Shivapurana 2.1: śrīśivamahāpurāṇam 2.1 rudrasaṃhitāyāṃ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
Śivapurāṇa (complete text) 2.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.1.2 — 54 parts
- 2.1.1 prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam — 31 parts
- 2.1.3 tṛtīyo'dhyāyaḥ | nāradamohanaṃ varṇanam — 58 parts
- 2.1.4 caturtho'dhyāyaḥ | nāradaya viṣṇūpadeśavarṇanam — 75 parts
- 2.1.5 pañcamo'dhyāyaḥ | nāradasya kāśīkṣetragamanam — 35 parts
- 2.1.6 ṣaṣṭho'dhyāyaḥ | viṣṇūtpattivarṇanam — 59 parts
- 2.1.7 saptamo'dhyāyaḥ | viṣṇubrahmavivādavarṇanam — 68 parts
- 2.1.8 aṣṭamo'dhyāyaḥ | śabdabrahmatanuvarṇanam — 53 parts
- 2.1.9 navamo'dhyāyaḥ | śivatattvavarṇanam — 64 parts
- 2.1.10 daśamo'dhyāyaḥ | paramaśivatattvavarṇanam — 40 parts
- 2.1.11 ekādaśo'dhyāyaḥ | śivapūjāvidhivarṇanam — 85 parts
- 2.1.12 dvādaśo'dhyāyaḥ | pūjāvidhivarṇane sārāsāravicāravarṇanam — 86 parts
- 2.1.13 trayodaśo'dhyāyaḥ | śivapūjanavarṇanam — 83 parts
- 2.1.14 caturdaśo'dhyāyaḥ | śivapūjāvidhānavarṇanam — 86 parts
- 2.1.15 pañcadaśo'dhyāyaḥ | rudrāvatārāvirbhāvavarṇanam — 64 parts
- 2.1.16 ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | brahmanāradasaṃvāde sṛṣṭivarṇanam — 49 parts
- 2.1.17 saptadaśo'dhyāyaḥ | guṇanidhicaritravarṇanam — 60 parts
- 2.1.18 aṣṭādaśo'dhyāyaḥ | kailāśagamanopākhyāne guṇanidhisadgativarṇanam — 66 parts
- 2.1.19 ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | kailāsagamanopākhyāne kuberasya śivamitratvavarṇanam — 33 parts
- 2.1.20 viṃśo'dhyāyaḥ | kailāsopākhyāne śivasya kailāsagamanam — 59 parts
śrīśivamahāpurāṇam 2.1 rudrasaṃhitāyāṃ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
2.1.p1
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.p2
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.p3
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.p4
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitā prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam
2.1.1.1
viśvodbhavasthitilayādiṣu hetumekaṃ gaurīpatiṃ viditatattvamanantakīrtim |
māyāśrayaṃ vigatamāyamacintyarūpaṃ bodhasvarūpamamalaṃ hi śivaṃ namāmi ||
2.1.1.2
vande śivaṃ taṃ prakṛteranādiṃ praśāntamekaṃ puruṣottamaṃ hi |
svamāyayā kṛtsnamidaṃ hi sṛṣṭvā nabhovadantarbahirāsthito yaḥ ||
2.1.1.3
vande'ntarasthaṃ nijagūḍharūpaṃ śivaṃ svataḥ sraṣṭumidaṃ vicaṣṭe |
jaganti nityaṃ parito bhramanti yatsannidhau cumbakalohavattam ||
2.1.1.4
vyāsa uvāca |
jagataḥ pitaraṃ śambhuṃ jagato mātaraṃ śivām |
tatputraśca gaṇādhīśaṃ natvaitadvarṇayāmahe ||
2.1.1.5
ekadā munayaḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ |
papracchurvarayā bhaktyā sūtaṃ te śaunakādayaḥ ||
2.1.1.6
ṛṣaya ūcuḥ |
vidyeśvarasaṃhitāyāḥ śrutā sā satkathā śubhā |
sādhyasādhanakhaṇḍākhyā ramyādyā bhaktavatsalā ||
2.1.1.7
sūta sūta mahābhāga cirañjīva sukhī bhava |
yacchrāvayasi nastāta śāṅkarīṃ paramāṃ kathām ||
