṛcch. 44, 4; 69, 20; 71, 22; Anarghar. 156, 5; Mg. Mṛcch. 117, 23; 120, 9; 124, 4 u. s. w.), nach Bh. 1, 27 auch zu *vaddha*, nach Hc. 1, 128; 2, 40 auch zu *viḍḍha*. — *vṛnta* bildet AMg. *viṇṭa* (Hc. 1, 139; Samav. 98; Paṇṇav. 40 [Text *bi°*]), *tālavinṭa* (Paṇhāv. 33), *patta-viṇṭa* (Jīv. 681), gewöhnlich *veṇṭa* mit Übergang von *i* in *e* vor Doppelconsonanz (§ 119); so M. *veṇṭa* (Hc. 1, 139; 2, 31; Mk. fol. 26; H.; Śak. 119, 6), *tālavēṇṭa* (Karp. 82, 2); AMg. (Jīv. 329 [Text *bē°*]; Paṇṇav. 40 [Text *bē°*]), *tālavēṇṭa* (Nāyādh. § 136), *pattavēṇṭa* (Jīv. 549 [Text *bē°*]); Ś. (Viddhaś. 14, 13), *tālavēṇṭa* (Vikr. 75, 10; Uttar. 16, 7; Viddhaś. 61, 1; Veṇīs. 92, 22 [so zu lesen]; Bālar. 131, 13 [so zu lesen]), *tālavēṇṭaa* (Mṛcch. 38, 4; 59, 7); Mg. (Mṛcch. 21, 16). Neben *tālavēṇṭa* (2, 31) hat Hc. 1, 67 *talavēṇṭa*, Bh. 1, 10 *talavēṇṭaa* neben *tālavēṇṭaa*. Ferner lehrt Hc. 1, 139 auch *vōṇṭa*, 1, 67 *tālavōṇṭa*, *talavōṇṭa* d. h. *vunta* mit Übergang von *u* in *ō* vor Doppelconsonanz (§ 125). In AMg. ist häufig *tāliyaṇṭa* (Āyār. 2, 1, 7, 5; Paṇhāv. 236. 533; Aṇuttar. 10; Nāyādh. 277; Vivāhap. 807. 831. 964; Ovav. § 52 [so zu lesen]; Dasav. 616, 38; 626, 3), *tāliyaṇṭaka* (Paṇhāv. 488) = *tālīvṛnta*, mit Übergang von *ṛ* in *a*, wie in Pāli *vaṇṭa*.

c3.s1.t1.13

§ 54. BOLLENSEN¹ hat ein Assimilationsgesetz aufgestellt, wonach z. B. nur *miatiṇhiā* oder *maataṇhiā* = *mṛgatṛṣṇikā* gesagt werde dürfe. Umgekehrt hat PAUL GOLDSCHMIDT² Dissimilation behauptet in Fällen wie miaṅka = mr̥gaṅka neben maïnda = mr̥gendra, visaṅkhala = visr̥ṅkhala neben siṅkhalā = sr̥ṅkhalā (§ 213). Bei dem grossen Schwanken der Angaben der Grammatiker und der MSS. ist keines dieser Gesetze streng zu erweisen. Maṇ sagt M. maataṇhā (R.), maataṇhiā (Sarasvatik. 172, 18 neben muddhamia), S. miataṇhā (Dhūrtas. 11, 6; v. l. maatiṇhā), miatiṇhā (Anarghar. 60, 4), maataṇhiā (Vikr. 17, 1), maatiṇhiā (Viddhaś. 47, 9; ed Calc. 36, 1 aber miaṭaṇhiā), miatiṇhiā (Viddhaś. 115, 5); ferner zwar M. maïnda (G. R.), und M. S. maalañchaṇa, JM. maya-lañchaṇa = mr̥galañchana (H.; Karp. 65, 10; 105, 7; Mr̥cch. 169, 14; Vikr. 43, 11; 45, 20³; Pāïyal. 5; Dvār. 500, 18; Erz.), aber neben maañka (Hc. 1, 130; auch in A. 4, 396, 1), JM. mayaṅka (Erz.), in M. D. S. Mg. gewöhnlich miaṅka (Hc. 1, 130; G. H. R.; Karp. 60, 1; 84, 8; D. Mr̥cch. 101, 11; S. Vikr. 58, 10; Viddhaś. 109, 5; Karp. 105, 7; Mg. Mr̥cch. 37, 25); JM. hat auch miyaṅka (Erz.). Neben S. maa = mr̥ga steht miaā = mr̥gayā (Śak. 29, 2. 3), und M. S. maï = mr̥gī (Śak. 85, 2; Prab. 67, 12); S. maavahū = mr̥gavadhū (Śak. 86, 4) neben S. sāhāmia = śāhāmr̥ga (Mr̥cch. 69, 11; Vikr. 81, 13), AMg. ihāmiya (Jīv. 481. 492. 508; Nāyādh. 721; Rāyap. 58 [ga]), wie AMg. überhaupt nur miga, miya (Āyār. 2, 3, 3, 3; 2, 5, 1, 5; Vivāhap. 119ff.; Uttar. 338. 412. 499. 595. 601; Dasav. N. 648, 7; Sūyag. 52. 54. 56. 317; Ovav. § 37) miyasirāo = mr̥gaśirāḥ (Thāṇ. 81), migavva = mr̥gavya (Uttar. 498) sagt, gegen JM. maya (Dvār. 501, 13), mayacchi = mr̥gākṣī (R̥ṣabhap. 26), M. maacchi (Karp. 65, 4). Ohne Zweifel hat in Compositen bei der Wahl des Vocals der Wohlklang mitgewirkt.

c3.s1.t1.14

¹ BOLLENSEN, ZDMG. 22, 572.

c3.s1.t1.15

¹ Zu Vikr. 17, 1, p. 216.

c3.s1.t1.16

² Specimen des Setubandha (Göttingen 1873) p. 83 zu 2, 2.

c3.s1.t1.17

³ Die v. l. hat mia°, und so steht Viddhaś. 63, 4.

