Vratakhanda 109.p1
Vratakhaṇḍa 109.p1
- Language
- Sanskrit
109.p1.1
athāṣṭamīvratāni
jagattrayomaṇḍapamaṇḍayitrī yatkīrttivallījalamānasānāṃ
nihanti santāpamaśeṣaśoṣā hemādrirāha vratamaṣṭamīṣu
tatra jayantīvratamucyate
viṣṇudharmottare
pulastya uvāca
rohiṇyatha yadā kṛṣṇe pakṣe'ṣṭamyāṃ dvijottama
jayantī nāma sā proktā sarvvapāpaharā tithiḥ
yadvālye yacca kaumāre yauvane vārddhake tathā
bahujanmakṛtaṃ pāpaṃ hanti sopoṣitā tithiḥ
vahnipurāṇe
vaśiṣṭha uvāca
kṛṣṇāṣṭamyāṃ bhavedyatra kalaukā rohiṇī nṛpa
jayantī nāma sā proktā upoṣyā sā prayatnataḥ
saptajanmakṛtaṃ rājan jagattyāṃ trividhaṃ nṛṇām
tat kṣālayati govindatithau tasmin subhāvitaḥ
upavāsaśca tatrokto mahāpātakanāśanaḥ
jagattyāṃ jagatīpāla vidhinā nātra saṃśayaḥ
tretāyāṃ dvāpare caiva rājan kṛtayuge purā
rohiṇīsaṃyutā ceyaṃ vidmadbhiḥ samuṣoṣitā
viyoge pāraṇaṃ cakrurmunayo brahmavādinaḥ
sāṃgogike vrate prāpte yatraiko'pi viyujyate
tatraiva pāraṇaṅkuyyyādevaṃ vedavido viduḥ
ataḥ śṭaṇu mahīpāla samprāpte tāmase kalau
janmatau vāsudevasya bhavitā vratamuttamam
ārādhitastu devakyā viṣṇuḥ sarvveśvaraḥ purā
samāyoge tu rohiṇyā niśīthe rājasattama
samajāyata govindo bālarūpaścaturbhujaḥ
taṃ dṛṣṭvā jagatānnāthaṃ praṇamya garuḍadhvajam
devakī prāñjalirbhūtvā idaṃ vacanamabravīt
devakyavāca
na viyogañca saṃsoḍhuṃ sauhārdāt padmalocana
tavedarūpamālokya śaṅke'ha madhusūdana
vāsudevauvāca
tvaṃ māṃ drakṣyasasandigdhaṃ dine'smiṃścaiva bhāmini
tavadarśanameṣyāṇi bālarūpeṇa devaki
saptamīsaṃyutāṣṭamyāṃ niśīthe rohiṇī yadi
bhavitā saptamī puṇyā yāvaccandradivākarau
109.p1.2
ye tvāṃ puṣpādibhirdevoṃ pūjayiṣyanti mānavāḥ
dine'smiṃmāṃ mahābhāgā tavotsaṅge vyavasthitām
dāsyanti ye niśīthe'rghyaṃ rohiṇyā sahite vidhau
rohiṇyā sahitaṃ cenduṃ kṛtvā raupyamayaṃ budhaḥ
dvādaśāṅgulavistāraṃ tatrārghyaṃ sanniveśayet
suvarṇena kṛte pātre rājate vā narottama
sarvvān kāmānavāpnoti iha loke parata ca
śaṅke toyaṃ samādāya sapuṣpaphalakāñcanam
jānubhikāṃ dharāṃ kṛtvā candrāyarghyaṃ
nivedya lokānāmupakārakam
anavatvapadaṃ sadyaḥ pumān saṅkīrttanādapi
kṛṣṇāṣṭamyāṃ mārgaśīrṣe dāmpatyaṃ darbhanirmitam
anaghaṃ vānaghoñcaiva bahuputraiḥ samanvitam
sthāpayitvā śubhe deśe gomayenānulepite
snātvā samarcayet puṣpaiḥ sugandhaiścānulepanaiḥ
ṛgvedenoktamantraiśca daṇḍakaṃ manasā smaran
anaghaṃ vāsudevantu patnī tasyāsthisambhavā
pradyumnādiputravarga harivaṃśe yathoditam
oṃ atodevā avantva|di mantrāḥ proktā dvijātiṣu
namaskāreṇa mantreṇa strīśūdrāṇāṃ yudhiṣṭhira
kālodbhavaiḥ phalaiḥ kandaiḥ bhṛṅgāraistu navaiḥ śubhaiḥ
śṛṅgāraṃ kalaśaḥ
virūḍhadhānyairdhūpaiśca dīpairgandhaiḥ sudhūpakaiḥ
tato dvijān bhojayitvā suhṛtsambandhibāndhavān
teṣāṃ madhyeṣu dṛḍhavāganaghavratapāragaḥ
bhuktāvasāne gṛhṇīyāt kiñcidekaṃ mahāvratam
idaṃ jīvan na haniṣye satyaṃ satyaṃ mayoditam
varṣamekaṃ tataḥ kṛtvā idaṃ tadanaghaṃ smṛtam
rātrau prekṣaṇikaṃ kāryaṃ naṭanarttaka gāyakaiḥ
prabhāte ca navamyāñca toyamadhye visarjayet
evaṃ yaḥ kurute pārtha varṣe varṣe'naghārccanam
bhaktyā paramayā yuktaḥ saevānagha ucyate
iha kīrttimavāpyoccaiḥ mṛtoyāti hareḥ padam
ārogyaṃ saptajanmāni putrapautraiḥ samanvitaḥ
109.p1.3
avāpyāṣṭamiyogena tataḥ siddhimavāpnuyāt
etāmaghaughaśamanīmanaghāṣṭamīti
kaunteya samprati mayā kathitā hitāya
kurvvantinānya manasaḥ svayamābhimuhye
hṛddhiṃ prayānti kṛtavīryya sutānurūṣām
iti bhaviṣyottare anaghāṣṭamīvrataṃ nāma
kṛṣṇa uvāca
kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ pārtha śṛṇu pāpaharaṃ param
dharmmasya jananaṃ loke rudraprītikaraṃ paraṃ
mārgaśīrṣe'tha vaimāsi dantadhāvanapūrvvakaṃ
upavāsasya niyamaṃ kurvvannaktasya ca vratī
samarthāsa marthyabhedena vyavasthito vikalpaḥ
aśvatthavaṭodumbara plakṣa jambū kadambakam
drākṣākaustubhakāmmātaka raurārjuna jātijam
dantadhāvanakaṃ kuryyāt pratimāsaṃ yathā kramaṃ
karavīraṃ kumbhapuṣpaṃ maru kaṃ kiṃśukaṃ tathā
candanaṃ vilvapatrañca pāṭalāmbhojamallikāṃ
jātī ca śatapatrāṇi svarṇapuṣpāṇi vā kramāt
cīraudya kṛśaraścaiva modakāmaṇḍakāstathā
vaṭakāghārikā pūpādadhibhakta' ca pūrikā
guḍodana śarkarāca naivedyāni ghṛtaṃ tathā
kṛṣṇāṣṭamyāṃ varṣamekaṃ guroragre śivasya ca
brahmacārī jitakrodhaḥ śivajalpaparāyaṇaḥ
vibhāge divasasyeha kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ
gatvā śivālayaṃ pārtha guroragre śivasya ca
brahmacārījita krodhaḥ śivārccana parāyaṇaḥ
vibhāgedivasasyeha kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ
gatvā śivālayaṃ pārtha pañcāmṛtapuraḥ sarama
snapanaṃ kārayitvātha liṅgasya varavāriṇā
candanenā nulipyātha pūjayet kusumottamaiḥ
dhūpaṃ vāgurumiśrañca devadevasya bhaktitaḥ
śivasūktena karttavyaṃ śivasūktairdvijottamaiḥ
mārgaśīrṣe tathā māsi śaṅkaretyabhi pūjayet
gomayaṃ prāgagilā ca svapedrātrau jitendriyaḥ
pratimāsaṃ śivasyāgre homaṃ kṛṣṇatilaiḥ nṛpa
109.p1.4
atirātrasya yajñasya phalamāpnoti mānavaḥ
evaṃ puṣyetu sampūjya śambhuṃ nāma maheśvaram
kṛṣṇāṣṭamyāṃ ghṛtaṃ prāśya vājapeyaphalaṃ labhet
gomūtraṃ prāśayitvā ca svapedbhūmo jitendriyaḥ
māghe maheśvaraṃ nāma devadevasya pūjayet
gocīraṃ niśi samprāśya gomedhaphalamāpnuyāt
phālgune ca mahādevaṃ sampūjya prāśayettilān
rājasūyasya yajñasya prāpnotyavikalaṃ phalaṃ
caitre sthāṇuṃ samabhyarcya yavān samprāśya bhaktitaḥ
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaṃ
vaiśākhe śivamabhyarcya prāśayecca kuśodakam
phalamedhāt phalaṃ yajñāt bhaktitaḥ prāpnuyānnaraḥ
jyeṣṭhe paśupatiṃ pūjyagavāṃ śṛṅgodakaṃ pivet
gosahasrapradānasya phalamāpnotyanuttamaṃ
āṣār̤he cogranāmānaṃ pūjayedbhaktitatparaḥ
gomayaṃ prāśayedrātrau sautrāmaṇiphalaṃ labhet
śrāvaṇe sarvvanāmānaṃ pūjayitvā jitendriyaḥ
prāśayedarkapatrāgraṃ tasmin sarvveśvaraṃ yajet
bahusvarṇasya yajñasya phalamāpnotyasaṃśayam
māsi bhādrapade'ṣṭamyāṃ tryambakaṃ nāma pūjayet
bilvapatraṃ niśi prāśya grāmadānaphalaṃ labhet
āśvine bhavanāmānaṃ pūjayedbhaktitatparaḥ
prāśayet taṇḍulajalamagnihotraphalaṃ labhet
kārttike rudranāmānaṃ sampūjya prāśayedapaḥ
caturṇāmapi vedānāmadhyāpanaphalaṃ labhet
āpośānavadaśnīyādbhavadravyaṃ sakṛdvratī
aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāṃ gṛhītvā patitodakam
ityuktaiśca tathaivānyaiḥ puṣpādyaiśca yathākramāt
sampūjya prārthayedīśaṃ mantreṇānena bhaktimān
viśvātman sumahādeva vrate vāsmin tvayoditaṃ
dantadhāvananaivedya kusumaprāśanādikaṃ
mohāddā yadi vā lobhānnakkataṃ yadamantravat
prasādāttava tacchambhoḥ paripūrṇaṃ mahāmune
109.p1.5
māsi māsi yajedevaṃ liṅgamūrttiṃ maheśvaram
athavāccākkṛtiṃ rudraṃ somaṃ kumbhoparisthitaṃ
vāmārddhe pārvatī kāryyā śivaḥ kāryyaścaturbhujaḥ
akṣamālāṃ triśūlañca tasya dakṣiṇahastayoḥ
darpaṇendīvarau kāryyau vāmayoryadunandana
ekavaktrobhavecchambhu rdātā ca dayitātanuḥ
trinetraśca mahādevaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ
mantrapūrdhvantu vidhivatpūjayecchaṅkaraṃ vratī
kṛṣṇāṣṭamīṣu sarvvāsu śivabhaktān yatīn sadā
bhojayedbrāhmaṇān bhaktyā dadyāttebhyaśca dakṣiṇām
vratānte śaṅkaraṃ kṛtvā sauvarṇṇapratimākṛtim
kṛṣṇāṣṭamyāṃ tathā rātrau devaṃ samadhivāsayet
gandhaiḥ puṣpaiḥ phalairdhūpai naivedyairvvividhaiḥ śubhaiḥ
pūjā stutikathābhiśca kārayecca mahotsavam
nivedayettatheśāya śayyāṃ sopaskarānvitām
vitānaṃ vyajanaṃ chatraṃ ghaṇṭābhāratikāhikam
tataḥ prabhātasamaye snātvā cābhyarcya śūlinam
kulābhijātyai viprāgra śivāyai tatsamarpayet
vastrālaṅkārasaṃyuktāṃ gāñca kṛṣṇatilairyutām
prīyatāṃ me śivonityamityuktvā vidhivattataḥ
