Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 1: śrīśivamahāpurāṇam 1. vidyeśvarasaṃhitā

Śivapurāṇa (complete text) 1

Language
Sanskrit

Contents

śrīśivamahāpurāṇam 1. vidyeśvarasaṃhitā

1.p1

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.p2

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.p3

śrīśivamahāpurāṇam ||

1.p4

vidyeśvarasaṃhitā

prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnottaravarṇanam

1.1.1

ādyantamaṅgalamajātasamānabhāva-māryaṃ tamīśamajarāmaramātmadevam |
pañcānanaṃ prabalapañcavinodaśīlaṃ sambhāvaye manasi śaṅkaramambikeśam ||

1.1.1_2

vyāsa uvāca |
dharmakṣetre mahākṣetre gaṅgākālindisaṅgame |
prayāge parame puṇye brahmalokasya vartmani ||

1.1.2

munayaḥ śaṃsitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ |
mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire ||

1.1.3

tatra satraṃ samākarṇya vyāsaśiṣyo mahāmuniḥ |
ājagāma munīn draṣṭuṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ ||

1.1.4

taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāntaṃ harṣitā munayastadā |
cetasā suprasannena pūjāṃ cakruryathāvidhi ||

1.1.5

tato vinayasaṃyuktāḥ procuḥ sāñjalayaśca te |
suprasannā mahātmānaḥ stutiṃ kṛtvā yathāvidhi ||

1.1.6

romaharṣaṇa sarvajña bhavān vai bhāgyagauravāt |
purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsāt pratyarthamīyivān ||

1.1.7

tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam |
ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ ||

1.1.8

yacca bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca yaccānyadvastu vartate |
na tvayāviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate ||

1.1.9

tvaṃ maddiṣṭavaśādasya darśanārthamihāgataḥ |
kurvan kimapi naḥ śreyo na vṛthāgantumarhasi ||

1.1.10

tattvaṃ śrutaṃ sma naḥ sarvaṃ pūrvameva śubhāśubham |
na tṛptimadhigacchāmaḥ śravaṇecchā muhurmuhuḥ ||

1.1.11

idānīmekamevāsti śrotavyaṃ sūta sanmate |
tadrahasyamapi brūhi yadi te'nugraho bhavet ||

1.1.12

prāpte kaliyuge ghore narāḥ puṇyavivarjitāḥ |
durācāraratāḥ sarve satyavārtāparāṅmukhāḥ ||

1.1.13

parāpavādaniratāḥ paradravyābhilāṣiṇaḥ |
parastrīsaktamanasaḥ parahiṃsāparāyaṇāḥ ||

1.1.14

dehātmadṛṣṭayo mūḍhā nāstikāḥ paśubuddhayaḥ |
mātṛpitṛkṛtadveṣāḥ strīdevāḥ kāmakiṅkarāḥ ||

1.1.15

viprā lobhagrahagrastā vedavikrayajīvinaḥ |
dhanārjanārthamabhyastavidyā madavimohitāḥ ||

1.1.16

tyaktasvajātikarmāṇaḥ prāyaśaḥ paravañcakāḥ |
trikālasandhyayā hīnā brahmabodhavivarjitāḥ ||

1.1.17

adayāḥ paṇḍitammanyāḥ svācāravratalopakāḥ |
kṛṣyudyamaratāḥ krūrasvabhāvā malināśayāḥ ||

1.1.18

kṣatriyāśca tathā sarve svadharmatyāgaśīlinaḥ |
asatsaṅgāḥ pāparatā vyabhicāraparāyaṇāḥ ||

1.1.19

aśūrā araṇaprītāḥ palāyanaparāyaṇāḥ |
kucauravṛttayaḥ śūdrāḥ kāmakiṅkaracetasaḥ ||

1.1.20

śastrāstravidyayā hīnā dhenuviprāvanojjhitāḥ |
śaraṇyāvanahīnāśca kāminyūtimṛgāḥ sadā ||

1.1.21

prajāpālanasaddharmavihīnā bhogatatparāḥ |
prajāsaṃhārakā duṣṭā jīvahiṃsākarā mudā ||