c3.s1.t1.18

§ 55. Das r der Nomina auf r wird vor dem Suffix -ka, und wenn die Nomina das erste Glied eines Compositum bilden, meist zu i (Hc. 1, 134): PG. jāmātukasa = jāmātrkasya (6, 14), bhātukāṇa = bhr̥ātr̥kāṇām (6, 18); M. jāmāua = jāmātr̥ka (Bh. 1, 29; Hc. 1, 131; Mk. fol. 10; H.); JM. jāmāuya (Erz.); S. jāmādua (Mahāv. 27, 22; Mallikām. 209, 22), jāmādusadda = jāmā-tr̥śabda (Mallikām. 209, 1); JM. bhāuvaćchala = bhr̥ātr̥vatsala (Dvār. 503, 38; 507,30), bhāughāyaga, bhāuya (Erz.), S. bhādusa = bhr̥ātr̥sada (Veṇīs. 59, 3); S. bhādua (Vikr. 75, 8); Mg. vañcidabhāduka = vañcitabhr̥ātr̥ka (Mr̥cch. 129, 6); AMg. puttanattupariyāra = putranaptr̥parivāra (Vivāhap. 482), ammāpiusantie (Āyār. 2, 15, 15), ammāpiusussūsaga (Vivāhap. 608), māupiusujāya (Sūyag. 585; Ovav. § 11), māuoya piusukka = mātrojaḥ pitr̥sukra (Sūyag. 817. 822; Thāṇ. 159; Vivāhap. 111), māuyā (Nāyādh. 1430); S. mādughara (Mr̥cch. 54, 4); Mg. mādukā (Mr̥cch. 122, 5); M. piuvaha = pitrvadha (G. 484); JM. nattuya = naptr̥ka (Āv. 8, 31); AMg. nattuī = *naptr̥kī (Kappas. § 109). Doch findet sich nicht selten auch i: M. nattia = naptr̥ka (Hc. 1, 137; Sarasvatik. 8, 13), taṭṭhighaḍaṇā = tvaṣṭr̥ghaṭanā (G. 704), māihara (Hc. 1, 135); AMg. māima-raṇa, bhāimaraṇa (Sūyag. 787), māirakkhiya (Ovav. § 72); S. mādivacchala (Śak. 158, 12); AMg. peiya = paitr̥ka (Vivāhap. 113); JM. bhāivaćchala, bhāighāyaya (Dvār. 501, 3. 38), bhāivahaga = bhr̥ātr̥vadhaka (Erz. 14, 28; 23, 19), bhāisoga = bhr̥ātr̥śoka (Erz. 53, 11); AMg. ammāpiisamāṇa, bhāisa-māṇa (Thāṇ. 284); A. piimāimosaṇa = pitrmātr̥moṣaṇa (Erz. 158, 3); AMg. bhaṭṭidāraya = bhartr̥dāraka (Paṇṇav. 366), S. bhaṭṭidāraa (Mahāv. 28, 2; 32,22); S. bhaṭṭidāriā (Lalitav. 560, 9; 561, 6. 12; 562, 22; 563, 5; Mālatīm. 72, 2. 4. 8; 73, 5; 85, 3; Nāgān. 10, 9. 13; 12, 5. 10; 13, 4 u. s. w.). In der Declination werden die Masculina als a-, i-, u-Stämme, die Feminina als ā-Stämme flectirt, mātr̥ auch als ī- und ū-Stamm (§ 389—392).

c3.s1.t1.19

§ 56. Anlautendes r wird in der Regel zu ri (Vr. 1, 39; C. 2, 5; Hc. 1, 140; Kī. 1, 28; Mk. fol. 11), Mg. li. So M. AMg. JM. JŚ. S. A. riddhi = *ṛddhi* (Pāīyal. 62; G. H.; Sūyag. 954; Ovav.; KI. 12; Erz.; Kk.; Ṛṣabhap.; Kattig. 400, 325; 403, 370; Mṛcch. 6, 4; 21, 7; 77, 10; 94, 19; Hc. 4, 418, 8). — M. AMg. JM. S. *rikkha* (Hc. 2, 19; Pāīyal. 96; H.; Nāyādh.; Ovav.; Kappas.; Erz.; Bālar. 221, 5; 250, 18) und M. AMg. S. *riccha* = *ṛkṣa* (Vr. 1, 30; 3, 30; Hc. 1, 140; 2, 19; Pāīyal. 128; R.; Rāyap. 124; Śak. 35, 9; Anarghar. 156, 5). — M. JM. *riṇa* = *ṛṇa* (Bh. 1, 30; C. 2, 5; Hc. 1, 141; Mk. fol. 11; H.; Kk.); Ś. *ariṇa* = *anṛṇa* (Mṛcch. 64, 22; Śak. 24, 13; 141, 10); Mg. *liṇa* (Mṛcch. 21, 19) mit metrischer Dehnung des *i* (§ 73). — AMg. *riu* = *ṛtu* (Hc. 1, 141. 209; Pāīyal. 208; Samav. 119; Nirayāv. 81); Ś. *ridu* (Bālar. 131, 12). — AMg. *riuvveya* = *ṛgveda* (Thāṇ. 166; Vivāhap. 149. 787; Nirayāv. 44; Ovav. § 77 [so zu lesen]; Kappas. § 10). — M. AMg. *risaha* = *ṛṣabha* (C. 2, 5 p. 43; Hc. 1, 141; R. [als Eigenname]; Paṇhāv. 270; Vivāhap. 10; Uvās.; Ovav.), AMg. S. auch *risabha* [als Eigenname]; Śak. 95, 7). — Ś. *ricāim* = *ṛcaḥ* (Ratn. 302, 11). — AMg. JM. S. *risi* = *ṛṣi* (Hc. 1, 141; Pāīyal. 32; Sūyag. 202; Erz.; Mṛcch. 326, 14 [Interpolation]; Mg. *lisi* (Prab. 46, 15. 16; 47, 1); AMg. *mahārisi* (Sūyag. 203; Nāyādh. 1475). In Fällen, wie AMg. *rāyarisi* = *rājarṣi* (Vivāhap. 908. 915. 916; Nāyādh. 600 ff. 1022; Uttar. 279 ff. 563), *māhaṇarisi* = *brahmarṣi* (§ 250; Nirayāv. 48. 50 ff.), JM. *maharisi* = *maharṣi* (Erz.), Ś. *sattarisi* = *saptarṣi* (Viddhaś. 49, 4. 6. 8), JM. *Dīvāyaṇarisi* = *Dvīpāyanarṣi* (Dvār. 496, 7. 38; 497, 3) ist Teilvocal (§ 135) anzunehmen; die Formen sind also direct auf das Skt. zurückzuführen.