tatastu bhojayedviprān śivabhaktān svabhaktitaḥ
pāyasenājyayuktena dadyātteṣāñca dakṣiṇām
śaktyā hiraṇyavāsāṃsi śivadhyānaikamānasaḥ
likhāpya śivaśastrāṇi dadyācca śivatuṣṭaye
sajalāḥ kṛṣṇakalaśāstilairbhakṣyaiḥ samanvitāḥ
dvādaśānnaṃ pradātavyaṃ chatropānadyugānvitaṃ
vācakāya pradātavyā gauḥ kṛṣṇā tu payasvinī
sopaskarā tu rudrome prīyatāmiti kīrttayet
rudrāya kṛṣṇakalaśān lahukāṃca vitānakam
dhvajaṃ kiṅkiṇisaṃyuktaṃ kṛṣṇamevāna kalpayet
evaṃ yaḥ kurute pārtha vratametadanuttamam
sarvvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate
indrāyaistridarśeścīrṇaṃ vratametanmahāphalam
109.p1.6
devatvamāpuḥ sarvve te vratasyāsya prabhāvataḥ
guṇatvamāyuśca gaṇādhirājatāṃ
guṇagrahatvañca tathāguṇagrahaḥ
bahunātra kimuktena toṣamāyāti śaṅkaraḥ
kṛṣṇāṣṭamīvrateneha bhaktyācīrṇena pāṇḍava
na tathā tapasā dattairvrataistoryābhiṣecanaiḥ
ityetatte samākhyātaṃ pārtha kṛṣṇāṣṭamīvratam
yacchrutvā sarvvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
kṛṣṇāṣṭamī vratamidaṃ śivabhāvitātmā
sammānnairuṭaditanāmagrutairupoṣa
kṛṣṇān dadāti kalaśān nṛpa gāñca kṛṣṇāṃ
yo'sauprayāti padamuttamamindumauleḥ
iti bhaviṣyottoktaṃ kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ
śṛṇu dākṣa paraṃ kāmyaṃ vrataṃ santatidaṃ nṛṇām
yasmin cīrṇe na vicchedaḥ pitṛpiṇḍasya jāyate
kṛṣṇāṣṭamyāṃ caitramāse snāto niyatamānasaḥ
kṛṣṇāmabhyarcya pūjāñca devakyāṃ kurute tu yaḥ
nirāhāro japannāma kṛṣṇasya jagataḥ pateḥ
upaviṣṭo japan snātāḥ cutapraskhalitādiṣu
pūjāyāñcāpi kṛṣṇasya saptavārān prakīrttayet
pāṣaṇḍino vikarmmasthān nālpennaiva nāstikān
prabhāte vāmbunā snāto dadyādviprāya dakṣiṇām
bhuñjīta kṛtapūjaya kṛṣṇasyaiva jagatpateḥ
vaiśākhajyaiṣṭhayoścaiva pāraṇaṃ hi trimāsikam
upoṣya devadeveśaṃ ghṛtena snāpayet hariṃ
āṣār̤he śrāvaṇe caiva māsi bhādrapade tathā
tathaivāśvayuje māsi kṛtvā māsatrayaṃ tathā
upoṣya tu dvitīyaṃ vai pāraṇa pūrvvavattathā
upoṣya pūjayeddevaṃ haviṣā pāraṇe gate
pauṣamāghe phālgune ca narassaṅghadupoṣitaḥ
caturthe pāraṇe pūrṇe ghṛtena snāpayeddhariṃ
evaṃ kṛtopavāsasya puruṣasya tathā striyaḥ
na santateḥ paricchedaḥ kadācidapi jāyate
kṛṣṇāṣṭamīmimāṃ yastu naroyoṣidathāpi vā
upoṣyati ca sālhādaṃ trilokyāṃ prāpya nirvṛtiṃ
109.p1.7
putrapautrasamṛddhiṃ ca mṛtaḥ svarga mahīyate
ityetatkathitaṃ dāhabha mayā kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ
iti viṣṇudharmmottaroktaṃ kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ
viṣṇuruvāca
kanyāgate savitari kṛṣṇapacce'ṣṭamī tu yā
sā ca pāpaharā puṇyā śivasyānandavarddhinī
snānaṃ dānaṃ japohomaḥ pitṛdevābhipūjanam !
sarvvaprītikaraṃ syāddhi vrataṃ tasyāṃ trilocane
viśeṣataḥ kṛtaṃ śrāddhaṃ homaśca vidhivanmune
tasmāt śrāddhaṃ prayatnena tasyāṃ kuryyāt prayatnataḥ
ekabhaktantu pañcamyāṃ ṣaṣṭhayāṃ naktaṃ vidurbudhāḥ
upavāsantu saptamyāmaṣṭamyāṃ pūjayecchivam
pūjayitvā śivaṃ bhaktyā pituḥ śrāddhantu kalpayet
kṛtvā tu vidhivacchrāddhaṃ bhuñjīta pitṛsevitaṃ
yastvasyāṃ kurute śrāddhaṃ pūjayitvā trilocanaṃ
tasya varṣāṇi tṛptā syuḥ pitarodaśapañca ca
evaṃ vratamidaṃ kṛtvā samekaṃ caivamādarāt
nāmabhiḥ pūjayeddevaṃ tripurāntakaraṃ paraṃ
māsi bhādrapade śambhuṃ śaṅkarantu tathā pare
śivastu kārttike māsi sarvvaṃ mārgaśire tathā
pauṣe māsi tatheśānamugraṃ māghe prakīrttitam
phālgune tu iśānāmaṃ caitre rudraṃ prakīrttayet
vaiśākhe nīlakaṇṭhantu jyeṣṭhe nāma bhavaṃ param
mahādevaṃ tathāṣāḍhe śrāvaṇe tryambakaṃ dvija
etāni māsanāmāni prāśanāni nibodha me
gomūtraṃ gomayaṃ cauraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam
gorocanāṃ pañcagavyaṃ mandaronmṛttikāṃ tathā
tilānnañca tathā kṣīraṃ prāśayet kāyaśuddhaye
vahnipuṣpāṇi te vora devadevasya prītaye
karavīrantathājātaṃ pippalātikadambakam
unmattakaṃ tathā vilvaṃ śamīpatraṃ kadambakam†
mālatīkusumaṃ vipra tathā muṅgarakasya ca
kuśapuṣpaṃ tathā puṣyamagastikusumaṃ tathā :
109.p1.8
silhakaṃ vijayaṃ dhūpaṃ mahiṣākhyaṃ ca guggulam
ya evaṃ pūjayeddevaṃ śaṅkaraṃ tripurāntakam
khamekamekaṃ viprendra sa yāti paramaṃ padam
brāhmaṇān pūjayedyastu vācakaṃ ca viśeṣataḥ
mahādevasya vai bhaktān bhaktyā pāśupatān dvijān
evaṃ yaḥ kurute śrāddhamaṣṭamyāmuṣṭakāsu ca
pūjayitvā sureśānaṃ śivaviprairmanīṣibhiḥ
tṛpyanti pitarastasya varṣāṇi daśapañcakam
divyāni muniśārdūla saptasapta ca sapta ca
ya evaṃ pālayedbhaktyā kṛṣṇāṣṭamyāṃ vrataṃ paraṃ
yaṃ yaṃ kāmamabhīpsita taṃ taṃ prāpnoti mānavaḥ
putrakāmo labhet putraṃ dhanakāmo dhanāni ca
vidyārthī labhate vidyāṃ kanyārthī kanyakāṃ parām
dūti bhaviṣyapurāṇoktaṃ śivakṛṣṇāṣṭamīvratam
atha kṛṣṇāṣṭamīvratam
devyuvāca
kṛṣṇāṣṭamyāṃ vidhānaṃ vai nikhilaṃ kriyate tathā
krameṇa me tathā brūhi tat karttavyaṃ sureśvara
īśvara uvāca
hemante tvatha samprāpte māsi mārgaśire tathā
naktaṃ kṛtvā śucirbhūtvā gomūtraṃ prāśayenniśi
kṛṣṇāṣṭamyāṃ vidhānaṃ vai śaṅkaraṃ pūjya bhaktitaḥ
atirātrasya yajñasya phalamaṣṭaguṇaṃ bhavet
smarecca śaṅkaraṃ nāma sāyaṃ rātrau divā yathā
pauṣe gavyaṃ ghṛtaṃ prāśya naktaṃ kṛtvā tu mānavaḥ
bhaktyā tu pūjayecchambhuṃ bhāvitastutitatparaḥ
vājapeyāṣṭakaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
māghe māheśvaraṃ nāma kṣīraprāśanamādiśet
anāhāraḥ svapedrātrau śaṅkaraṃ pūjya bhaktitaḥ
nāma japtvā maheśasya gomedhāṣṭakamāpnuyāt
phālgune tu mahādevaṃ kṛṣṇāyāṃ parikīrttayet
tilān prāśya anāhārī niśi japtyā samāhitaḥ
japannāmātha devasya saṃsmaran śaṅkaraṃ tathā
rājasūyasya yajñasya phalamaṣṭaguṇaṃ bhavet
109.p1.9
japannāmāni† pūrvvañca mahādeveti kathyate
caitre sthāṇuṃ samabhyarcya pūjayan bhaktayammadhu
rātrau samprāśya vidhivadanāhāraḥ svapenniśi
sthāṇuṃ japtyā mahāmantramaśvamedhāṣṭakaṃ bhavet
kuśodakaṃ vai vaiśākhe śivaṃ devaṃ prapūjayet
mantraṃ tatra śivaṃ japtvā naramedhaphalaṃ labhet
jyeṣṭhe paśupatiṃ nāma gavāṃ śṭaṅgodakaṃ pibet
japtvā paśupatiṃ vipra gavāṃ koṭiphalaṃ labhet
kṛṣṇāṣṭamyāmaṣāḍhe ugraṃ nāma prakīrttayet
prāśayeṅgomayaṃ tatra sautrāmaṇiphalaṃ labhet
ugraṃ japati yomantraṃ sarvvasiddhipradāyakam
naktantu prāśayedarghyaṃ smaran mantraṃ subhāvitaḥ
sarvveti śrāvaṇe proktaḥ sarvvakāmakṣayaṃ phalam
tryambakantu japedaktaṃ smaran mantraṃ subhāvitaḥ
varṣakoṭiśataṃsāyaṃ rudraloke mahīyate
tryambakañca japedyovai māsi bhādre tathāṣṭamīṃ
prāprayedvilvapatrantu śrutidīkṣāphalaṃ labhet
tryambakaṃ saṃsmarettatra ekacittaḥ subhāvitaḥ
māsicāśvayuje vīra prāśanaṃ taṇḍulodakam
nāmnā īśaṃ smareddevaṃ puṇḍarīkāṣṭakaṃ labhet
rudrantu kārttike māsi dadhi prāśya subhāvitaḥ
rātrau saṃsmrate rudraṃ sarvvapāpapraṇāśanam
agniṣṭomasya yajñasya phalāṣṭakamavāpnuyāt
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ na sidhyati
mantreṇa hi vinā devi yatnenāpi vṛthā bhavet
tatsrvvaṃ ca prayatnena mantrametamudīrayet
samāpte tu vrate devi varṣānte tu mahāphalam
yasyaiva tu prasādena padaṃ yāti nirāmayam
hemante śiśirecaiva tathā śaradi śobhane
vrataṃ nivedayet śambho tvatprasādāt sureśvara
sampūrṇaṃ hi vrataṃ deva kṛtaṃ paramapūjitam
evaṃ nivedya deveśa sānnidhyo bhava śaṅkara
109.p1.10
tvatprasādāt sureśāna yathā śakti japāmyaham
kandamūlaphalairvāpi varṣānte tarpaṇaṃ kṛtam
brāhmaṇāṃśca yathā śaktyā śivabhaktān dṛḍhavratān
arccayetparayā bhaktyā kriyatāṃ me 'nugrahaḥ
vratasya tarpaṇaṃ puṇyaṃ kariṣye śivacoditam
sarpaṣaṃ, pūraṣaṃ
iti sampūjayetpaścāt bhakṣyabhojyairanekaśaḥ
dātavyā cārjanī kṛṣṇā surūpā tu payasvinī
hemaśṭaṅgī raupyakhurā ghaṇṭābharaṇabhūṣitā
vastrayugmaparīdhānā puṣpamālyānvitā śubhā
