Pramāṇa · Search · About · API

Taittiriyabrahmana 1.5

Taittirīyabrāhmaṇa 1.5

Language
Sanskrit

Contents

1.5.1.1

agnéḥ kṛ́ttikāḥ /
śukráṃ parástāt_ jyótir avástāt /
prajā́pate rohiṇī́ /
ā́paḥ parástād óṣadhayo 'vástāt /
sómasya_invakā́ /
vítatāni parástād váyanto 'vástāt /
rudrásya bāhū́ /
mṛgayávaḥ parástād vikṣārò 'vástāt /
ádityai púnarvasū /
vā́taḥ parástād ārdrám avástāt //

1.5.1.2

bṛ́haspátes tiṣyàḥ /
júhvataḥ parástād yájamānā avástāt /
sarpā́ṇām āśreṣā́ḥ /
abhyāgácchantaḥ parástād abhyānṛ́tyanto 'vástāt /
pitṛṇāṃ maghā́ḥ /
rudántaḥ parástād apabhram̐śò 'vástāt /
aryamṇáḥ pū́rve phálgunī /
jāyā́ parástād ṛṣabhò 'vástāt /
bhágasya_úttare /
vahatávaḥ parástād váhamānā avástāt //

1.5.1.3

devásya savitúr hástaḥ /
prasaváḥ parástāt sanír avástāt /
índrasya citrā́ /
ṛtáṃ parástāt satyám avástāt /
vāyór níṣṭyā /
vratátiḥ parástād ásiddhir avástāt /
indrāgniyór víśākhe /
yugā́ni parástāt kṛṣámāṇā avástāt /
mitrásya_anūrādhā́ḥ /
abhyāróhat parástād abhyā́rūḍham avástāt //

1.5.1.4

índrasya rohiṇī́ /
śṛṇát parástāt pratiśṛṇád avástāt /
nírṛtyai mūlavárhaṇī /
pratibhañjántaḥ parástāt pratiśṛṇánto 'vástāt /
apā́ṃ pū́rvā aṣāḍhā́ḥ /
várcaḥ parástāt sámitir avástāt /
víśveṣāṃ devā́nām úttarāḥ /
abhijáyat parástād abhíjitam avástāt /
víṣṇoḥ śroṇā́ /
pṛcchámānāḥ parástāt pánthā avástāt //

1.5.1.5

vásūnām̐ śráviṣṭhāḥ /
bhūtáṃ parástād bhū́tir avástāt /
índrasya śatábhiṣak /
viśvávyacāḥ parástād viśvákṣitir avástāt /
ajásya_ékapadaḥ pū́rve proṣṭhapadā́ḥ /
vaiśvānaráṃ parástād vaiśvāvasavám avástāt /
áher budhníyasya_úttare /
abhiṣiñcántaḥ parástād abhiṣuṇvánto 'vástāt /
pūṣṇó revátī /
gā́vaḥ parástād vatsā́ avástāt /
aśvínor aśvayújau /
grā́maḥ parástāt sénā_avástāt /
yamásya_apabháraṇīḥ /
apakárṣantaḥ parástād apaváhanto 'vástāt /
pūrṇā́ paścā́d yát te devā́ ádadhuḥ //

1.5.2.1

yát púṇyaṃ nákṣatram /
tád báṭ kurvīta_upavyuṣám /
yadā́ vái sū́rya udéti /
átha nákṣatraṃ ná_eti /
yā́vati tátra sū́ryo gácchet /
yátra jaghanyàṃ páśyet /
tā́vati kurvīta yatkārī́ syāt /
puṇyāhá evá kurute /
evám̐ ha vái yajñéṣuṃ ca śatádyumnaṃ ca mātsyó niravasāyayā́ñ cakāra //

1.5.2.2

yó vái nakṣatríyaṃ prajā́patiṃ véda /
ubháyor enaṃ lokáyor viduḥ /
hásta evá_asya hástaḥ /
citrā́ śíraḥ /
níṣṭyā́ hṛ́dayam /
ūrū́ víśākhe /
pratiṣṭhā́_anūrādhā́ḥ /
eṣá vái nakṣatríyaḥ prajā́patiḥ /
yá eváṃ véda /
ubháyor enaṃ lokáyor viduḥ //

1.5.2.3

asmím̐ś ca_amúṣmím̐ś ca /
yā́ṃ kāmáyeta duhitáraṃ praiyā́ syād íti /
tā́ṃ níṣṭyāyāṃ dadyāt /
priyā́_evá bhavati /
tú púnar ā́gacchati /
abhijít_ nā́ma nákṣatram /
upáriṣṭād aṣāḍhā́nām /
avástāt_śroṇā́yai /
devāsurā́ḥ sáṃyattā āsan /
té devā́s tásmin nákṣatre 'bhyajayan //