c3.s1.t1.20

§ 57. Ausser durch *ri* wird aber anlautendes *ṛ* auch nicht selten durch *a, i, u* vertreten. So M. AMg. JM. Ā. A. *acchaï*, P. *acchati* = *ṛcchati* (§ 480). — AMg. *accha* = *ṛkṣa* (Āyār. 2, 1, 5, 3; Vivāhap. 282. 484; Nāyādh. 345 neben *riccha*; Paṇṇav. 49. 367), *acchī* (Paṇṇav. 368); vgl. Skt. *acchabhalla*. — AMg. *aṇa* = *ṛṇa* (Hc. 1, 141; Paṇhāv. 150). — AMg. JM. *iḍḍhi* = *ṛddhi* (Thāṇ. 80. 178; Uttar. 116. 666; Vivāhap. 55. 221; Nāyādh. 990; Ovav. § 33. 69; Uvās.; Kappas.; Nirayāv. § 16; Dasav. 635, 38; 640, 5; Dasav. N. 648, 14); S. *udu* (Śak. 2, 8). Vgl. § 157. Wie LEUMANN (Aup. S. s. v. *riddhi*) richtig bemerkt, ist *iḍḍhi* die in den älteren, *riddhi* die in den späteren Texten vorkommende Form. Dasselbe gilt für AMg. auch bei andern Formen mit *ri*° neben solchen mit Vocalen. — AMg. Ś. *isi* = *ṛṣi* (Vr. 1, 28; C. 2, 5; Hc. 1, 141; Kī. 1, 32; Mk. fol. 10; Paṇhāv. 448 (suisi); Uttar. 375. 377. 630; Vivāhap. 795. 851; Śak. 41, 1; 61, 11; 70, 6; 79, 7; 98, 8; 155, 9; Vikr. 80, 17; Uttarar. 123, 10; Unmattar. 3, 7 u. s. w.); in Eigennamen AMg. *Isigutta*, *Isiguttiya*, *Isidatta*, *Isipāliya* (Kappas.), und in Compositen wie AMg. Ś. *mahesi* = *maharṣi* (Sūyag. 74. 137; Uttar. 717. 720. 815; Anarghar. 151, 10; Unmattar. 4, 18); M. S. *rāesi* = *rājarṣi* (G.; Śak. 19, 5; 20, 12; 21, 4; 50, 1; 52, 16; 57, 12; Vikr. 6, 13. 16; 7, 2; 8, 14; 10, 2. 4. 14 u. s. w.). — AMg. *uu* = *ṛtu* (Hc. 1, 131. 141. 209; Vivāhap. 423. 798; Paṇhāv. 464. 534; Nāyādh. 344. 912. 916. 918; Aṇuog. 242. 432; Dasav. 627, 11; Dasav. N. 648, 14); S. *udu* (Śak. 2, 8). Vgl. § 157. Über angebliches M. *udu* s. § 204. — AMg. Ś. *ujju* = *ṛju* (Hc. 1, 131. 141; 2, 98; Paṇṇav. 847; Aṇuog. 541. 542. 552. 633; Uttar. 698. 699; Ovav.; Kamsav. 57, 20), AMg. *ujjuya* = *ṛjukṛta* (Āyār. 1, 1, 3, 1); gewöhnlich *ujjua* = *ṛjuka* (Vr. 3, 52); so M. (H. R.); S. (Mṛcch. 88, 18; 90, 21¹; Śak. 80, 4; 130, 5; Ratn. 302, 19; 308, 7; Mudrār. 192, 13; Anarghar. 113, 9; Karṇas. 20, 13 u. s. w.), *adijjua* (Ratn. 309, 24; Priyad. 43, 15); AMg. *ujjugā* (Paṇhāv. 381; Uvās.), *ujjuya* (Pāīyal. 175; Āyār. 2, 1, 5, 3; 2, 3, 2, 14. 16; Uttar. 170; Ovav.; Kappas.), *aṇujjuya* (Uttar. 990). — *usaha* = *ṛṣabha* (C. 2, 5 p. 43; 3, 34 p. 51; Hc. 1, 131. 133); AMg. *usabha* (Āyār. 2, 15, 21; Nāyādh.; Ovav.; Kappas.); AMg. JM. *Usabha* (Hc. 1, 24; Kappas.; Av. 46, 21; Erz.); JM. *Usabhaya* (Av. 46, 21); AMg. *Usabhadatta* (Āyār. 2, 15, 2; Kappas.);

c3.s1.t1.21

AMg. Usabhasena (Kappas.). — Nach Kī. 1, 31 bildet ṛṇa stets uṇa. Zu belegen ist nur riṇa (§ 56) und aṇa (§ 57).

c3.s1.t1.22

¹ So zu lesen; vgl. PISCHEL zu Hc. 2, 98. GODABOLE 249, 9; 256, 1 schreibt ujjaa, was der Scholiast mit ujjvala und udyata übersetzt.

c3.s1.t1.23

§ 58. Entsprechend dem Wandel von ṛ in i, u, wird ṛ in der Declination der ṛ-Stämme zu ī, ū: AMg. ammāpīṇaṃ, ammāpīūṇaṃ, māīṇaṃ (§ 391. 392). Aus altem ṛ entstandenes Skt. īr, ūr wird regelmässig nach den Lautgesetzen des Pkt. behandelt: M. JM. tīrai, tīrae = tīryate (§ 537); M. païṇṇa = prakīrṇa (G. H. R.), viiṇṇa = vikīrṇa (H.), vivaïṇṇa = viprakīrṇa (H. R.); JM. viiṇṇa = vitīrṇa (Erz.); M. pūraï = pūryate (§ 537); M. AMg. S. puṇṇa = pūrṇa (H. R.; Kappas.; Kk.; Prab. 57, 2). Neben M. S. jinna = jīrṇa (Hc. 1, 102; H.; Pratāp. 201, 13; Mṛcch. 93, 9), Mg. yiṇṇa (Mṛcch. 162, 23), ist in M. AMg. JM. S. viel häufiger juṇṇa = Vedisch jūrṇá (Hc. 1, 102; G. H.; Karp. 88, 3; Āyār. 2, 16, 9; Vivāhap. 1308; Nāyādh. 321. 983. 985. 987; Uttar. 440; Rāyap. 258 f.; Aṇuog. 292; Āv. 37, 26; 40, 16; Erz.; Sak. 35, 9; Karp. 53, 5; Viddhaś. 114, 6; Mallikām. 88, 23; Hāsy. 25, 5); AMg. parijuṇṇa (Āyār. 1, 7, 6, 1; Thāṇ. 540; Uttar. 63); AMg. juṇṇiya (Nāyādh. 348); JM. juṇṇaga (Āv. 41, 1). Neben tittha = tīrtha hat M. tūha = *tūrtha (Hc. 1, 104; H.; Sarasvatik. 44, 12); uttūha = *uttūrtha (abschüssiger Brunnen; Deśīn. 1, 94); PG. tūhike = *tūrthikān = tīrthikān (5, 5); AMg. aṇṇaūtthiya = *anyatūrthika¹ (Vivāhap. 129. 130. 137. 139. 142. 178. 323. 324 u. s. w.; Nāyādh. 984 ff.; Thāṇ. 147; Ovav.), paraūtthiya = *paratūrthika². tūha direct aus altem *tṛtha herzuleiten³, ist irrig⁴.

c3.s1.t1.24

¹ I WEBER, IS. 16, 46. 299. Anm. 2; LEUMANN, Aup. S. p. 95.

c3.s1.t1.25

² LEUMANN 1. c.

c3.s1.t1.26

³ WACKERNAGEL, Altind. Gr. § 24.

c3.s1.t1.27

⁴ BARTHOLOMAE, ZDMG. 50, 680.

c3.s1.t1.28

§ 59. ḷ wird hinter Consonanten zu ili: kilitta = kḷpta (Vr. 1, 33; Hc. 1, 145; Kī. 1, 33; Mk. fol. 11); kilitti = kḷpti (Kī. 1, 33; Mk. fol. 11). Nach Kī. 5, 16 bleibt es in A. oder wird zu a: kltta, katta = kḷpta. Hc. 1, 145; 4, 329 nimmt ḷ auch in klinna »feucht« an (PISCHEL zu Hc. 1, 145). Die von ihm gegebenen Formen kilinna und A. kiṇṇa erklären sich auch aus klinna (§ 136). Unverbundenes ḷ wird zu li in liāra (Mk. fol. 11), likāra (Kalpal. p. 36) = ḷkāra.