gurave gauḥ pradātavyā śreyo'rthaṃ surasundari
ācāryyantu śivaṃ vindyācchivamācāryyarūpiṇaṃ
ubhayorantaraṃ nāsti ācāryyasya śivasya ca
etasmāt kāraṇāddevi guruṃ pūjya tadā nṭaṇāṃ
yaḥ samuddharate nityaṃ ghorāt saṃsārasāgarāt
na tena sadṛśo mātā na pitā naca bāndhavāḥ
yadagurau dīyate dānaṃ tadgṛhṇāti sadā śivaḥ
tasmātsarvvaprayatnena pūjanīyo guruḥ sadā
ityetat kathitaṃ sarvvaṃ kṛṣṇāṣṭamyāṃ vidhiḥ paraḥ
anena vidhinā yastu kurute vatsaraṃ naraḥ
sarvvakāma susampannaḥ prayāti paramaṃ padam
iti devīpurāṇoktaṃ kṛṣṇāṣṭamīvratam
skanda uvāca
śrutāni deva deveśa vratāni bhavato mayā
rūpasaubhāgyadānīha svargamokṣapradāni ca
yena dharmārthakāmāṃśca rūpañca guṇavadvibho
svalpavittapradānena jāyate tadvataṃ vada
īśvara uvāca
asti vatsa vratañcaikaṃ tithinakṣatrayogataḥ
nabhasye māsi rājendra yadārdrā jāyate tadā
vratametadvidhātavyamumāmāheśvaraṃ bhuvi
ārogyaiśvaryya saubhāgya rūpasampatpradāyakam
kārayitvā yathā śakti sauvarṇaṃ mithunaṃ tayoḥ
gaurīgiriśayorbhaktyā naktaṃ saṅkhyā pūjayet
umāmaheśvarūpantu prathama kṛṣṇāṣṭamyāṃ abhihitaṃ beditavyam
109.p1.11
payodhivṛtakṣaudraśarkarāvāribhiḥ kramāt
saṃsnāpya cārccayedbhaktaiḥ pūjayet kusumotkaraiḥ
raktairvāpyathavā pītaiḥśvetairvā raktamiśritaiḥ
saṃveṣṭya vastrayugmena mantrairebhiḥ prapūjayet
śaṅkarāya namastubhya vimalāya śivāya ca
svayambhuve hyanantāya bhavāya bhāvine namaḥ
sarvāya viśvarūpāya sarvvajñāya namo namaḥ
īśānāya śambhave'tha virūpākṣāya śambhave
vasudhāya mahādevi vikhyāte lalite śive
śānte raudre mahāvakte durge gaurī namo'stu te
sūpadmapadmapatrākṣi sumukhe vikhatomukho
īśvarīndrāṇi rudrāṇi rabhe devi namo namaḥ
śarvvāya viśvarūpāya sarvvajñāya namonamaḥ
padmaṃ puṣpaṃ payaḥ padmaṃ phalaṃ candanapaṅkajaiḥ
pūrṇaṃ kṛtvāmbikegābhyāṃ mantrametamudīrayet
namo gauryyai skandamātre viṣṇumūrtyai namo namaḥ
namobhūtādhipataye rūpādhipataye namaḥ
gṛhāṇārghyaṃ virūpākṣa rūpārthe'bhyarcitomayā
sa bhāryyayā mahādeva devadeva namo'stu te
arghyaṃ dattvā tatodhūpaṃ dadyādagurumiśritam
dīpaṃ naivedyatāmbūlaphalāni vividhāni ca
tato hāliṃgatādhūpaiḥ sūryyasya racitairdṛḍham
tatsamrākaiśca godhūmairvrīhipiṣṭamayaiḥ śubhaiḥ
pūrṇaṃ tallakṣaṇaiḥ kṛtvā saṃdīṣaṃ sūtraveṣṭitam
rasapañcakayuktena śuṣkānnena samanvitam
umāmaheśayornāndyetyuddiśya cārpayet
viprāya dakṣiṇāṃ pūrvaṃ sauvarṇaṃ mithunañca tat
bhaktāya yācamānāya suvidyāya kuṭumbine
ātmajñānaikaniṣṭhāya vedavedāṅgavedine
kulaśīlasadācāralakṣaṇairlacitāya ca
nāstikāya na dātavyaṃ nāvrate nājitendriye
dattvāceśvarabhaktāya praṇipatya visarjayet
lattaṇānneṣa yāvanti bhuktācānnaṃ suhṛdgaṇe
109.p1.12
sārḍenaktaṃ tataḥ somaṃ śivaṃ dhyāyan sureśvarīm
tāvanti dvātitriṃśat
nabhasye bahulāṣṭamyāmivaṃ yaḥ kurute vratam
lakṣaṇārddetivikhyātamidaṃ tasya phalaṃ śṛṇu
sarvvapāpaviśuddhātmā sarvvaiśvaryyasamanvitaḥ
bhuktā bhogānmahendrena tataḥ kālaviparyyaye
rājā bhavati dharmmātmā balavīryyasamanvitaḥ
rūpasaubhāgyalāvaṇyadhanāyuḥkīrttimān bhavet
prāpya kālacayaṃ tasmāt umārudraprasādataḥ
caturyugasahasrāktaṃ svargaloke mahīyate
mārttyārddhayutāṣṭamī bhavati yā kṛṣṇā nabhasye tadā
sauvarṇaṃ mithunaṃ śivāgiriśayo rūpaṃ tayorlakṣaṇaiḥ
pūrṇaṃ piṭhamayairddadāti gurave sārddhaṃ rasairbhojanaṃ
bhuktvā yogayutotsavaṃ sabhuvanaṃ śambhovrajecchākhatam
iti matsyapurāṇoktaṃ lakṣaṇārdrāvratam
atha somavratam
anilāda uvāca
athānyatsamvacakṣyāmi vrataṃ śreyaskaraṃ paraṃ
tasyodāharaṇaṃ puṇyaṃ vidhivat pranibodhata
vāre somasyavānvasyāṃ pakṣobho somamarcayet
vidhinācandracūr̤āṅge prācyānena sacandrakam
dakṣiṇārddhaṃ harasyāyeddāmoīntu hariṃ vibhum
ghṛtādyairevavāntaiśca liṅgaṃ snāpya tu pūrvvavat
candanenenduyuktena dakṣiṇārddhaṃ vilepayet
kuṅkumāguruṇā vāmaṃ ghanamayyaṃ tathaivaca
kāñcanena sacandreṇa harabhāgaṃ tathārcayet
samauktikena nīlena harerbhāgaṃ viśeṣataḥ
paścātpuṣpaiḥ śubhairvvanyai kārayet puṣpamaṇḍapam
nīrājanaṃ punaḥ kuryyātpañcaviṃśatipañcakaiḥ
ubhābhyāñcittadattena praṇamecca muhurmuhuḥ
ājyasiddhaiḥ śubhairbhakṣyai rnaivedyañca nivedayet
vratino brāhmaṇāṃścaiva pūjayitvā vibhāvasum
mithunāni ca sambhojya yathāśaktyā ca dakṣayet
aṣṭamyāṃ pitarāvarcya vidhinānena suvrata
109.p1.13
pitarautāveva devodevau
vatsarastu tadante tu karttavyaṃ yannibodhata
prāguktavidhinā pūjya sitaṃ pītaṃ yugadvayam
dadyādvitānake caiva patākāṣaṣṭike tathā
dhūpasañcāraṇe vāpi dīpavṛkṣo suśobhinau
evamādi niyojyaiva pūrvavadbhojamācaret
abdapañcakamevaṃ hi yaḥ kariṣyatyasaṃśayam
ubhābhyāṃ lokamāsādya padaṃ yāsyatyanāmayam
asaṃśayasyā jīvanti niyamena samācaret
ihaiva saritaḥ sākṣānnyarūpauti lakṣayet
na spṛśet pāpavṛkṣāma naca duḥkhau bhavet khalu
jvaragrahādibhirnaiva pauḍyate'sau kadācana
tatra vrate nāmamantraiḥ pūjāhomau
iti kālikāpurāṇokta ṃ somavratam
atha śaṅkarārkavratam
vaśiṣṭhaha uvāca
atha cānena mārgeṇa dṛṣṭāntāmitra cāṣṭamau
samprāpyādityayogena prāgvidhānena vā naraḥ
kintu dakṣiṇanetrasthaṃ bhāskarañcārcayedbudhaḥ
padmarāgena haimenu yojyedaṃ lepanaṃ śṭaṇu
netre nyasya lalāṭādhaḥ kuṅkumaṃ raktacandanam
ṣṭattantu yojya madhye tu haraṃ pūrvvavadarcayet
abhāve padmarāgāderhemaṃ sarvvatra yojayet
rudravojaṃ paraṃ pūtaṃ yatastaccaiva sarvvadā
yuktaṃ mālyāṃ varaṃ vastraṃ naivedyaṃ ca ghṛtaplutam
śeṣaḥ pūrvvavidhānena karttavyo vidhivistaraḥ
kiñcatroṣya prakurvvīta saptamyāṃ vijitendriyaḥ
śaṅkarāka̍yutaḥ pūjya-ghṛtaṃ gavyañca pārayet
ubha upoṣya
etat prāgvidhinā kāryaṃ pañcahastāyaṇe vidhau
kurvvan sūryyādilokeṣu bhuktvā bhogān vrajetparam
etatkṛtvā pratāpī syādadīnaḥ svajanapriyaḥ
asmin loke ca dhanavān lokavāṃśca bhavet punaḥ
iti kālikāpurāṇoktaṃ śaṅkarārrkavratam
atha somāṣṭamīvratam
mandhuvāca
athānyātsaṃ pravakṣyāmi vrataṃ śreyaskaraṃ paraṃ
109.p1.14
śivalokapradaṃ pūjyaṃ sarvvasampatkaraṃ nṛṇāṃ
vāre somasya cāṣṭamyāṃ paccayobhayorapi
vidhivañcandracūr̤āmaṃ somaṃ sampūjayedvidhi
tilasarṣapakalkena snāto'malamalāśaye
gṛhe vāyatana vāpi śivaikāṅkitamānasaḥ
brahmākūrcena deveśaṃ prāpayitvā tatovratī
vāmādināmamantraiśca devaṃ devīṃ tathārcayet
candanenenduyuktena dakṣiṇārddhaṃ vilepayet
vāmārdhaṃ kuṅkumenātha satuuruṣkeṇa manvavat
devyāmūrddhinyasennīlaṃ śivasyopari mauktikam
paścāt puṣpaiḥ samabhyarcya sitaraktaistvanukramaiḥ
nīrājanaṃ punaḥ kuryyāt pañcaviṃśatidīpakaiḥ
ghṛtasiddhān śubhān śuklān phalāni ca nivedayet
sampūjyaivaṃ śivaṃ somaṃ stutvā paścāt samāpayet
dīkṣitaścaivamanyo'pi nāmamantreṇa bhaktimān
tatovividhadravyopabrahmakūrcāmṛtāṃstilān
sadyojātena juhuyātsamave'gnau subhāvitaḥ
sampāpyāṣṭaṣṭamevāryyaṃ prabhāte naiva tatkṣaṇaḥ†
tan brahmakūrccaṃ
sambhojayet sapatnīkān brāhmaṇām saṃśitavratān
suvarṇañca tathā śaktyā raupyaṃ dattvā visarjayet
mīyatāṃ me śivonityamumā devī ca sarvvadā
evamārādhya gaurīśamandhakaghnomune śivam
vratasyānte prakarttavyaṃ yattatsarvvaṃ śṛṇuṣva tat
chatvāmahotsavaṃ prāpya pūjayetparameśvaram
puṣpaiḥ śuklairathayā dhūpairnaivedyeśca phalaiḥ śubhaiḥ
vitānaṃ cāmalaṃ chatraṃ ghaṇṭāmbāpyupayogavat
pūjāprakaraṇaṃ śambhauryathāśakti samarpayet
tatovastrai ratnahāraiḥ svarṇaraupyamayairgu rum
sabhāryyamarca yedbhaktyā śivabhaktaśca mānayet
raupyakhurīṃ svarṇa śṛṅgīṃ sacailāṃ kāṃsyadohanāṃ
dadyāddhenuṃ savatsāñca vṛṣabhañca sulakṣaṇam
pūjayecca vratī sādhūn bhojanācchādanāśanaiḥ
109.p1.15
yatnamiṣṭānnaṃ paścādbhuñjīta prayāto gṛhī
ya evaṃ kurute bhaktyā pārtha somāṣṭamīvrataṃ
sarvvapāpavinirmuktaḥ śivalokamavāpnuyāt
kurukṣetrādidānena yat phalaṃ labhate naraḥ !
