Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.1

Kalpaḥ 2.1

Language
Sanskrit

Contents

2.1

āpastambīya śrautaprayogaḥ
āpastamba-śrautasūtram
ārṣeyakalpaḥ (sāmavedaḥ)
āśvalāyana-śrautasūtram
kātyāyana-śrautasūtram
bhāradvāja-śrautasūtram
kṣudrakalpasūtram (sāmavedaḥ)
baudhāyana-śrautasūtram
mānava-śrautasūtram
vaikhānasa-śrautasūtram
vaitānaśrautasūtram
yajñāyudhāni-śrautasūtrāṇi
śāṅkhāyana śrautasūtram / śāṃkhāyana-śrautasūtram
hiraṇyakeśi-śrautasūtram (satyāṣāḍha-śrautasūtram) (satyāṣāḍha-śrautasūtram)
kauśikasūtram
kauśikapaddhatiḥ
jaiminīyaṃ śrautasūtram
drāhyāyaṇaśrautasūtram
lāṭyāyaṇa śrautasūtram
śrautapadārthanirvacanam (apūrṇam, aṃśamātram)

2.1.0.p1

type=fulltext
prefix=kalpaḥ/śrautasūtrāṇi/kātyāyana-śrautasūtram
break=no
width=10
searchbuttonlabel=kātyāyana-śrautasūtram śodhaḥ

2.1.0.p2

adhyāyaḥ 1 - paribhāṣā

2.1.0.p3

adhyāyaḥ 2 - darśapūrṇamāsaḥ

2.1.0.p4

adhyāyaḥ 3 - darśapūrṇamāsaḥ

2.1.0.p5

adhyāyaḥ 4 - piṇḍapitṛyajñaḥ, dākṣāyaṇayajñaḥ, anvārambhaṇīyeṣṭiḥ, āgrayaṇeṣṭiḥ, agnyādheyaḥ tathā agnihotrañca

2.1.0.p6

adhyāyaḥ 5 - nirūḍhapaśubandhaḥ

2.1.0.p7

adhyāyaḥ 6 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p8

adhyāyaḥ 7 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p9

adhyāyaḥ 8 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p10

adhyāyaḥ 9 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p11

adhyāyaḥ 10 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p12

adhyāyaḥ 11 - agniṣṭomaḥ

2.1.0.p13

adhyāyaḥ 12 - dvādaśāhaḥ

2.1.0.p14

adhyāyaḥ 13 - gavāmayanasatram

2.1.0.p15

adhyāyaḥ 14 - vājapeyaḥ

2.1.0.p16

adhyāyaḥ 15 - rājasūyaḥ

2.1.0.p17

adhyāyaḥ 16 - agnicayanam

2.1.0.p18

adhyāyaḥ 17 - agnicayanam

2.1.0.p19

adhyāyaḥ 18 - agnicayanam

2.1.0.p20

adhyāyaḥ 19 - kaukilīsautrāmaṇī

2.1.0.p21

adhyāyaḥ 20 - aśvamedhaḥ

2.1.0.p22

adhyāyaḥ 21 - puruṣamedhaḥ, sarvamedhaḥ pitṛmedhaśca

2.1.0.p23

adhyāyaḥ 22 - ekāhaḥ

2.1.0.p24

adhyāyaḥ 23 - ahīnaḥ

2.1.0.p25

adhyāyaḥ 24 - ahīnaḥ

2.1.0.p26

adhyāyaḥ 25 - prāyaścittam

2.1.27

adhyāyaḥ 26 - pravargyaḥ

2.1.28

Reference:
Ranade, H.G., tr., Kaatyayana Shrauta Sutra, Rules for the Vedic Sacrifices, Translated into English, (Pune: Ranade & Ranade, 1978).

2.1.29

asyāḥ ṭaṃkitasāmagryāḥ srotaṃ –

2.1.30

Peter Freund

2.1.1.1

kātyāyana śrautasūtra

2.1.1.2

prathamo'dhyāyaḥ

2.1.1.3

athāto'dhikāraḥ 1 phalayuktāni karmāṇi 2 sarveṣāmaviśeṣāt 3 manuṣyāṇāṃ vā'rambhasāmarthyāt 4 aṅgahīnā'śrotriyaṣaṇḍhaśūdra varjam 5 brāhmaṇarājanyavaiśyānāṃ śruteḥ 6 strī cā'viśeṣāt 7 darśanācca 8 rathakārasyā'dhāne 9 niyataṃ ca 10 nā'bhāvāditi vātsyaḥ 11 niṣā-dasthapatirgāvedhuke'dhikṛtaḥ 12 vā'vakīrṇino gardabhejyā 13 laukike 14 bhūmau paśupuroḍāśaśrapaṇam 15 apsvavadānahomaḥ 16 śiśnātprāśi-trā'vadānam 17 vaitānikeṣu sarvaṃ sarvārthatvāt 18 darśanācca 19 naupāsanaśruteḥ 20 adhiśrayaṇīye māṃsapratiṣedhaḥ 21 1 1.1

2.1.1.4

yajñaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 dra vyaṃ devatā tyāgaḥ 2 tadaṅgamitarat samabhivyāhāraprakaraṇābhyām 3 yajatayaścā'phalayuktāstadaṅgam 4 yajatijuhotīnāṃ ko viśeṣaḥ 5 tiṣṭhaddhomā vaṣaṭkārapradānā yājyāpuronuvākyāvanto yajatayaḥ 6 upaviṣṭahomā svāhākārapradānā juhotayaḥ 7 brāhmaṇā ṛtvijo bhakṣapratiṣedhāditarayoḥ 8 darśanācca 9 phalayuktānāmārambhe yāthākāmī phalārthitvāt 10 na niyamanimittā'gnihotradarśapūrṇamāsadākṣāyaṇā'grayaṇapaśuṣu pravṛtteḥ 11 some caike 12 cāturmāsyeṣu caturmukhaśruteḥ 13 niyatasahapāṭhāt 14 darśanācca 15 nātsargayogāt 16 syāt triṃśadvat 17 viguṇe phalanirvṛttiraṅgapradhānabhedāt 18 prāyaścittavidhānācca 19 tathā ca dṛṣṭam 20 na śrutilakṣaṇatvāt 21 prāyaścittaṃ tatkālam 22 dṛṣṭe tatparimāṇam 23 2 1.2

2.1.1.5

ṛco yajūṃṣi sāmāni nigadā mantrāḥ 1 teṣāṃ vākyaṃ nirākāṅkṣam 2 mithaḥ sambaddham 3 teṣāmārambhe'rthato vyavasthā tadvacanatvāt 4 mantrāntaiḥ karmādiḥ sānnipātyo'bhidhānāt 5 aniyamaṃ vātsyaḥ 6 ādiṃ tvācāryāḥ 7 ta ādyuktāḥ 8 parādinā pūrvāntaḥ 9 upāṃśu prayogaḥ śruteḥ 10 na sampraiṣāḥ 11 kauśaṃ barhiḥ 12 arthātparimāṇam 13 ayugdhātūni yūnāni 14 prāgagre yūna udagagraṃ barhirācinoti 15 udagagre prāgagramidhmam 16 pratyaggranthīnavagūhati 17 aṣṭādaśedhmaṃ paridhivṛkṣāṇām 18 ekaviṃśatiṃ vā 19 tataḥ paridhīneke 20 aparimitaṃ praṇayanīyaṃ triyūnam 21 nirūpyā'jyaṃ vedo'sīti yajamāno vedaṃ karoti 22 kuśamuṣṭiṃ savyāvṛttaṃ vatsajānuṃ trivṛtaṃ mūtakāryaṃ vā 23 paśubrahmavarcasā'nnādyakāmā yathāsaṃkhyam 24 ā'muṣmāditi karmasu tacca 25 antavacane ca 26 pratikarmoddharaṇa-maprasaṅge 27 apavṛttakarmā laukiko'rthasaṃyogāt 28 aprakaraṇotpattiranā-rabhyavāda āśrayitvātsarvaguṇaḥ 29 prakaraṇe cā'viśeṣāt 30 darśanācca 31 vaikaṅkatāni pātrāṇi 32 khādiraḥ sruvaḥ 33 sphyaśca 34 pālāśī juhūḥ 35 āśvatthyupabhṛt 36 vāraṇānyahomasaṃyuktāni 37 bāhumātr! yaḥ srucaḥ pāṇimātrapuṣkarāstvagbilā haṃsamukhaprasekā mūladaṇḍā bhavanti 38 aratnimātraḥ sruvo'ṅguṣṭhaparvavṛttapuṣkaraḥ 39 sphyo'syākṛtirādarśākṛti prāśitraharaṇaṃ camasākṛti vā 40 cātvālotkarāvantareṇa sañcaraḥ 41 praṇītotkarāviṣṭiṣu 42 3 1.3

2.1.1.6

coditā'bhāve'nārambhastatsiddhitvāttasya 1 niyate sāmānyataḥ pratinidhiḥ syāt 2 ārambhānniyamaḥ 3 doṣaścā'samāptau syātsāmānyāt 4 darśanācca 5 anyārthaṃ darśanaṃ na punargrahaṇāt 6 anyārthaṃ punargrahaṇam 7 vrate prasaṅgo na niyamaśabdāt 8 śabde'vipratipattiḥ 9 somena jātyabhāvāt 10 ājye cā'darśanāt 11 paśau mantravarṇāt 12 śruteśca vikalpe pravṛttaṃ karmāntaratvāt 14 pratinidhau tatkālāt 15 arthadra vyavirodhe'rthasāmānyaṃ tatparatvāt 16 guṇadravyayordravyaṃ pradhānayogāt 17 na samatvāt 18 guṇā'nugrahāt 19 4 1.4

2.1.1.7

karmaṇāmānupūrvyaṃ na yugapadbhāvāt 1 arthanirvṛtteśca 2 syādvā'nupūrvyaniyamaḥ śrutyarthakramebhyaḥ 3 prākṛtaṃ ca vikṛtau 4 virodhe'rthastattatparatvāt 5 śrutiḥ kramādānumānikatvāt 6 mantracodanayormantrabalaṃ prayogitvāt 7 na samatvāt 8 guṇānāṃ tu bhūyastvāt 9 tulyasamavāye sāmānyapūrvamā-nupūrvyayogāt 10 naikakarmaṇi saṃbandhāt 11 grahaṇasādanā'vadānapradāneṣu tu vacanāt 12 na dra vyabhede guṇayogāditi vātsyaḥ 13 pravṛtte niyataṃ doṣaviśeṣāt 14 ṣoḍaśini tvānupūrvyabhūyastvāt 15 aniyamaḥ phalasaṃyukteṣu 16 kramo vidhyarthaḥ karmaṇyasaṃbhavāt 17 5 1.5

2.1.1.8

avattanāśe'nyad guṇā'nugrahāt 1 na pūrvaśeṣāt 2 acoditatvācca 3 sviṣṭakṛdvadānupūrvyayogāt 4 guṇahānau tu śeṣabhāvāt 5 na devatā-'gniśabdakriyāḥ parārthatvāt 6 kāmaṃ devatām 7 pratiṣiddhaṃ pratyavāyāt 8 svāmī phalayogāt 9 guṇeṣu pratinidhiḥ parārthatvāt 10 satreṣu tu śruteḥ 11 sa taddharmā karmayogāt 12 satrāṇi brāhmaṇānāmṛtvikśruteḥ 13 ekakalpānāmavaiguṇyāt 14 na parārthatvāt 15 vaiśyarājanyayorgārhapate 16 sahasrasaṃvatsaramamanupyāṇāmasambhavāt 17 syāddehā'nityatvāt 18 tasya kāryatvāt 19 nā'saṃbhavāt 20 śāstrasaṃbhavāditi bhāradvāgaḥ 21 nā'darśanāt 22 kulasatramiti kārṣṇājiniḥ 23 sāmyutthānamiti laugākṣiḥ 24 ahnāṃ vā'śakyatvāt 25 śrutisāmarthyāt 26 prakṛtyanugrahācca 27 6 1.6