1.5.2.4

yád abhyájayan /
tád abhijíto 'bhijittvám /
yáṃ kāmayeta_anapajayyáṃ jayed íti /
tám etásmin nákṣatre yātayet /
anapajayyám evá jayati /
pāpáparājitam iva tú /
prajā́patiḥ paśū́n asṛjata /
té nákṣatraṃnakṣatram úpātiṣṭhanta /
té samā́vanta evá_abhavan /
té revátīm úpātiṣṭhanta //

1.5.2.5

té revátyāṃ prā́bhavan /
tásmād revátyāṃ paśūnā́ṃ kurvīta /
yát kíṃ ca_arvācī́nam̐ sómāt /
prá_evá bhavanti /
saliláṃ vā́ idám antarā́sīt /
yád ataran /
tát tā́rakāṇāṃ tārakatvám /
yó vā́ ihá yájate /
amúm̐ sá lokáṃ nakṣate /
tán nákṣatrāṇāṃ nakṣatratvám //

1.5.2.6

devagṛhā́ vái nákṣatrāṇi /
yá eváṃ véda /
gṛhy èvá bhavati /
yā́ni vā́ imā́ni pṛthivyā́ś citrā́ṇi /
tā́ni nákṣatrāṇi /
tásmād aślīlánāmam̐ś citré /
ná_āvasyen ná yajeta /
yáthā pāpāhé kurute /
tādṛ́g evá tát /
devanakṣatrā́ṇi vā́ anyā́ni //

1.5.2.7

yamanakṣattrā́ṇy anyā́ni /
kṛ́ttikāḥ prathamám /
víśākhe uttamám /
tā́ni devanakṣatrā́ṇi /
anūrādhā́ḥ prathamám /
apabháraṇīr uttamám /
tā́ni yamanakṣatrā́ṇi /
yā́ni devanakṣatrā́ṇi /
tā́ni dákṣiṇena páriyanti /
yā́ni yamanakṣatrā́ṇi //

1.5.2.8

tā́ny úttareṇa /
ánv eṣām arātsma_íti /
tád anūrādhā́ḥ /
jyeṣṭhám eṣām avadhiṣma_íti /
táj jyeṣṭhaghnī́ /
mū́lam eṣām avṛkṣāma_íti /
tán mūlabárhaṇī /
yán ná_asahanta /
tád aṣāḍhā́ḥ /
yád áśloṇat //

1.5.2.9

tát_śroṇā́ /
yád áśṛṇot /
tát_śráviṣṭhāḥ /
yát_śatám ábhiṣajyan /
tát_śatábhiṣak /
proṣṭhapadéṣu_údayacchanta /
revátyām aravanta /
aśvayújor ayuñjata /
apabháraṇīṣv ápāvahan /
tā́ni vā́ etā́ni yamanakṣatrā́ṇi /
yā́ny evá devanakṣatrā́ṇi /
téṣu kurvīta yatkārī́ syā́t /
puṇyāhá evá kurute //

1.5.3.1

devásya savitúḥ prātáḥ prasváḥ prāṇáḥ /
váruṇasya sāyám āsavò 'pānáḥ /
yát pratīcī́naṃ prātastánāt /
prācī́nam̐ saṃgavā́t /
táto devā́ agniṣṭomáṃ níramimata /
tát tád ā́ttavīryaṃ nírmārgaḥ /
mitrásya saṃgaváḥ /
tát púṇyaṃ tejasvy áhaḥ /
tásmā tárhi paśávaḥ samā́yanti /
yát pratīcī́nam̐ saṃgavā́t //

1.5.3.2

prācī́naṃ madhyáṃdināt /
táto devā́ ukthyàṃ níramimata /
tát tád ā́ttavīryaṃ nirmārgáḥ /
bṛ́haspáter madhyáṃdinaḥ /
tát púṇyaṃ tejasvy áhaḥ /
tásmāt tárhi tékṣṇiṣṭhaṃ tapati /
yát pratīcī́naṃ madhyáṃdināt /
prācī́nam aparāhṇā́t /
táto devā́ḥ ṣoḍaśínaṃ níramimata /
tát tád ā́ttavīryaṃ nirmārgáḥ //

1.5.3.3

bhágasya_aparāhṇáḥ /
tát púṇyaṃ tejasvyáhaḥ /
tásmād aparāhṇé kumāryò bhágam icchámānāś caranti /
yát pratīcī́nam aparāhṇā́t /
prācī́nam̐ sāyā́t /
táto devā́ atirātráṃ níramimata /
tát tád ā́ttavīryaṃ nirmārgáḥ /
váruṇasya sāyám /
tát púṇyaṃ tejasvyáhaḥ /
tásmāt tárhi ná_ánṛtaṃ vadet //