tat phalaṃ labhate vidvān pūjyemāṃ vidhivannaraḥ
iti skandapurāṇoktaṃ somāṣṭamīvratam
atha arkāṣṭamīvratam
kṛṣṇa uvāca
adyānyadapi te vakṣmi vrataṃ kāmaphalapradam
sarvvapuṇyapradaṃ loke mahāpātakanāśanam
yadāṣṭamyāṃ śuklapakṣe ravivāro'bhijāyate
upoṣyā sā prayatnena tenaiva vidhinā nṛpa
arcayeddevadeveśaṃ saha devyā maheśvaram
viśeṣa eva evātra śivasya nayanesthitam
bhānuṃ sampūjayedbhaktyā gandhapuṣpākṣataiḥ śubhaiḥ
śivañca sitapuṣyaistu raktapuṣyaistathā'mbikām
raktairaktasitairddivyairbhaktimānarcayedvibhum
kuṅkumenālabheddevīṃ candanena maheśvaram
abhāve sarvvaratnānāṃ kāñcanaṃ tatra dāpayet
rudravījaṃ japan muktaḥ priyaṃ rudrasya sarvvadā
sitaraktaṃ vastrayugmaṃ naivedyaṃ ghṛtapācitam
śeṣaḥ pūrvvavidhānena karttavyovidhivistaraḥ
kiṃ tvatropauṣya karttavyaṃ gojalaṃ prāśya pāraṇaṃ
haviṣānena sahito bāndhavai rarthibhistathā
etatprāgvidhinā yastu kuryyāt suryyāṣṭamīvratam
sarvvapāpavinirmuktaḥ sūryyaloke mahīyate
haviṣā mnenasahitobāmdhavai rarthibhistathā
etat prāgvidhinā yastu kuryyāt sūryāṣṭamīvratam
sarvvapāpavinirmuktaḥ sūryyaloke mahīyate
ihavābhyetya sa syād vai pārthivaḥ pṛthivīpatiḥ
ārogyasarvvasaukhyaikabhājano bhānubhāvitaḥ
pratāpī bhānuvadbhāti dīnānugrahakṛdbhavet
yadyaṣṭamī bhavati somayutākadāci
dakeṃṇa vā kurukuloddaha tāmupoṣya
pūjyomayā saha haraṃ hariṇāṅkacūḍaṃ
109.p1.16
bhaktyā pumān paramupaiti padaṃ murāreḥ
iti śrībhaviṣyottaroklamarkāṣṭamīvratam
atha puṣpāṣṭamīvratam
mahādeva uvāca
śṛṇu devi mahāpuṇyaṃ māmapūjāphalaṃ śubham
śrāvaṇe śuklapakṣasya saptamyāṃ ya upoṣitaḥ
snāpayet ghṛtacīrābhyāṃ karavīraiśca pūjayet
kṛtvāgnikāryyaṃ vidhivadadyo brāhmaṇabhojanam
kanyākarṇitasūtreṇa† kārayitvā pavitrakam
kṛtvā vicitraṃgandhaiśca kuṅkumāgurucandanaiḥ
kkṛtopavāsaṃ saptamyāmaṣṭamyāṃ viprabhojanam
āropayati yobhaktyā so'gniṣṭomaphalaṃ labhet
punarbhavati vai rājā bhūtale nātra saṃśayaḥ
māsi bhādrapade'ṣṭamyāṃ śuklapakṣe varānane
snāpayitvā tu māṃ bhaktyā payasā vā ghṛtena vā
apāmārgeṇa pūjāntu kṛtvā devi vidhānataḥ
haṃsayānasamārūḍho mamalokaṃ vrajediti
māsicāśvayuje'ṣṭamyāṃ sarvvapuṣpaiśca pūjayet
gairikaṃ yānamārūḍho dhvajamālākulaṃ śubham
yukto mayūkhapravarairvaiśmayāti sa mandiraṃ
kārtikasya tu māsasya śuklāṣṭamyāntu yo naraḥ
nāpayenmadhucīrābhyāṃ jātīpuṣpaistu pūjayet
kāñcanaṃ yānamāruhya kiṅkiṇījālamālinaṃ
sa yāti paramaṃ devi gandharvvāpsarasāṃ priyaḥ
mārgaśīrṣe ca vai māsi pañcagavyena yo naraḥ
snāpayitvā ca taṃ bhaktyā raktapuṣpaistu pūjayet
nāpayet dadhicīreṇa kuṅkumena vilepayet
kṛtvopavāsaṃ saptamyāmaṣṭamyāṃ vidhivannaraḥ
sa trailokyamatikramya yatrāhaṃ tatra gacchati
pauṣe māse tu yo'ṣṭamyāṃ bhaktyā māṃ pūjayennaraḥ
ubjaptakasya puṣpaistu snāpayitvā ghṛtena tu
sa yānaṃ divyamārūḍhaḥ puṣpakaṃ nāmanāmataḥ
mamālayaṃ samāsādya modate śāśvatīḥ samāḥ
māghamāse tathāṣṭamyāṃ vilvapatreṇa yo'rcayet
nāpayitvā tu māṃ bhaktyā divyeriturasena vā
109.p1.17
prataptārkasamaṃ yānaṅkāntyādityasamaprabhā
ārūḍho modate nityaṃ mama loke na saṃśayaḥ
phālgunasya tu māsasya gandhatoyena yo naraḥ
abhyarcayeddroṇapuṣpaistu indrasyāvāsanaṃ labhet
caitre māsi tathā devi puṣpatoyena yo naraḥ
strāpayitvārccayedbhaktyā arkapuṣpaissusundari
bahusuvarṇasya yajñasya vindate sa phalaṃ mahat
vaiśākhe tu yathā māsi aṣṭamyāṃ yastu mānavaḥ
karpūrāgurutoyena snāpayitvā vidhānataḥ
arcayecchubhagandhena so'śvamedhaphalaṃ labhet
jyeṣṭhemāsi tathāṣṭamyāṃ dadhnā yaḥ snāpayetpumān
arcayetpadmapuṣpaiśca sagacchetparamāṅgatim
āṣāḍhe yo naro'ṣṭamyāṃ nānātīrthodakairnaraiḥ
strāpayitvācayedbhaktyā patrairdhustūrakasya tu
gandharvvoragayacaistu pūjyamāno narodivi
krīr̤ateca mayā sārddhaṃ yāvadindrāścaturdaśa
ya evaṃ vatsare devi kārayedaṣṭamīvratam
na tasya punarāvṛttiḥ satyametadbravīmyaham
nīlakaṇṭhañca śambhuñca sarvvaṃ bhīmaṃ maheśvaram
virūpākṣaṃ mahādevaṃ ugra' tryambakamevaca
īśvarañca śivaṃ devi sarvvalokeṣu pūjitam
etāni māsanāmāni māseṣveteṣu kīrttayet
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ puṣyāṣṭamīvratam
atha tindurāṣṭakāṣṭamīvratam
jyeṣṭhemāsi vijayeṣṭha śuklāṣṭamyāṃ trilocanam
yaḥ pūjayati deveśamīśalokaṃ vrajennaraḥ
jyeṣṭhemāsi tathāṣār̤he śrāvaṇe ca tathā pare
pūjayeccaturomāsān nīlotpalakadambakaiḥ
tripurāntakaraṃ śambhuṃ cāndhakāsurasūdanam
gandhānāñca kadambena pūjayet guggulena ca
ṭemburukaphalaṃ vipra prāśayet kāyaśodhanam
devasya kaurttayennāma bhāskareti punaḥpunaḥ
māsi cāśvayuje vipra kārttikasya tathā dvija
mārgaśīrṣe tathā māsi pauṣe māsi tathā haram
109.p1.18
pūjayedvidhivadbhaktyā unmattakusumai rvvibhuṃ
karpūrāgurudhūpena deveśaṃ pūjayeddharim
virūpākṣeti vai nāma prāśayedvidhivat yavān
māghe ca phālgune caiva kṛṣṇāṣṭamyāṃ trilocanam
caitravaiśākhayorbhaktyā śatapatraiḥ samarca yet
mahādhūpena dhūpena vidhivatkalpitena ca
pūjayedvividhai rvvaṃ tripurāntakaraṃ haram
kakkolāgurukarpūradarpakuṅkumacandanaiḥ
caturjātena ca mahān yaccakarddama evaca
ityuktaiḥ, naivedyaiḥ khaṇḍavaṭṭaiśca nāma īśeti pūjayet
ya evaṃ pūjayeddevaṃ kṛṣṇāṣṭamyāṃ maheśvaram
svamekamekaṃ viprendra sa yāti paramāgatim
yadiṣṭaṃ devadevasya śṛṇu tat dvijasattama
unnakena puṣpeṇa dhūpe kṛṣṇāguruḥ sadā
śrīkhaṇḍaḥ sarvvagandheṣu naivedyaṃ pāyasaṃ sadā
pūjākāraḥ pāśupataḥ sarvvabhoga vivarjitaḥ
kalyaśco brāhmaṇānāntu vācakastasya vallabhaḥ
evaṃ sampūjya nṛpate rudreṇa vidhinā harima†
pūjā liṅge śaṅkarādināmnā
vatsarāmte baliṃ puṇyaṃ tathā pustakavācanam
yaḥ kārayati vai bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
svargalokamavāpnoti tejasā śukramannibhaḥ‡
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ tindukāṣṭakāṣṭamīvratam
atha dāmpatyāṣṭamīvratam
kārttike māsi viprendra putrakāmo narottame
aṣṭamyāṃ kṛṣṇapakṣasya pūjayedvidhivaddbija
umayā sahitaṃ devaṃ kṛtvā darbhamayaṃ vibhuṃ
gandhapuṣpopahāraistu vāsobhirbhūṣaṇaistathā
nīlavaidūryyasaṅkāṇān samūlān puṣpavarjjitān
baitastikān tathā sāyānnṛjūn darbhān dvijottama
gṛhītvā kārayeddevaṃ nīlakaṇṭhamumāpatiṃ
umāñca tāṃ satīṃ devī' vidhivadbrāhmasattama
pūjayedgandhapuṣpaistu phalairbhakṣyairanekaṇaḥ
nānāprekṣaṇakaiścaiva mukhavāyeśca suvrata
109.p1.19
ya evaṃ kurute bhaktyā umāmāheśvaraṃ vratam
khamekamekaṃ viprendra sa yāti paramāṃ gatiṃ
khamekaḥ samvatsaraḥ
caturbhiḥ pāraṇairevaṃ khamekaṃ kīrttitaṃ budhaiḥ
