Pramāṇa · Search · About · API

Sushruta Samhita 1: Sūtrasthāna

Suśrutasaṃhitā 1

Language
Sanskrit

Contents

sūtrasthānam

prathamo+adhyāyaḥ /

1.1.1

athāto vedotpattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.1.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.1.3

atha khalu bhagavantamamaravaramṛṣigaṇaparivṛtamāśramasthaṃ kāśirājaṃ divodāsaṃ dhanvantarimaupadhenavavaitaraṇaurabhrapauṣkalāvata-†karavīryagopurarakṣitasuśrutaprabhṛtaya ūcuḥ //

1.1.4

bhagavan śārīramānasāgantuvyādhibhirvividhavedanābhighātopadrutān sanāthānapyanāthavadviceṣṭamānān vikrośataśca mānavānabhisamīkṣya manasi naḥ pīḍā bhavati teṣāṃ sukhaiṣiṇāṃ rogopaśamārthamātmanaśca prāṇayātrārthaṃ pragāhitahetorāyurvedaṃ śrotumicchāma ihopadiśyamānaṃ atrā+āyattamaihikamāmuṣmikaṃ ca śreyaḥ tadbhagavantamupapannāḥ smaḥ śiṣyatveneti //

1.1.5

tānuvāca bhagavān svāgataṃ vaḥ sarva evāmīmāṃsyā adhyāpyāśca bhavanto vatsāḥ //

1.1.6

iha khalvāyurvedo nāmopāṅgamatharvavedasyānutpādyaivaprajāḥ ślokaśatasahasramadhyāyasahasraṃ ca kṛtavān svayambhūḥ tato+alpāyuṣṭvamalpamedhastvaṃ cālokya narāṇāṃ bhūyo+aṣṭadhā praṇītavān //

1.1.7

tadyathā śalyaṃ śālākyaṃ kāyacikitsā bhūtavidyā kaumārabhṛtyaṃ agadatantraṃ rasāyanatantraṃ vājīkaraṇatantramiti //

1.1.8

athāsya pratyaṅgalakṣaṇasamāsaḥ /

1.1.8_2

tatra śalyaṃ nāma vividhatṛṇakāṣṭhapāṣāṇapāṃśulohaloṣṭāsthibālanakhapūyāsrāvaduṣṭavraṇāntargarbhaśalyoddharaṇārthaṃ yantraśastrakṣārāgnipraṇidhānavraṇaviniścayārthaṃ ca //

1.1.8_3

śālākyaṃ nāmordhvajatrugatānāṃ śravaṇanayanavadanaghrāṇādisaṃśritānāṃ vyādhīnāmupaśamanārthaṃ //

1.1.8_4

kāyacikītsā nāma sarvāṅgasaṃśritānāṃ vyādhīnāṃ jvara{O.atīsāra}raktapittaśoṣonmādāpasmārakuṣṭhamehātisārādīnāmupaśamanārtham //

1.1.8_5

bhūtavidyā nāma devāsuragandharvayakṣarakṣaḥpitṛpiśācanāgagrahādyupasṛṣṭacetasāṃ śāntikarmabaloharaṇādigrahopaśamanārtham //

1.1.8_6

kaumārabhṛtyaṃ nāma kumārabharaṇadhātrīkṣīradoṣasaṃśodhanārthaṃ duṣṭastanyagrahasamutthānāṃ ca vyādhīnāmupaśamanārtham //

1.1.8_7

agadatantraṃ nāma sarpakīṭalūtāmūśikādidaṣṭaviṣavyañjanārthaṃ vividhaviṣasaṃyogopaśamanārthaṃ ca //

1.1.8_8

rasāyanatantraṃ nāma vayaḥsthāpanamāyurmedhābalakaraṃ rogāpaharaṇasamarthaṃ ca //

1.1.8_9

vājīkaraṇatantraṃ nāmālpaduṣṭakṣīṇaviśuṣkaretasāmāpyāyanaprasādopacayajanananimittaṃ praharṣajananārthaṃ ca //

1.1.9

evamayamāyurvedo+aṣṭāṅga upadiśyate atra kasmai kimucyatāmiti //

1.1.10

ta ūcuḥ asmākaṃ sarveṣāmeva śalyajñānaṃ mūlaṃ kṛtvopadiśatu bhagavāniti //

1.1.11

sa uvācaivamastviti //

1.1.12

ta ūcurbhūyo+api bhagavantam asmākamekamatīnāṃ matamabhisamīkṣya suśruto bhagavantaṃ prakṣyati asmai copadiśyamānaṃ vayamapyupadhārayiṣyāmaḥ //