1.5.3.4

brāhmaṇó vā́ aṣṭāvim̐śó nákṣatrāṇām /
samānásya_áhnaḥ páñca púṇyāni nákṣatrāṇi /
catvā́ry aślīlā́ni /
tā́ni náva /
yác ca parástān náksātrāṇāṃ yác ca_avástāt /
tā́ny ékādaśa /
brāhmaṇó dvādaśáḥ /
yá eváṃ vidvā́n saṃvatsaráṃ vratáṃ cárati /
saṃvatsaréṇa_evā́sya vratáṃ guptáṃ bhavati /
samānásya_áhnaḥ pañca púṇyāni nákṣatrāṇi /
catvā́ry aślīlā́ni /
tā́ni náva /
āgneyī́ rā́triḥ /
aindrám áhaḥ /
tā́ny ékādaśa /
ādityó dvādaśáḥ /
yá eváṃ vidvā́n saṃvatsaráṃ vratáṃ cárati /
saṃvatsaréṇa_evā́sya vratáṃ guptáṃ bhavati //

1.5.4.1

brahmavādíno vadanti /
káti pā́trāṇi yajñáṃ vahanti_íti /
tráyodaśa_íti /
brūyāt /
sá yád brūyā́t /
kás tā́ni níramimī́ta_íti /
prajā́patir íti brūyāt /
sá yád brūyā́t /
kútas tā́ni níramimīta_íti /
ātmána íti /
prāṇāpānā́bhyām evá_upām̐śvantaryāmáu níramimīta //

1.5.4.2

vyānā́d upām̐śusávanam /
vācá aindravāyavám /
dakṣakratúbhyāṃ maitrāvaruṇám /
śrótrād āśvinám /
cákṣuṣaḥ śukrā́manthínau /
ātmána āgrayaṇám /
áṅgebhya ukthyàm /
ā́yuṣo dhruvám /
pratiṣṭhā́yā ṛtupātré /
yajñáṃ vā́vá táṃ prajā́patir níramimīta /
sá nírmito ná_ādhriyata sámavlīyata /
sá etā́n prajā́patir apivāpā́n apaśyat /
tā́n níravapat /
táir vái sá yajñám ápyavapat /
yád apivāpā́ bhávanti /
yajñásya dhṛ́tyā ásaṃvlayāya //

1.5.5.1

ṛtám evá parameṣṭhí /
ṛtáṃ ná_atyeti kíṃ caná /
ṛté samudrá ā́hitaḥ /
ṛté bhúmir iyám̐ śritā́ /
agnís tigména śocíṣā /
tápa ā́krāntam uṣṇíhā /
śíras tápasy ā́hitam /
vaiśvānarásya téjasā /
ṛténa_asya nívartaye /
satyéna párivartaye //

1.5.5.2

tápasā_asya_ánuvartaye /
śivéna_asya_úpavartaye /
śagména_asya_abhívartaye /
tád ṛtáṃ tát satyám /
tád vratáṃ tát_śakeyam /
téna śakeyaṃ téna rādhyāsam /
yád gharmáḥ paryávartayat /
ántān pṛthivyā́ diváḥ /
agnír ī́śāna ójasā /
váruṇo dhītíbhiḥ sahá //

1.5.5.3

índro marúdbhiḥ sákhibhiḥ sahá /
agnís tigména śocíṣā /
tápa ā́krāntam uṣṇíhā /
śíras tápasy ā́hitam /
vaiśvānarásya téjasā /
ṛténa_asya nívartaye /
satyéna párivartaye /
tápasā_asya_ánuvartaye /
śivéna_asya_úpavartaye /
śagména_asya_abhívartaye //

1.5.5.4

tád ṛtáṃ tát satyám /
tád vratáṃ tát_śakeyam /
téna śakeyaṃ téna rādhyāsam /
yó asyā́ḥ pṛthivyā́s tvací /
nivartáyaty óṣadhīḥ /
agnír ī́śāna ójasā /
váruṇo dhītíbhiḥ sahá /
índro marúdbhiḥ sákhibhiḥ sahá /
agnís tigména śocíṣā /
tápa ākrāntam uṣṇíhā //

1.5.5.5

śíras tápasy ā́hitam /
vaiśvānarásya téjasā /
ṛténa_asya nívartaye /
satyéna párivartaye /
tápasā_asya_ánuvartaye /
śivéna_asya_úpavartaye /
śagména_asya_abhívartaye /
tád ṛtáṃ tát satyám /
tád vratáṃ tát_śakeyam /
téna śakeyaṃ téna rādhyāsam //