prathamantu tribhirmāsaiḥ pāraṇaṃ kārttikādibhiḥ
kārttike mārgaśīrṣe tu pauṣe māsi tathā pare
unmattakasya puṣpaistu phalairbhakṣyairanekaśaḥ
unmattakasya dhūstūrakasya
śrīkhaṇḍacandaneneśaṃ khetena tu vilepayet
sājyantu guggulaṃ dadyānnaivedyaṃ pāyasaṃ paraṃ
snānantu pañcagavyena prāśanantu pravarttayet
mahādeveti vai nāma gorodeveti paṭhyate
māghe ca phālgune māsi tathā caitre dvijottama
mālatīkusumairddevaṃ kusumairmukuurasya ca
virūpākṣeti caināma devyānāma umeti ca
pūjayedvidhivaddevaṃ dhūpenāguruṇā vibhuṃ
kuṅkumena tathā bhaktyā vidhivatsau vilepayet
dadhnā śālīdanaṃ dadyānnaivedyaṃ śūlapāṇaye
kuśodakaṃ tathāśrīyādātmanaḥ kāyaśuddhaye
vaiśākhe tu tathā jyeṣṭhe āṣār̤he pūjayennaraṃ
karavīraiśca puṣpaiśca tathā raktotpalairmune
prājāpatyena dhūpena rasālāmodakaistathā
śivaḥ śivā ca vaināmno tayorvipra prakīrttite
snānaprāśanayoḥśastā ghṛtakṛṣṇatilā budhaiḥ
aguruṃ siṃhvakaṃ dhūpaṃ prājāpatyamiti smṛtam
śrāvaṇādiṣu māseṣu jātīpuṣpakadambakaiḥ
pūjayedvidhivaddevīṃ tripurāntakaraṃ haraṃ
catuḥsamena deveśamarcayedvidhivanmune
dhūpenāgurumiśreṇa kṛśarāpūpapāyasaiḥ
ebhirdhyaiḥ pūjayeddevaṃ caturbhiḥ pāraṇairharam
caturvargamavāpnoti kāmayāno na saṃśayaḥ
prakāmayānaśca punasturīyaṃ kevalaṃ labhet
kāmayāno yathā mokṣaṃ kāmaṃ prāpnoti mānavaḥ
putrakāmo labhet putraṃ dhanakāmo labhedvanam
109.p1.20
vidyārthī labhate vidyānanaṃ prāpnoti śaṅkarāt
kṛtvaivaṃ varṣamekantu varṣānte prīṇayeddhariṃ
nānāprekṣaṇakairbrahman brāhmaṇāṃścātarpayeḥ
dāmpatyaṃ bhojayedvipra prītyaye śaṅkarasya tu
kalpasthaṃ vācakaṃ vipraṃ sapatnīkaṃ vicakṣaṇaḥ
vācakaṃ kalpayet śambhuṃ svapatnīṃ lalitāṃ mune
prīṇayitvā tu dāmpatya bhakṣyabhojyairanekaṇaḥ
kusumbhaṃ raktavastrāṇi tābhyāṃ dadyādvijottama
nānāvidhairgandhapuṣpaiḥ pūjayitvā dvijottamaṃ
dakṣiṇāñca punarddadyātsauvarṇapratimādvayaṃ
vācakāya mahādevaṃ tatpatnau lalitāṃ mune
ya evaṃ pūjayeddevaṃ haraṃ śraddhāsamanvitaḥ
sa divyaṃ yānamārūḍhaḥ suvarṇodbhavamuttamaṃ
tejasā śukrasaṅkāśaḥ prabhayā harisannibhaḥ
sa gacchetparamaṃ sthānamacalaṃ śūlapāṇinaḥ
tasmādetya bhavedrājā bhūtale bhūtaleśvaraḥ
iti bhaviṣyatpurāṇokta dāmpatyāṣṭamauvratam
atha puttrīyavratam
pulastya uvāca
proṣṭhapadyāmatītāyāṃ kṛṣṇapakṣāṣṭamī tu yā
sopavāsonaro'ṣṭamyāṃ yoṣidvā tanayārthinī
snātā sarasi dharmajñā toyevāpyatha sārase
pūjanaṃ vāsudevasya yathā kuryyāttathā śṛṇu
ghṛtaprasthena govindaṃ snāpayitvā jagadguruṃ
codreṇa ca tataḥ paścāddadhnā vā snāpayettataḥ
caureṇa snapanaṃ kṛtvā tataḥ paścādvirucyate
sarvvauṣadhaiśca sajalaiḥ sarvvabījaphalaistathā
snāpayitvānulimtā ca candanāgurukuṅkumaiḥ
karpūreṇa tathā rāma tathā jātīphalaiḥ śubhaiḥ
tataḥ kālodbhavaiḥ puṣpaiḥ pūjayitvā jagadgurum
dhūpaṃ vāguruṇā dhūpaṃ kṛtvā naivedyamīpsitam
viśeṣāhārasampādya punnāgairanvitaṃ phalam
pauruṣeṇa ca sūktena hutvā vānantaraṃ dhruvam
śūdrovāpyathavā nārī nāmnā hutvā jagadguroḥ
109.p1.21
yavapātrāṇi dattvā tu phalāni kanakaṃ tathā
putrārthaṃ prāśanaṃ kuryyāt phalaiḥ punnāmabhiḥ śubhaiḥ
strīnāmabhiśca kanyārthī tato bhuktā yathepsitaṃ
putrakanyāmavāpnoti tathā sarvvānabhīpsitān
haviṣyaṃ devadevasya bhūmipānāntu kārayet
saṃvatsaramidaṃ kṛtvā vratamāpnotyabhīpsitaṃ
putrīyametaddratamuttamante mayeritaṃ yadyapi dharmanityaṃ
tathāpyanenaiva samastakāmān vratena loke puruṣā labhante
iti viṣṇudharmoktaṃ putrīyavratam
atha santānāṣṭamīvratam
pulastya uvāca
śṭaṇu dālbha paraṃ kāmyaṃ vrataṃ santatidaṃ nṭaṇāṃ
yadupoṣya na vicchedaḥ putrapiṇḍasya jāyate
kṛṣṇāṣṭamyāṃ caitramāse snāto niyatamānasaḥ
kṛṣṇā mabhyarcya pūjāñca devakyāḥ kurute ca yaḥ
nirāhāronaraḥ pakṣātkṛṣṇasya jagataḥ pateḥ
upoṣitojapanmantraṃ rātrau prayatamānasaḥ
pūjāyāñcāpi kṛṣṇasya saptavārān prakīrttayet
pākhaṇḍinovikarmasthān vaiḍālān vakanāstikāt
prabhāte ca tataḥ snāto dattvā viprāya dakṣiṇām
bhuñjīta kṛtapūjastu kṛṣṇāsyaiva jagatpateḥ
vaiśākhajyeṣṭhayoścaiva pāraṇaṃ hi trimāsikam
upoṣya devadeveśaṃ ghṛtena snāpayeddharim
āṣāḍhe śrāvaṇecaiva māsi bhādrapade tathā
upoṣito dvitīyaṃ vai pāraṇaṃ pūrvvavadbhavet
āśvine kārttike saumye tṛtīyaṃ pāraṇaṃ tathā
pauṣe māghe phālgune ca caturthaṃ dvijasattama
pāraṇa paraṇe pūrṇe ghṛtena snāpayeddharim
brāhmaṇebhyo ghṛtaṃ dadyāttathaiva pratipāraṇam
kṛtvāvrataṃ nākamanuprayāti
mānuṣyamāsādya ca nirhatiḥ syāt
santānavṛddhiśca tathāpnute'sau
yāvanmahīṃ sāgaramekhalām
iti viṣṇudharmottarāktaṃ santānāṣṭamīvratam
atha maheśvarāṣṭamīvratam
mārkaṇḍeya uvāca
109.p1.22
śuklapakṣāttathārabhya saumyāṣṭamyāṃ narādhipa
pūjayetsopavāsastu devadevaṃ trilocanam
liṅgevāpyatha cārcāyāṃ kamale yadivā sthale
ghṛtacīrābhiṣekeṇa snānena vividhena vā
gandhamālyanamaskāradīpadhūpānna sampadā
gītena nṛtyavādyena vahnisantarpaṇena ca
brāhmaṇānāñca pūjābhiryathāvanmanujottama
vratāvasāne dattvā tu tathā dhenuṃ payasvinīṃ
pauṇḍarīkamavāpnoti svargalokañca gacchati
aṣṭamīdvitayaṃ kṛtvā tathā saṃvatsaraṃ naraḥ
prāpyāśvamedhasya phalaṃ yathāva
dbhuktā ca bhogān suranākaloke
lokānavāpyātha maheśvarasya
sāyujyamāpnotyacireṇa tasya
iti viṣṇudharmottoroktaṃ maheśvarāṣṭamīvratam
atha vasuvratam
mārkaṇḍeya uvāca
dhruvo'dhruvaśca somaśca āpaścaivānilo'nalaḥ
pratyūṣaśca prabhāṣaśca aṣṭau te vasavaḥ smṛtāḥ
aṣṭātmā vāsudevo'yaṃ prabhāvinādayena ca
aṣṭamyāṃ pūjayedyastu sopavāsī narādhipa
caitramāsādathārabhya śuklapakṣācca yādava
maṇḍale pyathavārcāsu japecca manujādhipa
gandhamālyanamaskāradīpadhūpānnasampadā
vahniḥsnānena rājendra tathādhaḥśayanena ca
vratānte tu sadā dadyāddhenuṃ viprāya bhaktitaḥ
vratametannaraḥ kṛtvā sarvvān kāmānavāpnute
puṇḍarīkamavāpnoti kulamuddharate svakam
vasūnāṃ lokamāsādya modate'psarasannibhaḥ
mahātejāḥ satyaparohyarogovijitendriyaḥ
satyaparovinītaḥ
dhanena dhānyena tathānvitaḥ syāt
strīṇāmabhīṣṭaśca tathā bhavecca
iti viṣṇudharmottoktaṃ vasuvratam
atha kālāṣṭamīvratam
pulastya uvāca
nabhasye māsi ca tathā yāsyāt kṛṣṇāṣṭamī śubhā
yuktā mṛgaśiraṃśraiva sā tu kālāṣṭamosmṛtā
tasyāṃ sarvvakaliṅgeṣu tithau svapiti śaṅkaraḥ
109.p1.23
vasantasannidhāne tu tatra pūjākṣayā smṛtā
tatra snāyīta vidvān hi gomūtreṇa jalena ca
snātvā sampūjayet puṣpairdhūstarasya trilocanam
dhūpaḥ keśuraniryyāsairnaivedyaṃ madhusarpiṣā
prīyatāṃ me virūpākṣa ityuccāryya ca dakṣiṇāṃ
viprāya dadyānnaivedyaṃ sahiraṇyaṃ dvijottama