1.1.13

sa hovācaivamastviti //

1.1.14

vatsa suśruta iha khalvāyurvedaprayojanaṃ vyādhyupasṛṣṭānāṃ vyādhiparimokaṣaḥ svasthasya rakṣaṇaṃ ca //

1.1.15

āyurasmin vidyate+anena vā+āyurvindatītyāyurvedaḥ //

1.1.16

tasyāṅgavaramādyaṃ pratyakṣāgamānumānopamānairaviruddhamucyamānamupadharaya //

1.1.17

etaddhyaṅgaṃ prathamaṃ prāgabhighātavraṇasaṃrohāt yajñaśiraḥsandhānācca / śrūyate hi yathā rudreṇa yajñasya śiraśchinnamiti tato devā aśvināvabhigamyocuḥ bhagavantau naḥ śreṣṭhatamau yuvāṃ bhaviṣyathaḥ bhavadbhyāṃ yajñasyaśeraḥ sandhātavyamiti / tāvūcaturevamastviti / atha tayorarthe devā indraṃ yajñabhagena prāsādayan / tābhyāṃ yajñasya śiraḥ saṃhitam iti //

1.1.18

aṣṭāsvapi cāyurvedatantreṣvetadevādhikamabhimataṃ āmāśukriyākaraṇādyantraśastrakṣārāgnipraṇidhānāt sarvatantrasāmānyācca //

1.1.19

tadidaṃ śāśvataṃ puṇyaṃ svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ vṛttikaraṃ ceti //

1.1.20

brahmā provāca tataḥ prajāpatiradhijage tasmādaśvinau aśvibhyāmindraḥ indrādaḥaṃ mayā tviha pradeyamarthibhyaḥ prajāhitahetoḥ //

1.1.21

bhavati cātra

1.1.21_2

ahaṃ hi dhanvantarirādidevo jarārujāmṛtyuharo+amarāṇām /

1.1.21_3

śalyāṅgamaṅgairaparairupetaṃ prāpto+asmi gāṃ bhūya ihopadeṣṭum //

1.1.22

asmin śāstre pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa ityucyate / tasmin kriyā so+adhiṣṭhānaṃ kasmāt lokasya dvaividhyāt loko hi dvividhaḥ sthāvaro jaṅgamaśca dvividhātmaka evāgneyaḥ saumyaśca tadbhūyastvāt pañcātmako vā tatra caturvidho bhūtagrāmaḥ saṃsvedajarāyujāṇḍajodbhijjasaṃjñaḥ tatra puruṣaḥ pradhānaṃ tasyopakaraṇamanyat tasmāt puruṣo+adhiṣṭhānam //

1.1.23

tadduḥkhasaṃyogā vyādhaya ucyante //

1.1.24

te caturvidhāḥ āgantavaḥ śārīrāḥ mānasāḥ svābhāvikāśceti //

1.1.25

teṣāmāgantavo+abhighātanimittāḥ //

1.1.25_2

śārīrāstvannapānamūlā vātapittakaphaśoṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ //

1.1.25_3

mānasāstu krodhaśokabhayaharṣaviṣāderṣyābhyasūyādainyamātsaryakāmalobhaprabhṛtaya icchādveṣabhedairbhavanti //

1.1.25_4

svābhāvikāstu kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprakṛtayaḥ //

1.1.26

ta ete manaḥśarīrādhiṣṭhānāḥ //

1.1.27

teṣāṃ saṃśodhanasaṃśamanāhārācārāḥ samyakprayuktā nigrahahetavaḥ //

1.1.28

prāṇināṃ punarmūlamāhāro balavarṇaujasāṃ ca sa ṣaṭsu raseṣvāyattaḥ rasāḥ punardravyāśrayāḥ dravyāṇi punaroṣadhayaḥ / tāstu dvividhāḥ sthāvarā jaṅgamāśca //

1.1.29

tāsāṃ sthāvarāścaturvidhāḥ vanaspatayo vṛkṣā vīrudha oṣadhaya iti / tāsu apuṣpāḥ phalavanto vanaspatayaḥ puṣpaphalavanto vṛkṣāḥ pratānavatyaḥ stambinyaśca vīrudhaḥ phalapākaniṣṭhā oṣadhaya iti //

