Shivapurana 1: śrīśivamahāpurāṇam 1. vidyeśvarasaṃhitā
Śivapurāṇa (complete text) 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.1 prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnottaravarṇanam — 39 parts
- 1.2 dvitīyo'dhyāyaḥ | munipraśnānāmuttarāṇi — 67 parts
- 1.3 tṛtīyo'dhyāyaḥ | sādhyasādhanavicāraḥ — 27 parts
- 1.4 caturtho'dhyāyaḥ | śravaṇakīrtamananānāṃ śreṣṭhatvam — 23 parts
- 1.5 pañcamo'dhyāyaḥ | śivalliṅgamahimavarṇanam — 31 parts
- 1.6 ṣaṣṭho'dhyāyaḥ | kailāsayātrāvarṇanam — 28 parts
- 1.7 saptamo'dhyāyaḥ | samare śambhoranalastambhāviṣkāraḥ — 33 parts
- 1.8 aṣṭamo'dhyāyaḥ | brahmopari śivasyānugrahaḥ — 21 parts
- 1.9 navamo'dhyāyaḥ | śivasyātmano maheśvarābhidhānam — 46 parts
- 1.10 daśamo'dhyāyaḥ | brahmaviṣṇubhyāṃ pañcakṛtyamoṅkāramantraṃ copadiśya śivasyāntardhānam — 39 parts
- 1.11 ekādaśo'dhyāyaḥ | śivaliṅgapūjanadānaprakārāḥ — 69 parts
- 1.12 dvādaśo'dhyāyaḥ | śivakṣetravarṇanam — 43 parts
- 1.13 trayodaśo'dhyāyaḥ | sadācāravarṇanam — 85 parts
- 1.14 caturdaśo'dhyāyaḥ | agniyajñādivarṇanam — 46 parts
- 1.15 pañcadaśo'dhyāyaḥ | devayajñādiṣu deśakālapātrādivarṇanam — 61 parts
- 1.16 ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanaprakārāstatphalāni ca — 117 parts
- 1.17 saptadaśo'dhyāyaḥ | praṇavapañcākṣaramantramāhātmyam — 153 parts
- 1.18 aṣṭādaśo'dhyāyaḥ | bandhamokṣasvarūpaṃ śivaliṅgamāhātmyaṃ ca — 162 parts
- 1.19 ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanamāhātmyaṃ bhasmaprakārābhidhānaṃ ca — 37 parts
- 1.20 viṃśo'dhyāyaḥ | vaidikaḥ pārthivapūjanaprakāraḥ — 66 parts
- 1.21 ekaviṃśo'dhyāyaḥ | kāmanānurodhena pūjane śivaliṅgasaṅkhyābhidhānam — 56 parts
- 1.22 dvāviṃśo'dhyāyaḥ | śivanaivedyabhakṣaṇanirṇayaḥ bilvamāhātmyaṃ ca — 36 parts
- 1.23 trayoviṃśo'dhyāyaḥ | rudrākṣamāhātmyaṃ śivanāmamahimā ca — 45 parts
- 1.24 caturviṃśo'dhyāyaḥ | bhasmamāhātmam — 116 parts
- 1.25 pañcaviṃśo'dhyāyaḥ | rudrākṣamāhātmyam — 95 parts
śrīśivamahāpurāṇam 1. vidyeśvarasaṃhitā
1.p1
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.p2
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.p3
śrīśivamahāpurāṇam ||
1.p4
vidyeśvarasaṃhitā
prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnottaravarṇanam
1.1.1
ādyantamaṅgalamajātasamānabhāva-māryaṃ tamīśamajarāmaramātmadevam |
pañcānanaṃ prabalapañcavinodaśīlaṃ sambhāvaye manasi śaṅkaramambikeśam ||
1.1.1_2
vyāsa uvāca |
dharmakṣetre mahākṣetre gaṅgākālindisaṅgame |
prayāge parame puṇye brahmalokasya vartmani ||
1.1.2
munayaḥ śaṃsitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ |
mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire ||
1.1.3
tatra satraṃ samākarṇya vyāsaśiṣyo mahāmuniḥ |
ājagāma munīn draṣṭuṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ ||
1.1.4
taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāntaṃ harṣitā munayastadā |
cetasā suprasannena pūjāṃ cakruryathāvidhi ||
1.1.5
tato vinayasaṃyuktāḥ procuḥ sāñjalayaśca te |