2.1.1.8
pibantastvanmukhāmbhojacyutaṃ jñānāmṛtaṃ vayam |
avitṛptāḥ punaḥ kiñcitpraṣṭumicchāmahe'nagha ||
2.1.1.9
vyāsaprasādātsarvajño prāpto'si kṛtakṛtyatām |
nājñātaṃ vidyate kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca yat ||
2.1.1.10
gurorvyāsasya sadbhaktyā samāsādya kṛpāṃ parām |
sarvaṃ jñātaṃ viśeṣeṇa sarvaṃ sārthaṃ kṛtaṃ januḥ ||
2.1.1.11
idānīṃ kathaya prājña śivarūpamanuttamam |
divyāni vai caritrāṇi śivayorapyaśeṣataḥ ||
2.1.1.12
aguṇo guṇatāṃ yāti kathaṃ loke maheśvaraḥ |
śivatattvaṃ vayaṃ sarve na jānīmo vicārataḥ ||
2.1.1.13
sṛṣṭeḥ pūrvaṃ kathaṃ śambhuḥ svarūpeṇāvatiṣṭhate |
sṛṣṭimadhye sa hi kathaṃ krīḍansaṃvartate prabhuḥ ||
2.1.1.14
tadante ca kathaṃ devaḥ sa tiṣṭhati maheśvaraḥ |
kathaṃ prasannatāṃ yāti śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||
2.1.1.15
sa prasanno maheśānaḥ kiṃ prayacchati satphalam |
svabhaktebhyaḥ parebhyaśca tatsarvaṃ kathayasva naḥ ||
2.1.1.16
sadyaḥ prasanno bhagavānbhavatītyanuśuśruma |
bhaktaprayāsaṃ sa mahānna paśyati dayāparaḥ ||
2.1.1.17
brahmā viṣṇurmaheśaśca trayo devāḥ śivāṅgajāḥ |
maheśastatra pūrṇāṃśaḥ svayameva śivo'paraḥ ||
2.1.1.18
tasyāvirbhāvamākhyāhi caritāni viśeṣataḥ |
umāvirbhāvamākhyāhi tadvivāhaṃ tathā prabho ||
2.1.1.19
tadgārhasthyaṃ viśeṣeṇa tathā līlāḥ parā api |
etatsarvaṃ tadanyacca kathanīyaṃ tvayānagha ||
2.1.1.20
vyāsa uvāca |
iti pṛṣṭastadā taistu sūto harṣasamanvitaḥ |
smṛtvā śambhupadāmbhojaṃ pratyuvāca munīśvarān ||
2.1.1.21
sūta uvāca |
samyak pṛṣṭaṃ bhavadbhiśca dhanyā yūyaṃ munīśvarāḥ |
sadāśivakathāyāṃ vo yajjātā naiṣṭhikī matiḥ ||
2.1.1.22
sadāśivakathāpraśnaḥ puruṣāṃstrīnpunāti hi |
vaktāraṃ pṛcchakaṃ śrotṝñjāhnavīsalilaṃ yathā ||
2.1.1.22.p1
śambhorguṇānuvādātko virajyeta pumāndvijāḥ |
vinā paśughnaṃ trividhajanānandakarātsadā | 23 ||
2.1.1.24
gīyamāno vitṛṣṇaiśca bhavarogauṣadho'pi hi |
manaḥśrotrābhirāmaśca yataḥ sarvārthadaḥ sa vai ||
2.1.1.25
kathayāmi yathābuddhi bhavatpraśnānusārataḥ |
śivalīlāṃ prayatnena dvijāstāṃ śṛṇutādarāt ||
2.1.1.26
bhavadbhiḥ pṛcchyate yadvattattathā nāradena vai |
pṛṣṭaṃ pitre preritena hariṇā śivarūpiṇā ||
2.1.1.27
brahmā śrutvā sutavacaḥ śivabhaktaḥ prasannadhīḥ |
jagau śivayaśaḥ prītyā harṣayanmunisattamam ||
2.1.1.28
vyāsa uvāca |
sūtoktamiti tadvākyamākarṇya dvijasattamāḥ |
papracchustatsusaṃvādaṃ kutūhalasamanvitāḥ ||
2.1.1.29
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahābhāga śaivottama mahāmate |
śrutvā tava vaco ramyaṃ ceto naḥ sakutūhalam ||
2.1.1.30
kadā babhūva sukhakṛdvidhināradayormahān |
saṃvādo yatra giriśasulīlā bhavamocanī ||
2.1.1.31
vidhināradasaṃvādapūrvakaṃ śāṅkaraṃ yaśaḥ |
brūhi nastāta tatprītyā tattatpraśnānusārataḥ ||
2.1.1.32
ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām |
sūtaḥ provāca suprītastatsaṃvādānusārataḥ ||
2.1.1.32.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne munipraśnavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
