Taittiriyabrahmana 1.6
Taittirīyabrāhmaṇa 1.6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.6.1 — 11 parts
- 1.6.2 — 7 parts
- 1.6.3 — 10 parts
- 1.6.4 — 5 parts
- 1.6.5 — 6 parts
- 1.6.6 — 6 parts
- 1.6.7 — 5 parts
- 1.6.8 — 9 parts
- 1.6.9 — 10 parts
- 1.6.10 — 5 parts
1.6.1.1
ánumatyai puroḍā́śam aṣṭākapālaṃ nírvapati /
yé pratyáñcaḥ śámyāyā avaśī́yante /
tán náirṛtám ékakapālam /
iyáṃ vā́ ánumatiḥ /
iyáṃ nírṛtiḥ /
nairṛténa pū́rveṇa prácarati /
pāpmā́nam evá nírṛtiṃ pū́rvāṃ nirávadayate /
ékakapālo bhavati /
ekadhā_évá nírṛtiṃ nirávadayate /
yád áhutvā gā́rhapatya īyúḥ //
1.6.1.2
rudró bhūtvā́_agnír anūtthā́ya /
adhvaryúṃ ca yájamānaṃ ca hanyāt /
vī́hi svā́hā_ā́hutiṃ juṣāṇá íty āha /
ā́hutyā_eváinam̐ śamayati /
ná_ārtim ā́rcchaty adhvaryúr ná yájamānaḥ /
eka_ulmukéna yanti /
tád dhí nírṛtyai bhāgadhéyam /
imā́ṃ díśam yanti /
eṣā́ vai nírṛtyai dík /
svā́yām evá diśí nírṛtiṃ nirávadayate //
1.6.1.3
svákṛta íriṇe juhoti pradaré vā /
etád vái nírṛtyā āyátanam /
svá evá_āyátane nírṛtiṃ nirávadayate /
eṣá te nírṛte bhāgá íty āha /
nírdiśaty eváinām /
bhū́te havíṣmaty asi_íty āha /
bhū́tim evá_upā́vartate /
muñcá_imám ám̐hasa íty āha /
ám̐hasa eváinaṃ muñcati /
aṅguṣṭhā́bhyāṃ juhoti //
1.6.1.4
antatá evá nírṛtiṃ nirávadayate /
kṛṣṇáṃ vā́saḥ kṛṣṇátūṣaṃ dákṣiṇā /
etád vái nírṛtyai rūpám /
rūpeṇa_evá nírṛtiṃ nirávadayate /
ápratīkṣam ā́yanti /
nírṛtyā antárhityai /
svā́hā námo yá idáṃ cakā́ra_íti púnar étya gā́rhapatye juhoti /
ā́hutyā_evá namasyánto gā́rhapatyamupā́vartante /
ānumaténa prácarati /
iyáṃ vā́ ánumatiḥ //
1.6.1.5
iyám evā́smai rājyám ánumanyate /
dhenúr dákṣiṇā /
imā́m evá dhenúṃ kurute /
ādityáṃ carúṃ nírvapati /
ubháyīṣv evá prajā́sv abhíṣicyate /
dáivīṣu ca mā́nuṣīṣu ca /
váro dákṣiṇā /
váro hí rājyám̐ sámṛddhyai /
āgnāvaiṣṇavám ékādaśakapālaṃ nírvapati /
agníḥ sárvā devátāḥ //
1.6.1.6
víṣṇur yajñáḥ /
devátāś caivá yajñáṃ ca_ávarundhe /
vāmanó vahī́ dákṣiṇā /
yád vahī́ /
téna_āgneyáḥ /
yád vāmanáḥ /
téna vaiṣṇaváḥ sámṛddhyai /
agnīṣomī́yam ékādaśakapālaṃ nírvapati /
agnī́ṣómābhyāṃ vā́ índro vṛtrám ahann íti /
yád agnīṣomī́yam ékādaśakapālaṃ nírvapati //
1.6.1.7
vā́rtraghnam evá víjityai /
híraṇyaṃ dákṣiṇā sámṛddhyai /
índro vṛtrám̐ hatvā́ /
devátābhiś ca_indriyéṇa ca vyā̀rdhyata /
sá etám aindrāgnám ékādaśakapālam apaśyat /
táṃ níravapat /
téna vái sá devátāś ca_indriyáṃ ca_ávārundha /
yád aindrāgnám ékādaśakapālaṃ nirvápati /
devátāś caivá téna_indriyáṃ ca yájamāno 'varundhe /
ṛṣabhó vahī́ dákṣiṇā //
1.6.1.8
yád vahī́ /
téna_āgneyáḥ /
yád ṛṣabháḥ /
téna_aindráḥ sámṛddhyai /
āgneyám aṣṭā́kapālaṃ nírvapati /
aindráṃ dádhi /
yád āgneyó bhávati /
agnír vái yajñamukhám /
yajñamukhám evá_ṛddhiṃ purā́stād dhatte /
yád aindráṃ dádhi //
1.6.1.9
indriyám evá_avarundhe /
ṛṣabhó vahī́ dákṣiṇā /
yád vahī́ /
téna_āgneyáḥ /
yád ṛṣabháḥ /
téna_aindráḥ sámṛddhyai /
yā́vatīr vái prajā́ óṣadhīnām áhutānām ā́śnan /
tā́ḥ párābhavan /
āgrayaṇáṃ bhavati huta_ádyāya /
yájamānasya_áparābhāvāya //
1.6.1.10
devā́ vā́ óṣadhīṣv ājím ayuḥ /
tā́ indrāgnī́ údajayatām /
tā́v etám aindrāgnáṃ dvā́daśakapālaṃ níravṛṇātām /
yád aindrāgnó bhávaty újjityai /