suprasannā mahātmānaḥ stutiṃ kṛtvā yathāvidhi ||
1.1.6
romaharṣaṇa sarvajña bhavān vai bhāgyagauravāt |
purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsāt pratyarthamīyivān ||
1.1.7
tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam |
ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ ||
1.1.8
yacca bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca yaccānyadvastu vartate |
na tvayāviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate ||
1.1.9
tvaṃ maddiṣṭavaśādasya darśanārthamihāgataḥ |
kurvan kimapi naḥ śreyo na vṛthāgantumarhasi ||
1.1.10
tattvaṃ śrutaṃ sma naḥ sarvaṃ pūrvameva śubhāśubham |
na tṛptimadhigacchāmaḥ śravaṇecchā muhurmuhuḥ ||
1.1.11
idānīmekamevāsti śrotavyaṃ sūta sanmate |
tadrahasyamapi brūhi yadi te'nugraho bhavet ||
1.1.12
prāpte kaliyuge ghore narāḥ puṇyavivarjitāḥ |
durācāraratāḥ sarve satyavārtāparāṅmukhāḥ ||
1.1.13
parāpavādaniratāḥ paradravyābhilāṣiṇaḥ |
parastrīsaktamanasaḥ parahiṃsāparāyaṇāḥ ||
1.1.14
dehātmadṛṣṭayo mūḍhā nāstikāḥ paśubuddhayaḥ |
mātṛpitṛkṛtadveṣāḥ strīdevāḥ kāmakiṅkarāḥ ||
1.1.15
viprā lobhagrahagrastā vedavikrayajīvinaḥ |
dhanārjanārthamabhyastavidyā madavimohitāḥ ||
1.1.16
tyaktasvajātikarmāṇaḥ prāyaśaḥ paravañcakāḥ |
trikālasandhyayā hīnā brahmabodhavivarjitāḥ ||
1.1.17
adayāḥ paṇḍitammanyāḥ svācāravratalopakāḥ |
kṛṣyudyamaratāḥ krūrasvabhāvā malināśayāḥ ||
1.1.18
kṣatriyāśca tathā sarve svadharmatyāgaśīlinaḥ |
asatsaṅgāḥ pāparatā vyabhicāraparāyaṇāḥ ||
1.1.19
aśūrā araṇaprītāḥ palāyanaparāyaṇāḥ |
kucauravṛttayaḥ śūdrāḥ kāmakiṅkaracetasaḥ ||
1.1.20
śastrāstravidyayā hīnā dhenuviprāvanojjhitāḥ |
śaraṇyāvanahīnāśca kāminyūtimṛgāḥ sadā ||
1.1.21
prajāpālanasaddharmavihīnā bhogatatparāḥ |
prajāsaṃhārakā duṣṭā jīvahiṃsākarā mudā ||
1.1.22
vaiśyāḥ saṃskārahīnāste svadharmatyāgaśīlinaḥ |
kupathāḥ svārjanaratāstulākarmakuvṛttayaḥ ||
1.1.23
gurudevadvijātīnāṃ bhaktihīnāḥ kubuddhayaḥ |
abhojitadvijāḥ prāyaḥ kṛpaṇā baddhamuṣṭayaḥ ||
1.1.24
kāminījārabhāveṣu suratā malināśayāḥ |
lobhamohavicetaskāḥ pūrtādiṣu vṛṣojjhitāḥ ||
1.1.25
tadvacchūdrāśca ye kecid brahmaṇācāratatparāḥ |
ujjvalākṛtayo mūḍhāḥ svadharmatyāgaśīlinaḥ ||
1.1.26
kartārastapasāṃ bhūyo dvijatejo'pahārakāḥ |
śiśvalpamṛtyukārāśca mantroccāraparāyaṇāḥ ||
1.1.27
śālagrāmaśilādīnāṃ pūjakā homatatparāḥ |
pratikūlavicārāśca kuṭilā dvijadūṣakāḥ ||
1.1.28
dhanavantaḥ kukarmāṇo vidyāvanto vivādinaḥ |
ākhyānopāsanādharmavaktāro dharmalopakāḥ ||
1.1.29
subhūpākṛtayo dambhāḥ sudātāro mahāmadāḥ |
viprādīn sevakān matvā manyamānā nijaṃ prabhum ||
1.1.30
svadharmarahitā mūḍhāḥ saṅkarāḥ krūrabuddhayaḥ |
mahābhimānino nityaṃ caturvarṇavilopakāḥ ||
1.1.31
sukulīnānnijān matvā caturvarṇairvivartanāḥ |
sarvavarṇabhraṣṭakarāḥ mūḍhāḥ satkarmakāriṇaḥ ||
1.1.32
striyaśca prāyaśo bhraṣṭā bhartravajñānakārikāḥ |
śvaśuradrohakāriṇyo nirbhayā malināśanāḥ ||
1.1.33
kuhāvabhāvaniratāḥ kuśīlāḥ smaravihvalāḥ |