2.1.1.9

karmaṇāṃ yugapadbhāvastantram 1 śakyapuruṣārthakṛtatvaikārthasamavāyaśrutibhyaḥ 2 phalakarmadeśakāladra vyadevatāguṇasāmānye 3 tadbhede bhedaḥ 4 deśakālau virodhe na kṛtsnopadeśāt 5 ahargaṇe subrahmaṇyāyāḥ sarvopalakṣaṇaṃ prakṛtivat 6 tantra kāla karma pratyahamavidhānāt 7 ekadra vye karmā'vṛttau sakṛnmantra-vacanaṃ kṛtatvāt 8 na grahaṇalavanastaranā'jyagrahaṇeṣu tu 9 vacanādājye 10 muṣṭau cottame 11 svapnanadītaraṇā'vavarṣaṇā'medhyadarśanaprayāṇeṣu tu sakṛt kāladra vyaikārthatvāt 12 na nimittabhedāt 13 apradhānakālaṃ sakṛdasannipātāt 14 yūpaḥ 15 svaruśca saṃsthāvacanāt 16 tannirvṛtteśca 17 karmaṇi puruṣāṇām 18 pradhānaṃ svāmī phalayogāt 19 puruṣayogimantrasaṃskārayostyāge sāmarthyāt 20 vacanādanyat 21 śeṣamitare yathā'khyam 22 upavītinaḥ 23 prāñcyudañci vā 24 āvṛttisāmanteṣu pradakṣiṇam 25 viparyasya pitr! yeṣu tu sakṛddakṣiṇā ca 26 pradhānadra vyatvā'pattau sāṅgā'vṛttistadādeśāt 27 7 1.7

2.1.1.10

guṇānāmekārthānāṃ sarvārambhaścoditatvāt 1 na kṛtatvāt 2 anārabhyatvāt 3 darśanācca 4 śrutyānarthakyamiti cet 5 kālāntare'rthavatvaṃ syāt 6 dharmamātreṣu samuccayo'virodhe 7 hotrādhānayoḥ 8 na yājyā'nuvākyāsu virodhāt 9 darśanācca 10 prāyaścitteṣu doṣanāśāt 11 anā'śruteḥ 12 pratyakṣācca 13 syādvā darśanāt 14 nā'nyārthatvāt 15 mantre svarakriyā yathā'mnātamaviśeṣāt 16 bhāṣikasvaro vopapannamantropadeśāt 17 tāno vā nityatvāt 18 ekaśruti dūrātsaṃbuddhau yajñakarmaṇi subrahmaṇyāsāma-japanyūṅkhayājamānavarjam 19 saṅkhyāvikalpo dānasaṃyoge kṛtatvāt 20 ūvadhyavasā'dhyūdhnīvaniṣṭhasamuccayo dra vyasaṃskāratadbhedābhyām 21 codanāguṇeṣu ca prakḷptyupabandhābhyām 22 gārhapatyā'havanīyau na vyaveyāt 23 vivṛtyā'vṛtya vetarathā vṛttiḥ 24 atītya niṣkramaṇam 25 uttarata upacāro yajñaḥ 26 dakṣiṇato brahmayajamānayorāsane 27 paścādyajamāno vedispṛk 28 adhvaryuḥ karmasu vedayogāt 29 vacanavirodhābhyāmanyaḥ 30 haviṣpātrasvāmyṛtvijāṃ pūrvaṃ pūrvamantaram 31 ṛtvijāṃ ca yathāpūrvam 32 na vā'coditatvāt 33 gārhapatye saṃskārāḥ 34 śrapaṇaṃ vā'havanīye 35 ghṛtamājye liṅgāt 36 tasya homo'nādeśe 37 cātvālātpurīṣam 38 āhavanīyayajatayo dhruvāyāḥ 39 iḍāprāśitrā'ghārāṃścaike 40 prāñcā-vāghārau 41 vidiśāveke 42 āhavanīye homāḥ . śrutisamākhyā-nābhyām 43 juhvā'vacane 44 sakṛdgṛhītā'rthāvāpteḥ 45 avaṣaṭkārā-'tirekācca 46 8 1.8

2.1.1.11

vrīhīnyavānvā haviṣi 1 tasya dvidaravadyati 2 trirjamadagnīnām 3 paścāttṛtīyam 4 sarveṣāṃ vobhayavidhānāt 5 madhyātpūrvārddhācca'samminda-nnaṅguṣṭhaparvamātramavadānam 6 mātrāvaddadhipayasoḥ 7 ādyantayorājyam 8 ekapratyavāyaṃ sviṣṭakṛtaḥ 9 dviścā'bhighāraṇam 10 avadāya pratyabhighāraṇaṃ prāk sviṣṭakṛtaḥ 11 sarvahuta ekakapālaḥ 12 anuvācanapraiṣo yathādaivatamamuṣmā anubrūhīti 13 āśrāvyapraiṣe ca 14 amuṃ yaja iti 15 praiṣā'nuvācane ṣaṣṭhī vapāyai dhānāsomebhya iti parihāpya 16 asāvityapanode 17 savaṣaṭkārāsu tiṣṭhandakṣiṇata udaṅprāṅ vaṣaṭkṛte 18 ubhayata ājyaṃ haviṣaḥ 20 saha vā 21 9 1.9

2.1.1.12

vartamānā'padeśāccodanāśabdācchrutyarthā'bhāvāttavai ceti vacanānnirdeśātkarmacodakaḥ 1 mantro vā samabhivyāhārāt 2 arthaprasaṅkhyayā dra vyo-pakalpanam 3 carmāṇyuttaralomāni prāgrīvāṇi 4 avaroktamuttaraṃ haviṣi 5 ekadra vye sā'jye vedenopagrahaṇam 6 sphyenā'nyatra 7 kuśairasatsu 8 pāṇibhyāṃ juhūṃ parigṛhyopabhṛtyādhānamādānakāle'saṃhrādayan 9 vācyaphaleṣu svargaḥ sāmarthyāt 10 ekakarmaṇi guṇaviśeṣe phalaviśeṣaḥ 11 dāna-vācanā'nvārambhaṇavaravaraṇavratapramāṇeṣu yajamānaṃ pratīyāt 12 khātalūnachi-nnā'vahatapiṣṭadugdhadagdheṣu yajuṣkriyā'sambhavāt 13 raudraṃ rākṣasamāsuramā-bhicaraṇikaṃ mantramuktvā pitr! yamātmānaṃ cā'labhyopaspṛśedapa upaspṛśedapaḥ 14 10 1.10
iti kātīye śrautasūtre prathamo'dhyāyaḥ

2.1.2.1

darśapūrṇamāseṣṭiḥ

2.1.2.2

pūrvāṃ paurṇamāsīmuttarāṃ vopavaset 1 agnyanvādhānamadhvaryuryajamāno vā 2 mamāgne vvarcco vvihaveṣvastu vvayaṃ tvendhānāstanvaṃ puṣema. mahyaṃ namantāṃ pradiśaścatasrastvayādhyakṣeṇa pṛtanā jayemetyāhavanīye samidhamādadhāti 3 tūṣṇīṃ dvitīyām 4 evamitarayoḥ 5 mahāvyāhṛtibhirvā prāksaṃstham 6 tūṣṇīṃ vā yathāpūrvam 7 ahani māṃsamaithune varjayet 8 keśaśmaśru vapate vā'śikham 9 aparāhṇe vratopāyanīyamaśnītaḥ sarpiṣā'suhitau 10 antareṇā'parāgnī gatvā pareṇā-'havanīyaṃ prāṅ tiṣṭhannagnimīkṣamāṇo'pa upaspṛśya vratamupaityagne vratapata idamahamiti vā 11 satyavādyataḥ 12 karmā'ṅgamuttare satyavadanam 13 vṛkṣā'raṇyauṣadhīnāmaśnīyādvā 14 āhavanīyagṛhaśāyyadho gārhapatyasya vā 15 sadyo vā prātaḥ 16 agnihotraṃ hutvā brahmāṇaṃ brahmiṣṭhaṃ bhūpate bhuvanapate mahato bhūtasya pate brahmāṇaṃ tvā vṛṇīmaha iti 17 vṛto japati ahaṃ bhūpatirahaṃ bhuvanapatirahaṃ mahato bhūtasya patirbhūrbhuvassvardeva savitaretaṃ tvā vṛṇate bṛhaspatiṃ brahmāṇaṃ tadahaṃ manase prabravīmi mano gāyatr! yai gāyatrī triṣṭubhe triṣṭubjagatyai jagatyanuṣṭubhe'nuṣṭupprajāpataye prajāpatirviśvebhyo devebhyo bṛhaspatirdevānāṃ brahmā'haṃ manuṣyāṇām iti 18 vācaspate yajñaṃ gopāyetyāha 19 apareṇa vā'havanīyaṃ dakṣiṇā'tikrāmati 20 ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhā'nyasya sadane sīda yo'smātpākatara iti brahmasadanamīkṣate 21 brahmasadanāttṛṇaṃ nirasyati nirastaḥ pāpmā saha tena dviṣma iti 22 1 2.1

2.1.2.3

idamahaṃ bṛhaspateḥ sadasi sīdāmi prasūto devena savitrā tadagnaye prabravīmi tadvāyave tatpṛthivyā iti brahmasadana āhavanīyā'bhimukha upaviśati 1 vāgyata ā'nuyājaprasavāt 2 bhāgapariharaṇādi vā 3 āvṛtā'vaṣaṭkā-rāsu 4 atra vā vratopāyanam 5 vyāhṛtya vaiṣṇavaṃ mantraṃ japet 6 adhvaryuśca 7 praṇaya yajñaṃ devatā varddhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno'stu . saptarṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajamānaṃ dhehi oṃ praṇaya iti praṇītāḥ prasauti 8 evamāmantrita oṅkāreṇa prokṣa yajñamiti haviṣīdhmābarhiṣośca 9 bṛhaspate parigṛhāṇa vediṃ sugāvo devāḥ sadanāni santvasyāṃ barhiḥ prathatāṃ sādhvantarhiṃsrāṃ pṛthivī devī devyastu iti vediṃ parigṛhṇantam 10 prajāpate'nubrūhi yajñamiti sāmidhenīranuvakṣyantam 11 devatā varddhaya tvamiti sarvatrā'nuṣajati 12 mitrasya tvā cakṣuṣā pratīkṣeti prāśitraṃ pratīkṣate 13 devasya tveti pratigṛhṇāti 14 pathivyāstveti sādayāti upohya barhīṣi 15 punarādāya devasya tvetyanāmikā'ṅguṣṭhābhyāmagneṣṭveti prāśnāti dantaira-nupaspṛśannatra cet 16 nidadhāti vāṃ'sadeśe 17 prakṣālya pātraṃ nābhimālabhate yā apsvantardevatāstā idaṃ śamayantu svāhākṛtaṃ jaṭharamindra sya gaccha ghasinā me mā saṃpṛkthā ūrdhvaṃ me nābheḥ sīdendra sya tvā jaṭhare sādayāmi iti 18 etaṃ ta iti samidāmantritaḥ prasauti 19 pratiṣṭheti bruyādvā 20 karmā'pavarge samidhamādadhāti juhotyupatiṣṭhate vā namaḥ kṛtāya karmaṇe akṛtāya karmaṇe namaḥ . ayāḍa yajñaṃ jātavedā antaraḥ pūrvo'sminniṣadya sanvaṃ saniṃ suvimucā vimuñca dhehyasmabhyaṃ dra viṇaṃ jātavedaḥ svāhā iti yathetametya . etadabrahmatvamiṣṭipaśvoḥ 22 2 2.2