1.1.30

jaṅgamāḥ khalvapi catuvidhāḥ jarāyujāṇḍajasvedajodbhijjāḥ / tatra paśumanuṣyavyālādayo jarāyujāḥ khagasarpasarīsṛpaprabhṛtayo+aṇḍajāḥ kṛmikīṭapipīlikāprabhṛtayaḥ svedajāḥ indragopamaṇḍūkaprabhṛtaya udbhijjāḥ //

1.1.31

tatra sthāvarebhyastvakpatrapuṣpaphalamūlakandaniryāsasvarasādayaḥ prayojanavantaḥ jaṅgamebhyaścarmanakharomarudhirādayaḥ //

1.1.32

pārthivāḥ suvarṇarajatamaṇimuktāmanaḥśilāmṛtkapālādayaḥ //

1.1.33

kālakṛtāḥ pravātanivātātapacchāyājyotsnātamaḥśītoṣṇavarṣāhorātrapakṣamāsartvayanādayaḥ saṃvatsaraviśeṣāḥ //

1.1.34

ta ete svabhāvata eva doṣāṇāṃ sañcayaprakopapraśamapratīkārahetavaḥ prayojanavantaśca //

1.1.35

bhavanti cātra ślokāḥ

1.1.35_2

śārīrāṇāṃ vikārāṇāmeṣa vargaścatuvidhaḥ /

1.1.35_3

prakope praśame caiva heturuktaścikitsakaiḥ //

1.1.36

āgantavastu ye rogāste dvidhā nipatanti hi /

1.1.36_2

manasyanye śarīre+anye teṣāṃ tu dvividhā kriyā //

1.1.37

śarīrapatitānāṃ tu śārīravadupakramaḥ /

1.1.37_2

mānasānāṃ tu śabdādiriṣṭo vargaḥ sukhāvahaḥ //

1.1.38

evametat puruṣo vyādhirauṣadhaṃ kriyākāla iti catuṣṭayaṃ samāsena vyākhyātam / tatra puruṣagrahaṇāttatsaṃbhavadravyasamūho bhūtādiruktastadaṅgapratyaṅgavikalpāśca tvaṅnāṃsāsthisirāsnāyuprabhṛtayaḥ vyādhigrahaṇādvātapittakaphaśoṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ sarva eva vyādhayo vyākhyātāḥ oṣadhagrahaṇāddravyarasaguṇavīryavipākānāmādeśaḥ kriyāgrahaṇācchedyādīni snehādīni ca karmāṇi vyākhyātāni kālagrahaṇāt savakriyākālānāmādeśaḥ //

1.1.39

bhavati cātra /

1.1.39_2

bījaṃ cikitsitasyaitatsamāsena prakīrtitam /

1.1.39_3

saviṃśamadhyāyaśatamasya vyākhyā bhaviṣyati //

1.1.40

tacca saviṃśamadhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu sūtranidānaśārīracikitsitakalpeṣvarthavaśāt saṃvibhajya uttare tantre śeṣānarthān vyākhyāsyāmaḥ //

1.1.41

bhavati cātra /

1.1.41_2

svayambhuvā proktamidaṃ sanātanaṃ paṭheddhi yaḥ kāśipatiprakāśitam /

1.1.41_3

sa puṇyakarmā bhuvi pūjito nṛpairasukṣaye śakrasalokatāṃ vrajet //

1.1.41_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vedotpattirnāma prathamo+adhyāyaḥ //

dvitīyo+adhyāyaḥ /

1.2.1

athātaḥ śiṣyopanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.2.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.2.3

brāhmaṇakṣatriyavaiśyānāmanyatamamanvayavayaḥśīlaśauryaśaucācāravinayaśaktibalamedhādhṛtismṛtimatipratipattiyuktaṃ tanujihvauṣṭhadantākramṛjuvaktrākṣināsaṃprasannacittavākceṣṭaṃ kleśasaḥaṃ ca bhiṣak śiṣyamupanayet ato viparītaguṇaṃ noapanayet //