dvā́daśakapālo bhavati /
dvā́daśa mā́sāḥ saṃvatsaráḥ /
saṃvatsaréṇa_evā́smā ánnam ávarundhe /
vaiśvadeváś carúr bhavati /
vaiśvadeváṃ vā́ ánnam /
ánnam evā́smai svadayati //
1.6.1.11
prathamajó vatsó dákṣiṇā sámṛddhyai /
saumyám̐ śyāmākáṃ carúṃ nírvapati /
sómo vā́ akṛṣṭapacyásya rā́jā /
akṛṣṭapacyám evā́smai svadayati /
vā́so dákṣiṇā /
saumyám̐ hí devátayā vā́saḥ sámṛddhyai /
sárasvatyai carúṃ nírvapati /
sárasvate carúm /
mithunám evá_avarundhe /
mithunáu gā́vau dákṣiṇā sámṛddhyai /
éti vā́ eṣá yajñamukhā́d ṛ́ddhyāḥ /
yò 'gnér devátāyā éti /
aṣṭā́v etā́ni havī́m̐ṣi bhavanti /
aṣṭā́kṣarā gāyatrī́ /
gāyatrò 'gníḥ /
ténaivá yajñamukhā́d ṛ́ddhyā agnér devátāyai ná_eti //
1.6.2.1
vaiśvadevéna vái prajā́patiḥ prajā́ asṛjata /
tā́ḥ sṛṣṭá ná prā́jāyanta /
sò 'gnir akāmayata /
ahám imā́ḥ prájanayeyam íti /
sá prajā́pataye /
śúcam adadhāt /
sò 'śocat prajā́m icchámānaḥ /
tásmād yáṃ ca prajā́ bhunákti yáṃ ca ná /
tā́v ubháu śocataḥ prajā́m icchámānau /
tā́sv agním ápyasṛjat /
tā́ agnír ádhyait //
1.6.2.2
sómo réto 'dadhāt /
savitā́ prā́janayat /
sárasvatī vā́cam adadhāt /
pūṣā́_apoṣayat /
té vā́ eté tríḥ saṃvatsarásya práyujyante /
yé devā́ḥ púṣṭipatayaḥ /
saṃvatsaró vái prajā́patiḥ /
saṃvatsaréṇa_evā́smai prajā́ḥ prā́janayat /
tā́ḥ prajā́ jātā́ marúto 'ghnan /
asmā́n ápi ná prāyukṣata_íti //
1.6.2.3
sá etáṃ prajā́patir mārutám̐ saptákapālam apaśyat /
táṃ níravapat /
táto vái prajā́bhyo 'kalpata /
yán māruto nirupyáte /
yajñásya kŀ̥ptyai /
prajā́nām ághātāya /
saptákapālo bhavati /
saptágaṇā vái marútaḥ /
gaṇaśá evā́smai víśaṃ kalpayati /
sá prajā́patir aśocat //
1.6.2.4
yā́ḥ pū́rvāḥ prajā́ ásṛkṣi /
marútas tā́ avadhiṣuḥ /
kathám áparāḥ sṛjeyā_íti /
tásya śúṣma āṇḍáṃ bhūtáṃ níravartata /
tád vyúdaharat /
tád apoṣayat /
tát prā́jāyata /
āṇḍásya vā́ etád rūpám /
yád āmíkṣā /
yád vyuddhárati //
1.6.2.5
prajā́ evá tád yájamānaḥ poṣayati /
vaiśvadevy ā̀míkṣā bhavati /
vaiśvadevyò vái prajā́ḥ /
prajā́ evā́smai prájanayati /
vā́jinam ā́nayati /
prajā́sv evá prájātāsu réto dadhāti /
dyāvāpṛthivyà ékakapālo bhavati /
prajā́ evá prájātā dyā́vāpṛthivī́bhyām ubhayátaḥ párigṛhṇāti /
deva_asurā́ḥ sáṃyattā āsan /
sò 'gnír abravīt //
1.6.2.6
mā́m ágre yajata /
máyā múkhena_ásurāñ jeṣyatha_íti /
mā́ṃ dvitī́yam íti sómo 'bravīt /
máyā rā́jñā jeṣyatha_íti /
mā́ṃ tṛtī́yam íti savitā́ /
máyā prásūtā jeṣyatha_íti /
mā́ṃ caturthī́m íti sárasvatī /
indriyáṃ vo 'háṃ dhāsyāmi_íti mā́ṃ pañcamám íti pūṣā́ /
máyā pratiṣṭháyā jeṣyatha_íti //
1.6.2.7
tè 'gnínā múkhena_ásurān ajayan /
sómena rā́jñā /
savitrā́ prásūtāḥ /
sárasvatī_indriyám adadhāt /
pūṣā́ pratiṣṭhā́_āsīt /
táto vái devā́ vyajayanta /
yád etā́ni havī́m̐ṣi nirupyánte víjityai /
ná_uttaravedím úpavapati /
paśávo vā́ uttaravedíḥ /
ájātā iva hy ètárhi paśávaḥ //
1.6.3.1
trivṛ́d barhír bhavati /
mātā́ pitā́ putráḥ /
tád evá tán mithunám /
úlbaṃ gárbho jarā́yu /
tád evá tán mithunám /
tredhā́ barhíḥ sáṃnaddhaṃ bhavati /
tráya imé lokā́ḥ /
eṣv èvá lokéṣu prátitiṣṭhati /
ekadhā́ púnaḥ sáṃnaddhaṃ bhavati /
éka iva hy àyáṃ lokáḥ //
1.6.3.2
asmínn evá téna loké prátitiṣṭhati /
prasúvo bhavanti /