1.1.22

vaiśyāḥ saṃskārahīnāste svadharmatyāgaśīlinaḥ |
kupathāḥ svārjanaratāstulākarmakuvṛttayaḥ ||

1.1.23

gurudevadvijātīnāṃ bhaktihīnāḥ kubuddhayaḥ |
abhojitadvijāḥ prāyaḥ kṛpaṇā baddhamuṣṭayaḥ ||

1.1.24

kāminījārabhāveṣu suratā malināśayāḥ |
lobhamohavicetaskāḥ pūrtādiṣu vṛṣojjhitāḥ ||

1.1.25

tadvacchūdrāśca ye kecid brahmaṇācāratatparāḥ |
ujjvalākṛtayo mūḍhāḥ svadharmatyāgaśīlinaḥ ||

1.1.26

kartārastapasāṃ bhūyo dvijatejo'pahārakāḥ |
śiśvalpamṛtyukārāśca mantroccāraparāyaṇāḥ ||

1.1.27

śālagrāmaśilādīnāṃ pūjakā homatatparāḥ |
pratikūlavicārāśca kuṭilā dvijadūṣakāḥ ||

1.1.28

dhanavantaḥ kukarmāṇo vidyāvanto vivādinaḥ |
ākhyānopāsanādharmavaktāro dharmalopakāḥ ||

1.1.29

subhūpākṛtayo dambhāḥ sudātāro mahāmadāḥ |
viprādīn sevakān matvā manyamānā nijaṃ prabhum ||

1.1.30

svadharmarahitā mūḍhāḥ saṅkarāḥ krūrabuddhayaḥ |
mahābhimānino nityaṃ caturvarṇavilopakāḥ ||

1.1.31

sukulīnānnijān matvā caturvarṇairvivartanāḥ |
sarvavarṇabhraṣṭakarāḥ mūḍhāḥ satkarmakāriṇaḥ ||

1.1.32

striyaśca prāyaśo bhraṣṭā bhartravajñānakārikāḥ |
śvaśuradrohakāriṇyo nirbhayā malināśanāḥ ||

1.1.33

kuhāvabhāvaniratāḥ kuśīlāḥ smaravihvalāḥ |
jārasaṅgaratā nityaṃ svasvāmivimukhāstathā ||

1.1.34

tanayā mātṛpitrośca bhaktihīnā durāśayāḥ |
avidyāpāṭhakā nityaṃ rogagrasitadehakāḥ ||

1.1.35

eteṣāṃ naṣṭabuddhīnāṃ svadharmatyāgaśīlinām |
paraloke'pīha loke kathaṃ sūta gatirbhavet ||

1.1.36

iti cintākulaṃ cittaṃ jāyate satataṃ hi naḥ |
paropakārasadṛśo nāsti dharmo'paraḥ khalu ||

1.1.37

laghūpāyena yenaiṣāṃ bhavet sadyo'ghanāśanam |
sarvasiddhāntavittvaṃ hi kṛpayā tadvadādhunā ||

1.1.38

vyāsa uvāca |
ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām |
manasā śaṅkaraṃ smṛtvā sūtaḥ provāca tān munīn ||

1.1.38.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ munipraśnavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||

1.1.38.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.1.38.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.1.38.p4

vidyeśvarasaṃhitā

dvitīyo'dhyāyaḥ | munipraśnānāmuttarāṇi

1.2.1

sūta uvāca |
sādhu pṛṣṭaṃ sādhavo vastrailokyahitakārakam |
guruṃ smṛtvā bhavatsnehādvakṣye tacchṛṇutādarāt ||

1.2.2

vedāntasārasarvasvaṃ purāṇaṃ caivamuttamam |
sarvāghaughoddhārakaraṃ paratra paramārthadam ||

1.2.3

kalikalmaṣavidhvaṃsi yasmiñchivayaśaḥ param |
vijṛmbhate sadā viprāścaturvargaphalapradam ||

1.2.4

tasyādhyayanamātreṇa purāṇasya dvijottamāḥ |
sarvottamasya śaivasya te yāsyanti susadgatim ||