jārasaṅgaratā nityaṃ svasvāmivimukhāstathā ||
1.1.34
tanayā mātṛpitrośca bhaktihīnā durāśayāḥ |
avidyāpāṭhakā nityaṃ rogagrasitadehakāḥ ||
1.1.35
eteṣāṃ naṣṭabuddhīnāṃ svadharmatyāgaśīlinām |
paraloke'pīha loke kathaṃ sūta gatirbhavet ||
1.1.36
iti cintākulaṃ cittaṃ jāyate satataṃ hi naḥ |
paropakārasadṛśo nāsti dharmo'paraḥ khalu ||
1.1.37
laghūpāyena yenaiṣāṃ bhavet sadyo'ghanāśanam |
sarvasiddhāntavittvaṃ hi kṛpayā tadvadādhunā ||
1.1.38
vyāsa uvāca |
ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām |
manasā śaṅkaraṃ smṛtvā sūtaḥ provāca tān munīn ||
1.1.38.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ munipraśnavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
1.1.38.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.1.38.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.1.38.p4
vidyeśvarasaṃhitā
dvitīyo'dhyāyaḥ | munipraśnānāmuttarāṇi
1.2.1
sūta uvāca |
sādhu pṛṣṭaṃ sādhavo vastrailokyahitakārakam |
guruṃ smṛtvā bhavatsnehādvakṣye tacchṛṇutādarāt ||
1.2.2
vedāntasārasarvasvaṃ purāṇaṃ caivamuttamam |
sarvāghaughoddhārakaraṃ paratra paramārthadam ||
1.2.3
kalikalmaṣavidhvaṃsi yasmiñchivayaśaḥ param |
vijṛmbhate sadā viprāścaturvargaphalapradam ||
1.2.4
tasyādhyayanamātreṇa purāṇasya dvijottamāḥ |
sarvottamasya śaivasya te yāsyanti susadgatim ||
1.2.5
tāvadvijṛmbhate pāpaṃ brahmahatyāpurassaram |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.6
tāvatkalimahotpātāḥ sañcariṣyanti nirbhayāḥ |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.7
tāvatsarvāṇi śāstrāṇi vivadante parasparam |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.8
tāvatsvarūpaṃ durbodhaṃ śivasya mahatāmapi |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.9
tāvadyamabhaṭāḥ krūrāḥ sañcariṣyanti nirbhayāḥ |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.10
tāvatsarvapurāṇāni pragarjanti mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.11
tāvatsarvāṇi tīrthāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho ||
1.2.12
tāvatsarve mudā mantrā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.13
tāvatsarvāṇi kṣetrāṇi vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.14
tāvatsarvāṇi pīṭhāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.15
tāvatsarvāṇi dānāni vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.16
tāvatsarve ca te devā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.17
tāvatsarve ca siddhāntā vivadante mahītale |
yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale ||
1.2.18
asya śaivapurāṇasya kīrtanaśravaṇād dvijāḥ |
phalaṃ vaktuṃ na śaknomi kārtsnyena munisattamāḥ ||
1.2.19
tathāpi tasya māhātmyaṃ vakṣye kiñcittu vo'naghāḥ |
cittamādhāya śṛṇuta vyāsenoktaṃ purā mama ||
1.2.20
etacchivapurāṇaṃ hi ślokaṃ ślokārdhameva ca |
yaḥ paṭhedbhaktisaṃyuktaḥ sa pāpānmucyate kṣaṇāt ||
1.2.21
etacchivapurāṇaṃ hi yaḥ pratyahamatandritaḥ |
yathāśakti paṭhed bhaktyā sa jīvanmukta ucyate ||