1.5.5.6

ékaṃ mā́sam údasṛjat /
parameṣṭhī́ prajā́bhyaḥ /
téna_ābhyo máha ā́vahat /
amṛ́taṃ mártyābhyaḥ /
prajā́m ánu prájāyase /
tád u te martya_amṛ́tam /
yéna mā́sā ardhamāsā́ḥ /
ṛtávaḥ parivatsarā́ḥ /
yéna té te prajāpate /
ījānásya nyávartayan //

1.5.5.7

téna_ahám asyá bráhmaṇā /
nívartayāmi jīváse /
agnís tigména śocíṣā /
tápa ā́krāntam uṣṇíhā /
śíras tápasy ā́hitam /
vaiśvānarásya téjasā /
ṛténa_asya nívartaye /
satyéna párivartaye /
tápasā_asya_ánuvartaye /
śivéna_asya_úpavartaye /
śagména_asya_abhívartaye /
tád ṛtáṃ tát satyám /
tád vratáṃ tát_śakeyam /
téna śakeyaṃ téna rādhyāsam //

1.5.6.1

devā́ vái yád yajñé 'kurvata /
tád ásurā akurvata /
té 'surā ūrdhváṃ pṛṣṭhébhyo ná_apaśyan /
té kéśān ágre 'vapanta /
átha śmáśrūṇi /
átha_upapakṣáu /
tátas té 'vāñca āyan /
párābhavan /
yásya_eváṃ vápanti /
ávāṅ eti //

1.5.6.2

átho párā_ivá bhavati /
átha devā́ ūrdhváṃ pṛṣṭhébhyo 'paśyan /
tá upapakṣā́v agre 'vapanta /
átha śmáśrūṇi /
átha kéśān /
tátas tè 'bhavan /
suvargáṃ lokám āyan /
yásya_eváṃ vápanti /
bhávaty ātmánā /
átho suvargáṃ lokám eti //

1.5.6.3

áthaitán mánur vaptré mithunám apaśyat /
sá śmáśrūṇy ágre 'vapata /
átha_upapakṣáu /
átha kéśān /
táto vái sa prā́jāyata prajáyā paśúbhiḥ /
yásya_eváṃ vápanti /
prá prajáyā paśúbhir mithunáir jāyate /
deva_asurā́ḥ sáṃyatta āsan /
té saṃvatsaré vyā́yacchanta /
tā́n devā́ś cāturmāsyáir evá_abhi prā́yuñjata //

1.5.6.4

vaiśvadevéna catúro māsò 'vṛñjata_índrarājānaḥ /
tā́n_śīrṣan ní ca_ávartayanta pári ca /
varuṇapraghāsáiś catúro māsò 'vṛñjata váruṇarājānaḥ /
tā́n_śīrṣán ní ca_ávartayanta pári ca /
sākamedháiś catúro māsò 'vṛñjata sómarājānaḥ /
tā́n_śīrṣán ní ca_ávartayanta pári ca /
yā́ saṃvatsará upajīvā_ā́sīt /
tā́m eṣām avṛñjata /
táto devā́ ábhavan /
párā_ásurāḥ //

1.5.6.5

yá eváṃ vidvā́m̐ś cātúrmāsyáir yájate /
bhrā́tṛvyasya_evá māsó vṛktvā́ /
śīrṣán ní ca vartáyate pári ca /
yáiṣā́ saṃvatsará upajīvā́ /
vṛṅkté tāṃ bhrā́tṛvyasya /
kṣudhā́_asya bhrā́tṛvyaḥ párābhavati /
lohitāyaséna nívartayate /
yád vā́ imā́m agnír ṛtā́v ā́gate nivartáyati /
etád eváinām̐ rūpáṃ kṛtvā́ nívartayati /
sā́ tátaḥ śváḥ_śvo bhūyasī bhávanty eti //

1.5.6.6

prájāyate /
yá eváṃ vidvā́n lohitāyaséna nívartáyate /
etád evá rūpáṃ kṛtvā́ nívartayate /
sá tátaḥ śváḥ_śvo bhū́yān bhávann eti /
prá_evá jāyate /
treṇyā́ śalalyā́ nívartayeta /
trī́ṇi_trīṇi vái devā́nām ṛddhā́ni /
trī́ṇi cchándām̐si /
trī́ṇi sávanāni /
tráya imé lokā́ḥ //