2.1.2.4

gārhapatyamuttareṇodapātraṃ nidhāyā'labhate bhūtastvā bhata kariṣyāmīti 1 brahmannapaḥ praṇeṣyāmi yajamāna vācaṃ yacchetyāha 2 anujñāna uttareṇā'havanīyaṃ samprati nidadhāti kastveti 3 kāṃsyavānaspatyamārtikairabhicārabrahmavarca-sapratiṣṭhākāmā yathāsaṅkhyam 5 tṝṇairagnīnparistīrya purastātprathamaṃ dviśaḥ pātrāṇi saṃsādayati 6 yajamāno vā 7 śūrpā'gnihotrahavaṇi sphyakapālaṃ śamyākṛṣṇājinamulūkhalamusalaṃ dṛṣadupalamarthavacca 8 śrapaṇasya paścāduttarato vā 9 karmaṇe vām iti śūrpā'gnihotrahavaṇyādāya vācaṃ yacchati 10 pratapanaṃ pratyuṣṭaṃ niṣṭaptamiti vā 11 gacchatyurvantarikṣamiti śrapaṇasya paścādanastiṣṭhatsamaṅgi 12 dhūrasīti dhūrabhimarśanam 13 devānāmi-tyupastambhanasya paścādīṣām 14 viṣṇustvetyārohaṇam 15 prekṣata uru vātāyeti haviṣyān 16 apahatamiti nirasyatyanyat 17 avidya-māne'bhimṛśet 18 yacchantāmityālabhate 19 devasya tveti gṛhṇātyāgneyaṃ caturo muṣṭīn 20 evamagnīṣomīyam 21 yathādevatamanyat 22 bhūtāya tvā iti śeṣā'bhimarśanam 23 svariti prāṅīkṣate 24 dṛṃhantāmityavarohati 25 gacchatyurvantarikṣam iti 26 śrapaṇasya paścātsādayati pṛthivyāstveti 27 pātr! yāṃ vā sphyopahitāyām 28 dhūrīṣā'rohaṇāni pātrībile japati 29 dṛṃhantāmityutthānam 30 kuśau samāvapraśīrṇā'grāvanantargarbhau kuśai-śchinatti pavitre stha iti 30-1 trīnvā 31 havirgrahaṇyāmapaḥ kṛtvā tābhyāmutpunāti saviturva iti 32 tā sthānaṃ tayoḥ 33 savye kṛtvā dakṣiṇenodiṅgayati 34 prokṣitā stha iti tāsāṃ prokṣaṇam 35 haviścā'gnaye tvā'gnīṣomāya tveti 36 yathādevatamanyat 37 pātrāṇi daivyāyeti 38 asañcare prokṣaṇīrnidhāya 39 3 2.3

2.1.2.5

śarmā'sīti kṛṣṇājinamādatte 1 apetya pātrebhyo'vadhūnoti 2 pratyaggrīvamāstṛṇātyadityāstvagiti 3 savyā'śūnye nidadhātyulūkhala-madri rasi grāvā'sīti vā 4 prati tvetyubhayoḥ 5 havirājpatyagnestanūrasīti 6 vācaṃ visṛjate 7 yajamānaśca 8 haviṣkṛtā vā 9 nānābījeṣvantye sāmarthyāt 10 bṛhadgrāveti musalamādatte 11 sa idamityavadadhāti 12 haviṣkṛdehīti trirāhvayati 13 ataḥ patnyavahanti anyo vā 14 āhvayatyāhantyanyo dṛṣadupale kukkuṭo'sīti triḥ śamyayā dvirdṛṣadaṃ sakṛdupalām 15 varṣavṛddhamasīti śūrpamādatte 16 pratitveti havirudvapati 17 parāpūtamiti niṣpunāti 18 apahatamiti tuṣānnirasyati 19 vāyurva iti apavinakti 20 devo va iti pātr! yāmopyā'bhimantrayate 21 triḥ phalīkaroti devebhyaḥ śundhadhvaṃ devebhyaḥ śundhadhvamityeke 22 phalīkṛtya kaṇānnidadhāti 23 peṣaṇopadhāne yugapat 24 dhṛṣṭirasīti upaveṣamādāyā'pāgne iti aṅgārānprācaḥ karoti 25 ā devayajamityaṅgāramāhṛtya kapālenā'vacchā-dayati dhruvamasīti 26 amuṣyeti dviṣacchadve'bhicaran 27 anyatrā'pi 28 savyā'ṅgulyā'śūnye'ṅgāraṃ nidadhātyagne brahmeti 29 dharuṇamiti paścāt 30 purastāddhartramiti 31 viśvābhya iti dakṣiṇataḥ 32 samaṃ vibhajya dve dakṣiṇataḥ evamuttarataścitastha iti 33 tūṣṇīṃ vā 34 evamekādaśā'gnīṣomīyasya 35 adhikaṃ dakṣiṇataḥ 36 bhṛgūṇāmityaṅgārairabhyūhati 37 4 2.4

2.1.2.6

upasarjanīra dhiśrayati 1 kṛṣṇājinamādatte 2 tasmindṛṣadaṃ dhiṣaṇā'sīti 3 paścācchamyāmupohatyudīcīṃ diva iti 4 dṛṣadyupalāṃ dhiṣaṇā'sīti 5 dhānyamasīti taṇḍulānopya pinaṣṭi prāṇāya tveti pratimantram 6 dīrghāmiti prohati 7 cakṣuṣe tvetīkṣate 8 piṣyamāṇeṣu nirvapatyanyo mahīnāmityājyam 9 pātr! yāṃ sapavitrāyāṃ piṣṭānyāvapati devasya tveti 10 śrapaṇasya paścā-dupaviśatyantarvedi vā 11 upasarjanīrānayatyanyaḥ 12 pavitrābhyāṃ prati-gṛhṇāti samāpa iti 13 saṃyauti janayatyai tveti 14 samaṃ vibhajyā-'saṃhariṣyannālabhata idamagneridamagnīṣomayoriti 15 yathādevatamanyat 16 iṣe tvetyājyamadhiśrayatyanyaḥ 17 apatnīkasyā'havanīye tacchrāpiṇaḥ 18 gharmo'sīti puroḍāśau yugapat 19 uru prathā iti prathayati yāva-tkapālamanatipṛthum 20 agniṣṭa ityadbhirmṛśati sakṛt trirvā 21 paryagnikaroti antaritaṃ rakṣo'ntaritā arātaya iti sahā'jyam 22 devastveti śrapaṇam 23 mā bherityālabhate 24 atameruriti śṛtāva-bhivāsayati bhasmanā vedenopaveṣeṇa vā 25 pātr! yaṅguliprakṣālanamāptebhyo ninayati abhitapya pratyagasaṃsyandamānaṃ tritāya tveti pratimantram 26 anvāhāryaṃ dakṣiṇāgnāvadhiśrayati 27 atra vā vratopāyanam 28 5 2.5

2.1.2.7

apareṇā'havanīyaṃ vediṃ khanati tr! yaṅgulakhātāṃ vyāmamātrīṃ paścāt tr! yaratniṃ prācīmaparimitāṃ vā prākpravaṇāmudagvā madhyamasaṅgṛhītāmabhitaoṃ'sau 1 āmūlocchedanādoṣadhīnām 2 oṣadhīnāṃ mūlānyucchettavai brūyāt 3 āhā-ryapurīṣāṃ paśukāmasya 4 vediṃ parisamūhya vitṛtīye'gnīduttarata utkaraṃ karoti 5 devasya tveti sphyamādāya satṛṇaṃ savye kṛtvā dakṣiṇenā'labhya yapati indra sya bāhuriti 6 nopaspṛśetpṛthivyātmānau tena stambayajurhariṣyan 7 vedyāṃ tṛṇaṃ nidadhātyudak pṛthivyai varmā'sīti 8 pṛthivi devayajanīti tṛṇe'ntarhite praharati 9 vrajaṃ gaccheti purīṣamādatte . varṣatu ta iti vediṃ prekṣate . badhānetyutkare karoti . praharaṇaśeṣo vā'viśeṣopadeśāt 13 apārarumiti dvitīyaṃ praharaṇādi 14 abhinyasyatyagnīdutkaramararo divamiti 15 dra psaste iti tṛtīyam 16 tūṣṇīṃ caturthaṃ satṛṇam 17 pūrvaṃ parigrahaṃ parigṛhṇāti dakṣiṇataḥ paścāduttarataśca sphyena gāyatreṇeti pratimantram 18 vedyāṃ trirullikhyā'ha hara tririti 19 hṛtvā'gnīllekhāḥ saṃmṛśati 20 pitṛyajñā'gnicityayorvā tatra darśanāt 21 atra vedikaraṇaṃ yathoktam 22 uttaraṃ parigrahaṃ parigṛhṇāti . sūkṣmāsyonorjasvatīti pratimantram 23 purā krūrasyetyanumārṣṭi 24 adhyadhivedi prokṣaṇīrdhārayati 25 anyo'tha sphyamudyamyāha prokṣaṇīrāsādayedhmaṃ barhirupasādaya srucaḥ sammṛḍḍhi patnīṃ sannahyā'jyenodehīti yadīcchet 26 yathāpreṣitamanyaḥ 27 svayaṃ vā-'virodhāt 28 sampraṣāvacanācca 29 prāk staraṇādvediṃ nā'vamṛśet 30 śṛtāni ca havīṃṣyāpracaraṇāt 31 aṅguṣṭhā'ṅgulibhyāṃ māṃsasahitābhyā-mavadyantyeke 32 āpannaṃ stṛṇan nirasyet 33 dviṣato vadha iti sphyamudañcaṃ praharati 34 avanijya pāṇī apareṇa praṇītā sphyaṃ nidadhāti 35 idhmā barhiśca 36 pūrvamidhmam 37 praṇītā dakṣiṇata vā'hṛtya 38 sruvaṃ pratapya pūrvavadvedāgrairantarataḥ prāksammārṣṭi aniśita iti viparyasya barhirmūlaiḥ prāṅgutkramya 39 pratapya pratapya prayacchati 40 aniśiteti srucaḥ 41 tūṣṇīṃ prāśitraharaṇaṃ śṛtā'vadānaṃ pātrī ca 42 sammārjanānyapāsyati 43 āhavanīye prāsanameke 44 6 2.6