1.2.5

tāvadvijṛmbhate pāpaṃ brahmahatyāpurassaram |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.6

tāvatkalimahotpātāḥ sañcariṣyanti nirbhayāḥ |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.7

tāvatsarvāṇi śāstrāṇi vivadante parasparam |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.8

tāvatsvarūpaṃ durbodhaṃ śivasya mahatāmapi |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.9

tāvadyamabhaṭāḥ krūrāḥ sañcariṣyanti nirbhayāḥ |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.10

tāvatsarvapurāṇāni pragarjanti mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.11

tāvatsarvāṇi tīrthāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||

1.2.12

tāvatsarve mudā mantrā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.13

tāvatsarvāṇi kṣetrāṇi vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.14

tāvatsarvāṇi pīṭhāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.15

tāvatsarvāṇi dānāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.16

tāvatsarve ca te devā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.17

tāvatsarve ca siddhāntā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||

1.2.18

asya śaivapurāṇasya kīrtanaśravaṇād dvijāḥ |
phalaṃ vaktuṃ na śaknomi kārtsnyena munisattamāḥ ||

1.2.19

tathāpi tasya māhātmyaṃ vakṣye kiñcittu vo'naghāḥ |
cittamādhāya śṛṇuta vyāsenoktaṃ purā mama ||

1.2.20

etacchivapurāṇaṃ hi ślokaṃ ślokārdhameva ca |
yaḥ paṭhedbhaktisaṃyuktaḥ sa pāpānmucyate kṣaṇāt ||

1.2.21

etacchivapurāṇaṃ hi yaḥ pratyahamatandritaḥ |
yathāśakti paṭhed bhaktyā sa jīvanmukta ucyate ||

1.2.22

etacchivapurāṇaṃ hi yo bhaktyārcayate sadā |
dine dine'śvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam ||

1.2.23

etacchivapurāṇaṃ yaḥ sādhāraṇapadecchayā |
anyataḥ śṛṇuyāt so'pi matto mucyeta pātakāt ||

1.2.24

etacchivapurāṇaṃ yo namaskuryādadūrataḥ |
sarvadevārcanaphalaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ ||

1.2.25

etacchivapurāṇaṃ vai likhitvā pustakaṃ svayam |
yo dadyācchivabhaktebhyastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu ||

1.2.26

adhīteṣu ca śāstreṣu vedeṣu vyākṛteṣu ca |
yatphalaṃ durlabhaṃ loke tatphalaṃ tasya sambhavet ||

1.2.27

etacchivapurāṇaṃ hi caturdaśyāmupoṣitaḥ |
śivabhaktasabhāyāṃ yo vyākaroti sa uttamaḥ ||

1.2.28

pratyakṣaraṃ tu gāyatrīpuraścaryāphalaṃ labhet |
iha bhuktvākhilān kāmānante nirvāṇatāṃ vrajet ||

1.2.29

upoṣitaścaturdaśyāṃ rātrau jāgaraṇānvitaḥ |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi tasya puṇyaṃ vadāmyaham ||

1.2.30

kurukṣetrādinikhilapuṇyatīrtheṣvanekaśaḥ |
ātmatulyadhanaṃ sūryagrahaṇe sarvatomukhe ||

1.2.31

viprebhyo vyāsamukhyebhyo dattvā yatphalamaśnute |
tatphalaṃ sambhavettasya satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

1.2.32

etacchivapurāṇaṃ hi gāyate yo'pyaharniśam |
ājñāṃ tasya pratīkṣeran devā indrapurogamāḥ ||

1.2.33

etacchivapurāṇaṃ yaḥ paṭhañchṛṇvan hi nityaśaḥ |
yadyat karoti satkarma tatkoṭiguṇitaṃ bhavet ||

1.2.34

samāhitaḥ paṭhedyastu tatra śrīrudrasaṃhitām |
sa brahmaghno'pi pūtātmā tribhireva dinairbhavet ||

1.2.35

tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu bhairavapratimāntike |
triḥ paṭhetpratyahaṃ maunī sa kāmānakhilām̐llabhet ||

1.2.36

tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu sampaṭhed vaṭabilvayoḥ |
pradakṣiṇāṃ prakurvāṇo brahmahatyā nivartate ||

1.2.37

kailāsasaṃhitā tatra tato'pi paramā smṛtā |
brahmasvarūpiṇī sākṣāt praṇavārthaprakāśikā ||