1.5.6.7

ṛddhyā́m evá tád vīryá eṣú lokéṣu prátitiṣṭhati /
yác cāturmāsyayājy ā̀tmano ná_avadyet /
devébhya ā́vṛścyeta /
catṛṣú_catṛṣu mā́seṣu nívartayeta /
parókṣam evá tád devébhya ātmáno 'vadyaty ánāvraskāya /
devā́nāṃ vā́ eṣá ā́nītaḥ /
yáś cāturmāsyayājī́ yá eváṃ vidvā́n ní ca vartáyate pári ca /
devátā evá_apyeti /
ná_asya rudráḥ prajā́ṃ paśū́n abhímanyate //

1.5.7.1

ā́yuṣaḥ prāṇám̐ sáṃtanu /
prāṇā́d apānám̐ sáṃtanu /
apānā́d vyānam̐ sáṃtanu /
vyānā́c cákṣuḥ sáṃtanu /
cákṣuṣaḥ śrótram̐ sáṃtanu /
śrótrān mánaḥ sáṃtanu /
mánaso vā́cam̐ sáṃtanu /
vācá ātmā́nam̐ sáṃtanu /
ātmánaḥ pṛthivī́m̐ sáṃtanu /
pṛthivyā́ antárikṣam̐ sáṃtanu /
antárikṣād dívam̐ sáṃtanu /
dívaḥ súvaḥ sáṃtanu //

1.5.8.1

índro dadhīcó asthábhiḥ /
vṛtrā́ṇy ápratiṣkutaḥ /
jaghā́na navatī́r náva /
icchánn áśvasya yát_śíraḥ /
párvateṣv ápaśritam /
tád vidat_śaryaṇā́vati /
átra_ā́ha górám anvata /
nā́ma tváṣṭur apīcyàm /
itthā́ candrámaso gṛhé /
índram íd gāthíno bṛhát //

1.5.8.2

indram arkébhir arkíṇaḥ /
indraṃ vā́ṇīr anūṣata /
índra íd_ háryoḥ sácā /
sáṃmiśla ā́ vacoyújā /
índro vajrī́ hiraṇyáyaḥ /
índro dīrghā́ya cákṣase /
ā́ sū́ryam̐ rohayad diví /
ví góbhir ádrimair ayat /
índra vā́jeṣu no ava /
sahásrapradhaneṣu ca //

1.5.8.3

ugrá ugrā́bhir ūtíbhiḥ /
tám índraṃ vājayāmasi /
mahé vṛtrā́ya hántave /
sá vṛ́ṣā vṛṣabhó bhuvat /
índraḥ sá dā́mane kṛtáḥ /
ójiṣṭhaḥ sá bále hitáḥ /
dyumnī́ ślokī́ sá saumyàḥ /
girā́ vájro ná sáṃbhṛtaḥ /
sábalo ánapacyutaḥ /
vavakṣúr ugró ástṛtaḥ //

1.5.9.1

deva_asurā́ḥ sáṃyatta āsan /
sá prajā́patir índraṃ jyeṣṭháṃ putrám ápa nyàdhatta /
ná_id enam ásurā bálīyām̐so 'hanann íti /
prahrā́do ha vái kāyādhaváḥ /
virócanam̐ sváṃ putrám ápa nyàdhatta /
ná_id enaṃ devā́ ahanann íti /
té devā́ḥ prajā́patim upasamétya_ūcuḥ /
ná_arājákasya yuddhám asti /
índram ánvicchāma_íti /
táṃ yajñakratúbhir ánvaicchan //

1.5.9.2

táṃ yajñakratúbhir ná_anvavindan /
tám íṣṭibhir ánvaicchan /
tám íṣṭibhir ánvavindan /
tád íṣṭīnām iṣṭitvám /
éṣṭayo ha vái nā́ma /
tā́ íṣṭaya íty ā́cakṣate parókṣeṇa /
parókṣapriyā iva hí devā́ḥ /
tásmā etám āgnāvaiṣṇavám ékādaśakapālaṃ dīkṣanī́yaṃ níravapan /
tád apadrútya_atanvata /
tán patnīsaṃyājā́n ta úpānayan //

1.5.9.3

té tádantam evá kṛtvā́_udadravan /
té prāyaṇī́yam abhí samā́rohan /
tád apadrútya_atanvata /
tā́n_śáṃyvanta úpānayan /
té tádantam evá kṛtvā́_udadravan /
tá ātithyám abhí samā́rohan /
tád apadrútya_atanvata /
tā́n íḍānta úpānayan /
té tádantam evá kṛtvā́_udadravan /
tásmād etā́ etádantā íṣṭayaḥ sáṃtiṣṭhante //