prathamajā́m evá púṣṭim ávarundhe /
prathamajó vatsó dákṣiṇā sámṛddhyai /
pṛṣadājyáṃ gṛhṇāti /
paśávo vái pṛṣadājyám /
paśū́nā_iva_ávarundhe /
pañcagṛhītáṃ bhavati /
pā́ṅktā hí paśávaḥ /
bahurūpáṃ bhavati //
1.6.3.3
bahurūpā́ hí paśávaḥ sámṛddhyai /
agníṃ manthanti /
agnímukhā vái prajā́patiḥ prajā́ asṛjata /
yád agníṃ mánthanti /
agnímukhā evá tát prajā́ yájamānaḥ sṛjate /
náva prayājā́ ijyante /
náva_anūyājā́ḥ /
aṣṭáu havī́m̐ṣi /
dvā́v āghāráu /
dvā́v ā́jyabhāgau //
1.6.3.4
trim̐śát sáṃpadyante /
trim̐śádakṣarā virā́ṭ /
ánnaṃ virā́ṭ /
virā́jā_evá_annā́dyam ávarundhe /
yájamāno vā́ ékakapālaḥ /
téja ā́jyam /
yád ékakapāla ā́jyam ānáyati /
yájamānam evá téjasā sámardhayati /
yájamāno vā́ ékakapālaḥ /
paśáva ā́jyam //
1.6.3.5
yád ékakapāla ā́jyam ānáyati /
yájamānam evá paśubhiḥ sámardhayati /
yád álpam ānáyet /
álpā enaṃ paśávo bhuñjánta úpatiṣṭheran /
yád bahu_ ā̀nayet /
baháva enaṃ paśávo bhuñjánta úpatiṣṭheran /
bahv ā̀nīya_āvíḥ pṛṣṭhaṃ kuryāt /
baháva eváinaṃ paśávo bhuñjánta úpatiṣṭhante /
yájamāno vā́ ékakapālaḥ /
yád ékakapālasya_ávadyet //
1.6.3.6
yájamānasya_ávadyet /
úd vā mádyed yájamānaḥ /
prá vā mīyeta /
sakṛ́d evá hotavyàḥ /
sakṛ́d iva hí suvargó lokáḥ /
hutvā́_abhíjuhoti /
yájamānam evá suvargáṃ lokáṃ gamayitvā́ /
téjasā sámardhayati /
yájamāno vā́ ékakapālaḥ /
suvargó loká āhavanī́yaḥ //
1.6.3.7
yád ékakapālam āhavanī́ye juhóti /
yájamānam evá suvargáṃ lokáṃ gamayati /
yád dhástena juhuyā́t /
suvargā́l lokā́d yájamānamávavidhyet /
srucā́ juhoti /
suvargásya lokásya sámaṣṭyai /
yát prā́ṅ pádyeta /
devalokám abhíjayet /
yád dakṣiṇā́ pitṛlokám /
yát pratyák //
1.6.3.8
rákṣām̐si yajñám̐ hanyuḥ /
yád údaṅ /
manuṣyalokám abhíjayet /
prátiṣṭhito hotavyàḥ /
ékakapālaṃ vái pratitíṣṭhantaṃ dyā́vāpṛthivī́ ánu prátitiṣthataḥ /
dyā́vāpṛthivī́ ṛtávaḥ /
ṛtū́n yajñáḥ /
yajñáṃ yájamānaḥ /
yájamānaṃ prajā́ḥ /
tásmāt prátiṣṭhito hotavyàḥ //
1.6.3.9
vā́jino yajati /
agnír vāyúḥ sū́ryaḥ /
té vái vājínaḥ /
tána_ivá tád yajati /
átho khálv āhuḥ /
chándām̐si vái vā́jina íti /
tā́ny evá tád yajati /
ṛksāmé vā́ índrasya hárī somapā́nau /
táyoḥ paridháya ādhā́nam /
vā́jinaṃ bhāgadhéyam //
1.6.3.10
yád áprahṛtya paridhī́ñ juhuyāt /
antárādhānābhyāṃ ghāsáṃ práyacchet /
prahṛ́tya paridhī́ñ juhoti /
nírādhānābhyām evá ghāsáṃ práyacchati /
barhíṣi viṣiñcán vā́jinam ā́nayati /
prajā́ vái barhíḥ /
réto vā́jinam /
prajā́sv evá réto dadhāti /
samupahū́ya bhakṣayanti /
etát somapīthā hy ete /
átho ātmánn evá réto dadhate /
yájamāna úttamó bhakṣayati /
paśávo vái vā́jinam /
yájamāna evá paśū́n prátiṣṭhāpayanti //
1.6.4.1
prajā́patiḥ savitā́ bhūtvā́ prajā́ asṛjata /
tā́ enam átyamanyanta /
tā́ asmād ápākrāman /
tā́ váruṇo bhūtvā́ prajā́ váruṇena_agrāhayat /
tā́ḥ prajā́ váruṇagṛhītāḥ /
prajā́patiṃ púnar úpādhāvan nāthám icchámānāḥ /
sá etā́n prajā́patir varuṇapraghāsā́n apaśyat /
tā́n níravapat /
táir vái sá prajā́ varuṇapāśā́d amuñcat /
yád varuṇapraghāsā́ nirupyánte //
1.6.4.2
prajā́nām ávaruṇagrāhāya /
tā́sāṃ dákṣiṇo bāhúr nyàkna ā́sīt /
savyáḥ prásṛtaḥ /
sá etā́ṃ dvitī́yāṃ dakṣiṇató védim údahan /
táto vái sá prajā́nāṃ dákṣiṇaṃ bāhúṃ prā́sārayat /