2.1.1.32.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.1.32.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.1.32.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.1.32.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
2.1.2.1
sūta uvāca |
ekasminsamaye viprā nārado munisattamaḥ |
brahmaputro vinītātmā tapo'rthaṃ mana ādadhe ||
2.1.2.2
himaśailaguhā kācidekā paramaśobhanā |
yatsamīpe suranadī sadā vahati vegataḥ ||
2.1.2.3
tatrāśramo mahādivyo nānāśobhāsamanvitaḥ |
tapo'rthaṃ sa yayau tatra nārado divyadarśanaḥ ||
2.1.2.4
tāṃ dṛṣṭvā muniśārdūlastepe sa suciraṃ tapaḥ |
badhvāsanaṃ dṛḍhaṃ maunī prāṇānāyamya śuddhadhīḥ ||
2.1.2.5
cakre muniḥ samādhiṃ tamahambrahmeti yatra ha |
vijñānaṃ bhavati brahmasākṣātkārakaraṃ dvijāḥ ||
2.1.2.6
itthaṃ tapati tasminvai nārade munisattame |
cakampe'tha śunāsīro manassantāpavihvalaḥ ||
2.1.2.7
manasīti vicintyāsau munirme rājyamicchati |
tadvighnakaraṇārthaṃ hi hariryatnamiyeṣa saḥ ||
2.1.2.8
sasmāra sa smaraṃ śakraścetasā devanāyakaḥ |
ājagāma drutaṃ kāmaḥ samadhīrmahiṣīyutaḥ ||
2.1.2.9
athāgataṃ smaraṃ dṛṣṭvā sambodhya surarāṭ prabhuḥ |
uvāca taṃ prapaśyāśu svārthe kuṭilaśemuṣiḥ ||
2.1.2.10
indra uvāca |
mitravarya mahāvīra sarvadā hitakāraka |
śṛṇu prītyā vaco me tvaṃ kuru sāhāyyamātmanā ||
2.1.2.11
tvadbalānme bahūnāñca tapogarvo vināśitaḥ |
madrājyasthiratā mitra tvadanugrahataḥ sadā ||
2.1.2.12
himaśailaguhāyāṃ hi munistapati nāradaḥ |
manasoddiśya viśveśaṃ mahāsaṃyamavāndṛḍhaḥ ||
2.1.2.13
yācenna vidhito rājyaṃ sa mameti viśaṅkitaḥ |
adyaiva gaccha tatra tvaṃ tattapovighnamācara ||
2.1.2.14
ityājñapto mahendreṇa sa kāmaḥ samadhupriyaḥ |
jagāma tatsthalaṃ garvādupāyaṃ svaṃ cakāra ha ||
2.1.2.15
racayāmāsa tatrāśu svakalāḥ sakalā api |
vasanto'pi svaprabhāvaṃ cakāra vividhaṃ madāt ||
2.1.2.16
na babhūva muneśceto vikṛtaṃ munisattamāḥ |
bhraṣṭo babhūva tadgarvo maheśānugraheṇa ha ||
2.1.2.17
śṛṇutādaratastatra kāraṇaṃ śaunakādayaḥ |
īśvarānugraheṇātra na prabhāvaḥ smarasya hi ||
2.1.2.18
atraiva śambhunākāri sutapaśca smarāriṇā |
atraiva dagdhastenāśu kāmo munitapopahaḥ ||
2.1.2.19
kāmajīvanahetorhi ratyā samprārthitaiḥ suraiḥ |
samprārthita uvācedaṃ śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||
2.1.2.20
kañcitsamayamāsādya jīviṣyati surāḥ smaraḥ |
parantviha smaropāyaścaliṣyati na kaścana ||
2.1.2.21
iha yāvaddṛṣyate bhūrjanaiḥ sthitvāmarāḥ sadā |
kāmabāṇaprabhāvo'tra na caliṣyatyasaṃśayam ||
2.1.2.22
iti śambhūktitaḥ kāmo mithyātmagatikastadā |
nārade sa jagāmāśu divamindrasamīpataḥ ||
2.1.2.23
ācakhyau sarvavṛttāntaṃ prabhāvaṃ ca muneḥ smaraḥ |
tadājñayā yayau sthānaṃ svakīyaṃ samadhupriyaḥ ||
2.1.2.24
vismito'bhūtsurādhīśaḥ praśaśaṃsātha nāradam |
tadvṛttāntānabhijño hi mohitaḥ śivamāyayā ||
2.1.2.25
durjñeyā śāmbhavī māyā sarveṣāṃ prāṇināmiha |
bhaktaṃ vinārpitātmānaṃ tayā sammohyate jagat ||