tadvadāśvayuje māsi sopavāso jitendriyaḥ
navamyāṃ gomayasnānaṃ kṛtvā pūjāñca paṅkajaiḥ
pūrvvamā se'pyapavāmoboddhavyaḥ
dhūpayetsarja niryā sairnaivedyaṃ madhumodakān
kṛtvopavāsamaṣṭamyāṃ navamyāṃ khānamācaret
prīṇatāṃ me virūpākṣa dakṣiṇā ca tilaiḥ smṛtā
kārttike payasā snānaṃ karavīreṇa cārccanaṃ
dhūpaṃ śrīvāsaniyyā sairnaivedyaṃ madhupāyasaiḥ
sanaivedyañca rajataṃ dātavyaṃ dānamagraje
prīyatāṃ bhagavāṃsthāṇuriti vācyamanantaram
kṛtvopavāsamaṣṭamyāṃ navamyāṃ khānamācaret
māsi mārgaśire khānaṃ tadvadarcā rudrajā smṛtā
dhūpaḥ śrīvṛkṣaniyyāso naivedyaṃ madhumodakaṃ
naivedya' raktāśāliśca dakṣiṇā parikīrttitā
namostu prīyatāṃ sarvva iti vācyañca paṇḍitaiḥ
pauṣe khānañca haviṣā pūjā syātpāraṇena tu
dhūpoyaṃ madhukaniyyāso naivedyaṃ madhuśaṣkulī
sāmudraṃ dakṣiṇā proktā prīṇanāya jagadguroḥ
vācyaṃ namo'stu deveśa tryambaketi prakīrttayet
māghe kuśodakasnānaṃ mṛgamadena vārccanam
mṛgamadodbhavatākastūrī
dhūpaḥ kadamvaniryyāso naivedyaṃ satilodanaṃ
payaḥ kumbhena naivedyaṃ saratnaṃ pratipādayet
prīyetāṃ me mahādeva umāpatiritīrayet
evamekaṃ samuddiṣṭaṃ ṣaḍbhirmāsaistu pāraṇam
pāra ṇānte trigotrasya srapanaṅkārayet kramāt
gorocanāṃ candanakuṅkumena
devaṃ samālabhya ca pūjayecca
trāyasva dīnosmi bhavattamauśa
109.p1.24
śaśāṅkanātha praṇato'smi nityaṃ
tatastu phālgune māsi kṛṣṇāṣṭamyāṃ yatavrataḥ
upavāsaḥ samuditaḥ karttavyo dvijasattama
dvitīye'hni tataḥ srānaṃ pañcagavyena kārayet
pūjayet kundapuṣpaistu dhūpayeccandanena tu
naivedyaṃ saghṛtaṃ dadyāttāsrapātre guḍodanaṃ
dakṣiṇāñca dvijātibhyo naivedyasahitāṃ mune
brāhmaṇebhyaḥ pradadyācca rudramabhyarcya nāmataḥ
caitre cendukharaphalaiḥ srānaṃ mandārakārcanaṃ
guggulaṃ mahiṣākhyañca ghṛtāktaṃ dhūpayedbudhaḥ
samodakaṃ tathā sarpiḥ prauśanaṃ vinivedayet
dakṣiṇāñcaiva naivedyamumākāntāya dāpayet†
nandīśvara namaste'stu idamuñcāryya nārada
prīṇanaṃ devanāthāya kuryyācca śraddhayānvitaḥ
vaiśākhe snānamuditaṃ sugandhikkuṅkumāmbhasā
pūjanaṃ śaṅkarasyoktaṃ bhūtasañjaribhirvibho
dhūpaṃ sūryyākhyapuṣpaistu naivedyaṃ saphalaṃ ghṛtaṃ
nāma jaganmayośeti kālajñeti vipaścitā
jalakumbhān sanaivedyān brāhmaṇebhyo nivedayet
upānadyugalaṃ chatraṃ dānaṃ dadyācca bhaktitaḥ
namaste bhaganetraghna puṣpadantavināśana
idamuccārayedbhaktyā prīṇanāya jagatpateḥ
āṣāḍhe jñānamuddiṣṭaṃ śrīphalairarcanaṃ tathā
dhustūrakasya kusumairdhūpārthaṃ sihmakaṃ tathā
naivedyaṃ saghṛtāḥ pūpāḥ dakṣiṇā saghatāstathā
namaste dakṣayajñaghna idamuccārayettataḥ
śrāvaṇe mṛgamadena snānaṃ jñatvārcayeddhariṃ
śrīvṛkṣapatraiḥ saphalairdhūpaṃ dadyāttathāguruṃ
naivedyaṃ saghṛtaṃ dadyāddadhipūrṇāṃstu modakān
dadhyodanaṃ kṛśarakāḥ kaṭidhānāḥ saśaṣkulāḥ
dakṣiṇāṃ śvetavṛṣabhaṃ dhenuñca kapilāṃ śubhāṃ
kanakaṃ raktavasanaṃ pradadyābrāhmaṇāya tu
gaṅgādhareti vaktavyaṃ nāma śambhośca paṇḍitaiḥ
109.p1.25
śamībhiḥ śaṅkaraditairmāsaiḥ pāraṇamuttamaṃ
evaṃ samvatsaraṃ pūrṇaṃ sampūjya vṛṣabhadhvajam
akṣayān labhate lokān maheśvaraparo naraḥ
idamuktaṃ vrataṃ puṇyaṃ sarvvākṣayakaraṃ śubham
svayaṃ rudreṇa devarṣe tattathā na tadanyathā
iti vāmanapurāṇoktaṃ kālāṣṭamīvratam
atha rukmiṇyaṣṭamīvratam
skanda uvāca
bhagavan kathitaṃ sarvvaṃ yadabhīṣṭaṃ mama prabho
sāmprataṃ śrotumicchāmi bhuvi jātasya kasyacit
yena putraviyogena bhavennaiva kadācana
gṛhe hi vasatāṃ kena nityaṃ śrīḥ parikīrttitā
śaṅkara uvāca
śṭaṇu putra pravakṣyāmi vratānāmuttamaṃ vratam
yena cīrṇena mātreṇa nārī vā puruṣo'pi vā
na putravirahaṃ kvāpi na ca bharttustathā kacit
gṛhasyopaskarairddravyairddīnatā na prajāyate
māsi mārgaśire kṛṣṇa pace'ṣṭamyāṃ ṣaḍānana
rukmiṇyaṣṭamīsaṃjñā sā sarvvakāmaphalapradā
tasyāṃ prātaḥ śucirbhūtvā nārī niyamakāriṇī
varṣeca prathame kuryyādekahāraṃ gṛhaṃ mudā
ggṛhopakaraṇaṃ sarvvaṃ tasminikṣipya sādaram
vrīhīn sūpaprakārānnrairvṛtādīṃśca rasāṃstathā
vastraiḥ kāṣṭhaistathā dantaiścitrena likhitāstathā
kāryāḥ puttalikāstatra tāsāṃ nāmāni me śṭaṇu
kṛṣṇañca rukmiṇīñcaiva baladevassubhadrayo
pradyumnañcaiva tadbhāryyā cāniruddha uṣā tathā
devakīvasudevāṃdīn sarvvāstatra prakalpayet
tatognupūjayet sarvvāngandhūpācatādibhiḥ
candrodaye tu sañjāte dadyādarghyantadindave
śaṅkhakundapratīkāśa gaganāṅgaṇadīpaka
gṭahāṇārghyaṃ mayā dattaṃ śaṅkarāya namo'stu te
iti candrārghyamantraḥ
ardhyaṃ dattvā tu bhuñjīta mitrasvajanabandhubhiḥ
tataḥ prabhātasamaye kumāyyai tadgṛhaṃ śubhaṃ
109.p1.26
dadyāt prītena manasā sarvvavastu prapūritam
tato dvitīye abde tu kuryyāḍe sukhamandiram
pūrvvavat pūritaṃ kṛtvā kumāryyai vinivedayet
tatastṛtīye abde tu kṛtvābhimukhamandiraṃ
sampūrṇaṃ pūrvvavat kṛtvā kumāyyai vinivedayet
tataścaturthe abde tu kṛtvā sukhaghaṭaṣṭayam
pañcame'bde pañcadvāraṃ ṣaṣṭhe ṣaṇmukhasaṃyutam
kṛtvā dadyāt prayatnena kumāryyai mukhacatuṣṭayam
pañcame'bde, pañcadvāraṃ ṣaṣṭhe ṣaṭsukhasaṃyutam
kṛtvā dadyāt prayatnena kumāyyai saptamandiram
tatastu saptame varṣe kuryyādudyāpanaṃ śubham
saptadvāraṃ gṛhaṃ kṛtvā sudhādhavalitaṃ mahat
śayyāṃ tūlauñca yānaṃ ca chatropānahameva ca
ādarśa cāmarañcaiva muśalolūkhalaṃ tathā
kāṃsyabhājanapātrāṇi tāmrasya tu mahānti ca
nānāvidhāni vastrāṇi tathaivābharaṇāni ca
gṛhopakaraṇaṃ sarvvaṃ gṛhe nikṣipya sarvvataḥ
kṛṣṇañca rukmiṇīñcaiva pradyumnañca manoharaṃ
kṛtvā svarṇamayān bhaktyā pītavastrāvaguṇṭhitān
pūjayitvopavāsena rātrijāgaraṇena ca
tataḥ prabhātasamaye tadgṛhe samupāgatam
sapatnīkaṃ dvijaṃ pūjya vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ
tasmādetadgṛhaṃ dadyātgāścaivātha suśīlinīṃ
evaṃ kṛte vrate putra na duḥkhāni brajennaraḥ
nārī vā putraduḥkhārttā bhavennaiva ṣaḍānana
iti skandapurāṇoktaṃ rukmiṇyaṣṭamīvratam
atha durgāvratam
brahmovāca
devīvrataṃ pravakṣyāmi sarvvakāmaprasādhanaṃ
śrāvaṇe śuklapakṣe tu ṣaṣṭhamyāṃ vāyubhojanaḥ
snātvā sārddhapuṭobhūtvā jitakrodhaḥ kriyānvitaḥ
devīṃ sannāpya toyena punaḥkṣīreṇa vāriṇā
tatogugguladhūpañca satturuṣkantu dāpayet
turuskaḥ sihlakaḥ
tatogandhodakasnānaṃ punaḥ snānañca vāriṇā
109.p1.27
śrīkhaṇḍena samālabhya bilvapatraiḥ prapūjayet
pāyasaṃ dāpayeddevyā naivedyāntena bhojayet
kanyāddijāṃśca bhaktyā tu teṣāṃ dadyācca dakṣiṇāṃ
kātyāyanīti coccāryya prīyatāṃ mama sarvvadā
ātmanaḥ pāraṇaṃ tacca kṛtvā prāpnoti bhārgava
aśvamedhaphalañcāgryaṃ devyālokañca gacchati
tathāgatya imāṃ bhūmiṃ pṛthivyāṃ jāyate nṛpaḥ