1.5.9.4

evám̐ hí devā́ akurvata /
íti devā́ akurvata /
íty u vái manuṣyā̀ḥ kurvate /
té devā́ ūcuḥ /
yád vā́ idám uccáir yajñéna cárāma /
tán nó 'surā́ḥ pāpmā́_anuvindanti /
upām̐śu_upasádā carāma /
táthā nó 'surāḥ pāpmā́ ná_anuvetsyanti_íti /
tá upām̐śu_upasádam atanvata /
tisrá evá sāmidhenī́r anūcya //

1.5.9.5

sruvéṇa_āghārám āghā́rya /
tisráḥ párācīr ā́hutīr hutvā́ /
sruvéṇa_upasádaṃ juhavā́ñ cakruḥ /
ugráṃ váco ápāvadhīṃ tveṣáṃ váco ápāvadhīm̐ svā́hā_íti /aśanayāpipāsé ha vā́ ugráṃ vácaḥ /
énaś ca váirahatyaṃ ca tveṣáṃ vácaḥ /
etám̐ ha vā́vá tác caturdhāvihitáṃ pāpmā́naṃ devā́ apajaghnire /
tátho eváitád evaṃvíd yájamānaḥ /
tisrá evá sāmidhenī́r anū́cya /
sruvéṇa_āghārám āghā́rya //

1.5.9.6

tisráḥ párācīr ā́hutīr hutvā́ /
sruvéṇa_upasádaṃ juhoti /
ugráṃ váco ápāvadhīṃ tveṣáṃ váco ápāvadhīm̐ svāhā́_íti /
aśanayāpipāsé ha vā́ ugráṃ vácaḥ /
énaś ca váirahatyaṃ ca tveṣáṃ vácaḥ /
etám evá tát_ caturdhāvihitáṃ pāpmā́naṃ yájamāno 'pahate /
tè 'bhinī́ya_evá_ahaḥ paśúm ā́labhanta /
áhna evá tád devā́ ávartiṃ pāpmā́naṃ mṛtyúm ápajaghnire /
téna_abhinī́ya_iva rā́treḥ prā́caran /
rā́triyā evá tád devā́ ávartiṃ pāpmā́naṃ mṛtyúm ápajaghnire //

1.5.9.7

tásmād abhinī́ya_evá_ahaḥ paśúm ā́labheta /
áhna evá tád yájamānó 'vartiṃ pāpmā́naṃ bhrā́tṛvyān ápanudate /
téna_abhinī́ya_iva rā́treḥ prácaret /
rā́triyā evá tád yájamānó 'vartiṃ pāpmā́naṃ bhrā́tṛvyān ápanudate /
sá eṣá upavasathī́yé 'han dvidevatyàḥ paśúr ā́labhyate /
dvayáṃ vā́ asmím̐l loké yájamānaḥ /
ásthi ca mām̐sáṃ ca /
ásthi caivá téna mām̐sáṃ ca yájamānaḥ sám̐skurute /
tā́ vā́ etā́ḥ páñca devátāḥ /
agnī́ṣómāv agnír mitrā́váruṇau //
pañcapañcī́ vái yájamānaḥ /
tváṅ mām̐sám̐ snā́va_ásthi majjā́ /
etám evá tát pañcadhā́ vihitám ātmā́naṃ varuṇapāśā́n muñcati /
bheṣajátāyai nirvaruṇatvā́ya /
tám̐ saptábhiś chándobhiḥ prātár ahvayan /
tásmāt saptá caturuttarā́ṇi chándām̐si prātaranuvāké 'nūcyante /
tám etáyā_upasamétya_úpāsīdan /
úpa_asmai gāyatā nara íti /
tásmād etáyā vahiṣpavamāná upasádyaḥ //

1.5.10.1

sá samudrá uttaratáḥ prā́jvalad bhūmyanténa /
eṣá vā́vá sá samudráḥ /
yác cā́tvālaḥ /
eṣá u vevá sá bhūmyantáḥ /
yád vedyantáḥ /
tád etát triśaláṃ tripūruṣám /
tásmāt táṃ trivitastáṃ khananti /
sá suvarṇarajatā́bhyāṃ kuśī́bhyāṃ párigṛhīta āsīt /
táṃ yád asyā́ ádhyajánayan /
tásmād ādityáḥ //

1.5.10.2

átha yát suvarṇarajatā́bhyāṃ kuśī́bhyāṃ párigṛhīta ā́sīt /
sā́sya kauśikátā /
táṃ trivṛ́tā_abhí prā́stuvata /
táṃ trivṛ́tā_ā́dadata /
táṃ trivṛ́tā_áharan /
yā́vatī trivṛ́to mā́trā /
táṃ pañcadaśéna_abhí prā́stuvata /
táṃ pañcadaśénā_ā́dadata /
táṃ pañcadaśéna_áharan /
yā́vatī pañcadaśásya mā́trā //