2.1.2.8

patnīṃ sannahyati pratyagdakṣiṇata upaviṣṭāṃ gārhapatyasya muñjayoktreṇa trivṛtā pariharatyadhīvāso'dityai rāsneti 1 dakṣiṇaṃ pāśamuttare pratimucyordhvamudgūhati viṣṇorveṣpa iti 2 na granthiṃ karoti 3 ūrje tvetyājyamudvāsya patnī-mavekṣayati adabdheneti 4 vedyāṃ karotyaparaṃ prokṣaṇībhyaḥ 5 āhavanīye vā kṛtvā tacchrāpiṇaḥ 6 savitustvetyājyamutpunāti prokṣaṇīśca pūrvavat 7 ājyamavekṣate tejo'sīti yajamāno vā 8 sruveṇā'jyagrahaṇaṃ caturjuhvāṃ dhāma nāmeti sakṛnmantraḥ 9 aṣṭāvupabhṛtyalpīyo'nuyājāścet 10 caturanyatra prativibhāgāt 11 paśvātithyā'darśanācca 12 na kṛtsnopadeśāt 13 paśvātithyayorvacanāt 14 dhruvāyāṃ ca juhūvat 15 idhmaṃ prokṣati visraṃsya vediṃ ca barhiḥ pratigṛhya vedyāṃ kṛtvā purastādagranthiṃ kṛṣṇo'sīti pratimantram 16 śeṣaṃ muleṣūpasiñcatyadityai vyundanamiti 17 pavitre nidhāya praṇītāsu barhirvisraṃsya purastātprastaragrahaṇaṃ viṣṇoriti 18 brahmaṇe pradāya sannahanaṃ visraṃsya dakṣiṇasyāṃ vediśroṇau nidhāyā'nyairavacchādya vediṃ stṛṇātyū-rṇamradasamiti trivṛt 19 upapatyā vā bahulam 20 adharamūlam 21 paścādapavargam 22 prabṛhaṃ vā 23 atrodvāsanamāhavanīyaśrāpiṇaḥ 24 idhmātsamidhamādāyā'havanīyaṃ kalpayatyuparyupari prastaraṃ dhārayan 25 ulmuke udūhatyanuyājāścet 25 7 2.7

2.1.2.9

paridhīnparidadhātyārdrārnekavṛkṣīyān bāhumātrān pālāśavaikaṅkatakārṣmaryabailvānpūrvālābha uttarān khādiraudumbarānvā madhyamadakṣiṇottarān gandharva iti pratimantram 1 prathamaṃ paridhiṃ samidhopaspṛśya vītihotramityādadhāti 2 anupaspṛśya dvitīyāṃ samidasīti 3 sūryasveti japati āhavanīyamīkṣamāṇastadvacanatvāt 4 āvṛtya vediṃ barhiṣastṛṇe tiraścī nidadhāti savituriti 5 anye vā'yuktatvāt 6 anyatrā'pi gṛṇārthe 7 yūpāñjane ca sarpiḥ 8 puroḍāśapayasyādhānāsu cecchan 9 tayoḥ prastaraṃ stṛṇātyūrṇamradasamiti 10 abhinidadhātyā tvā vasava iti 11 savyā'śūnye juhūṃ pratigṛhya nidadhāti ghṛtācīti 12 evamitare uttarābhyāṃ pratimantraṃ barhiṣyupabhṛtaṃ dhruvāṃ cā'vakṛṣṭe'nupūrvam . puroḍāśāvabhighāryodvāsyopastīrṇe nidhāyā'nakti yaste prāṇaḥ paśuṣu praviṣṭo devānāṃ viṣṭhāmanu yo vitasthe . ātmavān soma ghṛtavāhni bhūtvā'gniṃ gaccha svaryajamānāya vindeti 14 yathādevatamanyat 15 pratyanakti kapālāni yāni gharme kapālānyupachinvanti vedhasaḥ . pūṣṇastānyapi vrata indra vāyū vimuñcatāmiti 16 tūṣṇīṃ vā 17 saṅkhyayodvāsayati 18 priyeṇa dhāmneti havīṃṣi vedyāṃ kṛtvā dhruvā asadanniti sarvāṇyālabhate 19 pāhi māmityātmānam 20 atra vā vratopāyanam atra vā vratopāyanam 21 8 2.8
iti kātīye śrautasūtre dvitīyo'dhyāyaḥ

2.1.3.1

hotṛṣadanaṃ kṛtvā'pareṇa vediṃ śroṇiṃ vottareṇedhmātsamidhamādāyā'gnaye samidhyāmānāyā'nubrūhītyāha 1 hotarityeke 2 prathamasthānena prāk sviṣṭakṛtaḥ 3 madhyameneḍāyāḥ 4 śeṣamuttamena 5 santanvanniva me'nubrūhītyāha yajamānaḥ 6 aṅguṣṭhābhyāṃ cā'vabādhate pādyābhyāṃ vedamahamamumavabādha iti dveṣyam 7 abhāve dviṣantaṃ bhrātṛvyamiti vā 8 yāvatsāmidheni vededamahaṃ tāvatithena vajreṇeti 9 pratipraṇavamādhānam 10 samiddha iti prāgataḥ sarvamidhmamekavarjamanuyājāścet 11 anuvacanānte vedenā'havanīyaṃ trirupavājya struveṇa pūrvamāghāramāghāryā'ha agnimagnītsammṛ-ḍḍhīti 12 idhmasannahanairanuparidhi sammārṣṭi agne vājajiditi tristriḥ parikrāmam 13 tūṣṇīmupari 14 aparamāhavanīyādañjaliṃ karoti namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇata uttānam 15 apa upaspṛśya suyame ma iti juhūpabhṛtāvādāyottarāṃ juhūṃ kṛtvā dakṣiṇā'tikrāmatyaṅghriṇā viṣṇaviti 16 paridhīnaparo sañcaro hoṣyataḥ 17 savyeneto dakṣiṇenā'mutaḥ 18 vasumatīmityavasthāya 19 1 3.1

2.1.3.2

ita indra iti juhotyuttarāghāram 1 āghāryā'saṃsparśayan srucāvetya juhvā dhruvāṃ samanakti sañjyotiṣeti 2 nidhāyedhmasannahanānyādāya ośrāvayetyāha 3 astu śrauṣaḍiti agnīt 4 vedibarhiridhmaśakalamapacchidyaike 5 evaṃ sarvatrā'śrutapratyāśruteṣu 6 atha pravṛṇīte agnirdevo daivyo hotā devā-nyakṣadvidvāṃi!nmā!nuṣvadbharatavat 7 amuvadamuvaditi yajamānā-'rṣeyāṇyāha parastādarvāñci trīṇi 8 yāvanto vā mantrakṛtaḥ 9 purohitā'rṣeyeṇa vā 10 kṣatriyavaiśyayośca nityam 11 manuvaditi vā sarveṣām 12 brahmaṇvadā ca vakṣad brāhmaṇā asya yajñasya prāvitāro'sau mānuṣa iti hotṛnāmagrahaṇam 13 upāṃśu vā 14 sammṛṣṭā upaviśataḥ 15 agnirhoteti srugādāpanaṃ prayājeṣu sannidheḥ 16 ghṛtavatīmityukte srucāvādāyā'ti-kramyā'śrāvyā'ha samidho yajeti pañca prayājānsamidhhatame 17 yaja yajeti śeṣam 18 dhruvastiṣṭhan 19 pūrvaṃ pūrvaṃ vā'bhikrāmam 20 upabhṛto juhvāmānayatyanavamṛśaṃścaturtham 21 evaṃ pravṛddhau 22 anuyājeṣu ca 23 uttarāṃ juhūmadhyuhya prācīmavahṛtya juhoti 24 evaṃ sarvatra 25 2 3.2

2.1.3.3

nābhideśe dhāraṇam 1 prayājā'numantraṇameko mamikā tasya yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti 2 evaṃ mithunairyathāsaṃkhyam 3 na tasya kiñcaneti pañcame 4 tviṣimānapacitimān yaśasvī brahmavarcasyannāda iti ca 5 āgantūnāṃ caturthapañcamābhyāṃ sthānāt 6 prathamacaturthābhyāṃ vā yathāliṅgam 7 sarvānvottamenopāyitvāt 8 etya juhavā'bhighāraṇaṃ dhruvāyā haviṣa upabhṛtaśca 9 ājyabhāgābhyāṃ caratyāgneyena saumyena 10 caturavattaṃ savaṣaṭkārāsu 11 anidhāyā'vadāyā'vadāya dhruvāmabhighārayatyāpyāyatāṃ dhruvā haviṣā yajñaṃ prati devayaḍbhyaḥ . sūryāyā ūdho adityā upastha urudhārā pṛthivī yajñe'sminniti 12 anubrūhītyuktvā nā'pavyāhareddhotā cā'śrāvaṇāt 13 āśrāvite'gnīdāpratyāśravaṇāt 14 pratyāśrāvite'dhvaryurāhotṛpraiṣāt 15 hotā āvaṣaṭkārāt 16 some ca grahaṃ gṛhītvopākaraṇāt 17 upākṛta udgātāra āhotṛpreṣāt 18 hotā āvaṣaṭkārāt 19 āgneyamuttarapūrvārddhe dakṣiṇapūrvārddhe saumyam 20 samiddhatame vā 21 havirbhyāṃ ca 22 puroḍāśāvantareṇā'gnīṣomā upāṃśvājyasya 23 viṣṇurvā amāvāsyāyāṃ hotrā'mnānāt 24 yāvaddhaviruttarārddhātsviṣṭakṛtaḥ 25 tata eva homaḥ 26 nā'jyādaśeṣāt 27 asaṃsṛṣṭāmāhutibhiḥ 28 nidhāya 29 3 3.3

2.1.3.4

sañcaramabhyukṣya prāśitramavadyati yavamātraṃ pippalamātraṃ vā'nyatarata ājyamubhayato vā'gneyāt 1 bhāgāṃśca 2 adhvaryusañcareṇa brahmaṇe pradāya pūrvaṇaike'pa upaspṛśyeḍāṃ pañcāvattāṃ dakṣiṇato madhyācca yāvaddhaviḥ sviṣṭakṛdvadājyam 3 yajamānabhāgaṃ pūrvārddhāddīrghaṃ praśīrya purastād dhruvāyāḥ karoti 4 iḍāṃ hotre pradāya visṛjandakṣiṇā'tikrāmati 5 iḍāṃ pratigṛhya hoturaṅguliparvaṇī anakti 6 avāntareḍāmādadhāti pūrvavat 7 iḍāṃ ca 8 sarve'nvārabhante 9 iḍopahūtetyucyamāna āgneyaṃ varhiṣadaṃ karoti bradhna pinvaramā'yurme dhukṣva prajāṃ me dhukṣva paśūnme dhukṣva brahma me dhukṣva kṣatraṃ me dhukṣva viśo me dhukṣva yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastasya prajayā paśubhirāpyāyasveti taṃ caturddhā kṛtvā 10 barhiṣi ṛtvigbhya ādiśati 11 ubhau vā'viśeṣāt 12 atra pitara iti yajamāno japati 13 visṛjyā'mīmadanteti 14 ekaikamāharati 15 dyāvāpṛthivyorupahvāne'gnīdhe ṣaḍavattam 16 prāśnātyupahūtā pathivīti 17 āśāsāne mayīdamiti yajamāno japati 18 upahūtāṃ prāśnati yuktāḥ 19 yajamānaśca 20 pavitrayormārjayante'pareṇa vediṃ sumitriyā na iti 21 yajamānasya prāṇāpānau pātamiti prastare te karoti 22 tūṣṇīṃ vā 23 atra vā brahmā prāśnāti 24 bhāgamasmai pariharati 25 yajamānabhāgaṃ cā'proṣite 26 anvāhāryamabhighāryodvāsyā'ntarā brahmayajamānau hṛtvā vedyāṃ nidhāyā'labhate prajāpaterbhāgo'syūrjasvān payasvān prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhyudānavyānau me pāhyūrgasyūrjaṃ mayi dhehyakṣitirasi mā me kṣeṣṭā'mutrā'muṣmin loka iha ceti 27 sā dakṣiṇā 28 udagudvāsayati haviśca 29 4 3.4