2. Vocale

c3.s1.t2.1

a) Die Diphthonge ai und au

c3.s1.t2.2

§ 60. ai hat sich im Pkt. nur als Interjection, und wohl nur in Versen, erhalten (Hc. 1, 169); gewöhnlich wird aber auch dafür M. S. aï = Skt. ayi gebraucht (Vr. 9, 12; Hc. 1, 169; 2, 205; H.; Mṛcch. 63, 13; 64, 25; 87, 21; Vikr. 28, 10; 42, 19; 45, 2; Mālatīm. 74, 5; 247, 1; 264, 3 u. s. w.). Einige erlaubten nach Hc. 1, 1 = Prākṛtacandrikā 344, 5; C. 2, 14 p. 37 auch ai im Pkt., wie in kaiava = kaitava, Airāvaṇa (Bhaṭṭikāvya 13, 33). Wo sich ai in solchen Fällen findet, ist es falsche Lesart (PISCHEL zu Hc. 1, 1). Mk. fol. 12 verwirft es ausdrücklich. ai wird in der Regel zu e, vor Doppelconsonanz ĕ: PG. vijayavejayīke = vijayavaijayikān (6, 9). — M. AMg. JM. S. Erāvaṇa = Airāvaṇa (Bh. 1, 35; Vr. 2, 11; Hc. 1, 148. 208; Kī. 2, 31; Mk. fol. 15; R.; Sūyag. 317; Kappas.; Erz.; Mṛcch. 68, 14); A. Erāvaï = Airāvaṭa (Piṅgala 1, 24); vgl. § 246. — AMg. esajja = aiśvarya (Thāṇ. 450). — JS. eyagga = aikāgrya (Pav. 388, 1). — S. edihāsia = aitihāsika (Lalitav. 555, 2). — M. Keḍhava = Kaiṭabha (Vr. 2, 21. 29; Hc. 1, 148. 196. 240; Kī. 2, 11; Mk. fol. 16). — M. geria = gairika (Karp. 80, 10), AMg. geruya = *gairuka (Āyār. 2, 1, 6, 6; Sūyag. 834; Paṇṇav. 26; Dasav. 619, 41). — AMg. neyāūya = *naiyāyuka* = *naiyāyika* (Sūyag. 117. 361; 994 ff. [*ṇe*°]; Nāyādh. § 144; Uttar. 158. 180. 238. 324; Ovav.), *aṇeyāuya* (Sūyag. 736). — AMg. *mehuṇa* = *maithuna* (Āyār. 2, 1, 3, 2. 9, 1; 2, 2, 1, 12. 2, 10; Sūyag. 816. 822 f. 923. 994; Bhag.; Uvās.; Ovav.), JM. *mehuṇaya* (Erz.), JŚ. *medhuṇa* (Kattig. 399, 306; Text *°hu°*). — M. *vehavva* = *vaidhavya* (G. H. R.). — AMg. JM. *Vejaddha* = *Vaitāḍhya* (C. 2, 6; Vivāhap. 479; Ṭhāṇ. 73; Vivāgas. 91; Nirayāv. 79; Erz.). — M. AMG. JM. *sela* = *śaila* (Bh. 1, 35; Pāiyal. 50; G. R.; Mṛcch. 41, 16; Karp. 49, 6; Āyār. 2, 2, 2, 8; 2, 6, 1, 2; Kappas.; Ovav.; Erz.; Ṛṣabhap.), aber CP. *saiḷa* (Hc. 4, 326). — M. AMg. JM. S. Mg. *tella* = *taila* (§ 90). — M. JM. AMg. *Cētta* = *Caitra* (Karp. 12, 4. 9; Viddhaś. 25, 2; KI. 19; Āyār. 2, 15, 6; Kappas.). — M. JM. *mētti* = *maitrī* (H. R.; KI. 7; Erz.). — M. JM. S. *vējja* = *vaidya* (Hc. 1, 148; 2, 24; H.; Āv. 16, 8; Erz.; Vikr. 47, 2; Mālav. 26, 5; Karp. 104, 7). — M. S. *sēṇṇa* = *sainya* (§ 282). — Über *i* für *ě* aus *ai* s. § 84.