yád dvitī́yāṃ dakṣiṇató védim uddhánti /
tásmāc cāturmāsyayājy àmúṣmim̐l loká ubhayā́bāhuḥ /
yajña_ábhijitam̐ hy àsyá /
pṛthamātrā́d védī ásaṃbhinne bhavataḥ //
1.6.4.3
tásmāt pṛthamātraṃ vyám̐sau /
úttarasyāṃ védyām uttaravedím úpavapati /
paśávo vā́ uttaravedíḥ /
paśū́n evá_avarundhe /
átho yajñaparúṣó 'nantarityai /
etád brāhmaṇāny evá páñca havī́m̐ṣi /
áthaiṣá aindrāgnó bhavati /
prāṇāpānáu vā́ etáu devā́nām /
yád indrāgnī́ /
yád aindrāgnó bhávati //
1.6.4.4
prāṇāpānā́v evá_avarundhe /
ójo bálaṃ vā́ etáu devā́nām /
yád indrāgnī́ /
yád aindrāgnó bhávati /
ójo bálam evá_avarundhe /
māruty ā̀míkṣā bhavati /
vāruṇy ā̀míkṣā /
meṣī́ ca meṣáś ca bhavataḥ /
mithunā́ evá prajā́ varuṇapāśā́n muñcati /
lomaśáu bhavato medhyatvā́ya //
1.6.4.5
śamīparṇā́ny úpavapati /
ghāsám evá_ābhyām ápiyacchati /
prajā́patim annā́dyaṃ ná_upānamat /
sá eténa śata_ídhmena havíṣā_annā́dyam ávārundha /
yát paraḥśatā́ni śamīparṇā́ni bhávanti /
annā́dyasya_ávaruddhyai /
saumyā́ni vái karī́rāṇi /
saumyā́ khálu vā́ ā́hutir divó vṛ́ṣṭiṃ cyāvayati /
yát karī́rāṇi bhávanti /
saumyáyā_evá_ā́hutyā divó vṛ́ṣṭim ávarundhe /
kāyá ékakapālo bhavati /
prajā́naṃ kantvā́ya /
pratipūruṣáṃ karambhapātrā́ṇi bhavanti /
jātā́ evá prajā́ varuṇapāśā́n muñcati /
ékam átiriktam /
janiṣyámāṇā evá prajā́ varuṇapāśā́n muñcati //
1.6.5.1
úttarasyāṃ védyām anyā́ni havī́m̐ṣi sādayati /
dákṣiṇāyāṃ mārutī́m /
apadhurám eváināṃ yunakti /
átho ója evā́sām ávaharati /
tásmād bráhmaṇaś ca kṣattrā́c ca víśo 'nyato 'pakramíṇīḥ /
mārutyā́ pū́rvayā prácarati /
ánṛtam evā́_avayajate /
vāruṇyā_úttarayā /
antatá evá váruṇam ávayajate /
yád evá_adhvaryúḥ karóti //
1.6.5.2
tát pratiprasthātā́ karoti /
tásmād yát_ śréyān karóti /
tát pā́pīyān karoti /
pátnīṃ vācayati /
médhyām eváināṃ karoti /
átho tápa eváinām úpanayati /
yát_ jārám̐ sántaṃ ná prabrūyāt /
priyáṃ jñātím̐ rundhyāt /
asáu me jārá íti nírdiśet /
nirdíśya_eváinaṃ varuṇapāśéna grāhayati //
1.6.5.3
praghāsyā́n havāmaha íti pátnīm udā́nayati /
áhūtā_eváinām /
yát pátnī puronuvākyā̀m anubrūyā́t /
nírvīryo yájamānaḥ syāt /
yájamāno 'nvāha /
ātmánn evá vīryàṃ dhatte /
ubháu yājyā̀m̐ savīryatvā́ya /
yád grā́me yád áraṇya íty āha /
yathā_uditám evá váruṇam ávayajate /
yajamānadevatyò vā́ āhavanī́yaḥ //
1.6.5.4
bhrātṛvyadevatyò dákṣiṇaḥ /
yád āhavanī́ye juhuyā́t /
yájamānaṃ varuṇapāśéna grāhayet /
dákṣiṇe 'gnau juhoti /
bhrā́tṛvyam evá varuṇapāśéna grāhayati /
śū́rpeṇa juhoti /
ányam evá váruṇam ávayajate /
śīrṣánn adhinidhā́ya juhoti /
śīrṣatá evá váruṇam ávayajate /
pratyáṅ tiṣṭhan_juhoti //
catuṣkoṇagatā kaṇḍikā_iyaṃ pradapātabhrameṇa daṇḍapātabhrameṇa vā_aṣṭapadā jātā
1.6.5.5
pratyáṅṅ evá varuṇapāśā́n nirmucyate /
ákran kárma karmakṛ́ta íty āha /
devā́n ṛṇáṃ niravadā́ya /
anṛṇā gṛhā́n úpapréta_íti vā́va_étád āha /
váruṇagṛhītaṃ vā́ etád yajñásya /
yád yájuṣā gṛhītásya_atirícyate /
túṣāś ca niṣkāsáś ca /
túṣaiś ca niṣkāséna ca_avabhṛthám ávaiti /
váruṇagṛhītena_evá váruṇam ávayajate /
apò 'vabhṛthám ávaiti //
1.6.5.6
apsú vái váruṇaḥ /
sākṣā́d evá váruṇam ávayajate /
prátiyuto váruṇasya pā́śa íty āha /
varuṇapāśā́d evá nírmucyate /