2.1.3.5

samasyolmuke samidhamādāya brahmanprasthāsyāmi samidhamādhāyāgni-magnītsammṛḍḍhīti 1 eṣā ta iti hotā'numantrayate 2 ajānati yajamānaḥ 3 sammārṣṭi pūrvavadaparikrāmaṃ sakṛtsakṛtsasṛvāṃsamiti 4 brahmā'nujñāto-'nuyājaistribhiścaratyaupabhṛtaṃ samānīya 5 atikramyā'śrāvyā'ha devānyajeti 6 yajña yajetyuttarau 7 devāndevāniti vā sarvatra niyamaśabdāt 8 vikṛtidarśanācca 9 pratīco juhoti 10 upasatsu ca 11 dhruvaḥ 12 caturthaṃ samānīya prācīm 13 abhicarannanuyājā'numantraṇam aśanyamuṃ jahi hlādunyamuṃ jahi utkuṣyamuṃ jahi iti 14 evaṃ pravṛddho samaṃ vibhajet 15 svasthānā'ntyena vopāyitvāt 16 etya juhūpabhatau vyūhatyagnīṣomayoriti juhūṃ prācīṃ dakṣiṇenottānenā'gnīṣomau tamitītareṇetarāṃ nīcā pratīcīm 17 yathādevatamanyat 18 adhvaryurvā'nūjjayatvayaṃ yajamāno vājasyainamiti pūrve yamayaṃ yajamāno dveṣṭi yaścainaṃ dveṣṭītyuttare 19 abhyukṣya juhvā paridhīnanakti yathāpūrvam 20 5 3.5

2.1.3.6

vasubhya iti pratimantram 1 prathamaṃ paridhiṃ gṛhītvā āśrāvyā'heṣitā daivyā hotāro bhadra vācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāya sūktā brūhi iti 2 paśau preṣyeti 3 sañjānāthāmiti prastarā'dānam 4 vidhṛtī sthāne kṛtvā'naktyenaṃ vyantu vaya iti 5 agraṃ juhvāmupabhṛti madhyaṃ mūlamitarasyām 6 marutāmiti nīcairhṛtvā tṛṇamādāyā'nupraharati 7 hastenā'carati 8 yajamānabhāgaṃ ca proṣite 9 kṣatriyavaiśyayośca nityam 10 ahaṃ tvadasmi madasi tvametanmama tvaṃ yonistava yonirasmi . mamaiva sandivi deveṣvadhi putraḥ pitr! ye lokakṛjjātavedaḥ svāheti 11 sūktavākā'nte 12 agnīdāhā'nuprahareti 13 prāsya tṛṇaṃ cakṣuṣpā ityātmānamālabhate 14 saṃvadasvā'gānagnī-dagañcchrāvaya śrauṣaṭ svagā daivyā hotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhi iti eteṣāṃ saṃvadasvā'gañchraṣaḍityagnīccheṣamitaro vyatyāsaṃ brūtaḥ 15 paridhīnanupraharati yaṃ paridhimiti prathamamitarau ca yugapadagneḥ priyamiti 16 srucau pragṛhṇāti saṃsravabhāgā iti saṃsravāñjuhoti 17 ghṛtācī iti dhuri nidadhātyanasi ced grahaṇam 18 sphye pātr! yāṃ cet 19 yajña namaśca ta iti vedimālabhate 20 vedaṃ hotā sruksurvamadhvaryurājyasthālīmagnīdādāya 21 6 3.6

2.1.3.7

patnīsaṃyājebhyo gārhapatyaṃ gacchanti 1 adhvaryuḥ pūrvadakṣiṇena gārhapatyametya pūrveṇā'pareṇāntareṇa patnīmikeṣām 2 upaviśya dakṣiṇaṃ jānvācya 3 evaṃ sarvatropaviṣṭahomeṣu 4 upāṃśu caranti 5 caraṇaśabde sarve devatā'nyatra 6 yajati somaṃ tvaṣṭāraṃ devānāṃ patnīragniṃ gṛhapatimiti 7 tṛtīye'ntardhānaṃ purastāt 8 patnyanvārabhate'dhvaryum 9 śaṃyvantaṃ bhavatīḍāntaṃ vā 10 śaṃyvante vedatṛṇamādāyā'nakti prastaravatsruci sruve sthālyāṃ ca 11 agnīdā-hā'nuprahareti 12 prāsya tṛṇādi pūrvavat 13 śaṃyvante pragṛhṇātyagne'dabdhāyo iti 14 savyenā'vṛtya dakṣiṇāgnau juhotyagnaya iti sarasvatyā iti ca 15 ulūkhale musale yacca śūrpa āśiśleṣa dṛṣadi yatkapāle utpruṣo vipruṣaḥ saṃjuhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāheti piṣṭalepāñjuhoti 16 7 3.7

2.1.3.8

patnī vedaṃ muñcati vedo'sīti yoktam 1 pra mā muñcāmi varuṇasya pāśādyena mā badhnātsavitā suśeva . ṛtasya yonau sukṛtasya loke'riṣṭāṃ mā saha patyā dadhātviti 2 stṛṇātyāvedeḥ 3 dhrauvaṃ samiṣṭayajurjuhoti devā gātuvida iti 4 barhiḥ sambarhiriti 5 vedyāṃ praṇītā ninayati parītya kastveti 6 puroḍāśakapālena kaṇānapāsyatyadhaḥ kṛṣṇājinaṃ rakṣasāmiti 7 pūrṇapātraṃ ninayati parītya santataṃ yajamāno'ñjalinā pratigṛhṇāti saṃvarcaseti 8 mukhaṃ vimṛṣṭe 9 viṣṇukramān kramate divi viṣṇuriti pratimantraṃ pṛthivyāmitīta ūrdhvo vā 10 asmādannāditi bhāgamavekṣate 11 asyai pratiṣṭhāyai iti bhūmim 12 aganma svar iti prāṅ 13 sañjyotiṣetyāhavanīyam 14 svayambhūriti sūryam 15 varcodā iti yaṃ vā kāmaṃ kāmayate 16 sūryasyetyāvartate pradakṣiṇam 17 grahagrahaṇa-pratigarahomeṣu ca 18 gārhapatyamupatiṣṭhate gṛhapata iti śataṃ himā iti brūyādvā 19 sūryasyetyāvartate pradakṣiṇam 20 gacchati prāṅuru viṣṇaviti 21 tato'si tanturasyanu mā tanuhyasminyajñe'syāṃ sādhukṛtyāyāmasmim̐ lloka idaṃ me karmedaṃ vīryaṃ putro'nu santanotviti putrasya nāma gṛhṇāti 22 ātmano'viodyamāne tantave tvā jyotiṣe tveti vā 23 āhavanī-yamupatiṣṭhate tūṣṇīm 24 vrataṃ visṛjate yenopeyāt 25 saṃ yajñapatirāśiśeti bhāgaṃ prāśnāti 26 brāhmaṇaṃ tarpayitavai brūyādyajñamevaitattarpayatīti śruteḥ 27 8 3.8
iti kātīye śrautasūtre tṛtīyo'dhyāyaḥ 3

2.1.4.1

aparāhṇe piṇḍapitṛyajñaścaṃdrā 'darśane'māvāsyām 1 dakṣiṇāgnau śrapaṇaṃ homaśca 2 paristīrya taṃ pūrvavatpātrāsādanamekaikaśaḥ 3 apareṇa gārhapatyaṃ carumapūrṇaṃ srucaṃ vā tūṣṇīṃ gṛhītvottareṇa dakṣiṇāgnimavahanti tiṣṭhan 4 sakṛtphalīkaroti 5 sārataṇḍulamapūrṇaṃ śrapayitvā'bhighāryodvāsya mekṣaṇena juhotyagnaya iti somāya iti ca 6 prāsya taddakṣiṇenollikhatyapahatā ityapareṇa vā 7 ulmukaṃ parastātkaroti ye rūpāṇīti 8 udapātre-ṇā'vanejayatyapasavyaṃ savyena voddharaṇasāmarthyāt 9 asāvavanenikṣveti yajamānasya pitṛprabhṛti trīn 10 upamūlaṃ sakṛdācchinnāni lekhāyāṃ kṛtvā yathā'vaniktaṃ piṇḍāndadātyasāvetatta iti 11 ye ca tvāmanviti caike 12 atra pitara ityuktvā udaṅāsta ā tamanāt 13 āvṛtyā'mīmadanteti japati 14 avanejya pūrvavannīviṃ visraṃsya namo va ityañjaliṃ karoti 15 etadva ityupāsyati sūtrāṇi pratipiṇḍam 16 ūrṇā daśā vā 17 vayasyuttare yajamānalomāni 18 ūrjamityapo niṣiñcati 19 avadhāyā'vajighrati yajamānaḥ 20 ulmukasakṛdācchinnānyagnau 21 ādhatteti madhyamapiṇḍaṃ patnī prāśnāti putrakāmā 22 pretebhyo dadāti jīvatpitṛko'pi jīvā'ntarhite'pi 23 jīvatpitṛkasya homāntam 24 anārambho vā 25 na vyavete jātūkarṇyaḥ 26 na jīvantamatītya dadātīti śruteḥ 27 pūrvo vā'ṅgatvātpiṇḍapitṛyajñaḥ 28 prakaraṇakālaliṅgā'nugrahavacanā'nāhitā-gniśrutibhyo'naṅgam 29 aṅgaṃ vā samabhivyāhārāt 30 1 4.1

2.1.4.2

darśeṣṭau sānnāyyanirūpaṇam .

2.1.4.3

śvo nodetetyadṛṣṭe vā parṇaśākhāṃ chinatti śāmīlīṃ vā iṣe tvotyūrje tveti vā 1 chinadmīti vobhayoḥ sākāṅkṣatvāt 2 yathoktaṃ vā . sannamayāmīti vottare 3 bahulapalāśāmaśuṣkāgrāṃ prāgudīcīmanyatamāṃ vā 4 vratamupaiti 5 yathoktaṃ vā 6 mātṛbhirvatsānsaṃsṛjya vatsaṃ śākhayopaspṛśati vāyava stheti 7 upāyava stheti caike 8 devo va iti mātṝṇāmekāṃ vyākṛtya 9 aindraṃ bhavati māhendraṃ vā 10 yajamānasya paśūnityagnyagārasyā'nyatarasya purastā-cchākhāmupagṛhati 11 mūlādupaveṣaṃ karoti veṣo'syupaveṣo dviṣato grīvā upaveḍḍhi veśām̐ agne subhaga dhārayeha . ṛddhāḥ karmaṇyā anapāyino yathā'sanniti 12 sānnāyye śākhāsaṃyogāt 13 upadhānādvobhayoḥ 14 vasoḥ pavitramiti pavitramasyāṃ badhnāti kuśau 15 trivṛdvā 16 yavāgvā'gnihotrahomaḥ sannayatastāṃ rātrim 17 huta upasṛṣṭāṃ prabrūtādityāha 18 prokte dyaurasīti sthālyādānam 19 mātariśvana ityadhiśrayati 20 vasoḥ pavitramiti pavitramasyāṃ karotyudagvā 21 vāgyato dohayatyaśūdre ṇa 22 sthālyanvārabdhe devastvetyāsicyamāne japati 23 kāmadhukṣa iti praśnaḥ 24 prokte sā viśvāyurityāha 25 evamitare uttarābhyāṃ pratimantram 26 visṛṣṭavāguttarā ananvārabdhe 27 yāvatsvamadhikārāt 28 tisro vā nityatvāt 29 ādisāmarthyāt 30 darśanācca 31 parikṣālanamānayati sampṛcyadhvamṛtāvarīrūrmiṇā madhumattamāḥ . pṛñcatīrmadhunā payo mandrā dhanasya sātaya iti 32 uddhāsyā'tanakti prāgghataśeṣeṇendra sya tveti 33 sodakenā'pidadhātyamṛnmayena viṣṇo havyamiti 34 nidhāya vatsā'pākaraṇaṃ pūrvavat 35 prātarāgneya aindrā gnaśca dvādaśakapālo'sannayataḥ 36 nirūpyā'jyaṃ prātardohanamanyasmin 37 parikṣālanāntaṃ kṛtvā sāyaṃdohanamāhṛtya prātardohaṃ śrapayitvā'mighāryodvāsyoḥ bhāvanakti 38 śṛtasyāgre'vadyatīti śruteḥ 39 samasya mārjanam 40 indrā gnyoriti vyūhanam 41 saha śākhayā prastarā'nupraharaṇam 42 paridhibhiḥ sahopaveṣaṃ juhoti juhomi tvā subhaga saubhagāya purutamaṃ puruhūta śravasyeti 43 paurṇamāsavadanyadasadyaḥ 44 somayājī sannayet 45 kāmāditaraḥ 46 triṃśataṃ varṣāṇi darśapūrṇamāsābhyāṃ yajeta 47 pañcadaśa dākṣāyaṇaśajñī 48 agnihotrameva vā juhuyāt 42 2 4.2