2.1.2.26
nārado'pi ciraṃ tasthau tatreśānugraheṇa ha |
pūrṇaṃ matvā tapastatsvaṃ virarāma tato muniḥ ||
2.1.2.27
kāmājjayaṃ nijaṃ matvā garvito'bhūnmunīśvaraḥ |
vṛthaiva vigatajñānaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||
2.1.2.28
dhanyā dhanyā mahāmāyā śāmbhavī munisattamāḥ |
tadgatiṃ na hi paśyanti viṣṇubrahmādayo'pi hi ||
2.1.2.29
tayā sammohito'tīva nārado munisattamaḥ |
kailāsaṃ prayayau śīghraṃ svavṛttaṃ gadituṃ madī ||
2.1.2.30
rudraṃ natvābravītsarvaṃ svavṛttaṃ garvavānmuniḥ |
mattvātmānaṃ mahātmānaṃ svaprabhuñca smarañjayam ||
2.1.2.31
tacchrutvā śaṅkaraḥ prāha nāradaṃ bhaktavatsalaḥ |
svamāyāmohitaṃ hetvanabhijñaṃ bhraṣṭacetasam ||
2.1.2.32
rudra uvāca |
he tāta nārada prājña dhanyastvaṃ śṛṇu madvacaḥ |
vācyamevaṃ na kutrāpi hareragre viśeṣataḥ ||
2.1.2.33
pṛcchamāno'pi na brūyāḥ svavṛttaṃ me yaduktavān |
gopyaṃ gopyaṃ sarvathā hi naiva vācyaṃ kadācana ||
2.1.2.34
śāsmyahaṃ tvāṃ viśeṣeṇa mama priyatamo bhavān |
viṣṇubhakto yatastvaṃ hi tadbhakto'tīva me'nugaḥ ||
2.1.2.34.p1
śāsti smetthañca bahuśo rudraḥ sūtikaraḥ prabhuḥ |
nārado na hitaṃ mene śivamāyāvimohitaḥ | 35 ||
2.1.2.36
prabalā bhāvinī karmagatirjñeyā vicakṣaṇaiḥ |
na nivāryā janaiḥ kaiścidapīcchā saiva śāṅkarī ||
2.1.2.37
tataḥ sa munivaryo hi brahmalokaṃ jagāma ha |
vidhiṃ natvābravītkāmajayaṃ svasya tapobalāt ||
2.1.2.38
tadākarṇya vidhiḥ so'tha smṛtvā śambhupadāmbujam |
vijñāya kāraṇaṃ sarvaṃ niṣiṣedha sutaṃ tadā ||
2.1.2.39
mene hitaṃ na vidhyuktaṃ nārado jñānisattamaḥ |
śivamāyāmohitaśca rūḍhacittamadāṅkuraḥ ||
2.1.2.40
śivecchā yādṛśī loke bhavatyeva hi sā tadā |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ vacastantyāṃ sthitaṃ yataḥ ||
2.1.2.41
nārado'tha yayau śīghraṃ viṣṇulokaṃ vinaṣṭadhīḥ |
madāṅkuramanā vṛttaṃ gadituṃ svaṃ tadagrataḥ ||
2.1.2.42
āgacchantaṃ muniṃ dṛṣṭvā nāradaṃ viṣṇurādarāt |
utthitvāgre gato'raṃ taṃ śiśleṣa jñātahetukaḥ ||
2.1.2.43
svāsane samupāveśya smṛtvā śivapadāmbujam |
hariḥ prāha vacastathyaṃ nāradaṃ madanāśanam ||
2.1.2.44
viṣṇuruvāca |
kuta āgamyate tāta kimarthamiha cāgataḥ |
dhanyastvaṃ muniśārdūla tīrtho'haṃ tu tavāgamāt ||
2.1.2.45
viṣṇuvākyamiti śrutvā nārado garvito muniḥ |
svavṛttaṃ sarvamācaṣṭa samadaṃ madamohitaḥ ||
2.1.2.46
śrutvā munivaco viṣṇuḥ samadaṃ kāraṇaṃ tataḥ |
jñātavānakhilaṃ smṛtvā śivapādāmbujaṃ hṛdi ||
2.1.2.47
tuṣṭāva giriśaṃ bhaktyā śivātmā śaivarāḍḍhariḥ |
sāñjalirvisudhīrnamramastakaḥ parameśvaram ||
2.1.2.48
viṣṇuruvāca |
deva deva mahādeva prasīda parameśvara |
dhanyastvaṃ śiva dhanyā te māyā sarvavimohinī ||
2.1.2.49
ityādi sa stutiṃ kṛtvā śivasya paramātmanaḥ |
nimīlya nayane dhyātvā virarāma padāmbujam ||
2.1.2.50
yatkartavyaṃ śaṅkarasya sa jñātvā viśvapālakaḥ |
śivaśāsanataḥ prāha hṛdātha munisattamam ||
2.1.2.51
viṣṇuruvāca |
dhanyastvaṃ muniśārdūla taponidhirudāradhīḥ |
bhaktitrikaṃ na yasyāsti kāmamohādayo mune ||