1.2.22
etacchivapurāṇaṃ hi yo bhaktyārcayate sadā |
dine dine'śvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam ||
1.2.23
etacchivapurāṇaṃ yaḥ sādhāraṇapadecchayā |
anyataḥ śṛṇuyāt so'pi matto mucyeta pātakāt ||
1.2.24
etacchivapurāṇaṃ yo namaskuryādadūrataḥ |
sarvadevārcanaphalaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ ||
1.2.25
etacchivapurāṇaṃ vai likhitvā pustakaṃ svayam |
yo dadyācchivabhaktebhyastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu ||
1.2.26
adhīteṣu ca śāstreṣu vedeṣu vyākṛteṣu ca |
yatphalaṃ durlabhaṃ loke tatphalaṃ tasya sambhavet ||
1.2.27
etacchivapurāṇaṃ hi caturdaśyāmupoṣitaḥ |
śivabhaktasabhāyāṃ yo vyākaroti sa uttamaḥ ||
1.2.28
pratyakṣaraṃ tu gāyatrīpuraścaryāphalaṃ labhet |
iha bhuktvākhilān kāmānante nirvāṇatāṃ vrajet ||
1.2.29
upoṣitaścaturdaśyāṃ rātrau jāgaraṇānvitaḥ |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi tasya puṇyaṃ vadāmyaham ||
1.2.30
kurukṣetrādinikhilapuṇyatīrtheṣvanekaśaḥ |
ātmatulyadhanaṃ sūryagrahaṇe sarvatomukhe ||
1.2.31
viprebhyo vyāsamukhyebhyo dattvā yatphalamaśnute |
tatphalaṃ sambhavettasya satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||
1.2.32
etacchivapurāṇaṃ hi gāyate yo'pyaharniśam |
ājñāṃ tasya pratīkṣeran devā indrapurogamāḥ ||
1.2.33
etacchivapurāṇaṃ yaḥ paṭhañchṛṇvan hi nityaśaḥ |
yadyat karoti satkarma tatkoṭiguṇitaṃ bhavet ||
1.2.34
samāhitaḥ paṭhedyastu tatra śrīrudrasaṃhitām |
sa brahmaghno'pi pūtātmā tribhireva dinairbhavet ||
1.2.35
tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu bhairavapratimāntike |
triḥ paṭhetpratyahaṃ maunī sa kāmānakhilām̐llabhet ||
1.2.36
tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu sampaṭhed vaṭabilvayoḥ |
pradakṣiṇāṃ prakurvāṇo brahmahatyā nivartate ||
1.2.37
kailāsasaṃhitā tatra tato'pi paramā smṛtā |
brahmasvarūpiṇī sākṣāt praṇavārthaprakāśikā ||
1.2.38
kailāsasaṃhitāyāstu māhātmyaṃ vetti śaṅkaraḥ |
kṛtsnaṃ tadardhaṃ vyāsaśca tadardhaṃ vedmyahaṃ dvijāḥ ||
1.2.39
tatra kiñcitpravakṣyāmi kṛtsnaṃ vaktuṃ na śakyate |
yajjñātvā tatkṣaṇāllokaścittaśuddhimavāpnuyāt ||
1.2.40
na nāśayati yatpāpaṃ sā raudrī saṃhitā dvijāḥ |
tanna paśyāmyahaṃ loke mārgamāṇo'pi sarvadā ||
1.2.41
śivenopaniṣatsindhumanthanotpāditāṃ mudā |
kumārāyārpitāṃ tāṃ vai sudhāṃ pītvāmaro bhavet ||
1.2.42
brahmahatyādipāpānāṃ niṣkṛtiṃ kartumudyataḥ |
māsamātraṃ saṃhitāṃ tāṃ paṭhitvā mucyate tataḥ ||
1.2.43
duṣpratigrahadurbhojyadurālāpādisambhavam |
pāpaṃ sakṛt kīrtanena saṃhitā sā vināśayet ||
1.2.44
śivālaye bilvavane saṃhitāṃ tāṃ paṭhet tu yaḥ |
sa yatphalamavāpnoti tadvāco'pi na gocare ||
1.2.45
saṃhitāṃ tāṃ paṭhan bhaktyā yaḥ śrāddhe bhojayed dvijān |
tasya ye pitaraḥ sarve yānti śambhoḥ paraṃ padam ||
1.2.46
caturdaśyāṃ nirāhāro yaḥ paṭhet saṃhitāṃ ca tām |
bilvamūle śivaḥ sākṣātsa devaiśca prapūjyate ||
1.2.47
apyanyāḥ saṃhitāstatra sarvakāmaphalapradāḥ |
ubhe viśiṣṭe vijñeye līlāvijñānapūrite ||