1.2.4

upanayanīyaṃ tu brāhmaṇaṃ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu praśastāyāṃ diśi śucau same deśe caturhastaṃ caturasraṃ sthaṇḍilamupalipya gomayena darbhaiḥ saṃstīrya puṣpairlājabhaktai ratnaiśca devatāḥ pūjayitvā viprān bhiṣajaśca tatrollikhyābhyukṣya ca dakṣiṇato brahmāṇaṃ sthāpayitvā+agnimupasamādhāya khadirapalāśadevadārubilvānāṃ samidbhiścaturṇāṃ vā kṣīravṛkṣāṇāṃ (? nyagrodhodumbarāśvatthamadhūkānāṃ ) dadhimadhughṛtāktābhirdārvīhaumikena vidhinā sruveṇājyāhutīrjuhuyāt sapraṇavābhirmahāvyahṛtibhiḥ tataḥ pratidaivatamṛṣīṃśca svāhākāraṃ kuryāt śiṣyamapi kārayet //

1.2.5

brāhmaṇastrayāṇāṃ varṇānāmupanayanaṃ kartumarhati rājanyo dvayasya vaiśyo vaiśyasyaiveti śūdramapi kulaguṇasaṃpannaṃ mantravarjamanupanītamadhyāpayedityeke //

1.2.6

tato+agniṃ triḥ pariṇīyāgnisākṣikaṃ śiṣyaṃ brūyāt kāmakrodhalobhamohamānāhaṇkārerṣyāpāruṣyapaiśunyānṛtālasyāyaśasyāni hitvā nīcanakharomṇā śucinā kaṣāyavāsasā satyavratabrahmacaryābhivādanatatpareṇā+avaśyaṃ bhavitavyaṃ madanumatasthānagamanaśayanāsanabhojanādhyayanapareṇa bhūtvā matpriyahiteṣu vartitavyaṃ ato+anyathā te vartamānasyādharmo bhavati aphalā ca vidyā na ca prākāśyaṃ prāpnoti //

1.2.7

ahaṃ vā tvayi samyagvartamāne yadyanyathādarśī syāmenobhāgbhaveyamaphalavidyaśca //

1.2.8

dvijagurudaridramitrapravrajitopanatasādhvanāthābhyupagatānāṃ cātmabāndhavānāmiva svabhaiṣajaiḥ pratikartavyamevaṃ sādhu bhavati vyādhaśākunikapatitapāpakāriṇāṃ ca na pratikartavyaṃ evaṃ vidyā prakāśate mitrayaśodharmārthakāmāṃśca prāpnoti //

1.2.9

bhavataścātra /

1.2.9_2

kṛṣṇe+aṣṭamī tannidhane+ahanī dve śukle tathā+apyevamahardvisandhyam /

1.2.9_3

akālavidyutstanayitnughoṣe svatantrarāṣṭrakṣitipavyathāsu //

1.2.10

śmaśānayānādyatanāhaveṣu mahotsavautpātikadarśaneṣu /

1.2.10_2

nādhyeyamanyeṣu ca yeṣu vaprā nādhīyate nāśucinā ca nityam //

1.2.10_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne śiṣyopanayanīyo nāma dvitīyo+adhyāyaḥ //

tṛtīyo+adhyāyaḥ /

1.3.1

athāto+adhyayanasaṃpradānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.3.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.3.3

prāgabhihitaṃ saviṃśamadhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu / tatra sūtrasthānamadhyāyāḥ ṣaṭcatvāriṃśat ṣoḍśa nidānāni daśa śārīrāṇi catvāriṃśaccikitsitāni aṣṭau kalpāḥ taduttaraṃ ṣaṭsāṣṭiḥ //