c3.s1.t2.3

§ 61. Statt *e* fordern die Grammatiker für einige Worte stets, für andere beliebig *aï*. Die Worte, in denen *aï* eintreten muss, haben sie im Gaṇa *daityādi* zusammengestellt (Vr. 1, 36; Hc. 1, 151; Kī. 1, 37; Mk. fol. 12; Pkl. p. 36). Allen gemeinsam sind nur die Worte M. *daicca* = *daitya* (Pāiyal. 26. 99; G.); *Vaïdeha* (Kī. *°hi*) = *Vaideha*; AMg. *vaisāha* = *vaiśākha* (Āyār. 2, 15, 25 [neben *Ve°*!]; Vivāhap. 1426; Nirayāv. 10; Uttar. 768; Kappas.). Hc. und C. 2, 6 haben noch *aïsaria* = *aiśvarya*, wofür AMg. *esajja* hat (§ 60), Hc. allein *daïnna* = *dainya*; *Vaïjavana* = *Vaijavana*; *daïvaya* = *daivata*; *vaïālia* = *vaitālīya*; *Vaïdabbha* = *Vaidarbha*; *vaïssāṇara* = *vaiśvānara*; *Vaïsāla* = *Vaiśāla*. Bh. Hc. Mk. führen noch *saïra* = *svaira*, das auch Pāiyal. 13. 15 hat, Bh. Hc. Mk. *vaïesa* = *vaideśa*, Bh. Hc. Mk. Pkl. M. *kaïava* (G. H.), JM. *kaïyava* (Pāiyal. 157; Erz.). Kī. und Pkl. haben noch AMg. *vaïssa* = *vaiśya* (Vivāgas. 152; Uttar. 754), neben dem AMg. auch *vessa* hat (Sūyag. 373), ferner *vaïdesia* = *vaideśya* und *vesaïa* = *vaiśayika*, Kī. allein *vaïsamma* = *vaiṣamya*, Pkl. *khaïtta* = *kṣaitra*. Bei allen anderen Worten schwanken die Angaben. Vr. 1, 37 und Kī. 1, 38 gestatten *aï* und *e* neben einander nur in *daiva*. Für dieses Wort hat auch Hc. 1, 153 noch eine besondere Regel, obwohl er noch andere Worte mit gleichem Schwanken kennt, die er, wie Pkl. p. 37 und Triv. 2, 102, in den Gaṇa *vaïrādi* zusammenfasst, in den Triv. auch *daiva* einordnet. Mk. fol. 12 stellt einen Gaṇa *daivādi* auf. Nach Bh. zu Vr. 1, 37 sagt man *daïva*, aber bei Eintritt von *e* mit Verdoppelung nach Vr. 3, 52 *dēvva*. Diese beiden Formen hat auch Kī., während Hc. *dēvva*, *daïvva*, Mk., wie es scheint, *dēvva*, *daïvva* lehrt. *dēvva*, *daïvva* ist = *daivya*; A. *daïva* (Hc. 4, 331; 340, 1; 389). Nach Mk. fol. 66 und Rv. (PISCHEL zu Hc. 1, 153) wird *aï* in diesem Worte in S. nicht gebraucht, was für Rv. überhaupt den Ausschluss von *aï* für Ś. bedeutet. Und in der That wird nach den besten MSS. (PISCHEL zu Hc. 1, 148) *aï* in Ś. Mg. nur zu *e*, nie zu *aï*, auch in Worten, die in anderen Dialekten *aï* allein haben sollen. So *kedava* = *kaitava* (Śak. 106, 6), *vesāha* (Viddhaś. 77, 7), *sera* = *svaira* (Mṛcch. 143, 15; Mukund. 70, 18. 19). Bei den zwischen *aï* und *e* schwankenden Worten haben S. Mg. stets *e*. So S. Mg. *dēvva* (Mṛcch. 20, 24; Śak. 60, 17; 71, 4; 161, 12; Mālav. 57, 19; Ratn. 317, 32; Mṛcch. 140, 10). — *Kailāsa* wird nach Bh. 1, 35 zu *Kelāsa*, nach Hc. Mk. Pkl. zu *Kailāsa* oder *Kelāsa*; Pāiyal. 97 hat *Kailāsa*, M. (G. R. Bālar. 181, 14) und S. (Vikr. 41, 3; 52, 5; Viddhaś. 25, 9) *Kelāsa*. — *vaïra* wird nach Bh. 1, 36; C. 2, 6 zu *vaïra*, nach Hc. Mk. Pkl. auch zu *vera*. So JM. *vaïra* (Erz.), *vaïri-* = *vaïrin* (Erz.; Kk.) neben M. AMg. JM. S. *vera* (R.; Sūyag. 16. 359. 375. 406. 872. 891; Āyār. 1, 2, 5, 5; Bhag.; Erz.; Kk.; Mṛcch. 24, 4; 148, 1; Mahāv. 52, 18. 19; Prab. 9, 16); Mg. *vela* (Mṛcch. 21, 15. 19; 133, 8; 165, 2); M. JM. *veri-* (G.;

c3.s1.t2.4

Erz.; Kk.); JM. veriya = vairika (Kk.), A. veria (Hc. 4, 439, 1), Mg. velia (Mṛcch. 126, 6). — kairava bildet nach Kī. kaïrava, nach Hc. Mk. Pkl. auch kerava. — Für Caitra lehrt Kī. Caïtta, Hc. Mk. Pkl. auch Cëtta, und dies findet sich in M. AMg. JM. (§ 60), für jäitra Mk. jaïtta und jëtta, für bhairava Bh. Hc. Kī. bhaïrava, Mk. Pkl. auch bherava. In M. findet sich bhaïravī (G.), in AMg. JM. bherava (Sūyag., 129. 130; Āyār. 1, 6, 2, 3; 1, 7, 6, 5; 2, 15, 15; Ovav.; Kappas.; Erz.), in S. mahābheravī (Prab. 65, 4; 66, 10 [so zu lesen], in Mg. mahābhelava (Prab. 58, 18 [so zu lesen]). Im Eigennamen Bhairavānanda Karp. 24, 2 ff. haben die MSS., wie die ed. Bomb. 25, 4 ff., meist Bhaira°, was Konow richtig in Bhera° verbessert hat, wie Kāleyak. 16, 14 steht. Vaiśampāyana bildet nach Bh. Kī. Mk. Pkl. Vaiśampāana, nach Hc. auch Ve°, Vaiśravaṇa nach Hc. Vaïsavaṇa und Ve°, und so AMg. JM. Veṣamaṇa (Nāyādh. 852. 853; Uttar. 677; Bhag.; Ovav.; Kappas.; Erz.). Wechsel zwischen aï und e lehrt Hc. ausserdem noch bei vaitālika und vaiśika, für das Bh. aï vorschreibt; AMg. hat vesiya (Aṇuog.). Alle Gaṇās der Grammatiker sind Ākṛtigaṇās; sie lassen sich daher aus der Litteratur vermehren, wie AMg. Vairoyaṇa = Vairocana (Sūyag. 306; Bhag.); Vaïkuṇṭha = Vaikuṇṭha (Pāīyal. 21) u. s. w.