1.2.38

kailāsasaṃhitāyāstu māhātmyaṃ vetti śaṅkaraḥ |
kṛtsnaṃ tadardhaṃ vyāsaśca tadardhaṃ vedmyahaṃ dvijāḥ ||

1.2.39

tatra kiñcitpravakṣyāmi kṛtsnaṃ vaktuṃ na śakyate |
yajjñātvā tatkṣaṇāllokaścittaśuddhimavāpnuyāt ||

1.2.40

na nāśayati yatpāpaṃ sā raudrī saṃhitā dvijāḥ |
tanna paśyāmyahaṃ loke mārgamāṇo'pi sarvadā ||

1.2.41

śivenopaniṣatsindhumanthanotpāditāṃ mudā |
kumārāyārpitāṃ tāṃ vai sudhāṃ pītvāmaro bhavet ||

1.2.42

brahmahatyādipāpānāṃ niṣkṛtiṃ kartumudyataḥ |
māsamātraṃ saṃhitāṃ tāṃ paṭhitvā mucyate tataḥ ||

1.2.43

duṣpratigrahadurbhojyadurālāpādisambhavam |
pāpaṃ sakṛt kīrtanena saṃhitā sā vināśayet ||

1.2.44

śivālaye bilvavane saṃhitāṃ tāṃ paṭhet tu yaḥ |
sa yatphalamavāpnoti tadvāco'pi na gocare ||

1.2.45

saṃhitāṃ tāṃ paṭhan bhaktyā yaḥ śrāddhe bhojayed dvijān |
tasya ye pitaraḥ sarve yānti śambhoḥ paraṃ padam ||

1.2.46

caturdaśyāṃ nirāhāro yaḥ paṭhet saṃhitāṃ ca tām |
bilvamūle śivaḥ sākṣātsa devaiśca prapūjyate ||

1.2.47

apyanyāḥ saṃhitāstatra sarvakāmaphalapradāḥ |
ubhe viśiṣṭe vijñeye līlāvijñānapūrite ||

1.2.48

tadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasammitam |
nirmitaṃ tacchivenaiva prathamaṃ brahmasammitam ||

1.2.49

vidyeśaṃ ca tathā raudraṃ vaināyakamathaumikam |
mātraṃ rudraikādaśakaṃ kailāsaṃ śatarudrakam ||

1.2.50

koṭirudrasahasrādyaṃ koṭirudraṃ tathaiva ca |
vāyavīyaṃ dharmasaṃjñaṃ purāṇamiti bhedataḥ ||

1.2.51

saṃhitā dvādaśamitā mahāpuṇyatarā matāḥ |
tāsāṃ saṅkhyāṃ bruve viprāḥ śṛṇutādarato'khilam ||

1.2.52

vidyeśaṃ daśasāhasraṃ rudraṃ vaināyakaṃ tathā |
aumaṃ mātṛpurāṇākhyaṃ pratyekāṣṭasahasrakam ||

1.2.53

trayodaśasahasraṃ hi rudraikādaśakaṃ dvijāḥ |
ṣaṭsahasraṃ ca kailāsaṃ śatarudraṃ tadardhakam ||

1.2.54

koṭirudraṃ triguṇitamekādaśasahasrakam |
sahasrakoṭirudrākhyamuditaṃ granthasaṅkhyayā ||

1.2.55

vāyavīyaṃ khābdhiśataṃ dharmaṃ ravisahasrakam |
tadevaṃ lakṣasaṅkhyākaṃ śaivaṃ saṅkhyāvibhedataḥ ||

1.2.56

vyāsena tattu saṅkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam |
śaivaṃ tatra caturthaṃ vai purāṇaṃ saptasaṃhitam ||

1.2.57

śivena kalpitaṃ pūrvaṃ purāṇaṃ granthasaṅkhyayā |
śatakoṭipramāṇaṃ hi purā sṛṣṭau suvistṛtam ||

1.2.58

vyaste'ṣṭādaśadhā caiva purāṇe dvāparādiṣu |
caturlakṣeṇa saṅkṣipte kṛte dvaipāyanādibhiḥ ||

1.2.59

proktaṃ śivapurāṇaṃ hi caturviṃśatsahasrakam |
ślokānāṃ saṅkhyayā saptasaṃhitaṃ brahmasammitam ||