1.2.48
tadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasammitam |
nirmitaṃ tacchivenaiva prathamaṃ brahmasammitam ||
1.2.49
vidyeśaṃ ca tathā raudraṃ vaināyakamathaumikam |
mātraṃ rudraikādaśakaṃ kailāsaṃ śatarudrakam ||
1.2.50
koṭirudrasahasrādyaṃ koṭirudraṃ tathaiva ca |
vāyavīyaṃ dharmasaṃjñaṃ purāṇamiti bhedataḥ ||
1.2.51
saṃhitā dvādaśamitā mahāpuṇyatarā matāḥ |
tāsāṃ saṅkhyāṃ bruve viprāḥ śṛṇutādarato'khilam ||
1.2.52
vidyeśaṃ daśasāhasraṃ rudraṃ vaināyakaṃ tathā |
aumaṃ mātṛpurāṇākhyaṃ pratyekāṣṭasahasrakam ||
1.2.53
trayodaśasahasraṃ hi rudraikādaśakaṃ dvijāḥ |
ṣaṭsahasraṃ ca kailāsaṃ śatarudraṃ tadardhakam ||
1.2.54
koṭirudraṃ triguṇitamekādaśasahasrakam |
sahasrakoṭirudrākhyamuditaṃ granthasaṅkhyayā ||
1.2.55
vāyavīyaṃ khābdhiśataṃ dharmaṃ ravisahasrakam |
tadevaṃ lakṣasaṅkhyākaṃ śaivaṃ saṅkhyāvibhedataḥ ||
1.2.56
vyāsena tattu saṅkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam |
śaivaṃ tatra caturthaṃ vai purāṇaṃ saptasaṃhitam ||
1.2.57
śivena kalpitaṃ pūrvaṃ purāṇaṃ granthasaṅkhyayā |
śatakoṭipramāṇaṃ hi purā sṛṣṭau suvistṛtam ||
1.2.58
vyaste'ṣṭādaśadhā caiva purāṇe dvāparādiṣu |
caturlakṣeṇa saṅkṣipte kṛte dvaipāyanādibhiḥ ||
1.2.59
proktaṃ śivapurāṇaṃ hi caturviṃśatsahasrakam |
ślokānāṃ saṅkhyayā saptasaṃhitaṃ brahmasammitam ||
1.2.60
vidyeśvarākhyā tatrādyā raudrī jñeyā dvitīyikā |
tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā ||
1.2.61
pañcamī caivamaumyākhyā ṣaṣṭhī kailāsasaṃjñikā |
saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā matāḥ ||
1.2.62
sasaptasaṃhitaṃ divyaṃ purāṇaṃ śivasaṃjñakam |
varīvarti brahmatulyaṃ sarvoparigatipradam ||
1.2.63
etacchivapurāṇaṃ hi saptasaṃhitamādarāt |
paripūrṇaṃ paṭhedyastu sa jīvanmukta ucyate ||
1.2.64
śrutismṛtipurāṇetihāsāgamaśatāni ca |
etacchivapurāṇasya nārhantyalpāṃ kalāmapi ||
1.2.65
śaivaṃ purāṇamamalaṃ śivakīrtitaṃ tad vyāsena śaivapravaṇena ca saṅgṛhītam |
saṅkṣepataḥ sakalajīvaguṇopakāraṃ tāpatrayaghnamatulaṃ śivadaṃ satāṃ hi ||
1.2.66
vikaitavo dharma iha pragīto vedāntavijñānamayaḥ pradhānaḥ |
amatsarāntarbudhavedyavastu satklṛptamantraughatrivargayuktam ||
1.2.67
śaivaṃ purāṇatilakaṃ khalu satpurāṇaṃ vedāntavedavilasatparavastugītam |
yo vai paṭhecca śṛṇuyāt paramādareṇa śambhupriyaḥ sa hi labhet paramāṃ gatiṃ vai ||
1.2.67.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ munipraśnottaravarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||
1.2.67.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.2.67.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.2.67.p4
vidyeśvarasaṃhitā
tṛtīyo'dhyāyaḥ | sādhyasādhanavicāraḥ
1.3.1
vyāsa uvāca |
ityākarṇya vacaḥ sautaṃ procuste paramarṣayaḥ |
vedāntasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayādbhutam ||
1.3.2
iti śrutvā munīnāṃ sa vacanaṃ supraharṣitaḥ |
saṃsmarañchaṅkaraṃ sūtaḥ provāca munisattamān ||
1.3.3
sūta uvāca |