2.1.2.52
vikārāstasya sadyo vai bhavantyakhiladuḥkhadāḥ |
naiṣṭhiko brahmacārī tvaṃ jñānavairāgyavānsadā ||
2.1.2.53
kathaṃ kāmavikārī syājjanmanāvikṛtaḥ sudhīḥ |
ityādyuktaṃ vaco bhūri śrutvā sa munisattamaḥ ||
2.1.2.54
vijahāsa hṛdā natvā pratyuvāca vaco harim |
nārada uvāca |
kimprabhāvaḥ smaraḥ svāminkṛpā yadyasti te mayi ||
2.1.2.55
ityuktvā harimānamya yayau yādṛcchiko muniḥ ||
2.1.2.55.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne nāradatapovarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||
2.1.2.55.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.2.55.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.2.55.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.2.55.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
tṛtīyo'dhyāyaḥ | nāradamohanaṃ varṇanam
2.1.3.1
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahābhāga vyāsaśiṣya namo'stu te |
adbhuteyaṃ kathā tāta varṇitā kṛpayā hi naḥ ||
2.1.3.2
munau gate haristāta kiñcakāra tataḥ param |
nārado'pi gataḥ kutra tanme vyākhyātumarhasi ||
2.1.3.3
vyāsa uvāca |
ityākarṇya vacasteṣāṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ |
pratyuvāca śivaṃ smṛtvā nānāsūtikaraṃ budhaḥ ||
2.1.3.4
sūta uvāca |
munau yadṛcchayā viṣṇurgate tasminhi nārade |
śivecchayā cakārāśu māyāṃ māyāviśāradaḥ ||
2.1.3.5
munimārgasya madhye tu virece nagaraṃ mahat |
śatayojanavistāramadbhutaṃ sumanoharam ||
2.1.3.6
svalokādadhikaṃ ramyaṃ nānāvastuvirājitam |
naranārīvihārāḍhyaṃ caturvarṇākulaṃ param ||
2.1.3.7
tatra rājā śīlanidhirnāmaiśvaryasamanvitaḥ |
sutāsvayamvarodyukto mahotsavasamanvitaḥ ||
2.1.3.8
caturdigbhyaḥ samāyātaiḥ saṃyutaṃ nṛpanandanaiḥ |
nānāveṣaiḥ suśobhaiśca tatkanyāvaraṇotsukaiḥ ||
2.1.3.9
etādṛśaṃ puraṃ dṛṣṭvā mohaṃ prāpto'tha nāradaḥ |
kautukī tannṛpadvāraṃ jagāma madanaidhitaḥ ||
2.1.3.10
āgataṃ munivaryaṃ taṃ dṛṣṭvā śīlanidhirnṛpaḥ |
upaveśyārcayāñcakre ratnasiṃhāsane vare ||
2.1.3.11
atha rājā svatanayāṃ nāmataḥ śrīmatīṃ varām |
nāradasya samānīya pādayoḥ samapātayat ||
2.1.3.12
tatkanyāṃ prekṣya sa munirnāradaḥ prāha vismitaḥ |
keyaṃ rājanmahābhāgā kanyā surasutopamā ||
2.1.3.13
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājā prāha kṛtāñjaliḥ |
duhiteyaṃ mama mune śrīmatī nāma nāmataḥ ||
2.1.3.14
pradānasamayaṃ prāptā varamanveṣatī śubham |
sā svayamvarasamprāptā sarvalakṣaṇalakṣitā ||
2.1.3.15
asyā bhāgyaṃ vada mune sarvaṃ jātakamādarāt |
kīdṛśaṃ tanayeyaṃ me varamāpsyati tadvada ||
2.1.3.16
ityukto muniśārdūlastāmicchuḥ kāmavihvalaḥ |
samābhāṣya sa rājānaṃ nārado vākyamabravīt ||
2.1.3.17
suteyaṃ tava bhūpāla sarvalakṣaṇalakṣitā |
mahābhāgyavatī dhanyā lakṣmīriva guṇālayā ||
2.1.3.18
sarveśvaro'jito vīro girīśasadṛśo vibhuḥ |
asyāḥ patirdhruvaṃ bhāvī kāmajitsurasattamaḥ ||
2.1.3.19
ityuktvā nṛpamāmantrya yayau yādṛcchiko muniḥ |
babhūva kāmavivaśaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||