1.5.10.3

tám̐ saptádaśéna_abhí prā́stuvata /
tám̐ saptadaśéna_ā́dadata /
tám̐ saptadaśéna_áharan /
yā́vatī saptadaśásya mā́trā /
tásya saptadaśéna hriyámāṇasya téjo háro 'patat /
tám ekavim̐śéna_abhí prā́stuvata /
tám ekavim̐śéna_ā́dadata /
tám ekavim̐śéna_áharan /
yā́vaty ekavim̐śásya mā́trā /
té yát trivṛ́tā stuváte //

1.5.10.4

trivṛ́tā_evá tád yájamānam ā́dadate /
táṃ trivṛ́tā_evá haranti /
yā́vatī trivṛ́to mā́trā /
agnír vái trivṛ́t /
yā́vad vā́ agnér dáhato dhūmá udétya_ánu vyéti /
tā́vatī trivṛ́to mā́trā /
agnér eváinaṃ tát /
mā́trām̐ sā́yujyam̐ salokátāṃ gamayanti /
átho yát pañcadaśéna stuváte /
pañcadaśéna_evá tád yájamānam ā́dadate //

1.5.10.5

táṃ pañcadaśéna_evá haranti /
yā́vatī pañcadaśásya mā́trā /
candrámā vái pañcadaśáḥ /
eṣá hí pañcadaśyā́m apakṣīyáte /
pañcadaśyā́m āpūryáte /
candrámasa eváinaṃ tát /
mā́trām̐ sā́yujyam̐ salokátāṃ gamayanti /
átha yát saptadaśéna stuváte /
saptadaśéna_evá tád yájamānam ā́dadate /
tám̐ saptadaśéna_evá haranti //

1.5.10.6

yā́vatī saptadaśásya mā́trā /
prajā́patir vái saptadaśáḥ /
prajā́pater eváinaṃ tát /
mā́trām̐ sā́yujyam̐ salokátāṃ gamayanti /
átha yád ekavim̐śéna stuváte /
ekavim̐śéna_evá tád yájamānam ā́dadate /
tám ekavim̐śéna_evá haranti /
yā́vaty ekavim̐śásya mā́trā /
asáu vā́ ādityá ekavim̐śáḥ /
ādityásya_eváinaṃ tát //

1.5.10.7

mā́trām̐ sā́yujyam̐ salokátāṃ gamayanti /
té kuśyàu /
vyàghnan /
té ahorātré abhavatām /
áhar evá suvárṇā_abhavat /
rajatā́ rā́triḥ /
sá yád ādityá udéti /
etā́m evá tát suvárṇāṃ kuśī́m ánu sámeti /
átha yád astaméti /
etā́m evá tád rajatā́ṃ kuśī́m ánu sáṃviśati /
prahrā́do ha vái kāyādhaváḥ /
virócanam̐ sváṃ putrám údāsyat /
sá pradarò 'bhavat /
tásmāt pradarā́d udakáṃ ná_ācāmet //

1.5.11.1

yé vái catvā́raḥ stómāḥ /
kṛtáṃ tát /
átha yé páñca /
káliḥ sáḥ /
tásmāc cátuṣṭomaḥ /
tác catuṣṭomasya catuṣṭomatvám /
tád āhuḥ /
katamā́ni tā́ni jyótīm̐ṣi /
yá etásya stómā íti /
trivṛ́t pañcadaśáḥ saptadaśá ekavim̐śáḥ //

1.5.11.2

etā́ni vā́vá tā́ni jyótīm̐ṣi /
yá etásya stómāḥ /
sò 'bravīt /
saptadaśéna hriyámāṇo vyàleśiṣi /
bhiṣájyata mā_íti /
tám aśvinau dhānā́bhir abhiṣajyatām /
pūṣā́ karambhéṇa /
bhā́ratī parivāpéṇa /
mitrā́váruṇau payasyàyā /
tád āhuḥ //

1.5.11.3

yád aśvíbhyāṃ dhānā́ḥ /
pūṣṇáḥ karambháḥ /
bhā́ratyai parivāpáḥ /
mitrā́váruṇayoḥ payasyā́tha /
kásmād etéṣām̐ havíṣām índram evá yajanti_íti /
etā́ hy enáṃ devátā íti brūyāt /
etáir havírbhir ábhiṣajyam̐s tásmād íti /
táṃ vásavo 'ṣṭā́kapālena prātaḥsavanè 'bhiṣajyan /
rudrā́ ékādaśakapālena mā́dhyandine sávane /
víśve devā́ dvā́daśakapālena tṛtīyasavané //