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve smṛtvā śivamanāmayam |
purāṇapravaṇaṃ śaivaṃ purāṇaṃ vedasārajam ||
1.3.4
yatra gītaṃ trikaṃ prītyā bhaktijñānavirāgakam ||
1.3.5
vedāntavedyaṃ sadvastu viśeṣeṇa pravarṇitam ||
1.3.6
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve purāṇaṃ vedasārajam |
purā kālena mahatā kalpe'tīte punaḥ punaḥ ||
1.3.7
asminnupasthite kalpe pravṛtte sṛṣṭikarmaṇi |
munīnāṃ ṣaṭkulīnānāṃ bruvatāmitaretaram ||
1.3.8
idaṃ paramidaṃ neti vivādaḥ sumahānabhūt |
te'bhijagmurvidhātāraṃ brahmāṇaṃ praṣṭumavyayam ||
1.3.9
vāgbhirvinayagarbhābhiḥ sarve prāñjalayo'bruvan |
tvaṃ hi sarvajagaddhātā sarvakāraṇakāraṇam ||
1.3.10
kaḥ pumān sarvatattvebhyaḥ purāṇaḥ parataḥ paraḥ |
brahmovāca |
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha ||
1.3.11
yasmāt sarvamidaṃ brahmaviṣṇurudrendrapūrvakam |
saha bhūtendriyaiḥ sarvaiḥ prathamaṃ samprasūyate ||
1.3.12
eṣa devo mahādevaḥ sarvajño jagadīśvaraḥ |
ayaṃ tu parayā bhaktyā dṛśyate nānyathā kvacit ||
1.3.13
rudro harirharaścaiva tathānye ca sureśvarāḥ |
bhaktyā paramayā tasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ ||
1.3.14
bahunātra kimuktena śive bhaktyā vimucyate |
prasādāddevatābhaktiḥ prasādo bhaktisambhavaḥ |
yathehāṅkurato bījaṃ bījato vā yathāṅkuraḥ ||
1.3.15
tasmādīśaprasādārthaṃ yūyaṃ gatvā bhuvaṃ dvijāḥ |
dīrghasatraṃ samākṛdhvaṃ yūyaṃ varṣasahasrakam ||
1.3.16
amuṣyaivādhvareśasya śivasyaiva prasādataḥ |
vedoktavidyāsāraṃ tu jñāyate sādhyasādhanam ||
1.3.17
munayaḥ ūcuḥ |
atha kiṃ paramaṃ sādhyaṃ kiṃ vā tatsādhanaṃ param |
sādhakaḥ kīdṛśastatra tadidaṃ brūhi tattvataḥ ||
1.3.18
brahmovāca |
sādhyaṃ śivapadaprāptiḥ sādhanaṃ tasya sevanam |
sādhakastatprasādādyo nityādiphalanispṛhaḥ ||
1.3.19
karma kṛtvā tu vedoktaṃ tadarpitamahāphalam |
parameśapadaprāptiḥ sālokyādikramāttataḥ ||
1.3.20
tattadbhaktyanusāreṇa sarveṣāṃ paramaṃ phalam |
tatsādhanaṃ bahuvidhaṃ sākṣādīśena bodhitam ||
1.3.21
saṅkṣipya tatra vaḥ sāraṃ sādhanaṃ prabravīmyaham |
śrotreṇa śravaṇaṃ tasya vacasā kīrtanaṃ tathā ||
1.3.22
manasā mananaṃ tasya mahāsādhanamucyate |
śrotavyaḥ kīrtitavyaśca mantavyaśca maheśvaraḥ ||
1.3.23
iti śrutiḥ pramāṇaṃ naḥ sādhanenāmunā param |
sādhyaṃ vrajata sarvārthasādhanaikaparāyaṇāḥ ||
1.3.24
pratyakṣaṃ cakṣuṣā dṛṣṭvā tatra lokaḥ pravartate |
apratyakṣaṃ hi sarvatra jñātvā śrotreṇa ceṣṭate ||
1.3.25
tasmācchravaṇamevādau śrutvā gurumukhād budhaḥ |
tataḥ saṃsādhayedanyat kīrtanaṃ mananaṃ sudhīḥ ||
1.3.26
kramānmananaparyante sādhane'smin susādhite |
śivayogo bhavettena sālokyādikramācchanaiḥ ||
1.3.27
sarvāṅgavyādhayaḥ paścāt sarvānandaśca līyate |
abhyāsāt kleśametad vai paścādādyantamaṅgalam ||
1.3.27.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanavicāraṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
1.3.27.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.3.27.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.3.27.p4