1.2.60

vidyeśvarākhyā tatrādyā raudrī jñeyā dvitīyikā |
tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā ||

1.2.61

pañcamī caivamaumyākhyā ṣaṣṭhī kailāsasaṃjñikā |
saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā matāḥ ||

1.2.62

sasaptasaṃhitaṃ divyaṃ purāṇaṃ śivasaṃjñakam |
varīvarti brahmatulyaṃ sarvoparigatipradam ||

1.2.63

etacchivapurāṇaṃ hi saptasaṃhitamādarāt |
paripūrṇaṃ paṭhedyastu sa jīvanmukta ucyate ||

1.2.64

śrutismṛtipurāṇetihāsāgamaśatāni ca |
etacchivapurāṇasya nārhantyalpāṃ kalāmapi ||

1.2.65

śaivaṃ purāṇamamalaṃ śivakīrtitaṃ tad vyāsena śaivapravaṇena ca saṅgṛhītam |
saṅkṣepataḥ sakalajīvaguṇopakāraṃ tāpatrayaghnamatulaṃ śivadaṃ satāṃ hi ||

1.2.66

vikaitavo dharma iha pragīto vedāntavijñānamayaḥ pradhānaḥ |
amatsarāntarbudhavedyavastu satklṛptamantraughatrivargayuktam ||

1.2.67

śaivaṃ purāṇatilakaṃ khalu satpurāṇaṃ vedāntavedavilasatparavastugītam |
yo vai paṭhecca śṛṇuyāt paramādareṇa śambhupriyaḥ sa hi labhet paramāṃ gatiṃ vai ||

1.2.67.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ munipraśnottaravarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||

1.2.67.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.2.67.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.2.67.p4

vidyeśvarasaṃhitā

tṛtīyo'dhyāyaḥ | sādhyasādhanavicāraḥ

1.3.1

vyāsa uvāca |
ityākarṇya vacaḥ sautaṃ procuste paramarṣayaḥ |
vedāntasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayādbhutam ||

1.3.2

iti śrutvā munīnāṃ sa vacanaṃ supraharṣitaḥ |
saṃsmarañchaṅkaraṃ sūtaḥ provāca munisattamān ||

1.3.3

sūta uvāca |
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve smṛtvā śivamanāmayam |
purāṇapravaṇaṃ śaivaṃ purāṇaṃ vedasārajam ||

1.3.4

yatra gītaṃ trikaṃ prītyā bhaktijñānavirāgakam ||

1.3.5

vedāntavedyaṃ sadvastu viśeṣeṇa pravarṇitam ||

1.3.6

śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve purāṇaṃ vedasārajam |
purā kālena mahatā kalpe'tīte punaḥ punaḥ ||

1.3.7

asminnupasthite kalpe pravṛtte sṛṣṭikarmaṇi |
munīnāṃ ṣaṭkulīnānāṃ bruvatāmitaretaram ||

1.3.8

idaṃ paramidaṃ neti vivādaḥ sumahānabhūt |
te'bhijagmurvidhātāraṃ brahmāṇaṃ praṣṭumavyayam ||

1.3.9

vāgbhirvinayagarbhābhiḥ sarve prāñjalayo'bruvan |
tvaṃ hi sarvajagaddhātā sarvakāraṇakāraṇam ||

1.3.10

kaḥ pumān sarvatattvebhyaḥ purāṇaḥ parataḥ paraḥ |
brahmovāca |
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha ||

1.3.11

yasmāt sarvamidaṃ brahmaviṣṇurudrendrapūrvakam |
saha bhūtendriyaiḥ sarvaiḥ prathamaṃ samprasūyate ||

1.3.12

eṣa devo mahādevaḥ sarvajño jagadīśvaraḥ |
ayaṃ tu parayā bhaktyā dṛśyate nānyathā kvacit ||

1.3.13

rudro harirharaścaiva tathānye ca sureśvarāḥ |
bhaktyā paramayā tasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ ||

1.3.14

bahunātra kimuktena śive bhaktyā vimucyate |
prasādāddevatābhaktiḥ prasādo bhaktisambhavaḥ |
yathehāṅkurato bījaṃ bījato vā yathāṅkuraḥ ||