2.1.3.20
citte vicintya sa munirāpnuyāṃ kanyakāṃ katham |
svayaṃvare nṛpālānāmekaṃ māṃ vṛṇuyātkatham ||
2.1.3.21
saundaryaṃ sarvanārīṇāṃ priyaṃ bhavati sarvathā |
tad dṛṣṭvaiva prasannā sā svavaśā nātra saṃśayaḥ ||
2.1.3.22
vidhāyetthaṃ viṣṇurūpaṃ grahītuṃ munisattamaḥ |
viṣṇulokaṃ jagāmāśu nāradaḥ smaravihvalaḥ ||
2.1.3.23
praṇipatya hṛṣīkeśaṃ vākyametaduvāca ha |
rahasi tvāṃ pravakṣyāmi svavṛttāntamaśeṣataḥ ||
2.1.3.24
tathetyukte tathābhūte śivecchākāryakartari |
brūhītyuktavati śrīśe munirāha ca keśavam ||
2.1.3.25
nārada uvāca |
tvadīyo bhūpatiḥ śīlanidhiḥ sa vṛṣatatparaḥ |
tasya kanyā viśālākṣī śrīmatī varavarṇinī ||
2.1.3.26
jaganmohinyabhikhyātā trailokye'pyatisundarī |
pariṇetumahaṃ viṣṇo tāmicchāmyadya mā ciram ||
2.1.3.27
svayamvaraṃ cakārāsau bhūpatistanayecchayā |
caturdigbhyaḥ samāyātā rājaputrāḥ sahasraśaḥ ||
2.1.3.28
yadi dāsyasi rūpaṃ me tadā tāṃ prāpnuyāṃ dhruvam |
tvadrūpaṃ sā vinā kaṇṭhe jayamālāṃ na dhāsyati ||
2.1.3.29
svarūpaṃ dehi me nātha sevako'haṃ priyastava |
vṛṇuyānmāṃ yathā sā vai śrīmatī kṣitipātmajā ||
2.1.3.30
sūta uvāca |
vacaḥ śrutvā muneritthaṃ vihasya madhusūdanaḥ |
śāṅkarīṃ prabhutāṃ budhvā pratyuvāca dayāparaḥ ||
2.1.3.31
viṣṇuruvāca |
sveṣṭadeśaṃ mune gaccha kariṣyāmi hitaṃ tava |
bhiṣagvaro yathārtasya yataḥ priyataro'si me ||
2.1.3.32
ityuktvā munaye tasmai dadau viṣṇurmukhaṃ hareḥ |
svarūpamanugṛhyāsya tirodhānaṃ jagāma saḥ ||
2.1.3.33
evamukto munirhṛṣṭaḥ svarūpaṃ prāpya vai hareḥ |
mene kṛtārthamātmānaṃ tadyatnaṃ na bubodha saḥ ||
2.1.3.34
atha tatra gataḥ śīghraṃ nārado munisattamaḥ |
cakre svayamvaraṃ yatra rājaputraiḥ samākulam ||
2.1.3.35
svayamvarasabhā divyā rājaputrasamāvṛtā |
śuśubhe'tīva viprendrā yathā śakrasabhāparā ||
2.1.3.36
tasyāṃ nṛpasabhāyāṃ vai nāradaḥ samupāviśat |
sthitvā tatra vicintyeti prītiyuktena cetasā ||
2.1.3.37
māṃ variṣyati nānyaṃ sā viṣṇurūpadharaṃ dhruvam |
ānanasya kurūpatvaṃ na veda munisattamaḥ ||
2.1.3.37.p1
pūrvarūpaṃ muniṃ sarve dadṛśustatra mānavāḥ |
tadbhedaṃ bubudhuste na rājaputrādayo dvijāḥ | 38 ||
2.1.3.39
tatra rudragaṇau dvau tadrakṣaṇārthaṃ samāgatau |
viprarūpadharau gūḍhau tadbhedaṃ jajñatuḥ param ||
2.1.3.40
mūḍhaṃ matvā muniṃ tau tannikaṭaṃ jagmaturgaṇau |
kurutastatprahāsaṃ vai bhāṣamāṇau parasparam ||
2.1.3.41
paśya nāradarūpaṃ hi viṣṇoriva mahottamam |
mukhaṃ tu vānarasyeva vikaṭaṃ ca bhayaṅkaram ||
2.1.3.42
icchatyayaṃ nṛpasutāṃ vṛthaiva smaramohitaḥ |
ityuktvā sacchalaṃ vākyamupahāsaṃ pracakratuḥ ||
2.1.3.43
na śuśrāva yathārthaṃ tu tadvākyaṃ smaravihvalaḥ |
paryaikṣacchrīmatīṃ tāṃ vai tallipsurmohito muniḥ ||
2.1.3.44
etasminnantare bhūpakanyā cāntaḥpurāttu sā |
strībhiḥ samāvṛtā tatrājagāma varavarṇinī ||
2.1.3.45
mālāṃ hiraṇmayīṃ ramyāmādāya śubhalakṣaṇā |
tatra svayamvare reje sthitā madhye rameva sā ||
2.1.3.46
babhrāma sā sabhāṃ sarvāṃ mālāmādāya suvratā |