vidyeśvarasaṃhitā
caturtho'dhyāyaḥ | śravaṇakīrtamananānāṃ śreṣṭhatvam
1.4.1
munaya ūcuḥ |
mananaṃ kīdṛśaṃ brahmañchravaṇaṃ cāpi kīdṛśam |
kīrtanaṃ vā kathaṃ tasya kīrtayaitadyathāyatham ||
1.4.2
brahmovāca |
pūjājapeśaguṇarūpavilāsanāmnāṃ yuktipriyeṇa manasā pariśodhanaṃ yat |
tatsantataṃ mananamīśvaradṛṣṭilabhyaṃ sarveṣu sādhanavareṣvapi mukhyamukhyam ||
1.4.3
gītātmanā śrutipadena ca bhāṣayā vā śambhupratāpaguṇarūpavilāsanāmnām |
vācā sphuṭaṃ tu rasavat stavanaṃ yadasya tatkīrtanaṃ bhavati sādhanamatra madhyam ||
1.4.4
yenāpi kena karaṇena ca śabdapuñjaṃ yatra kvacicchivaparaṃ śravaṇendriyeṇa |
strīkelivad dṛḍhataraṃ praṇidhīyate yat tadvai budhāḥ śravaṇamatra jagatprasiddham ||
1.4.5
satsaṅgamena bhavati śravaṇaṃ purastāt saṅkīrtanaṃ paśupateratha tad dṛḍhaṃ syāt |
sarvottamaṃ bhavati tanmananaṃ tadante sarvaṃ hi sambhavati śaṅkaradṛṣṭipāte ||
1.4.6
sūta uvāca |
asmin sādhanamāhātmye purā vṛttaṃ munīśvarāḥ |
yuṣmadarthaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamavadhānataḥ ||
1.4.7
purā mama gururvyāsaḥ parāśaramuneḥ sutaḥ |
tapaścacāra sambhrāntaḥ sarasvatyāstaṭe śubhe ||
1.4.8
gacchan yadṛcchayā tatra vimānenārkarociṣā |
sanatkumāro bhagavān dadarśa mama deśikam ||
1.4.9
dhyānārūḍhaḥ prabuddho'sau dadarśa tamajātmajam |
praṇipatyāha sambhrāntaḥ paraṃ kautūhalaṃ muniḥ ||
1.4.10
dattvārghyamasmai pradadau devayogyaṃ ca viṣṭaram |
prasannaḥ prāha taṃ prahvaṃ prabhurgambhīrayā girā ||
1.4.11
sanatkumāra uvāca
satyaṃ vastu mune dadhyāḥ sākṣātkaraṇagocaraḥ |
sa śivo'tha sahāyo'tra tapaścarasi kiṅkṛte ||
1.4.12
evamuktaḥ kumāreṇa provāca svāśayaṃ muniḥ |
dharmārthakāmamokṣāśca vedamārge kṛtādarāḥ ||
1.4.13
bahudhā sthāpitā loke mayā tvatkṛpayā tathā |
evaṃ bhūtasya me'pyevaṃ gurubhūtasya sarvataḥ ||
1.4.14
muktisādhanakaṃ jñānaṃ nodeti paramādbhutam |
tapaścarāmi muktyarthaṃ na jāne tatra kāraṇam ||
1.4.15
itthaṃ kumāro bhagavān vyāsena muninārthitaḥ |
samarthaḥ prāha viprendrā niścayaṃ muktikāraṇam ||
1.4.16
śravaṇaṃ kīrtanaṃ śambhormananaṃ ca mahattaram |
trayaṃ sādhanamuktaṃ ca vidyate vedasammatam ||
1.4.17
purāhamatha sambhrānto hyanyasādhanasambhramaḥ |
acale mandare śaile tapaścaraṇamācaram ||
1.4.18
śivājñayā tataḥ prāpto bhagavān nandikeśvaraḥ |
sa me dayālurbhagavān sarvasākṣī gaṇeśvaraḥ ||
1.4.19
uvāca mahyaṃ sasnehaṃ muktisādhanamuttamam |
śravaṇaṃ kīrtanaṃ śambhormananaṃ vedasammatam ||
1.4.20
trikaṃ ca sādhanaṃ mukteḥ śivena mama bhāṣitam |
śravaṇāditrikaṃ brahman kuruṣveti muhurmuhuḥ ||
1.4.21
evamuktvā tato vyāsaṃ sānugo vidhinandanaḥ |
jagāma svavimānena padaṃ paramaśobhanam ||
1.4.22
evamuktaṃ samāsena pūrvavṛttāntamuttamam |
ṛṣaya ūcuḥ |
śravaṇāditrayaṃ sūta muktyupāyastvayeritaḥ ||
1.4.23
śravaṇāditrike'śaktaḥ kiṃ kṛtvā mucyate janaḥ |
ayatnenaiva muktiḥ syāt karmaṇā kena hetunā ||
1.4.23.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṇḍe caturtho'dhyāyaḥ ||