1.3.4

vedotpattiḥ śiṣyanayastathā+adhyayanadānikaḥ /

1.3.4_2

prabhāṣaṇāgraharaṇāvṛtucaryātha yāntrikaḥ //

1.3.5

śastrāvacāaraṇaṃ yogyā viśikhā kṣārakalpanam /

1.3.5_2

agnikarmajalaukākhyāvadhyāyau raktavarṇanam //

1.3.6

doṣadhātumalādyānāṃ vijñānādhyāya eva ca /

1.3.6_2

karṇavyadhāmapakvaiṣāvālepo vraṇyupāsanam //

1.3.7

hitāhito vraṇapraśno vraṇāsrāvaśca yaḥ pṛthak /

1.3.7_2

kṛtyākṛtyavidhirvyādhisamuddeśīya eva ca //

1.3.8

viniścayaḥ śastravidhau pranaṣṭajñānikastathā /

1.3.8_2

śalyoddhṛtirvraṇajñānaṃ dūtasvapnanidarśanam //

1.3.9

pañcendriyaṃ tathā chāyā svabhāvādvaikṛtaṃ tathā /

1.3.9_2

vāraṇo yuktasenīya āturakramabhūnikau //

1.3.10

miśrakākhyo dravyagaṇaḥ saṃśuddhau śamane ca yaḥ /

1.3.10_2

dravyādīnāṃ ca vijñānaṃ viśeṣo dravyago+aparaḥ //

1.3.11

rasajñānaṃ vamanārthamadhyāyo recanāya ca /

1.3.11_2

dravaddravyavidhistadvadannapānavidhistathā //

1.3.12

sūcanāt sūtraṇāccaiva savanāccārthasantateḥ /

1.3.12_2

ṣaṭcatvāriṃśadadhyāyaṃ sūtrasthānaṃ pracakṣate //

1.3.13

vātavyādhikamarśāṃsi sāśmariśca bhagandaraḥ /

1.3.13_2

kuṣṭhamehodarā mūḍho vidradhiḥ parisarpaṇam //

1.3.14

granthivṛddhikṣudraśūkabhaknāśca mukharogikam /

1.3.14_2

hetulakṣaṇanirdeśānnidānānīti ṣoḍaśa //

1.3.15

bhūtacintā rajaḥśuddhirgarbhāvakrāntireva ca /

1.3.15_2

vyākaraṇaṃ ca garbhasya śarīrasya ca yatsmṛtam //

1.3.16

pratyekaṃ marmanirdeśaḥ sirāvarṇanameva ca /

1.3.16_2

sirāvyadho dhamanīnāṃ garbhiṇyā vyākṛtistathā //

1.3.17

nirdiṣṭāni daśaitāni śārīrāṇi maharṣiṇā /

1.3.17_2

vijñānārthaṃ śarīrasya bhiṣajāṃ yogināmapi //

1.3.18

dvivraṇīyo vraṇaḥ sadyo bhagnānāṃ vātarogikam /

1.3.18_2

mahāvātikamarśāṃsi sāśmariśca bhagandaraḥ //

1.3.19

kuṣṭhānāṃ mahatāṃ cāpi maihikaṃ paiḍakaṃ tathā /

1.3.19_2

makhumehacikitsā ca tathā codariṇāmapi //

1.3.20

mūḍhagarbhacikitsā ca vidradhīnāṃ visarpiṇām /

1.3.20_2

granthivṛddhyupadaṃśānāṃ tathā ca kṣudrarogikam //

1.3.21

śūkadoṣacikitsā ca tathā ca mukharogiṇām /

1.3.21_2

śophasyānāgatānāṃ ca niṣedho miśrakaṃ tathā //

1.3.22

vājīkaraṃ ca yat kṣīṇe sarvābādhaśamo+api ca /

1.3.22_2

medhāyuṣkaraṇaṃ cāpi svabhāvavyādhivāraṇam //

1.3.23

nivṛttasaṃtāpakaraṃ kīrtitaṃ ca rasāyanam /

1.3.23_2

snehopayaugikaḥ svedo vamane ca virecane //

1.3.24

tayorvyāpaccikitsā ca netrabastivibhāgikaḥ /

1.3.24_2

netrabastivipatsiddhistathā cottarabastikaḥ //

1.3.25

nirūhakramasaṃjñaśca tathaivāturasaṃjñakaḥ /

1.3.25_2

dhūmanasyavidhiścāntyaścatvāriṃśaditi smṛtāḥ //

1.3.26