1.3.15

tasmādīśaprasādārthaṃ yūyaṃ gatvā bhuvaṃ dvijāḥ |
dīrghasatraṃ samākṛdhvaṃ yūyaṃ varṣasahasrakam ||

1.3.16

amuṣyaivādhvareśasya śivasyaiva prasādataḥ |
vedoktavidyāsāraṃ tu jñāyate sādhyasādhanam ||

1.3.17

munayaḥ ūcuḥ |
atha kiṃ paramaṃ sādhyaṃ kiṃ vā tatsādhanaṃ param |
sādhakaḥ kīdṛśastatra tadidaṃ brūhi tattvataḥ ||

1.3.18

brahmovāca |
sādhyaṃ śivapadaprāptiḥ sādhanaṃ tasya sevanam |
sādhakastatprasādādyo nityādiphalanispṛhaḥ ||

1.3.19

karma kṛtvā tu vedoktaṃ tadarpitamahāphalam |
parameśapadaprāptiḥ sālokyādikramāttataḥ ||

1.3.20

tattadbhaktyanusāreṇa sarveṣāṃ paramaṃ phalam |
tatsādhanaṃ bahuvidhaṃ sākṣādīśena bodhitam ||

1.3.21

saṅkṣipya tatra vaḥ sāraṃ sādhanaṃ prabravīmyaham |
śrotreṇa śravaṇaṃ tasya vacasā kīrtanaṃ tathā ||

1.3.22

manasā mananaṃ tasya mahāsādhanamucyate |
śrotavyaḥ kīrtitavyaśca mantavyaśca maheśvaraḥ ||

1.3.23

iti śrutiḥ pramāṇaṃ naḥ sādhanenāmunā param |
sādhyaṃ vrajata sarvārthasādhanaikaparāyaṇāḥ ||

1.3.24

pratyakṣaṃ cakṣuṣā dṛṣṭvā tatra lokaḥ pravartate |
apratyakṣaṃ hi sarvatra jñātvā śrotreṇa ceṣṭate ||

1.3.25

tasmācchravaṇamevādau śrutvā gurumukhād budhaḥ |
tataḥ saṃsādhayedanyat kīrtanaṃ mananaṃ sudhīḥ ||

1.3.26

kramānmananaparyante sādhane'smin susādhite |
śivayogo bhavettena sālokyādikramācchanaiḥ ||

1.3.27

sarvāṅgavyādhayaḥ paścāt sarvānandaśca līyate |
abhyāsāt kleśametad vai paścādādyantamaṅgalam ||

1.3.27.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanavicāraṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||

1.3.27.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.3.27.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.3.27.p4

vidyeśvarasaṃhitā

caturtho'dhyāyaḥ | śravaṇakīrtamananānāṃ śreṣṭhatvam

1.4.1

munaya ūcuḥ |
mananaṃ kīdṛśaṃ brahmañchravaṇaṃ cāpi kīdṛśam |
kīrtanaṃ vā kathaṃ tasya kīrtayaitadyathāyatham ||

1.4.2

brahmovāca |
pūjājapeśaguṇarūpavilāsanāmnāṃ yuktipriyeṇa manasā pariśodhanaṃ yat |
tatsantataṃ mananamīśvaradṛṣṭilabhyaṃ sarveṣu sādhanavareṣvapi mukhyamukhyam ||

1.4.3

gītātmanā śrutipadena ca bhāṣayā vā śambhupratāpaguṇarūpavilāsanāmnām |
vācā sphuṭaṃ tu rasavat stavanaṃ yadasya tatkīrtanaṃ bhavati sādhanamatra madhyam ||

1.4.4

yenāpi kena karaṇena ca śabdapuñjaṃ yatra kvacicchivaparaṃ śravaṇendriyeṇa |
strīkelivad dṛḍhataraṃ praṇidhīyate yat tadvai budhāḥ śravaṇamatra jagatprasiddham ||

1.4.5

satsaṅgamena bhavati śravaṇaṃ purastāt saṅkīrtanaṃ paśupateratha tad dṛḍhaṃ syāt |
sarvottamaṃ bhavati tanmananaṃ tadante sarvaṃ hi sambhavati śaṅkaradṛṣṭipāte ||

1.4.6

sūta uvāca |
asmin sādhanamāhātmye purā vṛttaṃ munīśvarāḥ |
yuṣmadarthaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamavadhānataḥ ||

1.4.7

purā mama gururvyāsaḥ parāśaramuneḥ sutaḥ |
tapaścacāra sambhrāntaḥ sarasvatyāstaṭe śubhe ||

1.4.8

gacchan yadṛcchayā tatra vimānenārkarociṣā |
sanatkumāro bhagavān dadarśa mama deśikam ||

1.4.9

dhyānārūḍhaḥ prabuddho'sau dadarśa tamajātmajam |
praṇipatyāha sambhrāntaḥ paraṃ kautūhalaṃ muniḥ ||

1.4.10

dattvārghyamasmai pradadau devayogyaṃ ca viṣṭaram |
prasannaḥ prāha taṃ prahvaṃ prabhurgambhīrayā girā ||

1.4.11

sanatkumāra uvāca
satyaṃ vastu mune dadhyāḥ sākṣātkaraṇagocaraḥ |
sa śivo'tha sahāyo'tra tapaścarasi kiṅkṛte ||

1.4.12

evamuktaḥ kumāreṇa provāca svāśayaṃ muniḥ |
dharmārthakāmamokṣāśca vedamārge kṛtādarāḥ ||

1.4.13

bahudhā sthāpitā loke mayā tvatkṛpayā tathā |
evaṃ bhūtasya me'pyevaṃ gurubhūtasya sarvataḥ ||

1.4.14

muktisādhanakaṃ jñānaṃ nodeti paramādbhutam |
tapaścarāmi muktyarthaṃ na jāne tatra kāraṇam ||

1.4.15

itthaṃ kumāro bhagavān vyāsena muninārthitaḥ |
samarthaḥ prāha viprendrā niścayaṃ muktikāraṇam ||

1.4.16

śravaṇaṃ kīrtanaṃ śambhormananaṃ ca mahattaram |
trayaṃ sādhanamuktaṃ ca vidyate vedasammatam ||

1.4.17

purāhamatha sambhrānto hyanyasādhanasambhramaḥ |
acale mandare śaile tapaścaraṇamācaram ||

1.4.18

śivājñayā tataḥ prāpto bhagavān nandikeśvaraḥ |
sa me dayālurbhagavān sarvasākṣī gaṇeśvaraḥ ||

1.4.19

uvāca mahyaṃ sasnehaṃ muktisādhanamuttamam |
śravaṇaṃ kīrtanaṃ śambhormananaṃ vedasammatam ||

1.4.20

trikaṃ ca sādhanaṃ mukteḥ śivena mama bhāṣitam |
śravaṇāditrikaṃ brahman kuruṣveti muhurmuhuḥ ||

1.4.21

evamuktvā tato vyāsaṃ sānugo vidhinandanaḥ |
jagāma svavimānena padaṃ paramaśobhanam ||

1.4.22

evamuktaṃ samāsena pūrvavṛttāntamuttamam |
ṛṣaya ūcuḥ |
śravaṇāditrayaṃ sūta muktyupāyastvayeritaḥ ||

1.4.23

śravaṇāditrike'śaktaḥ kiṃ kṛtvā mucyate janaḥ |
ayatnenaiva muktiḥ syāt karmaṇā kena hetunā ||

1.4.23.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṇḍe caturtho'dhyāyaḥ ||

1.4.23.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.4.23.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.4.23.p4

vidyeśvarasaṃhitā

pañcamo'dhyāyaḥ | śivalliṅgamahimavarṇanam

1.5.1

sūta uvāca |
śravaṇāditrike'śakto liṅgaṃ veraṃ ca śāṅkaram |
saṃsthāpya nityamabhyarcya taret saṃsārasāgaram ||

1.5.2

api dravyaṃ vahedeva yathābalamavañcayan |
arpayelliṅgaverārthamarcayedapi santatam ||

1.5.3

maṇḍapaṃ gopuraṃ tīrthaṃ maṭhaṃ kṣetraṃ tathotsavam |
vastraṃ gandhaṃ ca mālyaṃ ca dhūpaṃ dīpaṃ ca bhaktitaḥ ||