2.1.4.4

karmaśabdo dra vyadevatāyukto yajatiḥ 1 darśapūrṇamāsadharmā iṣṭipaśuṣu sāmarthyāt 2 darśanācca 3 vaiśvadevadharmāścāturmāsyeṣu vacanapravṛttibhyām 4 somāccā'vabhṛthe sāmapratiṣedhāt 5 kaṇavatpaśau na mantropadeśāt 6 viśaye laukikamayuktatvāt 7 vidhiviśeṣaḥ karmaṇyekadviśabdaparimāṇadra vya-devatāguṇasāmānyebhyaḥ 8 niyamo dra vyadevatāvirodhe dra vyasya samavāyāt 9 āmikṣāyāmubhayostannirvṛtteḥ 10 naikacodanāt 11 dadhnaḥ saṅghātāt 12 payasastadbhāvāt 13 paśoḥ sānnāyyasya taduktam 14 prāyaścittaśruteśca 15 payasaḥ kālā'nantaryadharmā'nugrahebhyaḥ 16 sadyastvaṃ kāśakṛtsniḥ 17 anuvādaḥ pūrvasyeti vātsyabādarī 18 sthānāpatterdra vyeṣu dharmalābho-'vipratiṣiddhaḥ 19 yathārthamūhaścodite 20 na prakṛtāvapūrvatvāt 21 vacanā'rthalopavirodhebhyo'pravṛttiḥ 22 parārthotpattestadabhāve'bhāvaḥ 23 coditatvādvā bhāvaḥ 24 na vipakṣe kriyāḥ syuḥ samabhivyāhārāt 25 3 4.3

2.1.4.5

dākṣāyaṇayajñanirūpaṇam

2.1.4.6

dākṣāyaṇayajñaḥ prajāpaśvannayaśaskāmasya 1 nāmaphalaguṇayogātkarmāntaram 2 guṇavidhānaṃ vā sannidhisampadvacanābhyām 3 agnīṣomīyaḥ paurṇamāsyā-maindrā gno'māvāsyāyām 4 sānnāyavatprātaḥ 5 amāvāsyāyāṃ payasyā maitrāvaruṇī 6 tatraiva dro haṇaṃ śṛte vā dadhyānayati 7 vājinaṃ niṣicyotkare karoti 8 anājyaliptaṃ vā 9 prahṛtya tṛṇaṃ tena carati vimucya vā srucau 10 barhiravasiñcan gṛhṇāti tadṛṣabheṣu tadṛṣabheṣu reto dadhātīti śruteḥ 11 vājibhyo'nuvācayati 12 prativaṣaṭkāraṃ hutvā vājinaśeṣeṇa diśo vyādhārayati diśa iti pratimantraṃ pradakṣiṇaṃ purastātprathamam 13 uttamābhyāṃ madhye pūrvārddhe ca 14 svāhākāraḥ sarvatra sākāṅkṣatvāt 15 śeṣamupahvayasvetyāmantr! yā'mantr! ya bhakṣaṇamupahūta iti prasūtaḥ 16 yukta-nāmabhirvā 17 some ca 18 sādhāraṇeṣu vā sāmarthyāt 19 ṛtūnāṃ vājināṃ vājinaṃ bhakṣayāmīti vā 20 vājyahaṃ vājinasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmīti vā 21 vāje vājī bhūyāsamiti vā 22 hotra-dhvaryurbrahmā'gnīdyajamānāḥ 23 prathamo vobhayatastu yajamānaḥ 24 dākṣāyaṇaṃ vā dakṣiṇā 25 saṃvatsaraṃ vā yajeta 26 māṃsastr! yanṛtamūtrakṛtavāsāṃsi varjayet 27 4 4.4

2.1.4.7

upāṃśu kāmyadevatā 1 āgrayaṇe vaiśvadevaḥ 2 ekakapālāścā'vāruṇāḥ 3 prājāpatyaḥ 4 sāvitraścāturmāsyeṣu 5 vaiśvadevī 6 vāyavyam 7 tanūhavīṃṣi 8 dīkṣaṇīyāprāyaṇīyā'tithyādevatāḥ 9 devasūdevikāhavīṃṣi 10 vāyavyo'gnau 11 maitrāvaruṇī ca 12 aindra ḥ! sautrāmaṇyāṃ prathamaḥ 13 vāyodhasaśca 14 āgneyaṃ pratikāmamāharet 15 varṣārthe punaḥ prakṛtau vā brūyād vṛṣṭikāmo'smīti 16 adhvaryuṃ brūyāt purovātaṃ ca vidyutaṃ ca manasā dhyāyeti 17 abhrāṇyagnīdham 18 sarvāṇyetānīti brahmāṇam 19 anvārambhaṇīyā'gnāvaiṣṇava ekādaśakapālaḥ sarasvatyai caruḥ sarasvate dvādaśakapālo darśapūrṇamāsā'rambhe 20-21 paṣṭhauhī dakṣiṇā mithunau vā 22 indrā ya vimṛdha ekādaśakapālaḥ paurṇamāsamanu 23 ādivikalpaḥ 24 ādityaścaruramāvāsyāyām 25 5 4.5

2.1.4.8

āgrayaṇeṣṭinirūpaṇam

2.1.4.9

āgrayaṇamaindrā gnamagrapākasya 1 vrīhīṇāṃ yavānāṃ ca 2 śaiśvadevaścaruḥ 3 payasi vā 4 dyāvāpṛthivīya ekakapālaḥ 5 udvāsyā'ntāṃśchādayedājyena 6 ājyasya vā yajeta 7 purāṇānāṃ vā caruḥ 8 prathamajo gaurdakṣiṇā 9 vaiśvadevasya ca 10 darśapūrṇamāsā'nījāno dakṣiṇāgnipakvaṃ cātuṣprāśyaṃ brāhmaṇān bhojayet kiñciddadyāt 11 agnihotrāyaṇino navaiḥ sāyamprātara-gnihotrahomaḥ 12 tadāśitā vā payasā 13 dīkṣitavrataṃ ca 14 upasatsu rauhiṇau kurvīta 15 sutyāsu savanīyāḥ 16 saumyaḥ śyāmākacarurāraṇyasya 17 vaiṇavo grīṣme 18 punaḥsaṃskṛto ratho dakṣiṇā kṣaumaṃ madhuparko varṣādhṛtaṃ vā vāsaḥ 19 6 4.6

2.1.4.10

ādhānanirūpaṇam

2.1.4.11

amāvāsyāyāmagnyādheyam 1 kṛttikāmṛgaśiraḥphalgunīṣu 2 hasto lābhakāmasya 3 citrā ca kṣatriyasya 4 vasanto brāhmaṇabrahmavarcasakāmayoḥ 5 grīṣmaḥ kṣatriyaśrīkāmayoḥ 6 varṣāḥ prajāpaśukāmavaiśyarathakṛtām 7 agnyagāre kurvanti 8 udagvaṃśaṃ vā'param 9 dakṣiṇapūrve dvāre 10 paurṇamāsavadvapanam 11 kṣaume vaste'hate patnī ca 12 saṃsthite'dhvaryave deye 13 gārhapatyā'gāre nirmathyā'bhyādadhāti 14 vaiśyakulā'mbarīṣamahā-nasādvā 15 divā'śnāti rātrau vā 16 upā'stamayaṃ devāḥ pitaraḥ pitaro devā yo'hamasmi sa sanyaje . yasyā'hamasmi na tamantaryāmi svamma iṣṭaṃ svaṃ śrāntaṃ svaṃ suhutastviti 17 pūrveṇa praviśati dakṣiṇena patnī 18 paścādagnerupaviśato dakṣiṇataḥ patnī 19 aśvatthaśamīgarbhā'raṇī prayacchati 20 abhāve'garbhasya 21 vācaṃ yacchā'pūrṇāhuterityāhā'stamite niśāyāṃ paryudayaṃ vā pradhānakālatvāt 22 7 4.7

2.1.4.12

gārhapatyāgāre'jaṃ badhnāti na vā vidyamānaṃ prātaragnīdhe dadyādastamite 1 rohite carmaṇyānaḍuhe catvāri haviṣpātrāṇi mimīte taṃ cātuṣprāśyaṃ pacati 2 udvāsyā'secanaṃ madhye kṛtvā sarpirāsicyā'śvatthāstisraḥ samidho ghṛtāktā ādadhāti samidhā'gnimiti pratyṛcam 3 upa tveti japati 4 dvitīyāṃ vā'dhvaryuḥ 5 catvāra ṛtvijaḥ prāśnanti 6 rāddhaste brahmaudana ityāha 7 varaṃ dadāti 8 saṃvatsaraṃ vā purastātkuryāt tataḥ sarvānādadhīta 9 gārhapatye'nugate grāmāgnimāhṛtya cātuṣprāśyaṃ paktvā viharet 10 rātriṃ jāgaraṇadhāraṇe 11 śakalairvā 12 vyuṣṭāyāmupaśamayya dakṣiṇā vā saṃharedanvāhāryapacanaścet 13 sthānamullikhyā'bhyukṣyā'nvārabdhe hiraṇyaṃ nidhāyoṣā'khūtkarānnivapatyanteṣu śarkarāḥ 14 hiraṇyamuparyeke 15 evamitarayoḥ 16 purastādāhavanīyasyā'ṣṭāsu prakrameṣvekādaśasu dvādaśasu matyā vā 17 itarasya vitṛtīye dakṣiṇataḥ 18 utsṛpte'gnimaṃthanamanutsṛpta eke 19 udite tūddharaṇam 20 apareṇa gārhapatyāyatanam 21 aśvamānayeti brūyāt 22 sthite'śve purastāt 23 jāte varadānam 24 manasaike 25 tasyā'bhiśvāsaḥ prāṇamamṛte dadha iti 26 ucchvāso'mṛtaṃ prāṇa ādadha iti 27 8 4.8

2.1.4.13

dārubhirjvalantamādadhāti bhūrbhuva iti sambhāreṣvamuṣya tvā vratapate vratenā'dadha iti 1 varuṇasya tveti kṣatriyasyendra sya tveti rājanyasya 2 manoṣṭvā grāmaṇya iti vaiśyasya ṛbhūṇāṃ tveti rathakṛtaḥ 3 rathantaraṃ gāyeti preṣyati 4 gānamadhvaryoḥ 5 brahmā vā vedayogāt 6 yuktatvāccā'dhvaryoḥ 7 idhmenoddharaṇamupayamya 8 yathainaṃ dhūma upeyāt 9 vāmadevyamiti preṣyati 10 aśvaḥ purastādyuvā tadabhāve'yuvā'śvābhāve'naḍvān 11 sambhārānna-dhiṣṭhāpya dakṣiṇapūrvapādena prāñcaṃ nītvā āvartya sthāpayati 12 bṛhaditi preṣyati 13 agninā padaṃ dvirupaspṛśya tṛtīyenā'dadhāti dvitīyena prathamena vā bhūrbhuvaḥsvariti pūrvavat 14 purastātparikramyedhmapūrvārddhaṃ gṛhītvā dyauriva bhūmnetyāha 15 āyaṃ gauriti copatiṣṭhate sārparājñībhiḥ 16 dakṣiṇā-gnimādadhāti 17 sabhyaṃ ca nirmathya 18 gāṃ dīvyadhvamityāha 19 dhāraṇopasthānamataḥ 20 9 4.9

2.1.4.14

śyaitavāravantīyayajñāyajñiyānīti ca prepyati 1 dakṣiṇenā'gnīnparītyo-dagutsṛjati 2 ṛtunakṣatrasambhārasāmavapanacātuṣprāśyajāgaraṇedhmapūrvārddha-'nvārambhaṇasārparājñīrna vā kuryāt 3 agnihotraṃ tūṣṇīṃ śruteḥ pūrṇāhutyante 4 nirūpyā'jyaṃ gārhapatye'dhiśritya sruksruvaṃ ca sammṛjyodvāsyotpūyā'vekṣya gṛhītvā'nvārabdha evaṃ sarvatra svāheti 5 varaṃ dadāmīti vāgvisarjanam 6 dvādaśāhānte tanūhavīṃṣi nirvapati māse dvitīye tṛtīye ṣaṇmāsye saṃvatsare sadyo vā na vā 7 agnaye pavamānāya prathamā 8 agnaye pāvakāyā'gnaye śucaye ca dvitīyā 9 adityai carustṛtīyā 10 āgneya eva vā purastādādityasya 11 ṣaḍ dakṣiṇāḥ prativibhajya dadāti dvādaśa caturviṃśatiṃ vā 12 bhūyasīśca yathāśraddham 13 dhenurādityasya 14 anṛtā-'tithyapanodapūtidāvadhinarbīsapakvanātyudakāni varjayet 15 brahmacārya-gninityadhārī kṣīrahomyagnimupaśāyī dvādaśarātraṃ ṣaḍrātraṃ trirātramantataḥ 16 10 4.10

2.1.4.15

punarādheyam

2.1.4.16

punarādheyamādhānā'pratijñātasya 1 rājyayaśaskāmasya vā 2 trirātrāvaramagnīnutsṛjya 3 sadyo vā 4 punarvasvoḥ 5 varṣāsu madhyandine vā 6 kuśairādhānam 7 vrīhyapūpamarkapalāśayoḥ pakvaṃ gārhapatyasthāne nidadhātyevamāhamanīyasya yāvaṃ sadyaścet 8 āgneyaḥ pañcakapāla upāṃśu prāguttamādanuyājāt 9 tadvarjaṃ vā 10 agnīniti vā prathame prayāje'nuyāje ca 11 ājyabhāgo dvitīyo'gnaye pavamānāyendumate vā 12 hiraṇyaṃ dakṣiṇā'naḍvānvā'gnyādheyikīścecchañchruteḥ 13 agnyādheyavadanyatsadyaḥ 14 aparāhṇe maitrāvaruṇī vaśā'nastamite puroḍāśeḍāntaṃ kṛtvā rātriśṛtayā prātaścaranti tatra ādhānam 15 11 4.11

2.1.4.17

upasthānanirūpaṇam

2.1.4.18

sayamāhutyāṃ hutāyāṃ yajamāno'gnī upatiṣṭhate vātsapreṇa 1 na vā 2 tisrastisrarupaprayanto'sya pratnāṃ pari te citrāvasaviti ca 3 santvamityupaviśya 4 gāṃ gacchatyandha stheti 5 saṃhitetyālabhate 6 gārhapatyaṃ gatvopatiṣṭhata upa tveti 7 gāṃ gacchatīḍa ehīti 8 kāmyā etetthālabhate 9 somānamityanudakaṃ vratopāyanavat 10 paurṇamāsavatputranāmagrahaṇam 11 bhūrbhuvaḥ svariti cobhau 12 pravatsyantsarvānnaryeti pratimantram 13 gacchati matyā vāgvisarjanam 14 pravasanyājamānaṃ kuryādyathākālamātmasaṃskārād dharmamātratvācchruteśca 15 etya ca matyā vāgyamanam 16 samitpāṇiranupetya kañcidupatiṣṭhate āhavanīyagārhapatyadakṣiṇāgnīnāganmeti 17 samitparisamūhanāni co-paviśya 18 tūṣṇīṃ vopasthānaṃ pūrvavat 19 etya ca 20 gṛhā mā bibhīteti gṛhānupaiti 21 kṣemāya va iti praviśati 22 na hiṃsyād gṛhyānkāmaṃ śvaḥ 23 12 4.12

2.1.4.19

agnihotranirūpaṇam

2.1.4.20

uddhareti yajamāno brūyātsāyaṃ prātaragnihotre 1 gārhapatyādāhavanīyasyo-ddharaṇamanastamitānuditayoḥ 2 pratyaṅmukho vā sāyaṃ nidadhyāttasminsāyaṃ prātarhomameke 3 nityo dakṣiṇāgniḥ 4 sarve gataśriyaḥ 5 sadā vā''haraṇam 6 ekeṣāmupavasathe 7 navā'vasite vā 8 tasminpaceyuramāṃsam 9 pākyābhāve goḥpayo'dhiśriyatavai brūyāt 10 tad brāhmaṇaṃ pāyayitavai brūyāt 11 antareṇā'parāgnī gatvā dakṣiṇena vā'pradakṣiṇamāhavanīyaṃ parītyo-paviśati yajamānaḥ 12 patnī ca pūrvavat 13 apareṇā'havanīyaṃ kūrcaṃ nidadhāti kuśānvā 14 paristaraṇaṃ sarveṣāṃ prāgudagbhirudagagrāndakṣiṇā-grānkaroti śruteḥ 15 āhavanīyaṃ paryukṣyodadhārāṃ ninayatyāgārhapatyāt 16 taṃ ca 17 tato dakṣiṇāgnim 18 hute ca dhārāvarjam 19 13 4.13

2.1.4.21

agnihotrīṃ dohayati puṃvatsāmaśūdre ṇa sthālyāmāryakṛtyāmūrdhvakapālāyāṃ dakṣiṇataḥ prācīmudīcīṃ vā 1 pūrveṇā'havanīyaṃ āhṛtya gārhapatyeke-'dhiśrayatyuttarato niruhyā'ṅgārān 2 evamanyatrā'pi homārthasyā'haraṇam 3 dakṣiṇena vauṣadham 4 tṛṇenā'vajyotyā'sicyā''paḥ punaravajyotya nidhāyaṃ trirudvāsayatyudak 5 astamite juhoti 6 vaikaṅkataṃ sruksruvaṃ pratapya pāṇinā sammārṣṭi 7 punaḥ pratapyonneṣyāmītyāha 8 o3munnayeti yajamānastiṣṭhan 9 caturaḥ sruvānunnayati 10 sthālyāṃ pariśinaṣṭi tad brāhmaṇaḥ pibet 11 upari samidhaṃ dhārayanvārkṣīmadhyadhi gārhapatyādāhavanīyaṃ harati mukhamātre dhārayan 12 madhye nigṛhyodguhyopaviśya samidhamādadhātyagnijyotiṣaṃ tvā vāyumatīṃ --- svargyāṃ svarggāyopadadhāmi bhāsvatīmiti 13 pradīptāmabhijuhotyagnirjyotiriti sajūriti vā 14 agnirvarca iti brahmavarcasakāmasya 15 kūrce nidhāya gārhapatyamavekṣate hoṣyannasmin 16 tūṣṇīmuttarāṃ bhūyasīm 17 bhūyiṣṭhaṃ sruci 18 dviḥ prakampya nidadhāti 19 upamṛjya srucaṃ kūrce nimārṣṭi namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇata uttānam 20 apa upaspṛśya 21 itarayośca puṣṭikāmaḥ sthālyāḥ sruveṇa iha puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātviha prajāṃ ramayatu prajāpatiḥ . agnaye gṛhapataye rayimate puṣṭipataye svāhā iti gārhapatye 22 tūṣṇīṃ dvitīyām 23 agnaye'nnādāyā'nnapataye svāheti dakṣiṇāgnau 24 tūṣṇīṃ dvitīyām 25 anāmikayā dviḥ prāśnāti 26 utsṛpya nirleḍhyā'cāyotsiñcati devāñjinva pitṝñjinva tṛtīyāmudukṣati sapta ṛṣīñjinveti 27 caturthīṃ kūrcasthāne trirniṣiñcatyagnaye pṛthivīkṣite svāhā pṛthivyā amṛtaṃ juhomi svāheti 28 sruksruvamāhavanīye pratapya nidadhāti 29 samidha ādadhāti sarveṣu yathāparyukṣitaṃ samidasi samiddho me'gne dīdihi samiddhā te agne dīdyāsamiti 30 vāgyato dohaprabhṛtyāhomāt kṣīrahotā cet 31 14 4.14

2.1.4.22

prātarjuhotyanudite 1 antareṇāparāgnī gatvā dakṣiṇena vā pradakṣiṇaṃ gārhapatyaṃ gatvopaviśati yajamānaḥ 2 patnī ca yathādeśam 3 atha ācāmati vṛṣṭirasi vṛśca me pāpmānaṃ satyena vratamupaimyāpaḥ satyaṃ mayi vratamiti 4 vācaṃ visṛjya punarācāmati vidyudasi vṛśca me pāpmānaṃ jahyapo-'vabhṛthamabhyupaimi mayi satyaṃ goṣu me vratamiti 5 unnayāmītyāha prātaḥ 6 prāksaṃsthaṃ samitparyukṣaṇaṃ dhārā cobhayatra vā 7 agniśabde sūryaḥ 8 rātr! yuṣasāheti vā 9 jyotiḥ sūrya iti vā prātaḥ 10 prathamā'stamite paryudayaṃ ca svargakāmasya 11 tamo'bhyaye sāyaṃ juhuyādviyati prāta-rāyuṣkāmasya 12 antaḥ paśau paśukāmasya sāyaṃ prātaḥ 13 śayāne śrīkāmasya prātaḥ 14 prathamasiddhe dhūpyamāne prajāsu nihatyeva sahasā-'nnamatsyataḥ 15 bhūyiṣṭhārciṣi gṛhītveva sahasā 16 pradīptatame śrī-yaśaskāmasya 17 arciḥpratyavāye maitreṇā'nnamatsyataḥ 18 aṅgāreṣu cākaśyamāneṣu brahmavarcasakāmasya 19 payasā svargakāmaḥ paśukāmo vā 20 yavāgvā grāmakāmaḥ 21 taṇḍulairbalakāmaḥ 22 dadhnendri yakāmaḥ 23 anadhiśrayaṇaṃ ca śrutisāmarthyābhyām 24 ghṛtena tejaskāmaḥ 25 saṃvatsaraṃ juhuyādeteṣāmekaikena kāmasaṃyoge 26 sāyaṃ prātarvā 27 dakṣiṇena praveśanamagnihotreṣṭiṣu 28 sāyaṃprātarāhavanīyasyā'sanopasthāne 29 śayyā'sanaṃ vā gārhapatye 30 saṃvrajanmanasopasmṛtya dakṣiṇāgnim 31 anaśitvā prātarmuhūrtaṃ sabhāsanaṃ sabhyasya 32 bhasmoddhṛtamupeyāt 33 svayaṃ vā juhuyāt 34 upavasathe niyamaḥ 35 15 4.15
iti kātīye śrautasūtre caturtho'dhyāyaḥ 4