c3.s1.t2.5

§ 61a. Wie ai, so gestatten nach Hc. 1, 1 = Prākṛtacandrikā 344, 5; C. 2, 14 P. 37 einige auch au: sauaria = saudarya, kaurava, kaulava (C.) = kaurava. Solche Fehler der MSS. sind sehr häufig. au wird gewöhnlich zu o (Vr. 1, 41; C. 2, 8; Hc. 1, 159; Kī. 1, 39; Mk. fol. 13), vor Doppelconsonanz ö: PG. kolikā = kaulikāḥ (6, 39), Kosika = Kauśika (6, 16); M. kosia (Hc.; G. 306), Ś. Kosia (Śak. 20, 12). — Ś. orasa = auraṣa (Vikr. 80, 4). — AMg. ovamma = aupamya (Ovav.). — M. AMg. JM. JS. Ś. osaha = auṣadha (§ 223). — AMg. JM. kouya, kouga = kautuka (Pāīyal. 156; Sūyag. 730; Ovav.; Kappas.; Erz.). — M. AMg. JM. komuī = kaumudī (Bh. 1, 41; Hc.; Kī.; H.; Ovav.; Ś. komudī (Vikr. 23, 20; Priyad. 19, 11; 40, 5). — Ś. Kosambi = Kauśāmbī (Bh.; Hc.; Ratn. 310, 21), Ś. Kosambiā = Kauśāmbikā (Ratn. 308, 29). — M. AMg. JM. kouhala = kautūhala (G.; Uttar. 631; Erz.; Kk.), Ś. kodūhala (Mṛcch. 68, 14; Śak. 19, 3; 121, 10; 129, 1; Vikr. 19, 7; Mālatīm. 257, 1; Mudrār. 43, 5; Viddhaś. 15, 2; Pras. 19, 4; Cait. 42, 1; 44, 12), kodūhalilla (Bālar. 168, 3); M. AMg. JM. kouhalla = kautūhalya (Hc. 1, 117. 171; 2, 99; Pāīyal. 156; G. H.; Karp. 57, 3; Vivāhap. 11. 12. 812), AMg. JM. auch koūhalla (Ovav.; Kk.). Über kohala s. § 123. — M. AMg. JM. D. A. do = dvau (§ 436). — JM. dovaï = dyauṣpati (Kk.). — AMg. Dovaï = Draupadī (Nāyādh. 1228), Mg. Dovaī (Mṛcch. 11, 7; 16, 23; 128, 14 [so mit den meisten MSS. überall zu lesen; döppaḍī (129, 6) ist nicht = Draupadī, sondern = duṣṭaḥ]). — JS. dhoda = dhauta (Pav. 379, 1). — M. AMg. porāṇa = paurāṇa (H.; Ovav.; Kappas.; Rāyap. 74. 139; Hc. 4, 287), JM. porāṇaya (Erz.). — M. AMg. JM. Ś. sohagga = saubhāgya (G. H. R.; Ovav.; Erz.; Mṛcch. 68, 17; Śak. 71, 8; Vikr. 32, 17; Mahāv. 34, 11; Prab. 37, 16; 38, 1; 39, 6). — M. JM. kōtthua = kaustubha (Bh.; Hc.; G. H. R.; Erz.). — M. AMg. JM. Ś. A. jōvvaṇa = yauvana (§ 90). — M. dōcca = dautya (H. 84). — M. Ś. dōbballa = daurbalya (G. H. R.; Śak. 63, 1). — JM. pavōtta = prapautra (Āv. 8, 31). — M. Ś. mōttia, JM. mōttiya = mauktika (G. H. R.; Mṛcch. 70, 25; 71, 3; Karp. 73, 5; 82, 8; Viddhaś. 108, 2; Erz.). — M. AMg. JM. JS. Ś. A. sōkkha = saukhya (Mk.; G. H. R.; Ovav.; Kappas.; Erz.; Kī. 9; Pav. 381, 19. 20; 383, 75; 385, 69; Kattig. 402, 361. 362. 369; Mālatīm. 82, 3; Uttarar. 121, 4; Hc. 4, 332, 1), Mg. sōkkha (Prab. 28, 15; 56, 1; 58, 16). — M. JM. Ś. sōmma = saumya (G. R.; Kī. 7; Ratn. 317, 31; Mahāv. 6, 8; Uttarar. 31, 20; 62, 8; 71, 8; 92, 8; Anarghar. 149, 9; Kamsav. 9, 2), neben AMg. JM. soma (Nāyādh.; Kappas.; Erz.). —

c3.s1.t2.6

Wie ai zu aï, so verwandeln eine Anzahl Wörter au zu aü. Die Grammatiker haben sie in dem Ākṛtigaṇa paurādi zusammengestellt (Vr. 1, 42; Hc. 1, 162; Kī. 1, 41; Mk. fol. 13; Pkl. p. 38). Während sie bei ai neben aï in vielen Worten e zulassen, ist die Zahl der Worte, in denen sie o neben aü gestatten, sehr klein. Bh. zu Vr. 1, 42 erlaubt kosala neben kaüsala, das Hc. Kī. Mk. Pkl. allein haben; Hc. 1, 161. 162 hat kōccheaẏa neben kaüccheaẏa; Mk. fol. 13 erlaubt moṇa neben maüṇa, das Hc. hat, und moli neben maüli, das Hc. Pkl. haben, indem er sich auf Karp. 6, 9 beruft. Nach Mk. tritt aü in der Ś. nicht ein in kaurava und gaurava, nach Pkl. nicht in paura und kaurava. Statt o verlangen aü Bh. Hc. Kī. Mk. für paura, Bh. C. Hc. Kī. Mk. Pkl. für kaurava, Bh. Hc. Mk. Pkl. für pauruṣa, Hc. C. für saura und kaula, Hc. Pkl. für Gauḍa, Mk. Pkl. für kṣaurita, Hc. für saudha, Mk. für kṣaura, Pkl. für aucitya. Es findet sich: M. kaüla (G.) und kola (Karp. 25, 2 = Kāleẏak. 16, 21 [Text kau°]). — M. Gaüḍa (G.), aber Amg. A. Goḍa (Paṇhāv. 41 [Text Gau°, aber vgl. Weber, Verzeichniss 2, 2, 510]; Piṅgala 2, 112. 138). — M. JM. paüra = paura (G.; Kī. 12; Erz.; Ṛṣabhap.), aber Ś. pora (Śak. 138, 11; Mudrār. 42, 10 [Text pau°]; 161, 1; Mālatīm. 288, 3; Uttarar. 27, 3; Bālar. 149, 21; Kāleẏak. 22, 5), Mg. pola (Mṛcch. 167, 1. 2 [edd. pau°]), daher Mṛcch. 160, 11 paülā in polā zu verbessern. — paürisa = pauruṣa (Bh. Hc. Mk. Pkl.), aber JM. porisa (Erz.), Amg. porisī (Āẏār. 1, 8, 1, 4; Samav. 74; Uvās.; Kappas.), porisīẏa (Sūẏag. 281), aporisīẏa (Vivāhap. 447; Nāẏādh. 1113). Vgl. § 124. — maüṇa = mauna (Hc. Mk.), und so in S. (Viddhaś. 46, 11), sicher falsch für moṇa, wie M. Amg. JM. haben (Mk.; H.; Āẏār. 1, 2, 4, 4; 1, 2, 6, 3; Sūẏag. 120. 123. 495. 502; Paṇhāv. 403; Erz.; Ṛṣabhap.). — M. Amg. JM. maüli = mauli (G.; Karp. 2, 5; Sūẏag. 730. 766; Thāṇ. 480; Ovav. § 33; Kk.) und M. moli (Karp. 6, 9). In S. steht moli (Karp. 112, 3; Mallikām. 183, 5; Pras. 33, 6 [Text mau°]), aber maüli (Vikr. 75, 11; Mālatīm. 218, 1). Aber in Vikr. hat die ed. Bomb. 1888 (122, 1) und die v. l. bei SHANKAR P. PANDIT (131, 4), in Mālatīm. die Handschrift N und die ed. Madras. moli, die ed. Bomb. 1892 (167, 2) mauli. Es ist also an beiden Stellen moli voraussichtlich richtig. — saüha = saudha (Hc.), aber Ś. sodha (Mālatīm. 292, 4). Das Schwanken ist also dialektisch grösser, als die Grammatiker angeben. Für Ś. Mg. wird nur o richtig sein. Von gaurava wird nach Vr. 1, 43; Hc. 1, 163; Kī. 1, 42 neben gaürava auch gāṛava, nach Mk. fol. 13 ausserdem auch gorava gebraucht, das er allein in Ś. zulässt. JM. hat gaürava (Erz.), M. Ś. gorava (H.; Adbhutad. 54, 10), M. Amg. JM. gārava (G. H. R.; Dasav. 635, 38; Paṇhāv. 307; Uttar. 902; Erz.); JM. gāraviẏa (Kī. 6). gārava gehört zu Pāli garu, Pkt. garua, garuẏa = guruka (§ 123), Skt. garīẏas, garīṣṭha. Über u für ŏ aus au s. § 84.

c3.s1.t2.7

§ 62. Kurzer Vocal vor r + Consonant, besonders Zischlaut, und Zischlaut + folgendem ya, ra, va oder Zischlaut wird oft gedehnt und die Consonantengruppe dann vereinfacht. Die Dehnung ist in M., und besonders Amg. JM. häufiger als in Ś. Mg., die oft den kurzen Vocal beibehalten und die Consonanten assimilieren. r + Consonant: PG. kātuṇaṃ, P. kātuṇaṃ, Amg. JM. kāūṇaṃ = *kartvānam (§ 585. 586); VG. kātuṇa, JS. kādūṇa (§ 21), M. JM. kāūṇa = *kartvāna (§ 586); D. Amg. JM. kāuṃ, Ś. Mg. kāduṃ = kartum (§ 574); M. kāvva, [Amg. JM. kāẏavva, JS. Ś. Mg. kādavva = kartavya (§ 570). — gāẏarī = *gāgarī = gaggari = Skt. gargarī (Deśīn. 2, 89). — M. dūhava = durbhaga (Hc. 1, 115. 192; Karp. 86, 2), und nach dessen Analogie Ś. sūhava = subhaga (Hc. 1, 113. 192; Mallikām. 126, 2). — Amg. JM.

c3.s1.t2.8

b) Dehnung kurzer Vocale

c3.s1.t2.9

ṇiṇei = nirṇayati (Nirāyāv. § 17; Uttar. 578; Erz.); JM. ṇiṇeha = nirṇayata (Dvār. 496, 5), ṇiṇijjanta, ṇiṇijjamāṇa = nirṇīyamāna (Āv. 24, 4; 25, 34), ṇiṇehii = nirṇeṣyati, ṇiṇeūṇa = nirṇīya (Erz.); AMg. JM. ṇiṇīya = nirṇīta (Nāyādh. 516; Erz.). — A. sāva = sarva (Hc. 4, 420, 5 = Sarasvatīk. 158, 22). — Bei r+Verschlusslaut oder Nasal bleibt jedoch in der Regel der Vocal kurz und die Consonanten werden assimilirt. — AMg. parimāsi-=parimārśin (Thāṇ. 313). — AMg. JM. phāsa = sparśa (Hc. 2, 92; Āyār. 1, 2, 3, 2; I, 4, 2, 2. 3, 2; I, 5, 4, 5; I, 6, 3, 2; Sūyag. 170. 172. 257. 337; Paṇṇav. 8. 10. 380; Aṇuog. 268; Ovav.; Kappas.; Erz.; Pav. 384, 47). — M. AMg. JM. vāsa = varṣa (Hc. 1, 43; H.; Sūyag. 148; Vivāhap. 427. 479. 1243; Uttar. 673; Dasav. 632, 42; Samav. 166; Uvās.; Erz.); AMg. vāsaī = varṣati (Dasav. N. 648, 7. 13. 14), vāsiukāma = varṣitukāma (Thāṇ. 155), aber Ś. vassāridu = varṣartu (Viddhaś. 99, 1; v. l. vāsā°); Mg. vaśśādi (Mṛcch. 79, 9). — AMg. sāsava = sarṣapa (Āyār. 2, 1, 8, 3). In AMg. wird der Vocal zuweilen auch vor l+Consonant gedehnt: AMg. phāguṇa = phalguna (Vivāhap. 1426), neben phagguṇa, Phaggumitta (Kappas.), Phagguṇī (Uvās.), M. phaggu (H.), Ś. uttaraphagguṇī, phagguṇa (Karp. 18, 6; 20, 6; Dhanamjayav. 11, 7); AMg. vāgala = valkala (Nāyādh. 1275; Nirāyāv. 54), vāga = valka (Ovav. § 74; Text vāka), aber M. S. vakkala (G.; Śak. 10, 12; 27, 10; Vikr. 84, 20; Anarghar. 58, 11), M. avavakkala = apavalkala (G.), Mg. ṇivvakkala = nirvalkala (Mṛcch. 22, 7).

c3.s1.t2.10

§ 63. Zischlaut + ya: AMg. nāsasi = naśyasi (Uttar. 712); M. ṇāsaī, ṇāsanti, ṇāsasu (H. R.); JM. nāsai, nāsanti (Erz.), neben AMg. nassāmi (Uttar. 713); AMg. nassaī (Hc. 4, 178. 230; Āyār. 1, 2, 3, 5 [v. l. nāsai], ṇassamāṇa (Uvās.), viṇassaī (Āyār. 1, 2, 3, 5); JM. nassāmo, ṇassa (Erz.); Ś. ṇassadi (Śak. 95, 8); Mg. viṇaśśadu (Mṛcch. 118, 19). — AMg. JM. pāsaī = paśyati (Āyār. 1, 1, 5, 2; Sūyag. 91; Vivāhap. 156. 231. 274. 275. 284. 1325 ff.; Vivāgas. 139; Nandīs. 363. 371; Rāyap. 21. 240; Jīv. 339 ff.; Dasav. 643, 13 u. s. w.; Erz.); AMg. pāsiayavvaṃ na pāsai pāsiukāme na pāsai pāsittā vi na pāsai (Paṇṇav. 667); auch aṇupassiyā (Absol.; Sūyag. 122); pāsa (Auge; Deśīn. 6, 75; Triv. in BB. 6, 104). — AMg. kīsanti = kliśyante (Uttar. 576), aber JM. kilissaī (Erz.), Ś. adikilissadi (Mālav. 7, 17). — AMg. JM. sīsa = śiṣya (Hc. 1, 43; 4, 265; Pāiyal. 101; Dasav. N. 645, 12. 13; Kappas.; Āv. 40, 8 ff.; 41, 11; Dvār. 499, 13; Erz.); sīsaga = śiṣyaka (Āv. 40, 22; Dvār. 498, 13), neben JM. Ś. sissa (Āv. 33, 21; Priyad. 35, 5; Hāsy. 25, 13; 27, 19; 34, 3. 6. 10; Mallikām. 156, 23; Kāleyak. 18, 3. 9; 19, 13; 24, 14; falsch sīsa 16, 8); Ś. susissa = suśiṣya (Śak. 77, 11), sissā = śiṣyā (Mallikām. 219, 20); AMg. sissaṃ (Schülerin; Vivāhap. 342 [Text °ssī°]; Nāyādh. 1498; Samav. 241). — M. tūsaī (Vr. 8, 46; Hc. 4, 236; Ki. 4, 68; H.), JŚ. tūsedī (Kattig. 400, 335), aber Ś. tussadi (Mālav. 8, 3). — AMg. JM. maṇūsa = manuṣya (Hc. 1, 43; Sūyag. 180; Vivāhap. 79. 341. 361. 425; Uttar. 175; Paṇṇav. 706; Dasav. N. 653, 11; Ovav.; Āv. 26, 34; Erz.), AMg. maṇusī (Paṇṇav. 706), aber auch maṇussa (Vivāhap. 362. 717; Paṇṇav. 367; Uvās.), und so auch JŚ. (Kattig. 399, 308) und stets M. Ś. (C. 2; 26b p. 42; Pāiyal. 60; H.; Mṛcch. 44, 2. 3; 71, 9; 117, 18; 136, 7), Mg. maṇuśśa (Mṛcch. 11, 24; 13, 4; 17, 17; 30, 21; 125, 21; 164, 6), maṇuśśaa (Mṛcch. 131, 10), maṇuśśaka (Mṛcch. 113, 21). — Dieselbe Dehnung liegt vor in Mg. in Genetiven, wie kāmāha aus *kāmāsa = kāmasya, cālittāha = cāritrasya, śalīlāha = śarīrasya, die in A. kaṇaaha = kanakasya, caṇḍālaha = caṇḍālasya u. a. nachträglich gekürztes a zeigen (§ 264. 315. 366); ferner in Genetiven wie A. kāsu, jāsu, tāsu = kasya, yasya, tasya (§ 425) und Futuren, wie A. karīsu = *karīṣyam = kariṣyāmi, pāvisu = *prāpiṣyam = prāpsyāmi, pēkkhīhimi = *prekṣiṣyāmi = prekṣiṣye, sahīhimi = sahīṣye, karīhisi = kariṣyasi (§ 315. 520. 525. 531. 533).