1.5.11.4

sá yád aṣṭā́kapālān prātaḥsavané kuryāt /
ékādaśa kapālā́n mā́dhyandine sávane /
dvā́daśakapālām̐s tṛtīyasavané /
víloma tád yajñásya kriyeta /
ékādaśakapālān evá prātaḥsavane kuryāt /
ékādaśakapālān mā́dhyandine sávane /
ékādaśakapālām̐s tṛtīyasavané /
yajñásya salomatvā́ya /
tád āhuḥ /
yád vásūnāṃ prātaḥsavanám /
rudrā́ṇāṃ mā́dhyandinam̐ sávanam /
víśveṣāṃ devā́nāṃ tṛtīyasavanám /
átha kásmād etéṣām̐ havíṣām índram evá yajanti_íti /
etā́ hy enaṃ devátā íti brūyāt /
etáir havírbhir ábhiṣajyam̐s tásmād íti //

1.5.12.1

tásya_ávāco 'vapādā́d abibhayuḥ /
tám etéṣu saptásu chándaḥsv aśrayan /
yád aśrayan /
tát_śrāyantī́yasya śrāyantīyatvám /
yád ávārayan /
tád vāravantī́yasya vāravantīyatvám /
tásy_ávāca evá_avapādā́d abibhayuḥ /
tásmā etā́ni saptá caturuttarā́ṇi chándām̐sy úpādadhuḥ /
téṣām áti trī́ṇy aricyanta /
ná trī́ṇy údabhavan //

1.5.12.2

sá bṛhatī́m evá_aspṛśat /
dvā́bhyām akṣárābhyām /
ahorātrā́bhyām evá /
tád āhuḥ /
katamā́ sā́ devā́kṣarā bṛhatī́ /
yásyāṃ tát pratyátiṣṭhat /
dvā́daśa paurṇamā́syaḥ /
dvā́daśa_áṣṭakāḥ /
dvā́daśa_amāvāsyā̀ḥ /
eṣā́ vā́vá sā́ devā́kṣarā bṛhatī́ //

1.5.12.3

yásyāṃ tát pratyátiṣṭhad íti /
yā́ni ca chándām̐sy atyáricyanta /
yā́ni ca ná_udábhavan /
tā́ni nírvīryāṇi hīnā́ny amanyanta /
sā́_abravīd bṛhatī́ /
mā́m evá bhūtvā́ /
mā́m úpa sám̐śrayata_íti /
catúrbhir akṣárair anuṣṭúg bṛhatī́ṃ ná_udabhavat /
catúrbhir akṣáraiḥ paṅktír bṛhatī́m átyaricyata /
tásyām etā́ni catvā́ry akṣárāṇy apacchídya_ādadhāt //

1.5.12.4

té bṛhatī́ evá bhūtvā́ /
bṛhatī́m úpa sámaśrayatām /
aṣṭābhír akṣárair uṣṇíg bṛhatī́ṃ ná_udabhavat /
aṣṭābhír akṣárais triṣṭúg bṛhatī́m átyaricyata /
tásyām etā́ny aṣṭā́v akṣárāṇy apacchídya_ādadhāt /
té bṛhatī́ evá bhūtvā́ /
bṛhatī́m úpa sámaśrayatām /
dvādaśábhir akṣárair gāyatrī́ bṛhatī́ṃ na_údabhavat /
dvādaśábhir akṣárair jágatī bṛhatī́m átyaricyata /
tásyām etā́ni dvā́daśa_akṣárāṇy apacchídya_ādadhāt //

1.5.12.5

té bṛhatī́ evá bhūtvā́ /
bṛhatī́m úpa sámaśrayatām /
sò 'bravīt prajā́patiḥ /
chándām̐si rátho me bhavata /
yuṣmā́bhir ahám etám ádhvānam ánu sáṃcarāṇi_íti /
tásya gāyatrī́ ca jágatī ca pakṣā́v abhavatām /
uṣṇík ca triṣṭúp ca práṣṭyau /
anuṣṭúp ca paṅktiś ca dhúryau /
bṛhaty èva_uddhír abhavat /
sá etáṃ chandorathám āsthā́ya /
etám ádhvānam ánu sámacarat /
etám̐ ha vái chandorathám āsthā́ya /
etám ádhvānam ánu sáṃcarati /
yénaiṣá etát saṃcárati /
yá eváṃ vidvā́n sómena yájate /
yá u cainam eváṃ véda //

Commentaries (4)

Linked texts (20)