2.1.5.1

cāturmāsyaprayogaḥ phālgunyām 1 vaiśvānarapārjanyau nirūpyecchan 2 vaiśvānaro dvādaśakapālaścaruruttaraḥ 3 vaiśvadevaparvan āgneyaḥ saumyaścaruḥ sāvitro dvādaśakapālo'ṣṭākapālo vā sārasvataścaruḥ pauṣṇaścaruḥ prapiṣṭānām 4 dvidevato'pi niyamasāmarthyāt 5 arddhapiṣṭaṃ vobhayasāmarthyāt 6 saumāpauṣṇadarśanācca 7 apiṣṭo vā devatā'nyatvāt 8 saumāpauṣṇe vacanāt 9 etāni sarvatra 10 marudbhyaḥ svatavadbhyaḥ saptakapālaḥ 11 maruto vā 12 vaiśvadevī payasyā 13 dyāvāpṛthivīya ekakapālaḥ 14 etadvaiśvadevam 15 prācīnapravaṇe 16 ahatavāsāḥ patnī ca 17 ta eva varuṇapraghāseṣvapi 18 tredhā barhiḥ sannahya punarekadhā 19 kuśaprasvaḥ prastara upasannaddha 20 āsādyā'gnimanthanam 21 agnerjanitramiti śakalamādāya tūṣṇīṃ vedyāṃ karoti 22 vṛṣaṇāviti kuśataruṇe tasmin 23 urvaśyasītyadharāraṇiṃ tayoḥ 24 āyurasītyuttarayā'jyasthālīṃ saṃspṛśya pururavā ityabhinidhānaṃ tayā 25 1 5.1

2.1.5.2

agnaye mathyamānāyā'nuvācayati 1 manthati gāyatreṇeti pratimantraṃ triḥ pradakṣiṇam 2 jāte jātāyeti 3 prahiriyamāṇāyeti prāsyan 4 bhavatanna iti prāsyati 5 agnāvagniriti juhoti sthālyāḥ sruveṇa 6 navaprayājaṃ navā'nuyājam 7 varuṇapraghāsā mahāhaviśca 8 trīṇi samiṣṭayajūṃṣi juhoti devā gātuvido yajña yajñameṣa ta iti 9 paśau ca 10 yām̐ āvaha iti vā paśau 11 ekaṃ vā vaiśvadeve 12 pavasaṃsthāsu vapanaṃ vā prāgantyāt 13 apareṇa dakṣiṇāgniṃ dakṣiṇaṃ godānamundati savitrā prasūtā daivyā āpa undantu te tanūṃ dīrghāyutvāya varcasa iti 14 tr! yeṇyā śalalyā vinīya trīṇi kuśataruṇānyantardadhātyoṣadha iti 15 tr! yāyuṣamiti yajamāno japati 16 śivo nāmeti lohakṣuramādāya nivarttayāmīti vapati 17 evaṃ paścāduttarataśca 18 gṛheṣu paurṇamāsaṃ samārūḍhanirmathitayostathā cet 19 prajākāmasyā'pi vaiśvadevam 20 eke'dhaḥprāṅśāyī madhvāśyṛtujāyopāyī 21 māṃsa-str! yanṛtāni varjayedudakābhyavāyaṃ ca prāgavabhṛthāt 22 2 5.2

2.1.5.3

varuṇapraghāsaparvan

2.1.5.4

āṣāḍhyāmayante yoniriti samārohyodavasāya nirmathya varuṇapraghāsāḥ 1 pūrvedyurdakṣiṇāgnau nistuṣā'mabhṛṣṭayavānāṃ karambhapātrakaraṇam 2 yāvanto yajamānagṛhyā ekādhikāni 3 prajāyāṃ vā jātaśruteḥ 4 trīṇi vā nityatvāt 5 meṣamithunaṃ ca 6 anaiḍakīrūrṇāḥ prakṣālyā'śleṣayettayoḥ 7 kuśorṇā vā'bhāve 8 āhavanīyasya purastātvedī karoti 9 prādeśo'ntarā pṛtho vā 10 rathamātr! yuttarā 11 caturaratnirvā paścāt sapta prācī ṣaḍ vā trayaḥ purastāt 12 teṣāṃ madhye śaṅkuḥ 13 aparimitā vā 14 sphyādyāsammarśanātkaroti 15 ubhayoreka utkaraḥ 16 apareṇa vediṃ pratiprasthātuḥ sañcaraḥ 17 uttaravediṃ nivapatyuttarasyām 18 śamyāmādāya cātvālaṃ mimīte pūrveṇotkaraṃ sañcaraṃ parihāpya 19 śamyāmudīcīṃ nidadhāti purastācca 20 dakṣiṇataḥ prācīmuttaraśca 21 sphyenā'ntarlikhati taptāyanīti pratimantram 22 vidade'gniriti cātvāle praharati sphyenā'nvārabdhe 23 agre aṅgira iti purīṣaṃ harati hastena ca 24 yo'syāmiti nivapati pūrvārddhe śaṅkusahitam 25 agnīdutkaravattūṣṇīṃ hṛtam 26 evaṃ dviraparaṃ dvitīyasyāṃ tṛtīyasyāmiti viśeṣaḥ 27 anutveti caturthaṃ yathārthamāhṛtya siṃhyasi iti vyūhatyuttaravedim 28 śamyāmātrīṃ vitṛtīyāmaparimitāṃ yugamātrīṃ yajamāna-daśapadyāṃ vā 29 some vottare vyapasphuraṇaśruterasambhavācca 30 madhye nābhiṃ karoti prādeśasamāṃ catuḥsraktim 31 prokṣatyuttaravediṃ sikatāśca prakirati siṃhyasi iti pratimantram 32 3 5.3

2.1.5.5

channā vasati 1 prātaḥ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā'gnī praṇayatīdhmābhyāmupayamya 2 sarvaṃ vā vibhajya prākṛtatvāt 3 praṇayanaṃ somādvācyatvāt 4 prakṛte-rvā'nāmatvāt 5 grahaṇaṃ guṇārthamuttaravedyagnividhānāt 6 ājyaprokṣa-ṇīrudyamyā'gnī cā'hā'gnibhyāṃ prahriyamāṇābhyāmanubrūhi ekasphyayā-'nūdehīti 7 triruktāyāṃ yathāvedi haraṇam 8 pratiprasthātā sphyena likhatyāvediśroṇeruttavedervā 9 vedyantare sthitvodaṅṅuttaravediṃ prokṣa-tīndra ghoṣastveti pratimantraṃ pratidiśaṃ . yathāliṅgam 10 dakṣiṇāṃsasahitaṃ bahirvedi śeṣaṃ niṣiñcatīdamahaṃ taptaṃ vārityamumabhicaran 11 nābhyāḥ śroṇyaṃseṣu pañcagṛhītaṃ juhotyakṣṇayā dakṣiṇe'seṃ! śroṇyāṃ śroṇyāmaṃse madhye ca hiraṇyaṃ paśyansiṃhyasīti pratimantram 12 bhūtebhyastveti srucamudyacchati 13 nābhiṃ paitudāravaiḥ paridadhāti pūrvavad dhruvo'si iti pratimantram 14 agneḥ purīṣamiti nivapati guggulusugandhitejanavṛṣṇestukāścopari śīrṣaṇyā abhāve'nyāḥ 15 teṣvagniṃ nidadhāti 16 uddhatāvokṣite dakṣiṇam 17 upayamanīrupanivapati 18 praṇītādyataḥ 19 vratopāyanaṃ vā'kṛtaṃ cet 20 nityebhyo'dhikānyaindrā gnaḥ payasye vāruṇī mārutī kāya ekakapālaḥ 21 nānā''jyanirvapaṇam 22 dakṣiṇaṃ pratiprasthātuḥ 23 dhruvāyāḥ purastā-tpṛṣadājyamājyaṃ dadhimiśraṃ pañcagṛhītaṃ jyotirasīti samidantena 24 anuyājārthaṃ sarvatra 25 aupabhṛtāsādanam 26 priyeṇa dhāmneti vā'vi-śeṣopadeśāt 27 uttaraṃ vā'parakālaparatvāt 28 pratiprasthātā ca 29 na vā 30 praṇītāpatnīsannahanā'gnimanthanā''śrutapratyāśrutapraiṣayajamāna-vācanahotṛṣadanavaraṇaprāśitrā'ṅguliparvāñjanā'vāntareḍābhāgā'parāgnyavabhṛthānna pratiprasthātā 31 kṛtānukaro'nyatra dakṣiṇasyām 32 4 5.4

2.1.5.6

vājine niṣicya 1 ubhayoḥ karīrānyāvapati śamīpalāśamiśrāṇi . meṣamithunaṃ ca 2 mārutyāṃ meṣam 3 sarvāṇi havīṃṣyuttarasyāmāsādayati mārutīṃ sahājyāṃ pratiprasthātā dakṣiṇasyām 4 sammārjanāya preṣite'sagmṛṣṭe pratiprasthātā patnīmāneṣyannāha kena carasīti 5 saṃstutānācaṣṭe 6 tṛṇāni vodgṛhṇāti pratisaṃstutam 7 anākhyātamahitaṃ jñātibhya iti śruteḥ 8 ākhyāte praghāsina ityenāṃ vācayati nayan 9 karambhapātrāṇi juhoti śūrpeṇa mūrddhani kṛtvā dakṣiṇe'gnau pratyaṅmukhī jāyāpatī vā dakṣiṇenā'hṛtya tīrthena pūrveṇa vedimaparena vā yad grāma iti 10 moṣūṇa iti yajamāno japati 11 akrankarmetyenāṃ vācayati pratinayan 12 āgate sammārjanādyājyabhāgābhyām 13 srukpāṇirāste pratiprasthātā 14 havirbhiścarati 15 payasyāpracaraṇakāle meṣau vyatiharataḥ 16 anyatareṇā'vadānena saha meṣam 17 savyena srucau gṛhītvā pratiprasthāturvāso dakṣiṇena marudbhyo'nuvācayati 18 vāruṇī-vadavadānam 19 havirbhiścarata ubhau sviṣṭakṛtprabhṛti 20 iḍāmavadāya pratiprasthātre 21 tatra pratiprasthātā mārutyāḥ 22 srucau vyūhato'dhvaryū 23 samāsicya vājinabhakṣaḥ 24 adhvaryuvikārātpratisthātā bhakṣeṣu 25 maitrāvaruṇaśca hotradhvaryuvikārāt 26 samiṣṭayajūṃṣi tūṣṇīṃ dakṣiṇasyām 27 vāruṇīniṣkāṣeṇā'vabhṛtham 28 tūṣṇīmetya'bhyavetya majjayatyavabhṛtheti 29 jāyāpatī snāto'majjantau 30 anyo'nyasya pṛṣṭhe dhāvataḥ 31 anye vāsasī paridadhāti 32 pūrve dadyādadhikṛtebhyo yasmā icchet 33 yathetametyā-'havanīye samidādhānaṃ devānāṃ samidasīti 34 patnī ca gārhapatye tūṣṇīm 35 dhenurdakṣiṇā'śvaḥ ṣaḍ vā daśa vā 36

First 88 of 305 passages. Read on

Linked texts (10)