1.4.23.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.4.23.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.4.23.p4
vidyeśvarasaṃhitā
pañcamo'dhyāyaḥ | śivalliṅgamahimavarṇanam
1.5.1
sūta uvāca |
śravaṇāditrike'śakto liṅgaṃ veraṃ ca śāṅkaram |
saṃsthāpya nityamabhyarcya taret saṃsārasāgaram ||
1.5.2
api dravyaṃ vahedeva yathābalamavañcayan |
arpayelliṅgaverārthamarcayedapi santatam ||
1.5.3
maṇḍapaṃ gopuraṃ tīrthaṃ maṭhaṃ kṣetraṃ tathotsavam |
vastraṃ gandhaṃ ca mālyaṃ ca dhūpaṃ dīpaṃ ca bhaktitaḥ ||
1.5.4
vividhānnaṃ ca naivedyamapūpavyañjanairyutam |
chatraṃ dhvajaṃ ca vyajanaṃ cāmaraṃ cāpi sāṅgakam ||
1.5.5
rājopacāravat sarvaṃ dhārayelliṅgaverayoḥ |
pradakṣiṇāṃ namaskāraṃ yathāśakti japaṃ tathā ||
1.5.6
āvāhanādi sargāntaṃ nityaṃ kuryāt subhaktitaḥ |
itthamabhyarcyayan devaṃ liṅge vere ca śāṅkare ||
1.5.7
siddhimeti śivaprītyā hitvāpi śravaṇādikam |
liṅgaverārcanāmātrānmuktāḥ purve mahājanāḥ ||
1.5.8
munaya ūcuḥ |
veramātre tu sarvatra pūjyante devatāgaṇāḥ |
liṅge vere ca sarvatra kathaṃ sampūjyate śivaḥ ||
1.5.9
sūta uvāca |
aho munīśvarāḥ puṇyaṃ praśnametanmahādbhutam |
atra vaktā mahādevo nānyo'sti puruṣaḥ kvacit ||
1.5.10
śivenoktaṃ pravakṣyāmi kramād gurumukhācchrutam |
śivaiko brahmarūpatvānniṣkalaḥ parikīrtitaḥ ||
1.5.11
rūpitvāt sakalastadvattasmāt sakalaniṣkalaḥ |
niṣkalatvānnirākāraṃ liṅgaṃ tasya samāgatam ||
1.5.12
sakalatvāt tathā veraṃ sākāraṃ tasya saṅgatam |
sakalākalarūpatvād brahmaśabdābhidhaḥ paraḥ ||
1.5.13
api liṅge ca vere ca nityamabhyarcyate janaiḥ |
abrahmatvāttadanyeṣāṃ niṣkalatvaṃ na hi kvacit ||
1.5.14
tasmātte niṣkale liṅge nārādhyante sureśvarāḥ |
abrahmatvācca jīvatvāttathānye devatāgaṇāḥ ||
1.5.15
tūṣṇīṃ sakalamātratvādarcyante veramātrake |
jīvatvaṃ śaṅkarānyeṣāṃ brahmatvaṃ śaṅkarasya ca ||
1.5.16
vedāntasārasaṃsiddhaṃ praṇavārthe prakāśanāt |
evameva purā pṛṣṭo mandare nandikeśvaraḥ ||
1.5.17
sanatkumāramuninā brahmaputreṇa dhīmatā |
sanatkumāra uvāca |
śivānyadevavaśyānāṃ sarveṣāmapi sarvataḥ ||
1.5.18
veramātraṃ ca pūjārthaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca bhūriśaḥ |
śivamātrasya pūjāyāṃ liṅgaṃ veraṃ ca dṛśyate ||
1.5.19
atastad brūhi kalyāṇa tattvaṃ me sādhubodhanam |
nandikeśvara uvāca |
anuttaramimaṃ praśnaṃ rahasyaṃ brahmalakṣaṇam ||
1.5.20
kathayāmi śivenoktaṃ bhaktiyuktasya te'nagha |
śivasya brahmarūpatvānniṣkalatvācca niṣkalam ||
1.5.21
liṅgaṃ tasyaiva pūjāyāṃ sarvavedeṣu sammatam |
tasyaiva sakalatvācca tathā sakalaniṣkalam ||
1.5.22
sakalaṃ ca tathā veraṃ pūjāyāṃ lokasammatam |
śivānyeṣāṃ ca jīvatvāt sakalatvācca sarvataḥ ||
1.5.23
veramātraṃ ca pūjāyāṃ sammataṃ vedanirṇaye |
svāvirbhāve ca devānāṃ sakalaṃ rūpameva hi ||
1.5.24
śivasya liṅgaṃ veraṃ ca darśane dṛśyate khalu |
sanatkumāra uvāca |
uktaṃ tvayā mahābhāga liṅgaverapracāraṇam ||
First 200 of 1,670 passages. Read on
Other recensions (2)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Prapannāmṛta — Anantācārya, Sanskrit