prāyaścittaṃ praśamanaṃ cikitsā śāntikarma ca /

1.3.26_2

paryāyāstasya nirdeśāccikitsāsthānamucyate //

1.3.27

annasya rakṣā vijñānaṃ sthāvarasyetarasya ca /

1.3.27_2

sarpadaṣṭaviṣajñānaṃ tasyaiva ca cikitsitam //

1.3.28

dundubhermūṣikāṇāṃ ca kīṭānāṃ kalpa eva ca /

1.3.28_2

aṣṭau kalpāḥ samākhyātā viṣabheṣajakalpanāt //

1.3.29

adhyāyānāṃ śataṃ viṃśamevametadudīritam /

1.3.29_2

ataḥ paraṃ svanāmnaiva tantramuttaramucyate //

1.3.30

adhikṛtya kṛtaṃ yasmāttantrametadupadravān /

1.3.30_2

opadravika ityeṣa tasyāgryatvānnirucyate //

1.3.31

sandhau vartmani śukle ca kṛṣṇe sarvatra dṛṣṭiṣu /

1.3.31_2

saṃvijñānārthamadhyāyā gadānāṃ tu prati prati //

1.3.32

cikitsāpravibhāgīyo vātābhiṣyandavāraṇaḥ /

1.3.32_2

paittasya ślaiṣmikasyāpi raudhirasya tathaiva ca /

1.3.33

lekhyabhedyaniṣedhau ca chedyānāṃ vartmadṛṣṭiṣu /

1.3.33_2

kriyākalpo+abhighātaśca karṇotthāstaccikitsitam //

1.3.34

ghrāṇotthānāṃ ca vijñānaṃ tadgadapratiṣedhanam /

1.3.34_2

pratiśyāyaniṣedhaśca śirogadavivecanam //

1.3.35

cikitsā tadgadānāṃ ca śālākyaṃ tantramucyate /

1.3.35_2

navagrahākṛtijñānaṃ skandasya ca niṣedhanam //

1.3.36

apasmāraśakunyośca revatyāśca punaḥ pṛthak /

1.3.36_2

pūtanāyāstathā+andhāyā maṇḍikā śītapūtanā //

1.3.37

naigameśacikitsā ca grahotpattiḥ sayonijā /

1.3.37_2

kaumāratantramityetacchārīreṣu ca kīrtitam //

1.3.38

jvarātisāraśoṣāṇāṃ gulmahṛdrogiṇāmapi /

1.3.38_2

pāṇḍūnāṃ raktapittasya mūrcchāyāḥ pānajāśca ye //

1.3.39

tṛṣṇāyāśchardihikkānāṃ niṣedhaḥ śvāsakāsayoḥ /

1.3.39_2

svarabhedacikitsā ca kṛmyudāvartinoḥ prthak //

1.3.40

visūcikārocakayormūtrāghātavikṛcchrayoḥ /

1.3.40_2

iti kāyacikitsāyāḥ śeṣamatra prakīrtitam //

1.3.41

amānuṣaniṣedhaśca tathā+āpasmāriko+aparaḥ /

1.3.41_2

unmādapratiṣedhaśca bhūtavidyā nirucyate //

1.3.42

rasabhedāḥ svasthavṛttiryuktayastāntrikāśca yāḥ /

1.3.42_2

doṣabhedā iti jñeyā adhyāyāstantrabhūṣaṇāḥ //

1.3.43

śreṣṭhatvāduttaraṃ hyetattantramāhurmaharṣayaḥ /

1.3.43_2

bahvarthasaṃgrahācchreṣṭhamuttaraṃ cāpi paścimam //

1.3.44

śālākyatantraṃ kaumāraṃ cikitsā kāyikī ca yā /

1.3.44_2

bhūtavidyeti catvāri tantre tūttarasaṃjñite //

1.3.45

vājīkaraṃ cakitsāsu rasāyanavidhistathā /

1.3.45_2

viṣatantraṃ punaḥ kalpāḥ śalyajñānaṃ samantataḥ //

1.3.46

ityaṣṭāṅgamidaṃ tantramādidevaprakāśitam /

1.3.46_2

vidhinā+adhītya yuñjānā bhavanti prāṇadā bhuvi //

1.3.47

etaddhyavaśyamadhyeyaṃ adhītya ca karmāpyavaśyamupāsitavyaṃ ubhayajño hi bhiṣak rājārho bhavati //

1.3.48

bhavanti cātra /

1.3.48_2

yastu kevalaśāstrajñaḥ karmasvapariniṣṭhitaḥ /

1.3.48_3

sa muhyatyāturaṃ prāpya prāpya bhīrurivāhavam //

1.3.49

yastu karmasu niṣṇāto dhārṣṭyācchāstrabahiṣkṛtaḥ /

1.3.49_2

sa satsu pūjāṃ nāpnoti vadhaṃ cārhati rājataḥ //

1.3.50

ubhāvetāvanipuṇāvasamarthau svakarmaṇi /

1.3.50_2

ardhavedadharāvetāvekapakṣāviva dvijau //

1.3.51

oṣadhyo+amṛtakalpāstu śastrāśaniviṣopamāḥ /

1.3.51_2

bhavantyajñairupahṛtāstasmādetān vivarjayet //

1.3.52

snehādiṣvanabhijñā ye chedyādiṣu ca karmasu /

1.3.52_2

te nihanti janaṃ lobhāt kuvaidyā nṛpadoṣataḥ //

1.3.53

yastūbhayajño matimān sa samartho+arthasādhane /

1.3.53_2

āhave karma nirvoḍhuṃ dvicakraḥ syandano yathā //

1.3.54

atha vatsa tadetadadhyeyaṃ tathā tathopadhāraya mayā procyamānaṃ atha śucaye kṛtottarāsaṅgāyāvyākulayopasthitāyādhyayanakāle śiṣyāya yathāśakti gururupadiśet padaṃ pādaṃ ślokaṃ vā te ca padapādaślokābhūyaḥ krameṇānusaṃdheyāḥ evamekaikaśo ghaṭayedātmanā cānupaṭhet adrutamavilambitamaviśaṇkitamananunāsikaṃ vyaktākṣramapīḍitavarṇamakṣibhruvauṣṭhahastairanabhinītaṃ susaṃskṛtaṃ nātyuccairnātinīcaiśca svaraiḥ paṭhet / na cāntareṇa kaścidvrajet tayoradhīyānayoḥ //

1.3.55

bhavataścātra /

1.3.55_2

śucirguruparo dakṣastandrānidrāvivarjitaḥ /

1.3.55_3

paṭhannetena vidhinā śiṣyaḥ śāstrāntamāpnuyāt //

1.3.56

vāksauṣṭhave+arthavijñāne prāgalbhye karmanaipuṇe /

1.3.56_2

tadabhyāse ca siddhau ca yatetādhyayanāntagaḥ //

1.3.56_1

iti suśrutasaṃhitāhaṃ sūtrasthāne+adhyayanasaṃpradānīyo nāma tṛtīyo+adhyāyaḥ //

caturtho+adhyāyaḥ /

1.4.1

athātaḥ prabhāṣaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.4.2

yāthovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.4.3

adhigatamapyadhyayanamaprabhāṣitamarthataḥ kharasya candanabhāra iva kevalaṃ pariśramakaraṃ bhavati //

1.4.4

bhavati cātra /

1.4.4_2

yathā kharaścandanabhāravāhī bhārasya vettā na tu candanasya /

1.4.4_3

evaṃ hi śāstrāṇi baḥūnyadhītya cārtheṣu mūḍhāḥ kharavadvahanti //

1.4.5

tasmāt saviṃśamadhyāyaśatamanupadapādaślokamanuvarṇayitavyamanuśrotavyaṃ ca kasmāt sūkṣmā hi dravyarasaguṇavīryavipākadoṣadhātumalāśayamarmasirāsnāyusandhyasthigarbhasaṃbhavadravyasamūhavibhāgāstathā pranaṣṭaśalyoddharaṇavraṇaviniścayabhagnavikalpāḥ sādhyayāpyapratyākhyeyatā ca vikārāṇāmevamādayaścānye sahasraśo viśeṣā ye vicintyamānā vimalavipulabuddherapi buddhimākulīkuryuḥ kiṃ punaralpabuddheḥ tasmādavaśyamanupadapādaślokamanuvarṇayitavyamanuśrotavyaṃ ca //

1.4.6

anyaśāstropapannānāṃ cārthānāmihopanītānāmarthavaśātteṣāṃ tadvidyebhya eva vyākhyānamanuśrotavyaṃ kasmāt nahyekasmin śāstre śakyaḥ sarvaśāstrāṇāmavarodhaḥ kartum //

1.4.7

bhavanti cātra /

1.4.7_2

ekaṃ śāstramadhīyāno na vidyācchāstraniścayam /

1.4.7_3

tasmādbahuśrutaḥ śāstraṃ vijānīyāccikitsakaḥ //

1.4.8

śāstraṃ gurumukhodbīrṇamādāyopāsya cāsakṛt /

1.4.8_2

yaḥ karmakurute vaiyaḥ sa vaidyo+anye tu taskarāḥ //

First 200 of 3,836 passages. Read on

Commentaries (2)

Linked texts (6)

Discussed in (16)