varamanveṣatī tatra svātmābhīṣṭaṃ nṛpātmajā ||
2.1.3.47
vānarāsyaṃ viṣṇutanuṃ muniṃ dṛṣṭvā cukopa sā |
dṛṣṭiṃ nivārya ca tataḥ prasthitā prītamānasā ||
2.1.3.48
na dṛṣṭvā svavaraṃ tatra trastāsīnmanepsitam |
antaḥsabhāsthitā kasminnarpayāmāsa na srajam ||
2.1.3.49
etasminnantare viṣṇurājagāma nṛpākṛtiḥ |
na dṛṣṭaḥ kaiścidaparaiḥ kevalaṃ sā dadarśa hi ||
2.1.3.50
atha sā taṃ samālokya prasannavadanāmbujā |
arpayāmāsa tatkaṇṭhe tāṃ mālāṃ varavarṇinī ||
2.1.3.51
tāmādāya tato viṣṇū rājarūpadharaḥ prabhuḥ |
antardhānamagātsadyaḥ svasthānaṃ prayayau kila ||
2.1.3.52
sarve rājakumārāśca nirāśāḥ śrīmatīṃ prati |
munistu vihvalo'tīva babhūva madanāturaḥ ||
2.1.3.53
tadā tāvūcatuḥ sadyo nāradaṃ smaravihvalam |
viprarūpadharau rudragaṇau jñānaviśāradau ||
2.1.3.54
gaṇāvūcatuḥ
he nārada mune tvaṃ hi vṛthā madanamohitaḥ |
tallipsuḥ svamukhaṃ paśya vānarasyeva garhitam ||
2.1.3.55
sūta uvāca |
ityākarṇya tayorvākyaṃ nārado vismito'bhavat |
mukhaṃ dadarśa mukure śivamāyāvimohitaḥ ||
2.1.3.56
svamukhaṃ vānarasyeva dṛṣṭvā cukrodha satvaram |
śāpaṃ dadau tayostatra gaṇayormohito muniḥ ||
2.1.3.57
yuvāṃ mamopahāsaṃ vai cakraturbrāhmaṇasya hi |
bhavetāṃ rākṣasau vipravīryajau vai tadākṛtī ||
2.1.3.58
śrutvā haragaṇāvitthaṃ svaśāpaṃ jñānisattamau |
na kiñcidūcatustau hi munimājñāya mohitam ||
2.1.3.59
svasthānaṃ jagmaturviprā udāsīnau śivastutim |
cakraturmanyamānau vai śivecchāṃ sakalāṃ sadā ||
2.1.3.59.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne nāradamohavarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
2.1.3.59.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.3.59.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.3.59.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.3.59.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
caturtho'dhyāyaḥ | nāradaya viṣṇūpadeśavarṇanam
2.1.4.1
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahāprājña varṇitā hyadbhutā kathā |
dhanyā tu śāmbhavī māyā tadadhīnaṃ carācaram ||
2.1.4.2
gatayorgaṇayoḥ śambhoḥ svayamātmecchayā vibhoḥ |
kiñcakāra muniḥ kruddho nāradaḥ smaravihvalaḥ ||
2.1.4.3
sūta uvāca |
vimohito munirdattvā tayoḥ śāpaṃ yathocitam |
jale mukhaṃ nirīkṣyātha svarūpaṃ giriśecchayā ||
2.1.4.4
śivecchayā na prabuddhaḥ smṛtvā harikṛtacchalam |
krodhaṃ durviṣahaṃ kṛtvā viṣṇulokaṃ jagāma ha ||
2.1.4.5
uvāca vacanaṃ kruddhaḥ samiddha iva pāvakaḥ |
duruktigarbhitaṃ vyaṅgaṃ naṣṭajñānaḥ śivecchayā ||
2.1.4.6
nārada uvāca |
he hare tvaṃ mahāduṣṭaḥ kapaṭī viśvamohanaḥ |
parotsāhaṃ na sahase māyāvī malināśayaḥ ||
2.1.4.7
mohinīrūpamādāya kapaṭaṃ kṛtavānpurā |
asurebhyo'pāyayastvaṃ vāruṇīmamṛtaṃ na hi ||
2.1.4.8
cetpibenna viṣaṃ rudro dayāṃ kṛtvā maheśvaraḥ |
bhavennaṣṭākhilā māyā tava vyājarate hare ||
2.1.4.9
gatiḥ sakapaṭā te'tipriyā viṣṇo viśeṣataḥ |
sādhusvabhāvo na bhavānsvatantraḥ prabhuṇā kṛtaḥ ||
2.1.4.10
kṛtaṃ samucitaṃ naiva śivena paramātmanā |