tena saṃlabhate yogaṃ śivaprāptikaraṃ paraṃ
māse prauṣṭhapade śukle gośṭaṅgāpagrahau tathā
mṛdyā hyātmanohyaṅgamanupaliptantu kārayet†
śukle tu śuklapakṣe tu ṣaṣṭhamyā mityanuṣaṅgaḥ
tadā cāmalakaiḥ snātvā śuciḥ saṅgavivarjjitaḥ
pūjayedyūthikāpuṣpairdevīṃ cīreṇa snāpayet
candanodakamiśreṇa kuṅkumena vilepayet
tataḥ pūpakanaivedyaṃ karṇaveṣṭāṃśca dāpayet
aguruṃ dhūpanaivedyaṃ tilatailena dīpakān
tena tā bhojayetkanyā dvijān sadvṛttavarttinaḥ
pāṣaṇḍānāvalokaita na ca śāstravahiṣkṛtān
dakṣiṇāḥ śaktitodeyāḥ svastivācyaṃ ca maṅgalam
pāraṇāṃ cātmanaḥ kṛtvā sautrāmaṇiphalaṃ labhet
prayāti viṣṇulokañca tathā vipro'bhijāyate
dhanāḍhyomahatāṃ gotre vedavedāṅgapāragaḥ
putravān dhanavān bhogī sukhaṃ prāpya śivobhavet
śuklāṣṭamyāmāśvine ca mṛdā snānaṃ samācaret
tatodevīṃ snapetasta dadhnā cekṣūdakena ca
ālabhya rocanāṃ candrairheheḍūpañca bālakaṃ
saktūñca sitayā miśraṃ padmapatraistathācayet
naivedye rohitaṃ māṃsa samānaṃ śalyajaṃ tathā
godhūmavikṛtān bhakṣyān ghṛtapakkānnivedayet
tena kanyāstu sambhojya dvijāṃścāpi kṣamāpayet
śaktitodakṣiṇā deyā cātmanastacca bhojanaṃ
gosahasrapradānasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
arogī sukhavān dhanyo jāyate ceha mānavaḥ
109.p1.28
durgānāmāni saṅkīrtya tasyā loke mahīyate
kārttike darbhamūlāni mṛdbhiḥ snāyīta bhārgava
devīṃ gandhodakaiḥ snāpya uśīraiḥ pūjya lepayet
dhūpaṃ pañcarasandeyantilatailena dīpakāḥ
pañcarasaṃ, bolarālakunduruśrīveṣṭaguggulukṛtaṃ
naivedyaṃ yāvakaṃ sarpiḥkanyā vipreṣu cātmani
bhojanaṃ svastivācyaiva dakṣiṇā prīyatāṃ śiva
anena vidhinā vatsa vidyādānaphalaṃ labhet
vedavedāṅgatattvajñastadante śivatāṃ vrajet
mārgaśīrṣe tathā māsi aṣṭamyāmaṅgiramplavā
strātvā devīṃ tataḥ strāpya tīrthatoyena bhārgava
lepayedālakaiḥ kuṣṭhaiḥ pūjā jātīgajāṅgayaiḥ
gajāṅgayairnāgakesaraiḥ
dhūpaṃ kṛṣṇāguruṃ dadyāt ghṛtairdīpān prabodhayet
dadhibhaktantu naivedyaṃ kanyāstenaiva bhojayet
śaktitodakṣiṇā deyā ātmanastacca pāraṇaṃ
umā me prīyatāṃ vācyaṃ vājapeyaphalaṃ labhet
ihaiva dhanavān bhogī dehānte brahmaṇaḥ padam
pauṣāṣṭamyāntu dūrvvāgraiḥ snātvā śuklaparicchadaḥ
jitakrodhaḥ snāpayecca devīṃ karpūravāriṇā
vilepayet kuṅkumena māṃsī bālakacandanaiḥ
dhūpaśca nirddahet prājñaḥ pūjanīyā kuruṇṭakaiḥ
kṛsaraṃ guḍanaivedyaṃ kanyā bhojyāśca tenavai
ātmanaḥ pāraṇaṃ tacca śaktyā vai daptayet dvijān
nārāyaṇī sadā prītā mama devī prasīdatu
vratena graharājendra bhūmidānaphalaṃ labhet
subhagodhanasampannaḥ parañca śivamāpnuyāt
māghamāse gavāṃ śṛṅgasradbhiḥ snātvā tu bhārgava
devīṃ tīyena saṃsnāpya tathā kṣīraghṛtena ca
snāpayeta punastoyaiḥ kuṅkumena vilepayet
dhūpaṃ devadalaṃ dadyāt kundapuṣpaistu pūjayet
ghṛtapūrṇañca naivedya' kanyā viprāṃśca tena vai
bhojayedātmanastacca dakṣiṇā prīyatāṃ jayā
109.p1.29
sarvvayāgaphalaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
phālgune sarṣapaiḥ snātvā devonāmrā phalāmbunā
tathāikṣuraseneva bhūyassomodakena ca
rocanālepane pūjā śatapatrikayā gṛha
dīpodhṛtena dhūpastu candanaṃ natu śarkarā
naivedyo'grokavarttiśca bhojanaṃ kanyakāsu ca
ātmanastacca kurvvīta dakṣiṇāṃ svasti vācayet
vijayā sukhadā nityaṃ susukhā cetaneti ca
anena vidhinā yukta rājasūyaphalaṃ samam
labhate śraddhayā yukto tato devomayaṃ jagat
caitrāṣṭamyāṃ tu snāyīta mātuluṅge mṛdāṛtiḥ
devī' tīrthajalaiḥ snāpya madalepena lepayet
dhūpaṃ tu rukma sauśīraṃ + dvātimuktaistu pūjayet
naivedya' śālijaṃ bhakta' śarkarā kanyakāsvapi
ātmanastacca vai bhojya' śaktitodakṣiṇā dadet
ajitā sarvvakāmānām pūraṇāya sukhāya vai
viprakanyāḥ samācchādya hemadānaphalaṃ labhet
sahakāraphalaiḥ snānaṃ vaiśākhe cāṣṭamī' śuciḥ
ātmānaṃ devatāḥ snāpya māṃsībālakavāribhiḥ
lepanaṃ mṛgakarpūraṃ dhūpaṃ pañcasugandhikam
devyāḥ pūjāṃ prakurvīta ketakyrā campakena tu
śarkarācīranaivedya' kanyāvipreṣu bhojanaṃ
ātmanaḥ pāraṇaṃ tacca dakṣiṇāṃ śaktitodadet
aparājitā bhavānī ca śivā nāmnā ca vācayet
prīyatāṃ sarvvakālaṃ me īpsitaṃ tu prayacchatu
sarvva torthābhiṣekaṃ tu anenāpnoti bhārgava
sūryyalokaṃ vrajedante tattulyojāyate sadā
aṣṭamyāṃ caiva jyeṣṭhasya tilaiḥ snāyādvicakṣaṇaḥ
sarvvasaṅgaparityāgī devīṃ jātiphalāmbunā
snāpayellepayettābhiścandanena sugandhinā
tatovijayapuṣpaistu pūjayedgṛhasattama
naivedyeśaktavo deyāḥ śarkarā kanyakāsvapi
dakṣiṇā śaktitodeyā caṇḍikāṃ prati vācayet
109.p1.30
labhate śakra yajñasya sautrāmaṇisamaṃ phalam
aṣṭamyāṃ ca tathāṣāḍhe niśātoyena snāpayet
tatodevīṃ jalaiḥ kuṣṭhairvaradāmadhukena ca
snātvā vilipya karpūraiścandanairocanāmbubhiḥ
dhūpaścandanakarpūrairvālhīkaiḥ sitasilhakaiḥ
bhakṣyānnaśarkarāpūṣān pānakāni śubhāni ca
dāpayet kanyakāṃ vipra bhojanaṃ cātmanastathā
śaktitodakṣiṇāṃ dadyāt mahiṣaghnīti kīrttayet
dīpamālā ghṛtenaiva sarvvakāmān prayacchati
naivedyaṃ śubhrakāṃsāraṃ kanyāviprāṃśca bhojayet
sarvvayajñamahodānasarvvatīrthaphalaṃ labhet
etadvratavaraṃ śakra mayā rudreṇa viṣṇunā
jagatohitamicchadbhirvvarṣendurgyāvrataṃ mahat
bhānunā grahavidhvaṃsasamare ca kṛtaṃ purā
yathādevāsurairyakṣanāgakinnaramānavaiḥ
apsarobhistathāstrībhiḥ saubhāgyasya vivṛddhaye
kṛtaṃ vai grahaśārdūla yaśca kuryyādyathāvidhi
śravaṇādasya cāpnoti sarvvakāmasukhāni ca
iṣṭāni labhatemartyo vandhyāputraṃ prasūyate
iti devīpurāṇoktaṃ durgāvratam
athāśokāṣṭamīvratam
kṛṣṇa uvāca
liṅgapurāṇāt
aśoka kalikāścāṣṭau ye pibanti punarvvasau
caitre māsi tathāṣṭamyāṃ na te śokamavāpnuyuriti
kūrmapurāṇe'pi
caitremāsi sitāṣṭamyāṃ budhavāre punarvvasau
aśokakusumairudramarcayitvā vidhānataḥ
aśokasyāṣṭakalikā mantreṇānena bhakṣayet
śokaṃ naivāpnuyānmartyo rūpavānapi jāyate
ataeva liṅgapurāṇe
aśokakalikāpāna, maśeākatarupūjanam
guktāṣṭamyāntu caitrasya kṛtvā prāpnoti nirvṛtimiti
prāśanamantrastūkto liṅgapurāṇe
tvā, marokaharā, bhīṣṭa madhumāsasamudbhava
pivāmi śeokasantapto māmaśokaṃ sadā kuruṣviti
kūrmapurāṇoktastu tvāmaśoka namāmyenaṃ madhumāseti śobhitaṃ
109.p1.31
śokārttaḥ kalikāḥ prāśye māmaśokaṃ sadā kurvviti
ityaśokāṣṭamīvratam
atha somavratam
brahma uvāca
candrāṣṭamyāṃ rohiṇīsyāttadā candravratañcaret
śivaṃ sampūjya vidhivat khānaiḥ pañcāmṛtādibhiḥ
vilepanantu candreṇa candanena tu vā hitaṃ
śuklavastraistathāpuṣpaiḥ pūjayetparameśvaraṃ
naivedyaṃ kṣīrakumbhāṃśca sitaśarkarayā yutaṃ
prāśanaṃ candanenaiva rātrau jāgaraṇaṃ hitaṃ
āyuḥkāmaiḥ sadā kāryaṃ kīrttiśrīsādhane hitaṃ
iti candravrataṃ nāma dāradānena† jāyate
iti kālāntaroktaṃ somavratam
atha rājarājeśvaravratam
budhasvātyambikoyogo yadāṣṭamyāṃ prajāyate
upoṣitastu vidhinā mahāsnānapuraḥsaraṃ
sampūjayeddirūpākṣa maṅgarāgacatuḥsamaṃ
mahāvarttidvayaṃ dīrghadīpaṃ sāṣṭottaraṃ śataṃ
laghukkuṅkuma dhūpantu sitapuṣpaistu pūjayet
khaṇḍakhādyānyanekāni naivedyantu prakalpayet
ācāryāya śivasyāgre graiveyamukuṭādikaṃ
rasanākuṇḍalecaiva kaṅkaṇaṃ mudrikādvayaṃ
vāhanantu gajaścaiva tadabhāvāddṛṣottama
sampūjya parayā bhaktyā annañca śarkarāghṛtaṃ
rājarājeśvarapadaṃ prāpnuyādromasaṃjñayā
rājarājeśvaraṃ tena vratametat prakāśitam
iti kālottaroktaṃ rājarājeśvaravratam
atha mahāvratam
śuklaśrāvaṇayogastu yadāṣṭamyāṃ prajāyate
caturddaśyāmatho vatsa tadā vrataṃ samācaret
upoṣitastu vidhinā mahāsnānaṃ samācaret
agurucandanenaiva rocanākuṅgumenaca
mahādīpacatuṣkeṇa dhūpaṃ kṛṣṇāguru ṃ śivaṃ
naivedyaṃ ghṛtabhūyiṣṭhaṃ yāvakena samanvitaṃ
bhogāṃstu vidhinā tatra śivasyāgre prakalpayet
ācāryyaṃ' pūjayitvā tu vastrahemāmbarabhūṣaṇaiḥ
pratyayaṃ kuṅkumaṃ puṣpaiḥ śivasyāgre prakalpayet†
109.p1.32
ṛgyajuḥsāmātharvvaṇāmekaikaṃ taddadeva hi
imaṃ mahāvrataṃ nāma mayā te parikīrttitaṃ
vilaṅgedavanaum̐ sarvvīṃ saptadīpāṃ sasāgarāṃ
rātrau jāgaraṇaṃ kāryyaṃ mahāvibhavasambhavaiḥ
pitṝn pitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān
putrān pautrān prapautrāṃśca śivalokeṣu yatphalaṃ
idaṃ mahāvrataṃ nāma karttavyaṃ pṛthivīśvaraiḥ
iti kālottaroktaṃ' mahāvratam
atha viśvarūpavratam
revatīśaniyogastu‡ sitāṣṭamyāṃ yadā bhavet
bhūtāyāṃ vā mahāsena tadā jātamitdaṃ śṛṇu
mahāsnānaṃ prakarttavyaṃ nityakṛtyādanantaram
candreṇaivāṅgarāgantu ratnapūjāntu kalpayet
sitapadmāni deyāni bhūṣaṇāni bahūnyapi
candramevaṃ daheddhūpaṃ naivedyaṃ pāyasaṅghṛtam
śvetāmvarantadupaṇaṃ saumyaṃ śivāya vinivedayet
aśvrāṣṭamaṃ kuñjaraśca trācāryāya pradāpayet
ṛgyajuḥsāmātharvvaṃ ṇāṃ pratyaśvaṃ kuñjaraṃ tathā
rājyārthī labhate rājyaṃ yāvadābhūtasaṃplavam
putrārthī labhate putrān vāyutulyaparākramaḥ
bhogārthī labhate bhogān vidyātattvena śāśvatān
yān yān kāmayate kāmān tāṃstān kāmānavāpnuyāt
viśvarūpamidamtvena vratametadudāhṛtam
kuśodakaprāśanantu rātrau jāgaraṇaṃ tataḥ
iti kālottaroktaṃ viśvarūpavratam
atha budhāṣṭamīvratam
śrīkṛṣṇa uvāca
budhāṣṭamīvrataṃ bhūpa bravīmi śṛṇu pāṇḍava
yena cīrṇena narakaṃ naraḥ paśyati na kvacit
purākṛtayugasyādau ilorājā babhūva ha
bahubhṛtyayutomitramantribhiḥ parivāritaḥ
jagāma himavatpārśve mahādevānivāritaḥ
yo'so praviśate bhūmī sā strī bhavati niścitaṃ
sa rājā mṭagasaṅge na praviśeśrumāvane
ekākī turagopetaḥ caṇātstrītvaṃ jagāma ha
sā babhrāma vane śūnyepīnonnatapayodharā
109.p1.33
kā tvaṃ kasya kutaḥ prāptā anurodhosti kiñcana
tāṃ dadarśa budhassamvīṃ rūpaudāryyaguṇānvitāṃ
aṣṭamyāṃ budhavāreśca tasyāntuṣṭo budhoyadaḥ
dadau gṛhyāśramantasyā mānīyana pratoṣitāṃ
putramutpādayāmāsa yo'sau khyātaḥ pururavāḥ
candravaṃśakarorājā ādyaḥ sarvvamahīkṣitāṃ
tataḥ prabhṛti pūjyeyamaṣṭamī budhasaṃyutā
sarvvapāpapraśamanī sarvvopadravanāśinī
atrāmadyayite vacmi kathāṃ rājakathāmalaṃ
āsīdrājā videhānāṃ mithilāmanu vairibhiḥ
saṃgrāmenāhatovīrastasya bhāryyādaridriṇī
urmilā nāma babhrāma mahīṃ bālakasaṃyutā
avantiviṣayaprāptau brāhmaṇasya niveśane
ākārodarapūrṇārthaṃ nityaṃ kaṇḍanapeṣaṇaṃ
kṛtvā sā stokagodhūmaṃ dadau bālakayostadā
kārpaṇyānmāḍhavātsalyātkṣudhāsampīḍyamānayoḥ
kālena bahudhā sādhvī pañcatvamagamacchubhā
putrastasyā videhākhyaṃ gatvā sa piturāsane
upaviṣṭaḥ sakhyogāt bubhuje gamanākulam
anviṣya dharmarājo'sau sā kanyā mithivaṃśajā
vivāhitā hitā bhartuḥ sāmahānāyikā bhavat
śyāmalā nāma cāvvaṃṅgī prasiddhā śrūyate śrutau
tāmuvāca varārohāṃ dharmarājaḥ svayaṃ priyāṃ
vahasva sarvvavyāpāraṃ śyāmale tvaṃ gṛhe mama
kuru svajanabhṛtyānāṃ dānākṣepaṃ yathepsitaṃ
kiṃ tvete pañjarāḥ sapta nālokya pratipratnataḥ
kadācidapi corāsya tvayā vaidehanandini
evamastvitisābyuktā nijaṃ karmma cakāra ha
kadācidṛdvākulībhūtā brahmarājavidehajā
udghāṭayitvā prathamaṃ dadarśa jananoṃ svakāṃ
sā pacyamānā krandantī bhīṣaṇairdharmmakiṅkaraiḥ
helayākṣipyate baddhvā taptataile punaḥ punaḥ
tathaiva tāṃ samālokya coditā sā manasvinī
dvitīye pañjaretadvanmātāmeva dadarśa ha
109.p1.34
sudhāvat piṣyamāṇāstāṃ śilāpālyāṣṭaketunā
tṛtīye pañjaretadvattāṃ dadarśa svamātaram
krakacaiḥ pāṭyate mūrdhni ghaṇṭāyuktaiḥ karolavaṇaiḥ
caturthapañjare sthāne bhīṣaṇaiḥ kharupānanaiḥ
bhūkṣyamānaiḥ śvāpadaiśca krandatīṃ tāṃ punaḥ punaḥ
pañcame nihatāṃ bhūmaukaṇṭhaṃ pādena pīḍitāṃ
saddaṃgairghanaghalaiśca vidīrṇā kriyate tu sā
ṣaṣṭhebhuyyaṃ camadhyasthāṃ mastakemudgarāhatāṃ
samyīdyamānāmamiśaṃ sudṛḍhaṃ khaṇḍakhaṇḍavat
saptame pañjarecātrttasvanāṃ pūti sugandhinā
dṛṣṭvā tathāgatāṃ tāṃ tu mātaraṃ duḥkhakapitāṃ
śyāmalā mlānavadanā kiñca novāca bhāminī
athāgatayamaṃ prāha sarauṣā śyāmalā patiṃ
kintavāpahṛtaṃ rājan mamalābhraṃsa dāruṇam
yenatvaṃ vividhairghotairvyadhyate bahudhātvayā
yamaḥ prāha priye dṛṣṭvā bhadrenodghāṭitā tvayā
ete piñjarakāḥ sapta niṣiddhā tvaṃ mayā purā
tavamātrā sutasnehāllobhūmo'pahṛtaḥ kila
kinnajānāsi tebhadre yena tuṣyāpayopari
brahmasvaṃ praṇayādbhutaṃ dahatyāsaptamaṃ kulaṃ
tadeva cauryyarūpeṇa kliśnātyācandratārakaṃ
godhūmāstadime bhūtāḥ kṛmirūpāḥ sudāruṇāḥ
ye purā brāhmaṇagṛhehatā tavastate mayā
śyāmalīvāca
jānāmi tadahaṃ sarvvaṃ yanme mātrākṛtaṃ purā
tathāpitvāṃ samāsādya tvāñca jāmātaraṃ śubham
mucyate kṛmiraśitvādadyathāvadadhunā kuru
tacchutvācintayāviṣṭa hṛdayo'vasthitaśviraṃ
budhāṣṭamo susampūrṇā yathoktaphaladāyinī
tat phalaṃ yacchatīveyaṃ kuru śīghraṃ jagāda tāṃ
dharmarājaḥ sahāsīno priyāṃ prāpadhaneśvarīṃ
vratañca saptame, tītejanmani brāhmaṇī śubhā
mārttāsi ca tvayāsaṅgātsakhīnāṃ paryupāsitā
budhāṣṭamī susampūrkhāyathoktaphaladāyinī
First 34 of 45 passages. Read on
Linked texts (12)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vratakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- Kriyākaumudī (Govindānanda) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Kṛtyamahārṇava — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Abdadīdhiti — Anantadeva 1645, Sanskrit
- Samayapradīpa (Śrīdatta Upādhyāya) — Śrīdatta Upādhyāya, Sanskrit
- Samayapradīpa — Viṭhṭhaladīkṣita, Sanskrit