ápratīkṣam ā́yanti /
váruṇasya_antárhityai /
édho 'sya_idhiṣīmáhi_íty āha /
samídhā_evá_agníṃ namasyánta upā́yanti /
téjo 'si téjo máyi dhehi_íty āha /
téja evá_ātmán dhatte //
1.6.6.1
deva_asurā́ḥ sáṃyattā āsan /
sò 'gnír abravīt /
máma_iyám ánīkavatī tanū́ḥ /
tā́ṃ prīṇīta /
átha_asurān abhíbhaviṣyatha_íti /
té devā́ agnáyé 'nīkavate puroḍā́śam aṣṭā́kapālaṃ níravapan /
sò 'gnír ánīkavān svéna bhāgadhéyena prītáḥ /
caturdhā_ánīkāny ajanayata /
táto devā́ ábhavan /
párā_asurāḥ //
1.6.6.2
yád agnáye 'nīkavate púroḍā́śam aṣṭā́kapālaṃ nirvápati /
agním evá_ánīkavantam̐ svéna bhágadhéyena prīṇāti /
sò 'gnír ánīkavān svéna bhāgadhéyena prītáḥ /
caturdhā_ánīkāni janayate /
asáu vā́ ādityò 'gnír ánīkavān /
tásya raśmáyó 'nīkāni /
sākám̐ sū́ryeṇa_udyatā́ nírvapati /
sākṣā́d evā́smā ánīkāni janayati /
té 'surāḥ párājitā yántaḥ /
dyā́vāpṛthivī́ úpāśrayan //
1.6.6.3
té devā́ marúdbhyaḥ sāṃtapanébhyaś carúṃ níravapan /
tā́ṃ dyā́vāpṛthivī́bhyām eva_úbhayátaḥ sámatapan /
yán marúdbhyaḥ sāṃtapanébhyaś carúṃ nirvápati /
dyā́vāpṛthivī́bhyām evá tád ubhayáto yájamāno bhrā́tṛvyān sáṃtapati /
madhyáṃdine nírvapati /
tárhi hité 'kṣniṣṭhaṃ tápati /
carúr bhavati /
sarváta eváinān sáṃtapati /
té devā́ḥ śvovijayínaḥ sántaḥ /
sárvāsāṃ dugdhé gṛhamedhī́yaṃ carúṃ níravapan //
1.6.6.4
ā́śitā evá_adya_úpavasāma /
kásya vā́ ha_ídam /
kásya vā śvó bhavitā_íti /
sá śṛtò 'bhavat /
tásya_áhutasya ná_aśnann /
ná hí devā́ áhutasya_aśnánti /
tè 'bruvan /
kásmā imám̐ hoṣyāma íti /
marúdbhyo gṛhamedhíbhya íty abruvan /
táṃ marúdbhyo gṛhamedhíbhyo 'juhavuḥ //
1.6.6.5
táto devā́ ábhavan /
párā_ásurāḥ /
yásya_eváṃ vidúṣo marúdbhyo gṛhamedhíbhyo gṛhé júhvati /
bhávaty ātmánā /
párā_asya bhrā́tṛvyo bhavati /
yád vái yajñásya pākatrā́ kriyáte /
paśavyàṃ tat /
pākatrā́ vā́ etát kriyate /
yán ná_idhmā́barhír bhávati /
ná sāmidhenī́r anvā́ha //
1.6.6.6
ná prayājā́ ijyánte /
ná_anūyājā́ḥ /
yá eváṃ véda /
paśumā́n bhavati /
ā́jyabhāgau yajati /
yajñásyaivá cákṣuṣī ná_antáreti /
marúto gṛhamedhíno yajati /
bhāgadhéyena_eváinān sámardhayati /
agním̐ sviṣṭakṛ́taṃ yajati prátiṣṭhityai /
íḍānto bhavati /
paśávo vā́ íḍā /
paśúṣv evá_upáriṣṭāt prátitiṣṭhati //
1.6.7.1
yát pátnī gṛhamedhī́yasya_aśnīyā́t /
gṛhamedhy èvá syāt /
ví tv asya yajñá ṛdhyeta /
yán ná_aśnīyāt /
ágṛhamedhī syāt /
ná_asya yajñó vyṛddhyeta /
prátiveśaṃ paceyuḥ /
tásya_aśnīyā́t /
gṛhamedhy èvá bhavati /
ná_asya yajñó vyṛdhyate //
1.6.7.2
té devā́ gṛhamedhī́yena_iṣṭvā́ /
ā́śitā abhavan /
ā́ñjata_abhyàñjata /
ánu vatsā́n avāsayan /
tébhyó 'surāḥ kṣudhaṃ prā́hiṇvan /
sā́ devéṣu lokám ávittvā /
ásurān púnar agacchat /
gṛhamedhī́yena_iṣṭvā́ /
ā́śitā bhavanti /
ā́ñjate 'bhyàñjate //
1.6.7.3
ánu vatsā́n vāsayanti /
bhrā́tṛvyāyaivá tád yájamānaḥ kṣúdhaṃ práhiṇoti /
té devā́ gṛhamedhī́yena_iṣṭvā́ /
índrāya niṣkāsáṃ nyadadhuḥ /
asmā́n evá śvá índro níhitabhāga upāvartitā_íti /
tā́n índro níhitabhāga upā́vartata /
gṛhamedhī́yena_iṣṭvā́ /
índrāya niṣkāsáṃ nídadhyāt /
índra eváinaṃ níhitabhāga upā́vartate /
gā́rhapatye juhoti //
1.6.7.4
bhāgadhéyenaivainam̐ sámardhayati /
ṛṣabhám ā́hvayati /
vaṣaṭkārá evā́sya sáḥ /
átho indriyám evá tád vīryàṃ yájamāno bhrā́tṛvyasya vṛṅkte /
índro vṛtrám̐ hatvā́ /
párāṃ parāvátam agacchat /
ápārādham íti mányamānaḥ /
sò 'bravīt /
ká idáṃ vediṣyati_íti /
tè 'bruvan marúto váraṃ vṛṇāmahai //
1.6.7.5
átha vayáṃ vedāma /
asmábhyam evá prathamám̐ havírnírupyātā íti /
tá enam ádhyakrīḍan /
tát krīḍínāṃ krīḍitvám /
yán marúdbhyaḥ krīḍíbhyaḥ prathámam̐ havír nirupyáte víjityai /
sākám̐ sū́ryeṇa_udyatā́ nírvapati /
etásmin vái loká índro vṛtrám ahan sámṛddhyai /
etád brāhmaṇāny evá páñca havī́m̐ṣi /
etád brāhmaṇa aindrāgnáḥ /
áthaiṣá aindráś carúr bhavati //
uddhāráṃ vā́ etám índra údaharata /
vṛtrám̐ hatvā́ /
anyā́su devátāsv ádhi /
yád eṣá aindráś carúr bhávati /
uddhārám evá táṃ yájamāna úddharate /
anyā́su prajā́sv ádhi /
vaiśvakarmaṇá ékakapālo bhavati /
víśvāny evá téna kármāṇi yájamānó 'varundhe //
1.6.8.1
vaiśvadevéna vái prajā́patiḥ prajā́ asṛjata /
tā́ varuṇapraghāsáir varuṇapāśā́d amuñcat /
sākamedháiḥ prátyasthāpayat /
tryàmbakai rudráṃ nirávādayata /
pitṛyajñéna suvargáṃ lokám agamayat /
yád vaiśvadevéna yájate /
prajā́ evá tád yájamānaḥ sṛjate /
tā́ varuṇapraghāsáir varuṇapāśā́n muñcati /
sākamedháiḥ prátiṣṭhāpayati /
tryàmbakai rudráṃ nírávadayate //
1.6.8.2
pitṛyajñéna suvargáṃ lokáṃ gamayati /
dakṣiṇatáḥ prācīnāvītī́ nírvapati /
dakṣiṇā́vṛd dhí pitṛṇā́m /
ánādṛtya tát /
uttaratá evá_upavī́ya nírvapet /
ubháye hí devā́ś ca pitáraś ca_ijyánte /
átho yád evá dakṣiṇārdhè 'dhiśráyati /
téna dakṣiṇā́vṛt /
sómāya pitṛmáte puroḍā́śam̐ ṣáṭkapālaṃ nírvapati /
saṃvatsaró vái sómaḥ pitṛmā́n //
1.6.8.3
saṃvatsarám evá prīṇāti /
pitṛ́bhyo barhiṣádbhyo dhānā́ḥ /
mā́sā vái pitáro barhiṣádaḥ /
mā́sān evá prīṇāti /
yásmin vā́ ṛtáu púruṣaḥ pramī́yate /
sò 'sya_amúṣmim̐l loké bhavati /
bahurūpā́ dhānā́ bhavanti /
ahorātrā́ṇām abhíjityai /
pitṛ́bhyo 'gniṣvāttébhyo manthám /
ardhamāsā́ vái pitáro 'gniṣvātā́ḥ //
1.6.8.4
ardhamāsā́n evá prīṇāti /
abhivānyā̀yai dugdhé bhavati /
sā́ hí pitṛdevatyàṃ duhé /
yát pūrṇám /
tán manuṣyā̀ṇām /
uparyardhó devā́nām /
ardháḥ pitṛṇām /
ardhá úpamanthati /
ardhó hí pitṛṇām /
ékayā_úpamanthati //
1.6.8.5
ékā hí pitṛṇām /
dakṣiṇā_úpamanthati /
dakṣiṇā́vṛd dhí pitṛṇā́m /
ánārabhya_úpamanthati /
tád dhí pitṛ́̄n gácchati /
imā́ṃ díśaṃ védim úddhanti /
umáye hí devā́ś ca pitáraś ca_ijyánte /
cátuḥsraktir bhavati /
sárvā hy ánu díśaḥ pitáraḥ /
ákhātā bhavati //
1.6.8.6
khātā́ hí devā́nām /
madhyatò 'gnír ā́dhīyate /
antató hí devā́nām ādhīyáte /
várṣīyān idhmá idhmā́d bhavati vyā́vṛttyai /
páriśrayati /
antárhito hí pitṛlokó manuṣyalokā́t /
yát páruṣi dinám /
tád devā́nām /
yád antarā́ /
tán manuṣyā̀ṇām //
1.6.8.7
yát sámūlam /
tát pitṛṇā́m /
sámūlaṃ barhír bhavati vyā́vṛttyai /
dakṣiṇā́ stṛṇāti /
dakṣiṇā́vṛd dhí pitṛṇā́m /
tríḥ páryeti /
tṛtī́ye vā́ itó loké pitáraḥ /
tā́n evá prīṇāti /
tríḥ púnaḥ páryeti /
ṣáṭ sáṃpadyante //
1.6.8.8
ṣáḍ vā́ ṛtávaḥ /
ṛtū́n evá prīṇāti /
yát prastaráṃ yájuṣā gṛhṇīyā́t /
pramā́yuko yájamānaḥ syāt /
yán ná gṛhṇīyā́t /
anāyatanáḥ syāt /
tūṣṇī́m evá nyasyet /
ná pramā́yuko bhávati /
ná_anāyatanáḥ /
yát trī́n paridhī́n paridadhyā́t //
1.6.8.9
mṛtyúnā yájamānaṃ párigṛhṇīyāt /
yán ná paridadhyā́t /
rákṣām̐si yajñám̐ hanyuḥ /
dváu paridhī́ páridadhāti /
rákṣasām ápahatyai /
átho mṛtyór evá yájamānam útsṛjati /
yát trī́ṇi_trīṇi havī́m̐ṣy udāháreyuḥ /
tráyas_traya eṣā́m̐ sākáṃ prámīyeran /
ékaikam anūcī́nāny udā́haranti /
ékaika eváiṣām anváñcaḥ prámīyate /
kaśípu kaśipavyā̀ya /
upabárhaṇam upabarhaṇyā̀ya /
ā́ñjanam āñjanyā̀ya /
abhyáñjanam abhyañjanyā̀ya /
yathābhāgám eváinān prīṇāti //
1.6.9.1
agnáye devébhyaḥ pitṛ́bhyaḥ samidhyámānāya_ánubrūhi_íty āha /
ubháye hí devā́ś ca pitáraś ca_ijyánte /
ékām ánvāha /
ékā hí pitṛṇā́m /
trír ánvāha /
trír hí devā́nām /
āghārā́v ā́ghārayati /
yajñaparúṣor ánantarityai /
ná_ārṣeyáṃ vṛṇīte /
ná hótāram //
1.6.9.2
yád ārṣeyáṃ vṛṇītá /
yád dhótāram /
pramā́yuko yájamānaḥ syāt /
pramā́yuko hótā /
tásmān ná vṛṇīte /
yájamānasya hótur gopīthā́ya /
ápabarhiṣaḥ prayājā́n yajati /
prajā́ vái barhíḥ /
prajā́ evá mṛtyór útsṛjati /
ā́jyabhāgau yajati //
1.6.9.3
yajñásyaivá cákṣuṣī ná_antáreti /
prācīnāvītī́ sómaṃ yajati /
pitṛdevatyā̀ hí /
eṣā_ā́hutīḥ /
páñcakṛ́tvó 'vadyati /
páñca hy ètā́ devátāḥ /
dvé puro'nuvākyè /
yājyā̀ devátā vaṣaṭkāráḥ /
tā́ evá prīṇāti /
sántatam ávadyati //
1.6.9.4
ṛtūnā́m̐ sáṃtatyai /
pra_évaibhyaḥ pū́rvayā puro'nuvākyàyā_āha /
práṇayati dvitī́yayā /
gamáyati yājyàyā /
tṛtī́ye vā́ itó loké pitáraḥ /
áhna eváinān pū́rvayā puro'nuvākyàyā_atyā́nayati /
rā́triyai dvitī́yayā /
ā_éváinān yājyàyā gamayati /
dakṣiṇatò 'vadā́ya /
údaṅṅ átikrāmati vyā́vṛttyai //
1.6.9.5
ā́ svadhā_íty ā́śrāvayati /
ástu svadhā_íti pratyā́śrāvayati /
svadhā́ náma íti váṣaṭkaroti /
svadhākāró hí pitṛṇā́m /
sómam ágre yajati /
sómaprayājā hí pitáraḥ /
sómaṃ pitṛmántaṃ yajati /
saṃvatsaró vái sómaḥ pitṛmā́n /
saṃvatsarám evá tád yajati /
pitṛ́̄n barhiṣádo yajati //
1.6.9.6
yé vái yájvānaḥ /
té pitáro barhiṣádaḥ /
tā́n evá tád yajati /
pitṛ́̄n agniṣvāttā́n yajati /
yé vā́ áyajvāno gṛhamedhínaḥ /
té pitáro 'gniṣvāttā́ḥ /
tā́n evá tád yajati /
agníṃ kavyavā́hanaṃ yajati /
yá evá pitṛṇā́m agníḥ /
tám evá tád yajati //
1.6.9.7
átho yáthā_agním̐ sviṣṭakṛ́taṃ yájati /
tādṛ́g evá tát /
etát te táta yé ca tvā́m ánv íti tisṛ́ṣu sraktī́ṣu nídadhāti /
tásmād ā́ tṛtīyāt púruṣān nā́ma nígṛhṇanti /
etā́vanto hi_íjyánte /
átra pitaro yathābhāgáṃ mandadhvam íty āha /
hlī́kā hí pitáraḥ /
údañco níṣkrāmanti /
eṣā́ vái manuṣyā̀ṇāṃ dik /
svā́m evá tád díśam ánu níṣkrāmanti //
1.6.9.8
āhavanī́yam úpatiṣṭhante /
ny èvā́smai tád dhnuvate /
yát saty ā̀havanī́ye /
átha_anyátra cáranti /
ā́ támitor úpatiṣṭhante /
agním evá_upadraṣṭā́raṃ kṛtvā́ /
pitṛ́̄n nirávadayante /
ántaṃ vā́ eté prāṇā́nāṃ gacchanti /
yá ā́ támitor upatíṣṭhante /
susaṃdṛ́śaṃ tvā vayám íty āha //
1.6.9.9
prāṇó vái susaṃdṛ́k /
prāṇám evá_ātmán dadhate /
yójā nv ìndra te hárī íty āha /
prāṇám evá púnar ayuṅkta /
ákṣann ámīmadanta hi_íti gā́rhapatyam úpatiṣṭhante /
ákṣann ámīmadanta_átha tvā_úpatiṣṭhāmaha íti vā́va_étád āha /
ámīmadanta pitáraḥ somyā́ íty abhíprápadyante /
ámīmadanta pitáró 'tha tvā_abhíprápadyāmaha íti vā́va_étád āha /
apáḥ páriṣiñcati /
mārjáyaty eváinān //
1.6.9.10
átho tarpáyaty evá /
tṛ́pyati prajáyā paśúbhiḥ /
yá eváṃ véda /
ápabarhiṣāv anūyājáu yajati /
prajā́ vái barhíḥ /
prajā́ evá mṛtyór útsṛjati /
catúraḥ prayājā́n yajati /
dvā́v anūyājáu /
ṣáṭ sáṃpadyante /
ṣáḍ vā́ ṛtávaḥ //
ṛtū́n evá prīṇāti /
ná pátny ánvāste /
ná sáṃyājayanti /
yát pátny anvā́sīta /
yát saṃyājáyeyuḥ /
pramā́yukā syāt /
tásmān ná_anvāste /
ná sáṃyājayanti /
pátniyai gopīthā́ya //
1.6.10.1
pratipūruṣám ékakapālān nírvapati /
jātā́ eva prajā́ rudrā́n nirávadayate /
ékam átiriktam /
janiṣyámāṇā evá prajā́ rudrā́n nirávadayate /
ékakapālā bhavanti /
ekadhā_evá rudráṃ nirávadayate /
ná_abhíghārayati /
yád abhighāráyet /
antaravacāríṇam̐ rudráṃ kuryāt /
eka_úlmukéna yanti //
1.6.10.2
tád dhí rudrásya bhāgadhéyam /
imā́ṃ díśaṃ yanti /
eṣā́ vái rudrásya dík /
svā́yām evá diśí rudráṃ nirávadayate /
rudró vā́ apaśúkāyā ā́hutyai ná_atiṣṭhata /
asáu te paśúr íti nírdiśed yáṃ dviṣyā́t /
yám evá dvéṣṭi /
tám asmai paśúṃ nírdiśati /
yádi ná dviṣyā́t /
ākhús te paśúr íti brūyāt //
1.6.10.3
ná grāmyā́n paśū́n hinásti /
ná_araṇyā́n /
catuṣpathé juhoti /
eṣá vā́ agnīnā́ṃ páḍbīśo nā́ma /
agniváty evá juhoti /
madhyaména parṇéna juhoti /
srúgd hy eṣā /
átho khálu /
antaménaivá hotavyàm /
antatá evá rudráṃ nirávadayate //
1.6.10.4
eṣá te rudra bhāgáḥ sahá svásrā_ámbikayā íty āha /
śarád vā́ asya_ámbikā svásā /
táyā vā́ eṣá hinasti /
yám̐ hinásti /
táyā_eváinam̐ sahá śamayati /
bheṣajáṃ gáva íty āha /
yā́vanta evá grāmyā́ḥ paśávaḥ /
tébhyo bheṣajáṃ karoti /
áva_amba rudrám adimahi_íty āha /
āśíṣam eváitā́m ā́śāste //
1.6.10.5
tryàmbakaṃ yajāmaha íty āha /
mṛtyór mukṣīya mā́_amṛ́tād íti vā́vá_etád āha /
útkiranti /
bhágasya līpsante /
mū́te kṛtvā́ sajanti /
yáthā jánaṃ yatè 'vasáṃ karóti /
tādṛ́g evá tát /
eṣá te rudra bhāgá íty āha nirávattyai /
ágratīkṣam ā́yanti /
apáḥ páriṣiñcati /
rudrásya_antárhityai /
prá vā́ etè 'smā́l lokā́c cyavante /
yé tryambakaiś cáranti /
ādityáṃ carúṃ púnar étya nírvapati /
iyáṃ vā́ áditiḥ /
asyā́m evá prátitiṣṭhanti //
Commentaries (4)
- Jñānayajña on the Taittirīya Brāhmaṇa (Bhaṭṭabhāskara) — Bhaṭṭabhāskara Miśra, Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) — Sāyaṇa, Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇaṭīkā — Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇakāṭhakabhāṣya — Bhaṭṭa Bhāskara Miśra Cikāeḍamaṇḍana, Sanskrit
Linked texts (16)
- Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- The Inner Conflict of Tradition: Essays in Indian Ritual, Kingship, and Society — J. C. Heesterman, English
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- Agnihotracandrikā — Vāmana Śāstrin Kiṃjavaḍekara, Sanskrit
- The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads — Arthur Berriedale Keith, English
- Mahānyāsaprayoga — Sanskrit
- Indian Philosophy — S. Radhakrishnan, English
- Studies in the Upapurāṇas — R. C. Hazra, English
- Hinduism and Buddhism: An Historical Sketch — Charles Eliot, English
- Die Religion des Veda — Hermann Oldenberg, German
- Vedic Mythology — Arthur Anthony Macdonell, English
- Materials for the Study of the Early History of the Vaishnava Sect — Hemchandra Raychaudhuri, English