c3.s1.t2.11

§ 64. Zischlaut + ra: M. sāsū = śvaśrū (H.), Ś. sāsue = *śvaśruke (Bālar. 153, 20). — M. mīsa = miśra (Hc. 1, 43; 2, 170; H.); AMg. mīsajā = miśrajāta (Ovav.), mīsaya = miśraka (Thāṇ. 129 f.; Kappas.), mīsijjaī (Uvās.), mīsiya (Kappaṣ.); mīsālia (Hc. 2, 170); aber missaī (Hc. 4, 28); Ś. missa (Mṛcch. 69, 12; Śak. 18, 3), missiā = miśrikā (Śak. 142, 10), missida (Prab. 29, 8); Mg. missa (Mṛcch. 11, 6; 117, 8). — AMg. vīsa = visra (Sūyag. 753). — M. JM. vīsamaï = viśrāmyati neben Ś., vissamīadu (§ 489). — M. vīsambha = viśrambha (Hc. 1, 43; H. R.), aber Ś. vissambha (Mṛcch. 74, 8 [so mit v. l. und ed. Goḍabole 213, 1 zu lesen]; Śak. 19, 4; Mālatīm. 105, 1 [so AD.]; 210, 7 [so N.]). — Ś. Ūsā = Usrā (Lalitav. 555, 1). — AMg. ūsaveha = ucchrapayata aus *uṭśrapayata (Vivāhap. 957), ūsaviya = *ucchrapita (Ovav.; Kappas.); AMg. JM. ūsīya = ucchrita (Sūyag. 771. 958 [Text u°]; Paṇhāv. 287; Nāyādh. 481; Uttar. 664; Nandīs. 63. 68; Ovav.; Kappas.; Erz.), aber AMg. ussiya (Sūyag. 309), samussiya (Sūyag. 275) neben °ūsī (Sūyag. 281), ussaviya (Āyār. 2, 1, 7, 1), Ś. ussāvedi = ucchrāpayati (Uttarar. 61, 2). — Zischlaut + va: M. AMg. JM. āsa = aśva (Bh. 1, 2; Hc. 1, 43; R.; Āyār. 2, 1, 5, 3; Vivāhap. 503; Vivāgas. 61; Uttar. 195. 217. 336. 500. 501; Nāyādh. 731. 780. 1233. 1266. 1388. 1456; Paṇṇav. 367; Aṇuog. 507; Nirayāv.; Ovav.; Āv. 35, 12. 13. 16. 21. 24; Erz.; Kk.), neben assa (Bh. 1, 2; Āyār. 2, 10, 12; 2, 11, 11. 12; 2, 15, 20; Sūyag. 182; Uttar. 617; Āv. 11, 18 ff.), wie Ś. stets hat (Mṛcch. 69, 10; Bālar. 238, 8). — M. ṇīsasai; AMg. ṇisasanti; JM. ṇisasīuṇa = niḥśvasya (Erz.); Ś. ṇīsasaḍi, Mg. ṇīśaśadu; M. ūsasaï, AMg. ūsasanti; Mg. ūśaśadu; M. vīsasai; AMg. vīsase; Ś. vīsasadi; auch AMg. ussasaï, nissasaï zu śvas mit niḥ, ud, vi (§ 327ª. 496). — AMg. JM. Ś. vīsattha = viśvasta (Ovav.; Kappas.; Erz.; Mṛcch. 99, 24; 100, 4; 105, 1; Śak. 70, 9; Vikr. 8, 8; 23, 6; 47, 1). — A. sāha = śaśvat (Hc. 4, 366. 422, 22), von Hc. = sarva gesetzt. — Zischlaut + Zischlaut, im Pkt. durch Assimilation entstanden, im Skt. = ḥ + Zischlaut: M. AMg. JM. Ś. ūsava, ūsaa = utsava aus *ussava, *ussaa (§ 327ª). — M. ūsua = utsuka, neben AMg. JM. ussuya, Ś. ussua (§ 327ª). — M. vīsaria = *vīsmarita = vīsmṛta, JŚ. vīsariya neben M. vissariya (§ 478). — M. ṇīsaṅka = niḥśaṅka (G. H.), AMg. ṇīsaṅka (Āyār. 1, 5, 5, 2), A. mit metrischer Kürzung ṇisaṅka (Hc. 4, 396, 1; 401, 2) neben JM. nissaṅka (Erz.). — M. Ś. ṇīsaha = ṇīsahā (Hc. 1, 43; G. H. R.; Uttarar. 92, 10) neben nissaha (Hc. 1, 13.) — M. JM. Ś. A. dūsaha = duḥsaha (Hc. 1, 13. 115; Kī. 2, 113; Pāīyal. 234; H. R.; Āv. 12, 31; Karp. 82, 7; Mālatīm. 79, 2; Vikr. 60, 18), Ś. dūsahattaṇa = duḥsahattva (Mālatīm. 81, 2) neben Ś. dussaha (Hc. 1, 13. 115; Kī. 2, 113; Prab. 44, 1) und metrisch M. dusaha (Hc. 1, 115; G. H.). — AMg. teyākamma- = tejahkarman (Ovav.). — maṇasilā = manaḥśilā (Hc. 1, 26. 43) neben maṇosilā, maṇasilā (§ 347) und maṇamsilā (§ 74).

First 43 of 914 passages. Read on

Linked texts (85)