1.5.4

vividhānnaṃ ca naivedyamapūpavyañjanairyutam |
chatraṃ dhvajaṃ ca vyajanaṃ cāmaraṃ cāpi sāṅgakam ||

1.5.5

rājopacāravat sarvaṃ dhārayelliṅgaverayoḥ |
pradakṣiṇāṃ namaskāraṃ yathāśakti japaṃ tathā ||

1.5.6

āvāhanādi sargāntaṃ nityaṃ kuryāt subhaktitaḥ |
itthamabhyarcyayan devaṃ liṅge vere ca śāṅkare ||

1.5.7

siddhimeti śivaprītyā hitvāpi śravaṇādikam |
liṅgaverārcanāmātrānmuktāḥ purve mahājanāḥ ||

1.5.8

munaya ūcuḥ |
veramātre tu sarvatra pūjyante devatāgaṇāḥ |
liṅge vere ca sarvatra kathaṃ sampūjyate śivaḥ ||

1.5.9

sūta uvāca |
aho munīśvarāḥ puṇyaṃ praśnametanmahādbhutam |
atra vaktā mahādevo nānyo'sti puruṣaḥ kvacit ||

1.5.10

śivenoktaṃ pravakṣyāmi kramād gurumukhācchrutam |
śivaiko brahmarūpatvānniṣkalaḥ parikīrtitaḥ ||

1.5.11

rūpitvāt sakalastadvattasmāt sakalaniṣkalaḥ |
niṣkalatvānnirākāraṃ liṅgaṃ tasya samāgatam ||

1.5.12

sakalatvāt tathā veraṃ sākāraṃ tasya saṅgatam |
sakalākalarūpatvād brahmaśabdābhidhaḥ paraḥ ||

1.5.13

api liṅge ca vere ca nityamabhyarcyate janaiḥ |
abrahmatvāttadanyeṣāṃ niṣkalatvaṃ na hi kvacit ||

1.5.14

tasmātte niṣkale liṅge nārādhyante sureśvarāḥ |
abrahmatvācca jīvatvāttathānye devatāgaṇāḥ ||

1.5.15

tūṣṇīṃ sakalamātratvādarcyante veramātrake |
jīvatvaṃ śaṅkarānyeṣāṃ brahmatvaṃ śaṅkarasya ca ||

1.5.16

vedāntasārasaṃsiddhaṃ praṇavārthe prakāśanāt |
evameva purā pṛṣṭo mandare nandikeśvaraḥ ||

1.5.17

sanatkumāramuninā brahmaputreṇa dhīmatā |
sanatkumāra uvāca |
śivānyadevavaśyānāṃ sarveṣāmapi sarvataḥ ||

1.5.18

veramātraṃ ca pūjārthaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca bhūriśaḥ |
śivamātrasya pūjāyāṃ liṅgaṃ veraṃ ca dṛśyate ||

1.5.19

atastad brūhi kalyāṇa tattvaṃ me sādhubodhanam |
nandikeśvara uvāca |
anuttaramimaṃ praśnaṃ rahasyaṃ brahmalakṣaṇam ||

1.5.20

kathayāmi śivenoktaṃ bhaktiyuktasya te'nagha |
śivasya brahmarūpatvānniṣkalatvācca niṣkalam ||

1.5.21

liṅgaṃ tasyaiva pūjāyāṃ sarvavedeṣu sammatam |
tasyaiva sakalatvācca tathā sakalaniṣkalam ||

1.5.22

sakalaṃ ca tathā veraṃ pūjāyāṃ lokasammatam |
śivānyeṣāṃ ca jīvatvāt sakalatvācca sarvataḥ ||

1.5.23

veramātraṃ ca pūjāyāṃ sammataṃ vedanirṇaye |
svāvirbhāve ca devānāṃ sakalaṃ rūpameva hi ||

1.5.24

śivasya liṅgaṃ veraṃ ca darśane dṛśyate khalu |
sanatkumāra uvāca |
uktaṃ tvayā mahābhāga liṅgaverapracāraṇam ||

First 200 of 1,670 passages. Read on

Other recensions (2)

Linked texts (1)