tatprabhāvabalaṃ dhyātvā svatantrakṛtikārakaḥ ||
2.1.4.11
tvadgatiṃ susamājñāya paścāttāpamavāpa saḥ |
vipraṃ sarvopari prāha svoktavedapramāṇakṛt ||
2.1.4.12
tajjñātvāhaṃ hare tvādya śikṣayiṣyāmi tadbalāt |
yathā na kuryāḥ kutrāpīdṛśaṃ karma kadācana ||
2.1.4.13
adyāpi nirbhayastvaṃ hi saṅgaṃ nāpastarasvinā |
idānīṃ lapsyase viṣṇo phalaṃ svakṛtakarmaṇaḥ ||
2.1.4.14
itthamuktvā hariṃ so'tha munirmāyāvimohitaḥ |
śaśāpa krodhanirviṇṇo brahmatejaḥ pradarśayan ||
2.1.4.15
strīkṛte vyākulaṃ viṣṇo māmakārṣīrvimohakaḥ |
anvakārṣīḥ svarūpeṇa yena kāpaṭyakāryakṛt ||
2.1.4.16
tadrūpeṇa manuṣyastvaṃ bhava tadduḥkhabhugghare |
yanmukhaṃ kṛtavānme tvaṃ te bhavantu sahāyinaḥ ||
2.1.4.17
tvaṃ strīviyogajaṃ duḥkhaṃ labhasva paraduḥkhadaḥ |
manuṣyagatikaḥ prāyo bhavājñānavimohitaḥ ||
2.1.4.17.c1
iti śaptvā hariṃ mohānnārado'jñānamohitaḥ |
viṣṇurjagrāha taṃ śāpaṃ praśaṃsan śāmbhavīmajām ||
2.1.4.19
atha śambhurmahālīlo niścakarṣa vimohinīma |
svamāyāṃ mohito jñānī nārado'pyabhavadyayā ||
2.1.4.20
antarhitāyāṃ māyāyāṃ pūrvavanmatimānabhūt |
nārado vismitamanāḥ prāptabodho nirākulaḥ ||
2.1.4.21
paścāttāpamavāpyāti nininda svaṃ muhurmuhuḥ |
praśaśaṃsa tadā māyāṃ śāmbhavīṃ jñānimohinīm ||
2.1.4.22
atha jñātvā muniḥsarvaṃ māyāvibhramamātmanaḥ |
apatatpādayorviṣṇornārado vaiṣṇavottamaḥ ||
2.1.4.23
haryupasthāpitaḥ prāha vacanaṃ naṣṭadurmatiḥ |
mayā duruktayaḥ proktā mohitena kubuddhinā ||
2.1.4.24
dattaḥ śāpo'pi te nātha vitathaṃ kuru taṃ prabho |
mahatpāpamakārṣaṃ hi yāsyāmi nirayaṃ dhruvam ||
2.1.4.25
kamupāyaṃ hare kuryāṃ dāso'haṃ te tamādiśa |
yena pāpakulaṃ naśyennirayo na bhavenmama ||
2.1.4.26
ityuktvā sa punarviṣṇoḥ pādayormunisattamaḥ |
papāta sumatirbhaktyā paścāttāpamupāgataḥ ||
2.1.4.27
atha viṣṇustamutthāpya babhāṣe sūnṛtaṃ vacaḥ |
viṣṇuruvāca |
na khedaṃ kuru me bhaktavarastvaṃ nātra saṃśayaḥ ||
2.1.4.28
śṛṇu tāta pravakṣyāmi suhitaṃ tava niścayāt |
nirayaste na bhavitā śivaḥ śaṃ te vidhāsyati ||
2.1.4.29
yadakārṣīḥ śivavaco vitathaṃ madamohitaḥ |
sa dattavānīdṛśaṃ te phalaṃ karmaphalapradaḥ ||
2.1.4.30
śivecchayākhilaṃ jātaṃ kurvitthaṃ niścitāṃ matim |
garvāpahartā sa svāmī śaṅkaraḥ parameśvaraḥ ||
2.1.4.31
paraṃ brahma parātmā sa saccidānandabodhanaḥ |
nirguṇo nirvikārī ca rajaḥsattvatamaḥparaḥ ||
2.1.4.32
sa evādāya māyāṃ svāṃ tridhā bhavati rūpataḥ |
brahmaviṣṇumaheśātmā nirguṇo'nirguṇo'pi saḥ ||
2.1.4.33
nirguṇatve śivāhvo hi paramātmā maheśvaraḥ |
paraṃ brahmāvyayo'nanto mahādeveti gīyate ||
2.1.4.34
tatsevayā vidhiḥ sraṣṭā pālako jagatāmaham |
svayaṃ sarvasya saṃhārī rudrarūpeṇa sarvadā ||
2.1.4.35
sākṣī śivasvarūpeṇa māyābhinnaḥ sa nirguṇaḥ |
svecchācārī saṃvihārī bhaktānugrahakārakaḥ ||
First 200 of 1,348 passages. Read on
Linked texts (4)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivarahasyapurāṇa — Sanskrit
- Adbhutarāmāyaṇa — Vālmīki, Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit